Adhikarana atha snehavidhirnAma pa~jcaviMsho~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతః స్నేహవిధిమధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातः स्नेहविधिमध्यायं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehAdyupayuktadravyasamBArasaMgrahaNAvashyakatA (2) · Śloka 2
స్నేహాదిషూపయోగాయ తద్వ్యాపచ్ఛామనాయ చ| కుర్యాత్ప్రాగేవ తద్యోగిద్రవ్యసంభారసంగ్రహం||2||
स्नेहादिषूपयोगाय तद्व्यापच्छामनाय च| कुर्यात्प्रागेव तद्योगिद्रव्यसम्भारसङ्ग्रहम्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehanavirUkShaNauShadhalakShaNam (3) · Śloka 3
గురుశీతసరస్నిగ్ధమందసూక్ష్మమృదుద్రవం| ఔషధం స్నేహనం ప్రాయో విపరీతం విరూక్షణం||3||
गुरुशीतसरस्निग्धमन्दसूक्ष्ममृदुद्रवम्| औषधं स्नेहनं प्रायो विपरीतं विरूक्षणम्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pravarasnehadravyANi teShu GRutasyottamatvam (4) · Śloka 4
సర్పిర్మజ్జా వసా తైలం స్నేహేషు ప్రవరం మతం| తత్రాపి చోత్తమం సర్పిః సంస్కారస్యానువర్తనాత్| మాధుర్యాదవిదాహిత్వాజ్జన్మాదేవ చ శీలనాత్||4||
सर्पिर्मज्जा वसा तैलं स्नेहेषु प्रवरं मतम्| तत्रापि चोत्तमं सर्पिः संस्कारस्यानुवर्तनात्| माधुर्यादविदाहित्वाज्जन्मादेव च शीलनात्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarpirAdInAM doShaghnatvavivaraNam (5) · Śloka 5
పిత్తఘ్నాస్తే యథాపూర్వమితరఘ్నా యథోత్తరం||5||
पित्तघ्नास्ते यथापूर्वमितरघ्ना यथोत्तरम्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ghRutAdInAmuttarottaraM gurutvam (6) · Śloka 6
ఘృతాత్తైలం గురు వసా తైలాన్మజ్జా తతోఽపి చ||6||
घृतात्तैलं गुरु वसा तैलान्मज्जा ततोऽपि च||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yamakAdipariBAShAH (7) · Śloka 7
ద్వాభ్యాం త్రిభిశ్చతుర్భిస్తైర్యమకస్త్రివృతో మహాన్||7||
द्वाभ्यां त्रिभिश्चतुर्भिस्तैर्यमकस्त्रिवृतो महान्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehAshayAH (8) · Śloka 8
స్నేహాశయా దధి క్షీరం మాంసాస్థిఫలదారు చ||8||
स्नेहाशया दधि क्षीरं मांसास्थिफलदारु च||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehyAH (9) · Śloka 9
స్వేద్యసంశోధ్యమద్యస్త్రీవ్యాయామాసక్తచింతకాః| వృద్ధబాలాబలకృశా రూక్షాః క్షీణాస్రరేతసః| వాతార్తస్యందతిమిరదారుణప్రతిబోధినః| స్నేహ్యాః........................................||9||
स्वेद्यसंशोध्यमद्यस्त्रीव्यायामासक्तचिन्तकाः| वृद्धबालाबलकृशा रूक्षाः क्षीणास्ररेतसः| वातार्तस्यन्दतिमिरदारुणप्रतिबोधिनः| स्नेह्याः........................................||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asnehyAH (10) · Śloka 10
