Adhikarana atha snehavidhirnAma pa~jcaviMsho~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാതഃ സ്നേഹവിധിമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
अथातः स्नेहविधिमध्यायं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehAdyupayuktadravyasamBArasaMgrahaNAvashyakatA (2) · Śloka 2
സ്നേഹാദിഷൂപയോഗായ തദ്വ്യാപച്ഛാമനായ ച| കുര്യാത്പ്രാഗേവ തദ്യോഗിദ്രവ്യസമ്ഭാരസങ്ഗ്രഹമ്||൨||
स्नेहादिषूपयोगाय तद्व्यापच्छामनाय च| कुर्यात्प्रागेव तद्योगिद्रव्यसम्भारसङ्ग्रहम्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehanavirUkShaNauShadhalakShaNam (3) · Śloka 3
ഗുരുശീതസരസ്നിഗ്ധമന്ദസൂക്ഷ്മമൃദുദ്രവമ്| ഔഷധം സ്നേഹനം പ്രായോ വിപരീതം വിരൂക്ഷണമ്||൩||
गुरुशीतसरस्निग्धमन्दसूक्ष्ममृदुद्रवम्| औषधं स्नेहनं प्रायो विपरीतं विरूक्षणम्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pravarasnehadravyANi teShu GRutasyottamatvam (4) · Śloka 4
സര്പിര്മജ്ജാ വസാ തൈലം സ്നേഹേഷു പ്രവരം മതമ്| തത്രാപി ചോത്തമം സര്പിഃ സംസ്കാരസ്യാനുവര്തനാത്| മാധുര്യാദവിദാഹിത്വാജ്ജന്മാദേവ ച ശീലനാത്||൪||
सर्पिर्मज्जा वसा तैलं स्नेहेषु प्रवरं मतम्| तत्रापि चोत्तमं सर्पिः संस्कारस्यानुवर्तनात्| माधुर्यादविदाहित्वाज्जन्मादेव च शीलनात्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarpirAdInAM doShaghnatvavivaraNam (5) · Śloka 5
പിത്തഘ്നാസ്തേ യഥാപൂര്വമിതരഘ്നാ യഥോത്തരമ്||൫||
पित्तघ्नास्ते यथापूर्वमितरघ्ना यथोत्तरम्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ghRutAdInAmuttarottaraM gurutvam (6) · Śloka 6
ഘൃതാത്തൈലം ഗുരു വസാ തൈലാന്മജ്ജാ തതോऽപി ച||൬||
घृतात्तैलं गुरु वसा तैलान्मज्जा ततोऽपि च||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yamakAdipariBAShAH (7) · Śloka 7
ദ്വാഭ്യാം ത്രിഭിശ്ചതുര്ഭിസ്തൈര്യമകസ്ത്രിവൃതോ മഹാന്||൭||
द्वाभ्यां त्रिभिश्चतुर्भिस्तैर्यमकस्त्रिवृतो महान्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehAshayAH (8) · Śloka 8
സ്നേഹാശയാ ദധി ക്ഷീരം മാംസാസ്ഥിഫലദാരു ച||൮||
स्नेहाशया दधि क्षीरं मांसास्थिफलदारु च||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehyAH (9) · Śloka 9
സ്വേദ്യസംശോധ്യമദ്യസ്ത്രീവ്യായാമാസക്തചിന്തകാഃ| വൃദ്ധബാലാബലകൃശാ രൂക്ഷാഃ ക്ഷീണാസ്രരേതസഃ| വാതാര്തസ്യന്ദതിമിരദാരുണപ്രതിബോധിനഃ| സ്നേഹ്യാഃ........................................||൯||
स्वेद्यसंशोध्यमद्यस्त्रीव्यायामासक्तचिन्तकाः| वृद्धबालाबलकृशा रूक्षाः क्षीणास्ररेतसः| वातार्तस्यन्दतिमिरदारुणप्रतिबोधिनः| स्नेह्याः........................................||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asnehyAH (10) · Śloka 10
