Adhikarana athAtaH svedavidhirnAma ShaDviMsho~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
অথাতঃ স্বেদবিধির্নামাধ্যাযং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ||১||
अथातः स्वेदविधिर्नामाध्यायं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Agneyasvedasya cAturvidhyam (2) · Śloka 2
চতুর্বিধোঽগ্নিস্বেদো ভবতি তাপোপনাহদ্রবোষ্ম ভেদেন||২||
चतुर्विधोऽग्निस्वेदो भवति तापोपनाहद्रवोष्म भेदेन||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tApasvedaH (3) · Śloka 3
তত্র তাপস্বেদঃ পাণিকাংস্যফালবালুকাবস্ত্রঘটিকাদিভিঃ সাক্ষাদগ্নিনা চ প্রযোক্তব্যঃ||৩||
तत्र तापस्वेदः पाणिकांस्यफालवालुकावस्त्रग़टिकादिभिः साक्षादग्निना च प्रयोक्तव्यः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upanAhasvedaH (4) · Śloka 4
উপনাহস্বেদস্তু সর্বগন্ধধান্যসর্ষপকিণ্ববচাদেবদারুরা- স্নৈরণ্ডমূলমধুকশতাহ্বাসুরাকিট্টাদিবাতহরদ্রব্যচূর্ণৈর্য- বগোধূমশকলৈরানূপাসৃক্পিত্তশিরঃ পাদামিষবেশবারৈশ্চ| তথা শ্লেষ্মসংসৃষ্টে বাযৌ সুরসাদিভিঃ| পিত্তসংসৃষ্টে চ পদ্মকাদিভিঃ| পৃথক্ সহিতৈর্বা ক্ষীরশুক্তধান্যাম্লল- বণমস্তুপ্রগাঢৈঃ সুস্নিগ্ধৈঃ সুখোষ্ণৈঃ সাল্বলাভিধানৈ- স্তৈর্বহুশঃ প্রদিহ্যোষ্ণবীর্যাপূতিমৃদুরোমচর্মভিস্তদ ভাবে ঘন- বাতহরপত্রাবিককৌশেযৈরুপনদ্ধমঙ্গমহঃস্থিতং বিদাহপরি- হারার্থং নিশি মুঞ্চেত্| দিবা নিশি বদ্ধম্| দোষকাল- বলবশেন বা||৪||
उपनाहस्वेदस्तु सर्वगन्धधान्यसर्षपकिण्ववचादेवदारुरा- स्नैरण्डमूलमधुकशताह्वासुराकिट्टादिवातहरद्रव्यचूर्णैर्य- वगोधूमशकलैरानूपासृक्पित्तशिरः पादामिषवेशवारैश्च| तथा श्लेष्मसंसृष्टे वायौ सुरसादिभिः| पित्तसंसृष्टे च पद्मकादिभिः| पृथक् सहितैर्वा क्षीरशुक्तधान्याम्लल- वणमस्तुप्रगाढैः सुस्निग्धैः सुख़ोष्णैः साल्वलाभिधानै- स्तैर्बहुशः प्रदिह्योष्णवीर्यापूतिमृदुरोमचर्मभिस्तद भावे ग़न- वातहरपत्राविककौशेयैरुपनद्धमङ्गमहःस्थितं विदाहपरि- हारार्थं निशि मुञ्चेत्| दिवा निशि बद्धम्| दोषकाल- बलवशेन वा||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dvividhaH dravasvedaH (5) · Śloka 5