...........................న త్వతిమందాగ్నితీక్ష్ణాగ్నిస్థూలదుర్బలాః| ఊరుస్తంభాఽతిసారామగలరోగగరోదరైః| మూర్చ్ఛాచ్ఛర్ద్యరుచిశ్లేష్మతృష్ణామద్యైశ్చ పీడితాః| అపప్రసూతా యుక్తే చ నస్యే బస్తౌ విరేచనే||10||
..........................ंअ त्वतिमन्दाग्नितीक्ष्णाग्निस्थूलदुर्बलाः| ऊरुस्तम्भाऽतिसारामगलरोगगरोदरैः| मूर्च्छाच्छर्द्यरुचिश्लेष्मतृष्णामद्यैश्च पीडिताः| अपप्रसूता युक्ते च नस्ये बस्तौ विरेचने||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ghRutAdiviBAgAnusAramadhikAraBedaH (11) · Śloka 11
తత్ర ధీస్మృతిమేధాగ్నికాంక్షిణాం శస్యతే ఘృతం| గ్రంథినాడీకృమిశ్లేష్మమేదోమారుతరోగిషు| తైలం లాఘవదార్ఢ్యార్థిక్రూరకోష్ఠేషు దేహిషు| వాతాతపాధ్వభారస్త్రీవ్యాయామక్షీణధాతుషు| రూక్షక్లేశక్షమాత్యగ్నివాతావృతపథేషు చ| శేషౌ......................................||11||
तत्र धीस्मृतिमेधाग्निकांक्षिणां शस्यते घृतम्| ग्रन्थिनाडीकृमिश्लेष्ममेदोमारुतरोगिषु| तैलं लाग़वदार्ढ्यार्थिक्रूरकोष्ठेषु देहिषु| वातातपाध्वभारस्त्रीव्यायामक्षीणधातुषु| रूक्षक्लेशक्षमात्यग्निवातावृतपथेषु च| शेषौ......................................||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vasAyAH visheShakShetram (12) · Śloka 12
................వసా తు సంధ్యస్థిమర్మకోష్ఠరుజాసు చ| తథా దగ్ధాహతభ్రష్టయోనికర్ణశిరోరుజి||12||
................वसा तु सन्ध्यस्थिमर्मकोष्ठरुजासु च| तथा दग्धाहतभ्रष्टयोनिकर्णशिरोरुजि||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana RutuvisheSheNa snehavisheShanirNayaH (13) · Śloka 13
తైలం ప్రావృషి వర్షాంతే సర్పిరన్యౌ తు మాధవే| సర్వం సర్వస్య చ స్నేహం యుంజ్యాద్భాస్వతి నిర్మలే| ఋతౌ సాధారణే...................................||13||
तैलं प्रावृषि वर्षान्ते सर्पिरन्यौ तु माधवे| सर्वं सर्वस्य च स्नेहं युञ्ज्याद्भास्वति निर्मले| ऋतौ साधारणे...................................||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShAnusAraM divArAtriviBAgaH (14) · Śloka 14
..............................దోషసామ్యేఽనిలకఫే కఫే| దివా నిశ్యనిలే పిత్తే సంసర్గే పిత్తవత్యపి||14||
..............................दोषसाम्येऽनिलकफे कफे| दिवा निश्यनिले पित्ते संसर्गे पित्तवत्यपि||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Atyayike vidhiH (15) · Śloka 15
త్వరమాణే తు శీతేఽపి దివా తైలం చ యోజయేత్| ఉష్ణేఽపి రాత్రౌ సర్పిశ్చ దోషాదీన్ వీక్ష్య చాన్యథా| నిశ్యశ్నుతే వాతకఫాద్రోగానహని పిత్తతః||15||
त्वरमाणे तु शीतेऽपि दिवा तैलं च योजयेत्| उष्णेऽपि रात्रौ सर्पिश्च दोषादीन् वीक्ष्य चान्यथा| निश्यश्नुते वातकफाद्रोगानहनि पित्ततः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana acCapeyasya shreShThatA (16) · Śloka 16