..........................ംഅ ത്വതിമന്ദാഗ്നിതീക്ഷ്ണാഗ്നിസ്ഥൂലദുര്ബലാഃ| ഊരുസ്തമ്ഭാऽതിസാരാമഗലരോഗഗരോദരൈഃ| മൂര്ച്ഛാച്ഛര്ദ്യരുചിശ്ലേഷ്മതൃഷ്ണാമദ്യൈശ്ച പീഡിതാഃ| അപപ്രസൂതാ യുക്തേ ച നസ്യേ ബസ്തൌ വിരേചനേ||൧൦||
..........................ंअ त्वतिमन्दाग्नितीक्ष्णाग्निस्थूलदुर्बलाः| ऊरुस्तम्भाऽतिसारामगलरोगगरोदरैः| मूर्च्छाच्छर्द्यरुचिश्लेष्मतृष्णामद्यैश्च पीडिताः| अपप्रसूता युक्ते च नस्ये बस्तौ विरेचने||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ghRutAdiviBAgAnusAramadhikAraBedaH (11) · Śloka 11
തത്ര ധീസ്മൃതിമേധാഗ്നികാംക്ഷിണാം ശസ്യതേ ഘൃതമ്| ഗ്രന്ഥിനാഡീകൃമിശ്ലേഷ്മമേദോമാരുതരോഗിഷു| തൈലം ലാഘവദാര്ഢ്യാര്ഥിക്രൂരകോഷ്ഠേഷു ദേഹിഷു| വാതാതപാധ്വഭാരസ്ത്രീവ്യായാമക്ഷീണധാതുഷു| രൂക്ഷക്ലേശക്ഷമാത്യഗ്നിവാതാവൃതപഥേഷു ച| ശേഷൌ......................................||൧൧||
तत्र धीस्मृतिमेधाग्निकांक्षिणां शस्यते घृतम्| ग्रन्थिनाडीकृमिश्लेष्ममेदोमारुतरोगिषु| तैलं लाग़वदार्ढ्यार्थिक्रूरकोष्ठेषु देहिषु| वातातपाध्वभारस्त्रीव्यायामक्षीणधातुषु| रूक्षक्लेशक्षमात्यग्निवातावृतपथेषु च| शेषौ......................................||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vasAyAH visheShakShetram (12) · Śloka 12
................വസാ തു സന്ധ്യസ്ഥിമര്മകോഷ്ഠരുജാസു ച| തഥാ ദഗ്ധാഹതഭ്രഷ്ടയോനികര്ണശിരോരുജി||൧൨||
................वसा तु सन्ध्यस्थिमर्मकोष्ठरुजासु च| तथा दग्धाहतभ्रष्टयोनिकर्णशिरोरुजि||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana RutuvisheSheNa snehavisheShanirNayaH (13) · Śloka 13
തൈലം പ്രാവൃഷി വര്ഷാന്തേ സര്പിരന്യൌ തു മാധവേ| സര്വം സര്വസ്യ ച സ്നേഹം യുഞ്ജ്യാദ്ഭാസ്വതി നിര്മലേ| ഋതൌ സാധാരണേ...................................||൧൩||
तैलं प्रावृषि वर्षान्ते सर्पिरन्यौ तु माधवे| सर्वं सर्वस्य च स्नेहं युञ्ज्याद्भास्वति निर्मले| ऋतौ साधारणे...................................||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShAnusAraM divArAtriviBAgaH (14) · Śloka 14
..............................ദോഷസാമ്യേऽനിലകഫേ കഫേ| ദിവാ നിശ്യനിലേ പിത്തേ സംസര്ഗേ പിത്തവത്യപി||൧൪||
..............................दोषसाम्येऽनिलकफे कफे| दिवा निश्यनिले पित्ते संसर्गे पित्तवत्यपि||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Atyayike vidhiH (15) · Śloka 15
ത്വരമാണേ തു ശീതേऽപി ദിവാ തൈലം ച യോജയേത്| ഉഷ്ണേऽപി രാത്രൌ സര്പിശ്ച ദോഷാദീന് വീക്ഷ്യ ചാന്യഥാ| നിശ്യശ്നുതേ വാതകഫാദ്രോഗാനഹനി പിത്തതഃ||൧൫||
त्वरमाणे तु शीतेऽपि दिवा तैलं च योजयेत्| उष्णेऽपि रात्रौ सर्पिश्च दोषादीन् वीक्ष्य चान्यथा| निश्यश्नुते वातकफाद्रोगानहनि पित्ततः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana acCapeyasya shreShThatA (16) · Śloka 16