দ্রবস্বেদস্তু দ্বিবিধঃ| পরিষেকোঽবগাশ্চ| তত্র শিগ্রু- বরণাম্রাতকমূলকসর্ষপসুরসার্জকবাসাবংশাশ্মন্তকা- শোকশিরীষার্ককরঞ্জৈরণ্ডমালতীপত্র ভঙ্গপূতীকদশমূ- লাদিবাতহরৈর্দ্রব্যৈর্মস্তুসলিলসুরাক্ষীরশুক্তাদিভির্ক্ব- থিতৈঃ পূর্বোক্তৈশ্চ যথাদোষং পৃথক্সহিতৈর্বা কুম্ভীর্বর্ষ- লিকা প্রণালীর্বা পূরযিত্বা বাতহরসিদ্ধস্নেহাভ্যক্তমন- ভ্যক্তং বোপবিষ্টং কিলিঞ্জে বা শযানমেকাঙ্গে সর্বাঙ্গে বা বস্ত্রাবচ্ছন্নে পরিষেচযেত্ তৈরেবাদ্ভি পূর্ণে মহতি কটাহে কুণ্ডে দ্রোণ্যাং বাঽবগাহযেত্||৫||
द्रवस्वेदस्तु द्विविधः| परिषेकोऽवगाश्च| तत्र शिग्रु- वरणाम्रातकमूलकसर्षपसुरसार्जकवासावंशाश्मन्तका- शोकशिरीषार्ककरञ्जैरण्डमालतीपत्र भङ्गपूतीकदशमू- लादिवातहरैर्द्रव्यैर्मस्तुसलिलसुराक्षीरशुक्तादिभिर्क्व- थितैः पूर्वोक्तैश्च यथादोषं पृथक्सहितैर्वा कुम्भीर्वर्ष- लिका प्रणालीर्वा पूरयित्वा वातहरसिद्धस्नेहाभ्यक्तमन- भ्यक्तं वोपविष्टं किलिञ्जे वा शयानमेकाङ्गे सर्वाङ्गे वा वस्त्रावच्छन्ने परिषेचयेत् तैरेवाद्भि पूर्णे महति कटाहे कुण्डे द्रोण्यां वाऽवगाहयेत्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana UShmasvedaH aShTavidhaH (6) · Śloka 6
ঊষ্মস্বেদঃ পুনরষ্টধা ভিদ্যতে-পিণ্ডঃ সংস্তরো নাডী ঘনাশ্ম কুম্ভী কূপঃ কুটী জেন্তাকশ্চ||৬||
ऊष्मस्वेदः पुनरष्टधा भिद्यते-पिण्डः संस्तरो नाडी ग़नाश्म कुम्भी कूपः कुटी जेन्ताकश्च||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piNDasvedaH (7) · Śloka 7
তত্র মৃত্কপালপাষাণলোষ্টলোহপিণ্ডানগ্নিবর্ণান্ সন্দংশেন গৃহীত্বাম্ভস্যম্লে বা নিম্মজ্জযেত্| তৈরার্দ্রাবিকবস্ত্রেণ বেষ্টিতৈঃ শ্লেষ্মমেদোভূযিষ্ঠং সরুজমঙ্গং গ্রন্থিমদ্বা স্বেদযেত্| পাংসুসিকতাগবাদিপুরীষধান্যবুসপুলাকপললৈর্বা- ঽম্লোত্ক্বথিতৈঃ পূর্ববদ্বেষ্টিতৈঃ গবাদিশকৃতার্দ্রেণ পিণ্ডী- কৃতেনোপনাহদ্রব্যোত্কারিকাকৃসরমাংসপিণ্ডৈর্বা বাতরোগে- ষ্বিতি পিণ্ডস্বেদঃ| স এব সঙ্করাখ্যঃ||৭||
तत्र मृत्कपालपाषाणलोष्टलोहपिण्डानग्निवर्णान् सन्दंशेन गृहीत्वाम्भस्यम्ले वा निम्मज्जयेत्| तैरार्द्राविकवस्त्रेण वेष्टितैः श्लेष्ममेदोभूयिष्ठं सरुजमङ्गं ग्रन्थिमद्वा स्वेदयेत्| पांसुसिकतागवादिपुरीषधान्यबुसपुलाकपललैर्वा- ऽम्लोत्क्वथितैः पूर्ववद्वेष्टितैः गवादिशकृतार्द्रेण पिण्डी- कृतेनोपनाहद्रव्योत्कारिकाकृसरमांसपिण्डैर्वा वातरोगे- ष्विति पिण्डस्वेदः| स एव सङ्कराख़्यः||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMstarasvedaH (8) · Śloka 8