యుక్త్యావచారయేత్స్నేహం భక్ష్యాద్యన్నేన బస్తిభిః| నస్యాభ్యంజనగండూషమూర్ధకర్ణాక్షితర్పణైః| రసభేదైకకత్వాభ్యాం చతుష్షష్టిర్విచారణాః| స్నేహస్యాన్యాభిభూతత్వాదల్పత్వాచ్చ క్రమాత్స్మృతాః| యథోక్తహేత్వభావాచ్చ నాచ్ఛపేయో విచారణా| స్నేహస్య కల్పః స శ్రేష్ఠః స్నేహకర్మాశుసాధనాత్||16||
युक्त्यावचारयेत्स्नेहं भक्ष्याद्यन्नेन बस्तिभिः| नस्याभ्यञ्जनगण्डूषमूर्धकर्णाक्षितर्पणैः| रसभेदैककत्वाभ्यां चतुष्षष्टिर्विचारणाः| स्नेहस्यान्याभिभूतत्वादल्पत्वाच्च क्रमात्स्मृताः| यथोक्तहेत्वभावाच्च नाच्छपेयो विचारणा| स्नेहस्य कल्पः स श्रेष्ठः स्नेहकर्माशुसाधनात्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehamAtrA (17) · Śloka 17
ద్వాభ్యాం చతుర్భిరష్టాభిర్యామైర్జీర్యంతి యాః క్రమాత్| హ్రస్వమధ్యోత్తమా మాత్రాస్తాస్తాభ్యశ్చ హ్రసీయసీం| కల్పయేద్వీక్ష్య దోషాదీన్ ప్రాగేవ తు హ్రసీయసీం| అజ్ఞాతకోష్ఠే హి బహుః కుర్యాజ్జీవితసంశయం||17||
द्वाभ्यां चतुर्भिरष्टाभिर्यामैर्जीर्यन्ति याः क्रमात्| ह्रस्वमध्योत्तमा मात्रास्तास्ताभ्यश्च ह्रसीयसीम्| कल्पयेद्वीक्ष्य दोषादीन् प्रागेव तु ह्रसीयसीम्| अज्ञातकोष्ठे हि बहुः कुर्याज्जीवितसंशयम्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hrasvamAtrAyAH adhikArIhrasvamAtrAyAH adhikArI tasyAH prAshastya~jca (18) · Śloka 18
తత్ర దుర్బలమందాగ్నిబాలవృద్ధసుఖాత్మకః| అపథ్యరిక్తకోష్ఠశ్చ జ్వరాతీసారకాసిభిః| హ్రస్వా పేయా సుఖా సా హి పరిహారేఽనువర్తతే| చిరాచ్చ బల్యా న రుజే వ్యాపన్నాపి ప్రకల్పతే||18||
तत्र दुर्बलमन्दाग्निबालवृद्धसुख़ात्मकः| अपथ्यरिक्तकोष्ठश्च ज्वरातीसारकासिभिः| ह्रस्वा पेया सुख़ा सा हि परिहारेऽनुवर्तते| चिराच्च बल्या न रुजे व्यापन्नापि प्रकल्पते||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madhyayamAtrAyA adhikArI guNAshca (19) · Śloka 19
మేహోరుః పిటకాకుష్ఠవాతశోణితపీడితైః| మధ్యమా మృదుకోష్ఠైశ్చ స్నేహనీ స్యాత్సుఖేన సా| న బలక్షపణీ మందవిభ్రంశా శుద్ధయేఽప్యలం||19||
मेहोरुः पिटकाकुष्ठवातशोणितपीडितैः| मध्यमा मृदुकोष्ठैश्च स्नेहनी स्यात्सुख़ेन सा| न बलक्षपणी मन्दविभ्रंशा शुद्धयेऽप्यलम्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mahatI mAtrAyAH adhikAriNaH guNAshca (20) · Śloka 20
మహాదేహానలబలక్షుత్తృట్క్లేశసహిష్ణుభిః| గుల్మోదావర్తవీసర్పసర్పదంశాభిపీడితైః| ఉన్మత్తైః కృచ్ఛ్రమూత్రైశ్చ మహతీ శీఘ్రమేవ సా| సర్వమార్గానుసారేణ జయేద్వ్యాధీన్ సుయోజితా||20||
महादेहानलबलक्षुत्तृट्क्लेशसहिष्णुभिः| गुल्मोदावर्तवीसर्पसर्पदंशाभिपीडितैः| उन्मत्तैः कृच्छ्रमूत्रैश्च महती शीघ्रमेव सा| सर्वमार्गानुसारेण जयेद्व्याधीन् सुयोजिता||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shodhanArthaM snehapAnavidhiH (21) · Śloka 21
హ్యస్తనే జీర్ణ ఏవాన్నే స్నేహోఽచ్ఛః శుద్ధయే బహుః||21||
ह्यस्तने जीर्ण एवान्ने स्नेहोऽच्छः शुद्धये बहुः||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shamanArthaM snehapAnavidhiH (22) · Śloka 22
శమనః క్షుద్వతోఽనన్నో మధ్యమాత్రశ్చ శస్యతే||22||
शमनः क्षुद्वतोऽनन्नो मध्यमात्रश्च शस्यते||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bRuMhaNArthaM snehapAnavidhiH (23) · Śloka 23
బృంహణో రసమద్యాద్యైః సభక్తోఽల్పో హితః స చ| బాలవృద్ధపిపాసార్తస్నేహద్విణ్మద్యశీలిషు| స్త్రీస్నేహనిత్యమందాగ్నిసుఖితక్లేశభీరుషు| మృదుకోష్ఠాల్పదోషేషు కాలే చోష్ణే కృశేషు చ||23||
बृंहणो रसमद्याद्यैः सभक्तोऽल्पो हितः स च| बालवृद्धपिपासार्तस्नेहद्विण्मद्यशीलिषु| स्त्रीस्नेहनित्यमन्दाग्निसुख़ितक्लेशभीरुषु| मृदुकोष्ठाल्पदोषेषु काले चोष्णे कृशेषु च||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Bojanasya prA~gmadhyottaraM snehapAnaPalam (24) · Śloka 24
స్నేహః ప్రాగ్భోజనాత్ కుర్యాదూరుజంఘాకటీబలం| వేగానులోమ్యమారోగ్యమధః కాయగదక్షయం| మధ్యే బృహత్త్వాగ్నిబలస్థిరతాకుక్షిరుక్శమాన్| ఇంద్రియస్థిరతామూర్ధ్వమూర్ధ్వజత్రుగదక్షయం||24||
स्नेहः प्राग्भोजनात् कुर्यादूरुजङ्ग़ाकटीबलम्| वेगानुलोम्यमारोग्यमधः कायगदक्षयम्| मध्ये बृहत्त्वाग्निबलस्थिरताकुक्षिरुक्शमान्| इन्द्रियस्थिरतामूर्ध्वमूर्ध्वजत्रुगदक्षयम्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShAnusAraM snehasAhAyyadravyANi (25) · Śloka 25
వాతే సలవణం సర్పిః పిత్తే కేవలమిష్యతే| వైద్యో దద్యాద్బహుకఫే క్షారత్రికటుకాన్వితం||25||
वाते सलवणं सर्पिः पित्ते केवलमिष्यते| वैद्यो दद्याद्बहुकफे क्षारत्रिकटुकान्वितम्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana acCapAnottaravidhiH (26) · Śloka 26
వాయుర్ష్ణమచ్ఛేఽనుపిబేత్స్నేహే తత్సుఖపక్తయే| ఆస్యోపలేపశుద్ధ్యై చ తౌవరారుష్కరే న తు| ఉష్ణోపచారః స్నేహే స్యాదుష్ణో హ్యుష్ణైర్విరుధ్యతే| తతో గురుప్రావరణో నివాతశయనస్థితః| జరణాంతం ప్రతీక్షేత తృష్యన్నుష్ణాల్పవారిపః||26||
वायुर्ष्णमच्छेऽनुपिबेत्स्नेहे तत्सुख़पक्तये| आस्योपलेपशुद्ध्यै च तौवरारुष्करे न तु| उष्णोपचारः स्नेहे स्यादुष्णो ह्युष्णैर्विरुध्यते| ततो गुरुप्रावरणो निवातशयनस्थितः| जरणान्तं प्रतीक्षेत तृष्यन्नुष्णाल्पवारिपः||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jIryamANasnehalakShaNam (27) · Śloka 27
శిరోరుగ్భ్రమనిష్ఠీవమూర్చ్ఛాసాదారతిక్లమైః| జానీయాద్ భేషజం జీర్యత్.....................||27||
शिरोरुग्भ्रमनिष्ठीवमूर्च्छासादारतिक्लमैः| जानीयाद् भेषजं जीर्यत्.....................||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jIrNasnehalakShaNam (28) · Śloka 28
...........................జీర్ణం తచ్ఛాంతిలాఘవాత్| అనులోమానిలస్వాస్థ్యక్షుత్తృష్ణోద్గారశుద్ధిభిః||28||
...........................जीर्णं तच्छान्तिलाघवात्| अनुलोमानिलस्वास्थ्यक्षुत्तृष्णोद्गारशुद्धिभिः||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jIrNAjIrNavisha~gkAyAM kRutyam (29) · Śloka 29