യുക്ത്യാവചാരയേത്സ്നേഹം ഭക്ഷ്യാദ്യന്നേന ബസ്തിഭിഃ| നസ്യാഭ്യഞ്ജനഗണ്ഡൂഷമൂര്ധകര്ണാക്ഷിതര്പണൈഃ| രസഭേദൈകകത്വാഭ്യാം ചതുഷ്ഷഷ്ടിര്വിചാരണാഃ| സ്നേഹസ്യാന്യാഭിഭൂതത്വാദല്പത്വാച്ച ക്രമാത്സ്മൃതാഃ| യഥോക്തഹേത്വഭാവാച്ച നാച്ഛപേയോ വിചാരണാ| സ്നേഹസ്യ കല്പഃ സ ശ്രേഷ്ഠഃ സ്നേഹകര്മാശുസാധനാത്||൧൬||
युक्त्यावचारयेत्स्नेहं भक्ष्याद्यन्नेन बस्तिभिः| नस्याभ्यञ्जनगण्डूषमूर्धकर्णाक्षितर्पणैः| रसभेदैककत्वाभ्यां चतुष्षष्टिर्विचारणाः| स्नेहस्यान्याभिभूतत्वादल्पत्वाच्च क्रमात्स्मृताः| यथोक्तहेत्वभावाच्च नाच्छपेयो विचारणा| स्नेहस्य कल्पः स श्रेष्ठः स्नेहकर्माशुसाधनात्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehamAtrA (17) · Śloka 17
ദ്വാഭ്യാം ചതുര്ഭിരഷ്ടാഭിര്യാമൈര്ജീര്യന്തി യാഃ ക്രമാത്| ഹ്രസ്വമധ്യോത്തമാ മാത്രാസ്താസ്താഭ്യശ്ച ഹ്രസീയസീമ്| കല്പയേദ്വീക്ഷ്യ ദോഷാദീന് പ്രാഗേവ തു ഹ്രസീയസീമ്| അജ്ഞാതകോഷ്ഠേ ഹി ബഹുഃ കുര്യാജ്ജീവിതസംശയമ്||൧൭||
द्वाभ्यां चतुर्भिरष्टाभिर्यामैर्जीर्यन्ति याः क्रमात्| ह्रस्वमध्योत्तमा मात्रास्तास्ताभ्यश्च ह्रसीयसीम्| कल्पयेद्वीक्ष्य दोषादीन् प्रागेव तु ह्रसीयसीम्| अज्ञातकोष्ठे हि बहुः कुर्याज्जीवितसंशयम्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hrasvamAtrAyAH adhikArIhrasvamAtrAyAH adhikArI tasyAH prAshastya~jca (18) · Śloka 18
തത്ര ദുര്ബലമന്ദാഗ്നിബാലവൃദ്ധസുഖാത്മകഃ| അപഥ്യരിക്തകോഷ്ഠശ്ച ജ്വരാതീസാരകാസിഭിഃ| ഹ്രസ്വാ പേയാ സുഖാ സാ ഹി പരിഹാരേऽനുവര്തതേ| ചിരാച്ച ബല്യാ ന രുജേ വ്യാപന്നാപി പ്രകല്പതേ||൧൮||
तत्र दुर्बलमन्दाग्निबालवृद्धसुख़ात्मकः| अपथ्यरिक्तकोष्ठश्च ज्वरातीसारकासिभिः| ह्रस्वा पेया सुख़ा सा हि परिहारेऽनुवर्तते| चिराच्च बल्या न रुजे व्यापन्नापि प्रकल्पते||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madhyayamAtrAyA adhikArI guNAshca (19) · Śloka 19
മേഹോരുഃ പിടകാകുഷ്ഠവാതശോണിതപീഡിതൈഃ| മധ്യമാ മൃദുകോഷ്ഠൈശ്ച സ്നേഹനീ സ്യാത്സുഖേന സാ| ന ബലക്ഷപണീ മന്ദവിഭ്രംശാ ശുദ്ധയേऽപ്യലമ്||൧൯||
मेहोरुः पिटकाकुष्ठवातशोणितपीडितैः| मध्यमा मृदुकोष्ठैश्च स्नेहनी स्यात्सुख़ेन सा| न बलक्षपणी मन्दविभ्रंशा शुद्धयेऽप्यलम्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mahatI mAtrAyAH adhikAriNaH guNAshca (20) · Śloka 20
മഹാദേഹാനലബലക്ഷുത്തൃട്ക്ലേശസഹിഷ്ണുഭിഃ| ഗുല്മോദാവര്തവീസര്പസര്പദംശാഭിപീഡിതൈഃ| ഉന്മത്തൈഃ കൃച്ഛ്രമൂത്രൈശ്ച മഹതീ ശീഘ്രമേവ സാ| സര്വമാര്ഗാനുസാരേണ ജയേദ്വ്യാധീന് സുയോജിതാ||൨൦||
महादेहानलबलक्षुत्तृट्क्लेशसहिष्णुभिः| गुल्मोदावर्तवीसर्पसर्पदंशाभिपीडितैः| उन्मत्तैः कृच्छ्रमूत्रैश्च महती शीघ्रमेव सा| सर्वमार्गानुसारेण जयेद्व्याधीन् सुयोजिता||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shodhanArthaM snehapAnavidhiH (21) · Śloka 21
ഹ്യസ്തനേ ജീര്ണ ഏവാന്നേ സ്നേഹോऽച്ഛഃ ശുദ്ധയേ ബഹുഃ||൨൧||
ह्यस्तने जीर्ण एवान्ने स्नेहोऽच्छः शुद्धये बहुः||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shamanArthaM snehapAnavidhiH (22) · Śloka 22