যথার্হস্বেদদ্রব্যাণি পিহিতমুখাযাং কুম্ভ্যাং সম্যগুপস্বেদ্য নিবাতশরণশযনস্থে কিলিঞ্জে প্রস্তীর্যাবিককৌশেয- বাতহরপত্রান্যতমোত্তরপ্রচ্ছদে রৌরবাজিনপ্রাবারাদিষ্বব- চ্ছন্নং স্বেদযেদিতি সংস্তরস্বেদঃ||৮||
यथार्हस्वेदद्रव्याणि पिहितमुख़ायां कुम्भ्यां सम्यगुपस्वेद्य निवातशरणशयनस्थे किलिञ्जे प्रस्तीर्याविककौशेय- वातहरपत्रान्यतमोत्तरप्रच्छदे रौरवाजिनप्रावारादिष्वव- च्छन्नं स्वेदयेदिति संस्तरस्वेदः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nADIsvedaH (9) · Śloka 9
পূর্ববদেবোপস্বেদ্যোখামুখেঽন্যামুখাং নাডীং মূলচ্ছিদ্রপ্র- মাণাপাড়্শ্বচ্ছিদ্রামুপসন্ধাযাবলিপ্য চ পার্শ্বচ্ছিদ্রস্থযা নাড্যা শরেষিকাবংশদলকিলিঞ্জকরঞ্জপত্রান্যতমকৃতযা গজাগ্রহস্তসংস্থানযা ব্যামদীর্ঘযাঽধ্যর্দ্ধব্যামদীর্ঘযা বা স্বাযামচতুর্ভাগাষ্টভাগপরিণাহমূলাগ্রস্রোতসা সর্বতো বাতহরপত্রসংবৃতছিদ্রযা দ্বিস্ত্রির্বা বিনমিতযা সুখোপ- বিষ্টস্য স্বভ্যক্তপ্রাবৃতেঽঙ্গে বাষ্পমুপহরেত্| বাষ্পো হ্যনৃ- জুগামী বিহতচণ্ডবেগস্ত্বচমিবিদহন্ সুখং স্বেদযতীতি নাডীস্বেদঃ||৯||
पूर्ववदेवोपस्वेद्योख़ामुख़ेऽन्यामुख़ां नाडीं मूलच्छिद्रप्र- माणापाऱ्श्वच्छिद्रामुपसन्धायावलिप्य च पार्श्वच्छिद्रस्थया नाड्या शरेषिकावंशदलकिलिञ्जकरञ्जपत्रान्यतमकृतया गजाग्रहस्तसंस्थानया व्यामदीर्ग़याऽध्यर्द्धव्यामदीर्ग़या वा स्वायामचतुर्भागाष्टभागपरिणाहमूलाग्रस्रोतसा सर्वतो वातहरपत्रसंवृतछिद्रया द्विस्त्रिर्वा विनमितया सुख़ोप- विष्टस्य स्वभ्यक्तप्रावृतेऽङ्गे बाष्पमुपहरेत्| बाष्पो ह्यनृ- जुगामी विहतचण्डवेगस्त्वचमिविदहन् सुख़ं स्वेदयतीति नाडीस्वेदः||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ghanAshmasvedaH (10) · Śloka 10
পুরুষাযামমাত্রমধিকং বা ঘনং সমং চ শিলাতলং ভূপ্রদেশং বা বাতহরদারুদীপ্তেনাগ্নিনা সর্বতস্তাপযিত্বাঽগ্নিমপো- হ্যোষ্ণোদকাম্লাদিভিরভ্যুক্ষ্য যথোক্তপ্রচ্ছদে সংস্তরবত্স্বে- দযেদিতি ঘনাশ্মস্বেদঃ||১০||
पुरुषायाममात्रमधिकं वा घनं समं च शिलातलं भूप्रदेशं वा वातहरदारुदीप्तेनाग्निना सर्वतस्तापयित्वाऽग्निमपो- ह्योष्णोदकाम्लादिभिरभ्युक्ष्य यथोक्तप्रच्छदे संस्तरवत्स्वे- दयेदिति घनाश्मस्वेदः||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kumBIsvedaH (11) · Śloka 2