జీర్ణాజీర్ణవిశంకాయాం పునరుష్ణోదకం పిబేత్| తేనోద్గారవిశుద్ధిః స్యాత్తతశ్చ రుచిలాఘవం||29||
जीर्णाजीर्णविशङ्कायां पुनरुष्णोदकं पिबेत्| तेनोद्गारविशुद्धिः स्यात्ततश्च रुचिलाग़वम्||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehaM pAsyataH pibataH pItavatashca BojanavidhiH (30) · Śloka 30
భోజ్యోఽన్నం మాత్రయా పాస్యన్ శ్వః పిబన్ పీతవానపి| ద్రవోష్నమనభిష్యంది నాతిస్నిగ్ధమసంకరం||30||
भोज्योऽन्नं मात्रया पास्यन् श्वः पिबन् पीतवानपि| द्रवोष्नमनभिष्यन्दि नातिस्निग्धमसङ्करम्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehapIte niyamAH (31) · Śloka 31
ఉష్ణోదకోపచారీ స్యాద్ బ్రహ్మచారీ క్షపాశయః| వ్యాయామవేగసంరోధశోకవర్షహిమాతపాన్| ప్రవాతయానయానాధ్వభాష్యాత్యాసనసంస్థితీః| నీచాత్యుచ్చోపధానాహస్స్వప్నధూమరజాంసి చ| యాన్యహాని పిబేత్తాని తావంత్యన్యాన్యపి త్యజేత్| సర్వకర్మస్వయం ప్రాయో వ్యాధిక్షీణేషు చ క్రమః| ఉపచారస్తు శమనే కార్యః స్నేహే విరిక్తవత్||31||
उष्णोदकोपचारी स्याद् ब्रह्मचारी क्षपाशयः| व्यायामवेगसंरोधशोकवर्षहिमातपान्| प्रवातयानयानाध्वभाष्यात्यासनसंस्थितीः| नीचात्युच्चोपधानाहस्स्वप्नधूमरजांसि च| यान्यहानि पिबेत्तानि तावन्त्यन्यान्यपि त्यजेत्| सर्वकर्मस्वयं प्रायो व्याधिक्षीणेषु च क्रमः| उपचारस्तु शमने कार्यः स्नेहे विरिक्तवत्||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehapAnAtpUrvaM dIpanauShadhaM deyam (32) · Śloka 32
స్నేహస్య పానాత్ పూర్వంచ దాతవ్యం మృదు భేషజం| ఉత్తేజనం హుతాశస్య కోష్ఠలాఘవకారి చ||32||
स्नेहस्य पानात् पूर्वञ्च दातव्यं मृदु भेषजम्| उत्तेजनं हुताशस्य कोष्ठलाग़वकारि च||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehapAne kAlamaryAdA (33) · Śloka 33
త్ర్యహమచ్ఛం మృదౌ కోష్ఠే క్రూరే సప్తదినం పిబేత్| సమ్యక్స్నిగ్ధోఽథవా యావదతః సాత్మీభవేత్పరం||33||
त्र्यहमच्छं मृदौ कोष्ठे क्रूरे सप्तदिनं पिबेत्| सम्यक्स्निग्धोऽथवा यावदतः सात्मीभवेत्परम्||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAtmIBUtasnehapraBAvaH (34) · Śloka 34
సాత్మీభూతో హి కురుతే న మలానాముదీరణం||34||
सात्मीभूतो हि कुरुते न मलानामुदीरणम्||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehAtiyoge doShaH (35) · Śloka 35
అతియోగేన వా వ్యాధీన్ యథాంబ్వోఘోఽతియోజనాత్| విహత్య సేతుం మృత్కోష్ఠాత్ స్రవతి క్షపయన్ మృదం| స్నేహోఽప్యగ్నిం తథా హత్వా స్రవతి క్షపయంస్తనుం||35||
अतियोगेन वा व्याधीन् यथाम्ब्वोग़ोऽतियोजनात्| विहत्य सेतुं मृत्कोष्ठात् स्रवति क्षपयन् मृदम्| स्नेहोऽप्यग्निं तथा हत्वा स्रवति क्षपयंस्तनुम्||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyaksnigdhAsnigdhalakShaNam (36) · Śloka 36
వాతానులోమ్యం దీప్తోఽగ్నిర్వర్చః స్నిగ్ధమసంహతం| మృదుస్నిగ్ధాంగతాగ్లాని స్నేహోద్వేగోఽథ లాఘవం| విమలేంద్రియతా సమ్యక్ స్నిగ్ధే రూక్షే విపర్యయః||36||