ശമനഃ ക്ഷുദ്വതോऽനന്നോ മധ്യമാത്രശ്ച ശസ്യതേ||൨൨||
शमनः क्षुद्वतोऽनन्नो मध्यमात्रश्च शस्यते||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bRuMhaNArthaM snehapAnavidhiH (23) · Śloka 23
ബൃംഹണോ രസമദ്യാദ്യൈഃ സഭക്തോऽല്പോ ഹിതഃ സ ച| ബാലവൃദ്ധപിപാസാര്തസ്നേഹദ്വിണ്മദ്യശീലിഷു| സ്ത്രീസ്നേഹനിത്യമന്ദാഗ്നിസുഖിതക്ലേശഭീരുഷു| മൃദുകോഷ്ഠാല്പദോഷേഷു കാലേ ചോഷ്ണേ കൃശേഷു ച||൨൩||
बृंहणो रसमद्याद्यैः सभक्तोऽल्पो हितः स च| बालवृद्धपिपासार्तस्नेहद्विण्मद्यशीलिषु| स्त्रीस्नेहनित्यमन्दाग्निसुख़ितक्लेशभीरुषु| मृदुकोष्ठाल्पदोषेषु काले चोष्णे कृशेषु च||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Bojanasya prA~gmadhyottaraM snehapAnaPalam (24) · Śloka 24
സ്നേഹഃ പ്രാഗ്ഭോജനാത് കുര്യാദൂരുജങ്ഘാകടീബലമ്| വേഗാനുലോമ്യമാരോഗ്യമധഃ കായഗദക്ഷയമ്| മധ്യേ ബൃഹത്ത്വാഗ്നിബലസ്ഥിരതാകുക്ഷിരുക്ശമാന്| ഇന്ദ്രിയസ്ഥിരതാമൂര്ധ്വമൂര്ധ്വജത്രുഗദക്ഷയമ്||൨൪||
स्नेहः प्राग्भोजनात् कुर्यादूरुजङ्ग़ाकटीबलम्| वेगानुलोम्यमारोग्यमधः कायगदक्षयम्| मध्ये बृहत्त्वाग्निबलस्थिरताकुक्षिरुक्शमान्| इन्द्रियस्थिरतामूर्ध्वमूर्ध्वजत्रुगदक्षयम्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShAnusAraM snehasAhAyyadravyANi (25) · Śloka 25
വാതേ സലവണം സര്പിഃ പിത്തേ കേവലമിഷ്യതേ| വൈദ്യോ ദദ്യാദ്ബഹുകഫേ ക്ഷാരത്രികടുകാന്വിതമ്||൨൫||
वाते सलवणं सर्पिः पित्ते केवलमिष्यते| वैद्यो दद्याद्बहुकफे क्षारत्रिकटुकान्वितम्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana acCapAnottaravidhiH (26) · Śloka 26
വായുര്ഷ്ണമച്ഛേऽനുപിബേത്സ്നേഹേ തത്സുഖപക്തയേ| ആസ്യോപലേപശുദ്ധ്യൈ ച തൌവരാരുഷ്കരേ ന തു| ഉഷ്ണോപചാരഃ സ്നേഹേ സ്യാദുഷ്ണോ ഹ്യുഷ്ണൈര്വിരുധ്യതേ| തതോ ഗുരുപ്രാവരണോ നിവാതശയനസ്ഥിതഃ| ജരണാന്തം പ്രതീക്ഷേത തൃഷ്യന്നുഷ്ണാല്പവാരിപഃ||൨൬||
वायुर्ष्णमच्छेऽनुपिबेत्स्नेहे तत्सुख़पक्तये| आस्योपलेपशुद्ध्यै च तौवरारुष्करे न तु| उष्णोपचारः स्नेहे स्यादुष्णो ह्युष्णैर्विरुध्यते| ततो गुरुप्रावरणो निवातशयनस्थितः| जरणान्तं प्रतीक्षेत तृष्यन्नुष्णाल्पवारिपः||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jIryamANasnehalakShaNam (27) · Śloka 27
ശിരോരുഗ്ഭ്രമനിഷ്ഠീവമൂര്ച്ഛാസാദാരതിക്ലമൈഃ| ജാനീയാദ് ഭേഷജം ജീര്യത്.....................||൨൭||
शिरोरुग्भ्रमनिष्ठीवमूर्च्छासादारतिक्लमैः| जानीयाद् भेषजं जीर्यत्.....................||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jIrNasnehalakShaNam (28) · Śloka 28
...........................ജീര്ണം തച്ഛാന്തിലാഘവാത്| അനുലോമാനിലസ്വാസ്ഥ്യക്ഷുത്തൃഷ്ണോദ്ഗാരശുദ്ധിഭിഃ||൨൮||
...........................जीर्णं तच्छान्तिलाघवात्| अनुलोमानिलस्वास्थ्यक्षुत्तृष्णोद्गारशुद्धिभिः||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jIrNAjIrNavisha~gkAyAM kRutyam (29) · Śloka 29