পূর্ববত্স্বেদদ্রব্যাণি কুম্ভ্যামুক্ত্বাথ্যাশ্লিষ্যোপবিষ্টস্ত- দ্বদূষ্মণং গৃহ্ণীযাত্| ভূমৌ বা তাং নিখায তদূর্ধ্বমাসনং শযনং বা নাতিঘনপ্রচ্ছদং পরিতঃ প্রলম্বমানকুথাকম্ব- লগোণিকং নিধায তত্রস্থস্যোষ্মাণং গৃহ্ণতঃ কুম্ভ্যামগ্নি- বর্ণানযোগুডানুপলাংশ্চ শনির্নিমিজ্জযেদিতি কুম্ভস্বেদঃ||২||
पूर्ववत्स्वेदद्रव्याणि कुम्भ्यामुक्त्वाथ्याश्लिष्योपविष्टस्त- द्वदूष्मणं गृह्णीयात्| भूमौ वा तां निख़ाय तदूर्ध्वमासनं शयनं वा नातिग़नप्रच्छदं परितः प्रलम्बमानकुथाकम्ब- लगोणिकं निधाय तत्रस्थस्योष्माणं गृह्णतः कुम्भ्यामग्नि- वर्णानयोगुडानुपलांश्च शनिर्निमिज्जयेदिति कुम्भस्वेदः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kUpasvedaH (12) · Śloka 12
শযনস্যাধোবিস্তারদ্বিগুণখাতে কূপে বাতহরদারুকরীষা- ন্যতরপূর্ণদগ্ধে বিগতধূমে স্বাস্তীর্ণশযনস্থং স্বেদযেদিতি কূপস্বেদঃ||১২||
शयनस्याधोविस्तारद्विगुणख़ाते कूपे वातहरदारुकरीषा- न्यतरपूर्णदग्धे विगतधूमे स्वास्तीर्णशयनस्थं स्वेदयेदिति कूपस्वेदः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kuTIsvedaH (13) · Śloka 13
কুটীং নাত্যুচ্চবিস্তারাং বৃত্তামচ্ছিদ্রামুপনাহকল্কঘন- প্রদিগ্ধকুড্যাং সর্বতো বিধূমপ্রদীপ্তখদিরাঙ্গারপূর্ণহসন্তি- কাসমূহপরিবৃতাং বিধায তন্মধ্যে চ শয্যাং তত্রস্থং স্বেদযেদিতি কুটীস্বেদঃ||১৩||
कुटीं नात्युच्चविस्तारां वृत्तामच्छिद्रामुपनाहकल्कग़न- प्रदिग्धकुड्यां सर्वतो विधूमप्रदीप्तख़दिराङ्गारपूर्णहसन्ति- कासमूहपरिवृतां विधाय तन्मध्ये च शय्यां तत्रस्थं स्वेदयेदिति कुटीस्वेदः||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jentAkasvedaH (14) · Śloka 14
অথ জেন্তাকং চিকীর্ষুর্ভূমিং পরীক্ষেত| পূর্বস্যামুত্তরস্যাং বা দিশি গুণবতি প্রশস্তভূমিভাগে| দেশে কৃষ্ণমৃত্তিকে বা সুবর্ণবর্ণমৃত্তিকে পরিধাপুষ্করিণ্যাদীনাং জলাশযা- নামন্যতমস্য কূলে| দক্ষিণে পশ্চিমে বা সুতীর্থে সম- সুবিভক্তভূমিভাগে| সপ্তাষ্টৌ বাঽরত্নীঃ পরিক্রম্যোদকাত্ প্রাঙ্মুখমুদঙ্মুখং বাঽভিমুখতীর্থং কূটাগারং কারযেত্| উত্সেধবিস্তারতঃ পরমরত্নযঃ ষোডশসমন্তাত্সুবৃত্তং মৃত্ক- র্মসম্পন্নমনেকবাতাযনম্| অস্য কূটাগারস্যন্তঃ সম- ন্ততো ভিত্তিমরত্নিবিস্তারোচ্ছ্রাযাং পিণ্ডিকাং কারযে- দাকVবাটাত্| মধ্যে চাস্য কূটাগারস্য কিষ্কুমুক্তং দ্বি- পুরুষপ্রমাণং মৃন্মযং কন্দুসংস্থানং বহুসূক্ষ্মচিছ্দ্রমঙ্গার- কোষ্ঠকস্তম্ভং সাপিধানং কারযেত্| তং চ খাদিরাণাং অশ্বকর্ণানাং বা কাষ্ঠানাং পূরযিত্বা দীপযেত্| স যদা জানীযাত্সাধুদগ্ধানি কাষ্ঠানি বিগতধূমান্যবতপ্তং সর্বমগ্নিনা তদগ্নিগৃহং স্বেদযোগ্যেন চোষ্মণা যুক্তমিতি| তত্রৈনং বাতহরাভ্যঙ্গাভ্যক্তগাত্রং বস্ত্রাবচ্ছন্নং প্রবেশযেত্| অনুশিষ্যাত্ সৌম্য, প্রবিশ কল্যাণাযারোগ্যায চ| প্রবিশ্য চৈনাং পিণ্ডিকামারুহ্য পার্শ্বাপরপার্শ্বাভ্যাং যথা- সুখং শযীথাঃ| ন চ ত্বরযা স্বেদমূর্চ্ছাপরিতেনাপি পিণ্ডিকৈষা বিমোক্তব্যা প্রাণোচ্ছ্রবাসাত্| ভ্রশ্যমানো হ্যতঃ পিণ্ডিকাবকাশাদ্ দ্বারমনধিগচ্ছন্ স্বেদমূর্চ্ছা- পরীততযা সদ্যঃ প্রাণান্ জহ্যাঃ| তস্মাত্ পিণ্ডিকা- মেনাং ন কথঞ্চন মুঞ্চেথাঃ| ত্বং যদা জানীযাঃ বিগতা- ভিষ্যন্দমাত্মানং সম্যক্ প্রস্রুতস্বেদপিচ্ছং সর্বস্রোতো- বিমুক্তং লঘুভুতমপগতবিবন্ধস্তম্ভসুপ্তিবেদনাগৌরব- মিতি| ততঃ পিণ্ডিকানুসারেণ দ্বারং প্রপদ্যেথাঃ| নিষ্ক্রম্য চ চক্ষুষোঃ পরিপালনার্থমতিস্বিন্নোঽপি ন সহসা শীতো- দকমনুপ্রবিশেথাঃ| সম্যক্ স্বিন্নস্ত্বপগতসন্তাপক্লমো মুহূর্তাত্সুখোষ্ণেন বারিণা যথান্যাযং পরিষিক্তোঽশ্নীযা- দিতি জেন্তাকস্বেদঃ||১৪||
अथ जेन्ताकं चिकीर्षुर्भूमिं परीक्षेत| पूर्वस्यामुत्तरस्यां वा दिशि गुणवति प्रशस्तभूमिभागे| देशे कृष्णमृत्तिके वा सुवर्णवर्णमृत्तिके परिधापुष्करिण्यादीनां जलाशया- नामन्यतमस्य कूले| दक्षिणे पश्चिमे वा सुतीर्थे सम- सुविभक्तभूमिभागे| सप्ताष्टौ वाऽरत्नीः परिक्रम्योदकात् प्राङ्मुख़मुदङ्मुख़ं वाऽभिमुख़तीर्थं कूटागारं कारयेत्| उत्सेधविस्तारतः परमरत्नयः षोडशसमन्तात्सुवृत्तं मृत्क- र्मसम्पन्नमनेकवातायनम्| अस्य कूटागारस्यन्तः सम- न्ततो भित्तिमरत्निविस्तारोच्छ्रायां पिण्डिकां कारये- दाकVवाटात्| मध्ये चास्य कूटागारस्य किष्कुमुक्तं द्वि- पुरुषप्रमाणं मृन्मयं कन्दुसंस्थानं बहुसूक्ष्मचिछ्द्रमङ्गार- कोष्ठकस्तम्भं सापिधानं कारयेत्| तं च ख़ादिराणां अश्वकर्णानां वा काष्ठानां पूरयित्वा दीपयेत्| स यदा