वातानुलोम्यं दीप्तोऽग्निर्वर्चः स्निग्धमसंहतम्| मृदुस्निग्धाङ्गताग्लानि स्नेहोद्वेगोऽथ लाग़वम्| विमलेन्द्रियता सम्यक् स्निग्धे रूक्षे विपर्ययः||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atisnigdhalakShaNAni (37) · Śloka 37
పాండ్వామయాంగసదనఘ్రాణవక్త్రగుదస్రవాః| గుదదాహారుచిశ్ఛర్దిమూర్చ్ఛాతృష్ణాప్రవాహికాః| శుక్తోద్గారభ్రమశ్వాసకాసాః స్నేహాతిసేవనాత్||37||
पाण्ड्वामयाङ्गसदनग़्राणवक्त्रगुदस्रवाः| गुददाहारुचिश्छर्दिमूर्च्छातृष्णाप्रवाहिकाः| शुक्तोद्गारभ्रमश्वासकासाः स्नेहातिसेवनात्||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mithyAsnigdhalakShaNam (38) · Śloka 38
అమాత్రయాఽహితోఽకాలే మిథ్యాహారవిహారతః| స్నేహః కరోతి శోఫార్శస్తంద్రానిద్రావిసంజ్ఞతాః| కండూకుష్ఠజ్వరోత్క్లేశశూలానాహబలక్షయాన్| జఠరేంద్రియదౌర్బల్యజాడ్యామస్తంభవాగ్గ్రహాన్| తాంస్తాన్స్వదోషహేతూత్థాంపాండ్వాదీంశ్చాతియోజనాత్||38||
अमात्रयाऽहितोऽकाले मिथ्याहारविहारतः| स्नेहः करोति शोफार्शस्तन्द्रानिद्राविसंज्ञताः| कण्डूकुष्ठज्वरोत्क्लेशशूलानाहबलक्षयान्| जठरेन्द्रियदौर्बल्यजाड्यामस्तम्भवाग्ग्रहान्| तांस्तान्स्वदोषहेतूत्थान्पाण्ड्वादींश्चातियोजनात्||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehavyApadi sAdhanam (39) · Śloka 39
క్షుత్తృష్ణోల్లేఖనస్వేదరూక్షపాన్నభేషజం| తక్రారిష్టఖలోద్దాలయవశ్యామాకకోద్రవాః| పిప్పలీత్రిఫలాక్షౌద్రపథ్యాగోమూత్రగుగ్గులు| యథాస్వం ప్రతిరోగం చ స్నేహవ్యాపది సాధనం||39||
क्षुत्तृष्णोल्लेख़नस्वेदरूक्षपान्नभेषजम्| तक्रारिष्टख़लोद्दालयवश्यामाककोद्रवाः| पिप्पलीत्रिफलाक्षौद्रपथ्यागोमूत्रगुग्गुलु| यथास्वं प्रतिरोगं च स्नेहव्यापदि साधनम्||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virUkShaNasya samyakkRutAtikRutalakShaNam (40) · Śloka 40
విరూక్షణే లంఘనవత్ కృతాతికృతలక్షణం||40||
विरूक्षणे लङ्ग़नवत् कृतातिकृतलक्षणम्||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittaprakRuteH snehenAtitIkShNIBUtA- nilatRuShNAyAmupacAraH (41) · Śloka 41
స్నేహేన పైత్తికస్యాగ్నిర్యదా తీవ్రతరీకృతః| స్నేహమాశు జరాం నీత్వా పునరోజోఽభితశ్చరన్| ఉదీరయేత్ సోపసర్గాం పిపాసామస్య బాధికాం| సోఽసూంస్త్యజేద్యద్యుదకం న పిబేదాశు శీతలం| శీతసేకావగాహాన్ వా తత్తృష్ణాపీడితో భజేత్| స్నేహాగ్నినా దహ్యమానః స్వవిషేణైవ పన్నగః||41||
स्नेहेन पैत्तिकस्याग्निर्यदा तीव्रतरीकृतः| स्नेहमाशु जरां नीत्वा पुनरोजोऽभितश्चरन्| उदीरयेत् सोपसर्गां पिपासामस्य बाधिकाम्| सोऽसूंस्त्यजेद्यद्युदकं न पिबेदाशु शीतलम्| शीतसेकावगाहान् वा तत्तृष्णापीडितो भजेत्| स्नेहाग्निना दह्यमानः स्वविषेणैव पन्नगः||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittaprakRuteH snehe~ajIrNe tIvratRuShNAyAM copacAraHkaPAnilaprakRuteH samaprakRuteshca tRuShNAyAmupacAraH (42) · Śloka 42