ജീര്ണാജീര്ണവിശങ്കായാം പുനരുഷ്ണോദകം പിബേത്| തേനോദ്ഗാരവിശുദ്ധിഃ സ്യാത്തതശ്ച രുചിലാഘവമ്||൨൯||
जीर्णाजीर्णविशङ्कायां पुनरुष्णोदकं पिबेत्| तेनोद्गारविशुद्धिः स्यात्ततश्च रुचिलाग़वम्||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehaM pAsyataH pibataH pItavatashca BojanavidhiH (30) · Śloka 30
ഭോജ്യോऽന്നം മാത്രയാ പാസ്യന് ശ്വഃ പിബന് പീതവാനപി| ദ്രവോഷ്നമനഭിഷ്യന്ദി നാതിസ്നിഗ്ധമസങ്കരമ്||൩൦||
भोज्योऽन्नं मात्रया पास्यन् श्वः पिबन् पीतवानपि| द्रवोष्नमनभिष्यन्दि नातिस्निग्धमसङ्करम्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehapIte niyamAH (31) · Śloka 31
ഉഷ്ണോദകോപചാരീ സ്യാദ് ബ്രഹ്മചാരീ ക്ഷപാശയഃ| വ്യായാമവേഗസംരോധശോകവര്ഷഹിമാതപാന്| പ്രവാതയാനയാനാധ്വഭാഷ്യാത്യാസനസംസ്ഥിതീഃ| നീചാത്യുച്ചോപധാനാഹസ്സ്വപ്നധൂമരജാംസി ച| യാന്യഹാനി പിബേത്താനി താവന്ത്യന്യാന്യപി ത്യജേത്| സര്വകര്മസ്വയം പ്രായോ വ്യാധിക്ഷീണേഷു ച ക്രമഃ| ഉപചാരസ്തു ശമനേ കാര്യഃ സ്നേഹേ വിരിക്തവത്||൩൧||
उष्णोदकोपचारी स्याद् ब्रह्मचारी क्षपाशयः| व्यायामवेगसंरोधशोकवर्षहिमातपान्| प्रवातयानयानाध्वभाष्यात्यासनसंस्थितीः| नीचात्युच्चोपधानाहस्स्वप्नधूमरजांसि च| यान्यहानि पिबेत्तानि तावन्त्यन्यान्यपि त्यजेत्| सर्वकर्मस्वयं प्रायो व्याधिक्षीणेषु च क्रमः| उपचारस्तु शमने कार्यः स्नेहे विरिक्तवत्||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehapAnAtpUrvaM dIpanauShadhaM deyam (32) · Śloka 32
സ്നേഹസ്യ പാനാത് പൂര്വഞ്ച ദാതവ്യം മൃദു ഭേഷജമ്| ഉത്തേജനം ഹുതാശസ്യ കോഷ്ഠലാഘവകാരി ച||൩൨||
स्नेहस्य पानात् पूर्वञ्च दातव्यं मृदु भेषजम्| उत्तेजनं हुताशस्य कोष्ठलाग़वकारि च||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehapAne kAlamaryAdA (33) · Śloka 33
ത്ര്യഹമച്ഛം മൃദൌ കോഷ്ഠേ ക്രൂരേ സപ്തദിനം പിബേത്| സമ്യക്സ്നിഗ്ധോऽഥവാ യാവദതഃ സാത്മീഭവേത്പരമ്||൩൩||
त्र्यहमच्छं मृदौ कोष्ठे क्रूरे सप्तदिनं पिबेत्| सम्यक्स्निग्धोऽथवा यावदतः सात्मीभवेत्परम्||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAtmIBUtasnehapraBAvaH (34) · Śloka 34
സാത്മീഭൂതോ ഹി കുരുതേ ന മലാനാമുദീരണമ്||൩൪||
सात्मीभूतो हि कुरुते न मलानामुदीरणम्||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehAtiyoge doShaH (35) · Śloka 35
അതിയോഗേന വാ വ്യാധീന് യഥാമ്ബ്വോഘോऽതിയോജനാത്| വിഹത്യ സേതും മൃത്കോഷ്ഠാത് സ്രവതി ക്ഷപയന് മൃദമ്| സ്നേഹോऽപ്യഗ്നിം തഥാ ഹത്വാ സ്രവതി ക്ഷപയംസ്തനുമ്||൩൫||
अतियोगेन वा व्याधीन् यथाम्ब्वोग़ोऽतियोजनात्| विहत्य सेतुं मृत्कोष्ठात् स्रवति क्षपयन् मृदम्| स्नेहोऽप्यग्निं तथा हत्वा स्रवति क्षपयंस्तनुम्||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyaksnigdhAsnigdhalakShaNam (36) · Śloka 36
വാതാനുലോമ്യം ദീപ്തോऽഗ്നിര്വര്ചഃ സ്നിഗ്ധമസംഹതമ്| മൃദുസ്നിഗ്ധാങ്ഗതാഗ്ലാനി സ്നേഹോദ്വേഗോऽഥ ലാഘവമ്| വിമലേന്ദ്രിയതാ സമ്യക് സ്നിഗ്ധേ രൂക്ഷേ വിപര്യയഃ||൩൬||