जानीयात्साधुदग्धानि काष्ठानि विगतधूमान्यवतप्तं सर्वमग्निना तदग्निगृहं स्वेदयोग्येन चोष्मणा युक्तमिति| तत्रैनं वातहराभ्यङ्गाभ्यक्तगात्रं वस्त्रावच्छन्नं प्रवेशयेत्| अनुशिष्यात् सौम्य, प्रविश कल्याणायारोग्याय च| प्रविश्य चैनां पिण्डिकामारुह्य पार्श्वापरपार्श्वाभ्यां यथा- सुख़ं शयीथाः| न च त्वरया स्वेदमूर्च्छापरितेनापि पिण्डिकैषा विमोक्तव्या प्राणोच्छ्रवासात्| भ्रश्यमानो ह्यतः पिण्डिकावकाशाद् द्वारमनधिगच्छन् स्वेदमूर्च्छा- परीततया सद्यः प्राणान् जह्याः| तस्मात् पिण्डिका- मेनां न कथञ्चन मुञ्चेथाः| त्वं यदा जानीयाः विगता- भिष्यन्दमात्मानं सम्यक् प्रस्रुतस्वेदपिच्छं सर्वस्रोतो- विमुक्तं लग़ुभुतमपगतविबन्धस्तम्भसुप्तिवेदनागौरव- मिति| ततः पिण्डिकानुसारेण द्वारं प्रपद्येथाः| निष्क्रम्य च चक्षुषोः परिपालनार्थमतिस्विन्नोऽपि न सहसा शीतो- दकमनुप्रविशेथाः| सम्यक् स्विन्नस्त्वपगतसन्तापक्लमो मुहूर्तात्सुख़ोष्णेन वारिणा यथान्यायं परिषिक्तोऽश्नीया- दिति जेन्ताकस्वेदः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tApAdInAM doShavesheShe prayoganirdeshaH (15) · Śloka 15
তেষাং বিশেষতস্তাপোষ্মস্বেদৌ কফে প্রযোজযেত্| উপ- নাহমনিলে কিঞ্চিত্পিত্তসংসৃষ্টেঽন্যতরস্মিন্ দ্রবমিতি||১৫||
तेषां विशेषतस्तापोष्मस्वेदौ कफे प्रयोजयेत्| उप- नाहमनिले किञ्चित्पित्तसंसृष्टेऽन्यतरस्मिन् द्रवमिति||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anagnisvedaH (16) · Śloka 16
অনাগ্নেযং পুনর্মেদঃকফাবৃতে বাযৌ| নিবাতসদনগুরু- প্রাবরণবহুমদ্যপানব্যাযামক্ষুদাতপনিযুদ্ধাধ্বভারভর- ণামর্ষভযৈঃ| উপনাহঞ্চ পিত্তান্বযে পূর্বোক্তেনৈব বিধিনা- ঽগ্নিরহিতমিতি||১৬||
अनाग्नेयं पुनर्मेदःकफावृते वायौ| निवातसदनगुरु- प्रावरणबहुमद्यपानव्यायामक्षुदातपनियुद्धाध्वभारभर- णामर्षभयैः| उपनाहञ्च पित्तान्वये पूर्वोक्तेनैव विधिना- ऽग्निरहितमिति||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svedavidhiH (17) · Śloka 17
ভবতি চাত্র- নিবাতেঽন্তর্বহিঃস্নিগ্ধো জীর্ণান্নঃ স্বেদমাচরেত্| ব্যাধিব্যাধিতদেশর্ত্তুবশান্মধ্যবরাবরম্| কফার্তো রূক্ষণং রূক্ষো রূক্ষস্নিগ্ধং কফানিলে| আমাশযগতে বাযৌ কফে পক্বাশযাশিশ্রিতে| রূক্ষপূর্বং তথা স্নেহপূর্বং স্থানানুরোধতঃ| অল্পং বঙ্ক্ষণযোঃ স্বল্পং দৃঙ্মুষ্কহৃদযে ন বা| পদ্মোত্পলাদিভিঃ সক্তুপিণ্ড্যা বাঽঽচ্ছাদ্য চক্ষুষী| শীতৈর্মুক্তাবলীপদ্মকুমুদোত্পলভাজনৈঃ| মুহুঃ করৈশ্চ তোযার্দ্রৈঃ স্বিদ্যতো হৃদযং স্পৃশেত্||১৭||