అజీర్ణే బలవత్యా తు శీతైర్దిహ్యాచ్ఛిరోముఖం| ఛర్దయేత్తదశాంతౌ చ పీత్వా శీతోదకం పునః| రూక్షాన్నముల్లిఖేద్ భుక్త్వా.......................... ................................తాదృశ్యాం తు కఫానిలే| సమదోషశ్చ నిఃశేషం స్నేహముష్ణాంబునోద్ధరేత్| తతో దోషాదిబలతః పూర్వోక్తంచ విధిం శ్రయేత్||42||
अजीर्णे बलवत्या तु शीतैर्दिह्याच्छिरोमुख़म्| छर्दयेत्तदशान्तौ च पीत्वा शीतोदकं पुनः| रूक्षान्नमुल्लिख़ेद् भुक्त्वा.......................... ................................तादृश्यां तु कफानिले| समदोषश्च निःशेषं स्नेहमुष्णाम्बुनोद्धरेत्| ततो दोषादिबलतः पूर्वोक्तञ्च विधिं श्रयेत्||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pitte sarpiHpAnanirNayaH (43) · Śloka 43
న సర్పిః కేవలం పిత్తే పేయం సామే విశేషతః| సర్వం హ్యనురుజం దేహం హత్వా సంజ్ఞా చ మారయేత్||43||
न सर्पिः केवलं पित्ते पेयं सामे विशेषतः| सर्वं ह्यनुरुजं देहं हत्वा संज्ञा च मारयेत्||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehanAnantaraM virekavamanasevanavidhiH (44) · Śloka 44
స్నిగ్ధద్రవోష్ణధన్వోత్థరసభుక్స్వేదమాచరేత్| స్నిగ్ధస్త్ర్యహం స్థితః కుర్యాద్విరేకం వమనం పునః| ఏకాహం దినమన్యచ్చ కఫముత్క్లేశ్య తత్కరైః| తిలమాషదధిక్షీరగుడమత్స్యరసాదిభిః||44||
स्निग्धद्रवोष्णधन्वोत्थरसभुक्स्वेदमाचरेत्| स्निग्धस्त्र्यहं स्थितः कुर्याद्विरेकं वमनं पुनः| एकाहं दिनमन्यच्च कफमुत्क्लेश्य तत्करैः| तिलमाषदधिक्षीरगुडमत्स्यरसादिभिः||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsalAdiShu snehanAtpUrvaM rUkShaNam (45) · Śloka 45
మాంసలా మేదురా భూరిశ్లేష్మాణో విషమాగ్నయః| స్నేహోచితాశ్చ యే స్నేహ్యాస్తాన్ పూర్వం రూక్షయేత్తతః| సంస్నేహ్య శోధయేదేవం స్నేహవ్యాపన్న జాయతే| అలం మలానీరయితుం స్నేహశ్చాసాత్మ్యతాం గతః||45||
मांसला मेदुरा भूरिश्लेष्माणो विषमाग्नयः| स्नेहोचिताश्च ये स्नेह्यास्तान् पूर्वं रूक्षयेत्ततः| संस्नेह्य शोधयेदेवं स्नेहव्यापन्न जायते| अलं मलानीरयितुं स्नेहश्चासात्म्यतां गतः||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sadyaH snehanayogAstadarhAshca (46) · Śloka 46
బాలవృద్ధాదిషు స్నేహపరిహారాసహిష్ణుషు| యోగానిమాననుద్వేగాన్ సద్యః స్నేహాన్ ప్రయోజయేత్| ప్రభూతమాంసనిష్క్వాథాన్ జాంగలానూపజాన్ రసాన్| స్నేహభృష్టేషు వా తేషు యవాగూం వాఽతిసంహతాం| తిలచూర్ణం చ సస్నేహం ఫాణితం కృసరం తథా| తిలకాంబలికం భూరిస్నేహం సర్పిష్మతీమపి| పేయాం సుఖోష్ణాం క్షైరేయీం పాత్రే వా ససితాఘృతే| సర్పిర్లవణయుక్తం వా సద్యః దుగ్ధం తథా పయః| పేయాం చ పంచప్రసృతాం స్నేహైస్తండులపంచమైః| పాయసం మాషమిశ్రం చ బహుస్నేహసమాయుతం| తైలశుంఠీగుడరసం జీర్ణే మాంసరసాశినః| స్నేహం వైకం సురాఽచ్ఛేన దధ్నో వా సగుడం సరం| వసాం వరాహజాం