वातानुलोम्यं दीप्तोऽग्निर्वर्चः स्निग्धमसंहतम्| मृदुस्निग्धाङ्गताग्लानि स्नेहोद्वेगोऽथ लाग़वम्| विमलेन्द्रियता सम्यक् स्निग्धे रूक्षे विपर्ययः||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atisnigdhalakShaNAni (37) · Śloka 37
പാണ്ഡ്വാമയാങ്ഗസദനഘ്രാണവക്ത്രഗുദസ്രവാഃ| ഗുദദാഹാരുചിശ്ഛര്ദിമൂര്ച്ഛാതൃഷ്ണാപ്രവാഹികാഃ| ശുക്തോദ്ഗാരഭ്രമശ്വാസകാസാഃ സ്നേഹാതിസേവനാത്||൩൭||
पाण्ड्वामयाङ्गसदनग़्राणवक्त्रगुदस्रवाः| गुददाहारुचिश्छर्दिमूर्च्छातृष्णाप्रवाहिकाः| शुक्तोद्गारभ्रमश्वासकासाः स्नेहातिसेवनात्||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mithyAsnigdhalakShaNam (38) · Śloka 38
അമാത്രയാऽഹിതോऽകാലേ മിഥ്യാഹാരവിഹാരതഃ| സ്നേഹഃ കരോതി ശോഫാര്ശസ്തന്ദ്രാനിദ്രാവിസംജ്ഞതാഃ| കണ്ഡൂകുഷ്ഠജ്വരോത്ക്ലേശശൂലാനാഹബലക്ഷയാന്| ജഠരേന്ദ്രിയദൌര്ബല്യജാഡ്യാമസ്തമ്ഭവാഗ്ഗ്രഹാന്| താംസ്താന്സ്വദോഷഹേതൂത്ഥാന്പാണ്ഡ്വാദീംശ്ചാതിയോജനാത്||൩൮||
अमात्रयाऽहितोऽकाले मिथ्याहारविहारतः| स्नेहः करोति शोफार्शस्तन्द्रानिद्राविसंज्ञताः| कण्डूकुष्ठज्वरोत्क्लेशशूलानाहबलक्षयान्| जठरेन्द्रियदौर्बल्यजाड्यामस्तम्भवाग्ग्रहान्| तांस्तान्स्वदोषहेतूत्थान्पाण्ड्वादींश्चातियोजनात्||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehavyApadi sAdhanam (39) · Śloka 39
ക്ഷുത്തൃഷ്ണോല്ലേഖനസ്വേദരൂക്ഷപാന്നഭേഷജമ്| തക്രാരിഷ്ടഖലോദ്ദാലയവശ്യാമാകകോദ്രവാഃ| പിപ്പലീത്രിഫലാക്ഷൌദ്രപഥ്യാഗോമൂത്രഗുഗ്ഗുലു| യഥാസ്വം പ്രതിരോഗം ച സ്നേഹവ്യാപദി സാധനമ്||൩൯||
क्षुत्तृष्णोल्लेख़नस्वेदरूक्षपान्नभेषजम्| तक्रारिष्टख़लोद्दालयवश्यामाककोद्रवाः| पिप्पलीत्रिफलाक्षौद्रपथ्यागोमूत्रगुग्गुलु| यथास्वं प्रतिरोगं च स्नेहव्यापदि साधनम्||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virUkShaNasya samyakkRutAtikRutalakShaNam (40) · Śloka 40
വിരൂക്ഷണേ ലങ്ഘനവത് കൃതാതികൃതലക്ഷണമ്||൪൦||
विरूक्षणे लङ्ग़नवत् कृतातिकृतलक्षणम्||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittaprakRuteH snehenAtitIkShNIBUtA- nilatRuShNAyAmupacAraH (41) · Śloka 41
സ്നേഹേന പൈത്തികസ്യാഗ്നിര്യദാ തീവ്രതരീകൃതഃ| സ്നേഹമാശു ജരാം നീത്വാ പുനരോജോऽഭിതശ്ചരന്| ഉദീരയേത് സോപസര്ഗാം പിപാസാമസ്യ ബാധികാമ്| സോऽസൂംസ്ത്യജേദ്യദ്യുദകം ന പിബേദാശു ശീതലമ്| ശീതസേകാവഗാഹാന് വാ തത്തൃഷ്ണാപീഡിതോ ഭജേത്| സ്നേഹാഗ്നിനാ ദഹ്യമാനഃ സ്വവിഷേണൈവ പന്നഗഃ||൪൧||
स्नेहेन पैत्तिकस्याग्निर्यदा तीव्रतरीकृतः| स्नेहमाशु जरां नीत्वा पुनरोजोऽभितश्चरन्| उदीरयेत् सोपसर्गां पिपासामस्य बाधिकाम्| सोऽसूंस्त्यजेद्यद्युदकं न पिबेदाशु शीतलम्| शीतसेकावगाहान् वा तत्तृष्णापीडितो भजेत्| स्नेहाग्निना दह्यमानः स्वविषेणैव पन्नगः||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittaprakRuteH snehe~ajIrNe tIvratRuShNAyAM copacAraHkaPAnilaprakRuteH samaprakRuteshca tRuShNAyAmupacAraH (42) · Śloka 42
അജീര്ണേ ബലവത്യാ തു ശീതൈര്ദിഹ്യാച്ഛിരോമുഖമ്| ഛര്ദയേത്തദശാന്തൌ ച പീത്വാ ശീതോദകം പുനഃ| രൂക്ഷാന്നമുല്ലിഖേദ് ഭുക്ത്വാ.......................... ................................താദൃശ്യാം തു കഫാനിലേ| സമദോഷശ്ച നിഃശേഷം സ്നേഹമുഷ്ണാമ്ബുനോദ്ധരേത്| തതോ ദോഷാദിബലതഃ പൂര്വോക്തഞ്ച വിധിം ശ്രയേത്||൪൨||
अजीर्णे बलवत्या तु शीतैर्दिह्याच्छिरोमुख़म्| छर्दयेत्तदशान्तौ च पीत्वा शीतोदकं पुनः| रूक्षान्नमुल्लिख़ेद् भुक्त्वा.......................... ................................तादृश्यां तु कफानिले| समदोषश्च निःशेषं स्नेहमुष्णाम्बुनोद्धरेत्| ततो दोषादिबलतः पूर्वोक्तञ्च विधिं श्रयेत्||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pitte sarpiHpAnanirNayaH (43) · Śloka 43
ന സര്പിഃ കേവലം പിത്തേ പേയം സാമേ വിശേഷതഃ| സര്വം ഹ്യനുരുജം ദേഹം ഹത്വാ സംജ്ഞാ ച മാരയേത്||൪൩||
न सर्पिः केवलं पित्ते पेयं सामे विशेषतः| सर्वं ह्यनुरुजं देहं हत्वा संज्ञा च मारयेत्||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehanAnantaraM virekavamanasevanavidhiH (44) · Śloka 44
സ്നിഗ്ധദ്രവോഷ്ണധന്വോത്ഥരസഭുക്സ്വേദമാചരേത്| സ്നിഗ്ധസ്ത്ര്യഹം സ്ഥിതഃ കുര്യാദ്വിരേകം വമനം പുനഃ| ഏകാഹം ദിനമന്യച്ച കഫമുത്ക്ലേശ്യ തത്കരൈഃ| തിലമാഷദധിക്ഷീരഗുഡമത്സ്യരസാദിഭിഃ||൪൪||
स्निग्धद्रवोष्णधन्वोत्थरसभुक्स्वेदमाचरेत्| स्निग्धस्त्र्यहं स्थितः कुर्याद्विरेकं वमनं पुनः| एकाहं दिनमन्यच्च कफमुत्क्लेश्य तत्करैः| तिलमाषदधिक्षीरगुडमत्स्यरसादिभिः||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsalAdiShu snehanAtpUrvaM rUkShaNam (45) · Śloka 45
മാംസലാ മേദുരാ ഭൂരിശ്ലേഷ്മാണോ വിഷമാഗ്നയഃ| സ്നേഹോചിതാശ്ച യേ സ്നേഹ്യാസ്താന് പൂര്വം രൂക്ഷയേത്തതഃ| സംസ്നേഹ്യ ശോധയേദേവം സ്നേഹവ്യാപന്ന ജായതേ| അലം മലാനീരയിതും സ്നേഹശ്ചാസാത്മ്യതാം ഗതഃ||൪൫||
मांसला मेदुरा भूरिश्लेष्माणो विषमाग्नयः| स्नेहोचिताश्च ये स्नेह्यास्तान् पूर्वं रूक्षयेत्ततः| संस्नेह्य शोधयेदेवं स्नेहव्यापन्न जायते| अलं मलानीरयितुं स्नेहश्चासात्म्यतां गतः||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sadyaH snehanayogAstadarhAshca (46) · Śloka 46
ബാലവൃദ്ധാദിഷു സ്നേഹപരിഹാരാസഹിഷ്ണുഷു| യോഗാനിമാനനുദ്വേഗാന് സദ്യഃ സ്നേഹാന് പ്രയോജയേത്| പ്രഭൂതമാംസനിഷ്ക്വാഥാന് ജാങ്ഗലാനൂപജാന് രസാന്| സ്നേഹഭൃഷ്ടേഷു വാ തേഷു യവാഗൂം വാऽതിസംഹതാമ്| തിലചൂര്ണം ച സസ്നേഹം ഫാണിതം കൃസരം തഥാ| തിലകാമ്ബലികം ഭൂരിസ്നേഹം സര്പിഷ്മതീമപി| പേയാം സുഖോഷ്ണാം ക്ഷൈരേയീം പാത്രേ വാ സസിതാഘൃതേ| സര്പിര്ലവണയുക്തം വാ സദ്യഃ ദുഗ്ധം തഥാ പയഃ| പേയാം ച പഞ്ചപ്രസൃതാം സ്നേഹൈസ്തണ്ഡുലപഞ്ചമൈഃ| പായസം മാഷമിശ്രം ച ബഹുസ്നേഹസമായുതമ്| തൈലശുണ്ഠീഗുഡരസം ജീര്ണേ മാംസരസാശിനഃ| സ്നേഹം വൈകം സുരാऽച്ഛേന ദധ്നോ വാ സഗുഡം സരമ്| വസാം