సర్పిః పిప్పలీం లవణం తిలాన్| పిప్పలీం లవణం స్నేహాంశ్చతురో దధిమస్తుకం| దధ్నా సిద్ధం వ్యోషగర్భం ధాత్రీద్రాక్షారసే ఘృతం| యవకోలకులత్థాంబుక్షారక్షీరసురాదధి| ఘృతం చ సిద్ధం తుల్యాంశం సద్యః స్నేహనముత్తమం| సిద్ధాంశ్చ చతురః స్నేహాన్ బదరత్రిఫలారసైః| యోనిశుక్రామయహరాన్ సద్యః స్నేహాన్ ప్రయోజయేత్| లవణోపహితాః స్నేహాః స్నేహయంత్యచిరాన్నరం| తద్ధి విష్యంద్యరూక్షం చ సూక్ష్మముష్ణం వ్యవాయి చ||46||
बालवृद्धादिषु स्नेहपरिहारासहिष्णुषु| योगानिमाननुद्वेगान् सद्यः स्नेहान् प्रयोजयेत्| प्रभूतमांसनिष्क्वाथान् जाङ्गलानूपजान् रसान्| स्नेहभृष्टेषु वा तेषु यवागूं वाऽतिसंहताम्| तिलचूर्णं च सस्नेहं फाणितं कृसरं तथा| तिलकाम्बलिकं भूरिस्नेहं सर्पिष्मतीमपि| पेयां सुख़ोष्णां क्षैरेयीं पात्रे वा ससिताघृते| सर्पिर्लवणयुक्तं वा सद्यः दुग्धं तथा पयः| पेयां च पञ्चप्रसृतां स्नेहैस्तण्डुलपञ्चमैः| पायसं माषमिश्रं च बहुस्नेहसमायुतम्| तैलशुण्ठीगुडरसं जीर्णे मांसरसाशिनः| स्नेहं वैकं सुराऽच्छेन दध्नो वा सगुडं सरम्| वसां वराहजां सर्पिः पिप्पलीं लवणं तिलान्| पिप्पलीं लवणं स्नेहांश्चतुरो दधिमस्तुकम्| दध्ना सिद्धं व्योषगर्भं धात्रीद्राक्षारसे घृतम्| यवकोलकुलत्थाम्बुक्षारक्षीरसुरादधि| घृतं च सिद्धं तुल्यांशं सद्यः स्नेहनमुत्तमम्| सिद्धांश्च चतुरः स्नेहान् बदरत्रिफलारसैः| योनिशुक्रामयहरान् सद्यः स्नेहान् प्रयोजयेत्| लवणोपहिताः स्नेहाः स्नेहयन्त्यचिरान्नरम्| तद्धि विष्यन्द्यरूक्षं च सूक्ष्ममुष्णं व्यवायि च||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kuShThAdiShu snehanArthaM guDAdInAM niShedhaH triPalAdInAM vidhishca (47) · Śloka 47
గుడానూపామిషక్షీరతిలమాషసురాదధి| కుష్ఠశోఫప్రమేహేషు స్నేహార్థం న ప్రకల్పయేత్| త్రిఫలాపిప్పలీపథ్యాగుగ్గుల్వాదివిపాచితాన్| స్నేహాన్ యథాస్వమేతేషాం యోజయేదవికారిణః| క్షీణానాం త్వామయైరగ్నిదేహసంధుక్షణక్షమాన్||47||
गुडानूपामिषक्षीरतिलमाषसुरादधि| कुष्ठशोफप्रमेहेषु स्नेहार्थं न प्रकल्पयेत्| त्रिफलापिप्पलीपथ्यागुग्गुल्वादिविपाचितान्| स्नेहान् यथास्वमेतेषां योजयेदविकारिणः| क्षीणानां त्वामयैरग्निदेहसन्धुक्षणक्षमान्||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehAByAsasya Palam (3) · Śloka 3
దీప్తాంతరాగ్నిః పరిశుద్ధకోష్ఠః ప్రత్యగ్రధాతుః బలవర్ణయుక్తః| దృఢేందిర్యో మందజరః శతాయుః స్నేహోపసేవీ పురుషః ప్రదిష్టః| ఇతి శ్రీవైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతౌ అష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాం సూత్రస్థానే స్నేహవిధిర్నామ పంచవింశోఽధ్యాయః||3||
दीप्तान्तराग्निः परिशुद्धकोष्ठः प्रत्यग्रधातुः बलवर्णयुक्तः| दृढेन्दिर्यो मन्दजरः शतायुः स्नेहोपसेवी पुरुषः प्रदिष्टः| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने स्नेहविधिर्नाम पञ्चविंशोऽध्यायः||३||
🔊 Audio coming soon