വരാഹജാം സര്പിഃ പിപ്പലീം ലവണം തിലാന്| പിപ്പലീം ലവണം സ്നേഹാംശ്ചതുരോ ദധിമസ്തുകമ്| ദധ്നാ സിദ്ധം വ്യോഷഗര്ഭം ധാത്രീദ്രാക്ഷാരസേ ഘൃതമ്| യവകോലകുലത്ഥാമ്ബുക്ഷാരക്ഷീരസുരാദധി| ഘൃതം ച സിദ്ധം തുല്യാംശം സദ്യഃ സ്നേഹനമുത്തമമ്| സിദ്ധാംശ്ച ചതുരഃ സ്നേഹാന് ബദരത്രിഫലാരസൈഃ| യോനിശുക്രാമയഹരാന് സദ്യഃ സ്നേഹാന് പ്രയോജയേത്| ലവണോപഹിതാഃ സ്നേഹാഃ സ്നേഹയന്ത്യചിരാന്നരമ്| തദ്ധി വിഷ്യന്ദ്യരൂക്ഷം ച സൂക്ഷ്മമുഷ്ണം വ്യവായി ച||൪൬||
बालवृद्धादिषु स्नेहपरिहारासहिष्णुषु| योगानिमाननुद्वेगान् सद्यः स्नेहान् प्रयोजयेत्| प्रभूतमांसनिष्क्वाथान् जाङ्गलानूपजान् रसान्| स्नेहभृष्टेषु वा तेषु यवागूं वाऽतिसंहताम्| तिलचूर्णं च सस्नेहं फाणितं कृसरं तथा| तिलकाम्बलिकं भूरिस्नेहं सर्पिष्मतीमपि| पेयां सुख़ोष्णां क्षैरेयीं पात्रे वा ससिताघृते| सर्पिर्लवणयुक्तं वा सद्यः दुग्धं तथा पयः| पेयां च पञ्चप्रसृतां स्नेहैस्तण्डुलपञ्चमैः| पायसं माषमिश्रं च बहुस्नेहसमायुतम्| तैलशुण्ठीगुडरसं जीर्णे मांसरसाशिनः| स्नेहं वैकं सुराऽच्छेन दध्नो वा सगुडं सरम्| वसां वराहजां सर्पिः पिप्पलीं लवणं तिलान्| पिप्पलीं लवणं स्नेहांश्चतुरो दधिमस्तुकम्| दध्ना सिद्धं व्योषगर्भं धात्रीद्राक्षारसे घृतम्| यवकोलकुलत्थाम्बुक्षारक्षीरसुरादधि| घृतं च सिद्धं तुल्यांशं सद्यः स्नेहनमुत्तमम्| सिद्धांश्च चतुरः स्नेहान् बदरत्रिफलारसैः| योनिशुक्रामयहरान् सद्यः स्नेहान् प्रयोजयेत्| लवणोपहिताः स्नेहाः स्नेहयन्त्यचिरान्नरम्| तद्धि विष्यन्द्यरूक्षं च सूक्ष्ममुष्णं व्यवायि च||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kuShThAdiShu snehanArthaM guDAdInAM niShedhaH triPalAdInAM vidhishca (47) · Śloka 47
ഗുഡാനൂപാമിഷക്ഷീരതിലമാഷസുരാദധി| കുഷ്ഠശോഫപ്രമേഹേഷു സ്നേഹാര്ഥം ന പ്രകല്പയേത്| ത്രിഫലാപിപ്പലീപഥ്യാഗുഗ്ഗുല്വാദിവിപാചിതാന്| സ്നേഹാന് യഥാസ്വമേതേഷാം യോജയേദവികാരിണഃ| ക്ഷീണാനാം ത്വാമയൈരഗ്നിദേഹസന്ധുക്ഷണക്ഷമാന്||൪൭||
गुडानूपामिषक्षीरतिलमाषसुरादधि| कुष्ठशोफप्रमेहेषु स्नेहार्थं न प्रकल्पयेत्| त्रिफलापिप्पलीपथ्यागुग्गुल्वादिविपाचितान्| स्नेहान् यथास्वमेतेषां योजयेदविकारिणः| क्षीणानां त्वामयैरग्निदेहसन्धुक्षणक्षमान्||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehAByAsasya Palam (3) · Śloka 3
ദീപ്താന്തരാഗ്നിഃ പരിശുദ്ധകോഷ്ഠഃ പ്രത്യഗ്രധാതുഃ ബലവര്ണയുക്തഃ| ദൃഢേന്ദിര്യോ മന്ദജരഃ ശതായുഃ സ്നേഹോപസേവീ പുരുഷഃ പ്രദിഷ്ടഃ| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതൌ അഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാം സൂത്രസ്ഥാനേ സ്നേഹവിധിര്നാമ പഞ്ചവിംശോऽധ്യായഃ||൩||
दीप्तान्तराग्निः परिशुद्धकोष्ठः प्रत्यग्रधातुः बलवर्णयुक्तः| दृढेन्दिर्यो मन्दजरः शतायुः स्नेहोपसेवी पुरुषः प्रदिष्टः| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने स्नेहविधिर्नाम पञ्चविंशोऽध्यायः||३||
🔊 Audio coming soon