भवति चात्र- निवातेऽन्तर्बहिःस्निग्धो जीर्णान्नः स्वेदमाचरेत्| व्याधिव्याधितदेशर्त्तुवशान्मध्यवरावरम्| कफार्तो रूक्षणं रूक्षो रूक्षस्निग्धं कफानिले| आमाशयगते वायौ कफे पक्वाशयाशिश्रिते| रूक्षपूर्वं तथा स्नेहपूर्वं स्थानानुरोधतः| अल्पं वङ्क्षणयोः स्वल्पं दृङ्मुष्कहृदये न वा| पद्मोत्पलादिभिः सक्तुपिण्ड्या वाऽऽच्छाद्य चक्षुषी| शीतैर्मुक्तावलीपद्मकुमुदोत्पलभाजनैः| मुहुः करैश्च तोयार्द्रैः स्विद्यतो हृदयं स्पृशेत्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyaksvinnalakShaNaM tatra kRutya~jca (18) · Śloka 18
শীতশূলক্ষযে স্বিন্নো জাতেঽঙ্গানাং চ মার্দবে| স্যাচ্ছনৈর্মৃদিতঃ স্নাতস্ততঃ স্নেহবিধিং ভজেত্||১৮||
शीतशूलक्षये स्विन्नो जातेऽङ्गानां च मार्दवे| स्याच्छनैर्मृदितः स्नातस्ततः स्नेहविधिं भजेत्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svedAtiyogalakShaNantatropacArashca (19) · Śloka 19
পিত্তাস্রকোপতৃণ্মূর্চ্ছাস্বরাঙ্গসদনভ্রমাঃ| সন্ধিপীডাজ্বরঃ শ্যাবরক্তমণ্ডলদর্শনম্| স্বেদাতিযোগাচ্ছর্দিশ্চ তত্র স্তম্ভনমৌষধম্| বিষক্ষারাগ্ন্যতীসারচ্ছর্দিমোহাতুরেষু চ||১৯||
पित्तास्रकोपतृण्मूर्च्छास्वराङ्गसदनभ्रमाः| सन्धिपीडाज्वरः श्यावरक्तमण्डलदर्शनम्| स्वेदातियोगाच्छर्दिश्च तत्र स्तम्भनमौषधम्| विषक्षाराग्न्यतीसारच्छर्दिमोहातुरेषु च||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svedana-stamBana-sAmAnyalakShaNam (20) · Śloka 20
স্বেদনং গুরু তীক্ষ্ণোষ্ণং প্রাযঃ স্তম্ভনমন্যথা| দ্রবস্থিরসরস্নিগ্ধরূক্ষসূক্ষ্মং চ ভেষজম্| স্বেদনং স্তম্ভনং শ্লক্ষ্ণরূক্ষসূক্ষ্মসরদ্রবম্| প্রাযস্তিক্তং কষাযং চ মধুরং চ সমাসতঃ||২০||
स्वेदनं गुरु तीक्ष्णोष्णं प्रायः स्तम्भनमन्यथा| द्रवस्थिरसरस्निग्धरूक्षसूक्ष्मं च भेषजम्| स्वेदनं स्तम्भनं श्लक्ष्णरूक्षसूक्ष्मसरद्रवम्| प्रायस्तिक्तं कषायं च मधुरं च समासतः||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyakstamBitAtistamBitalakShaNAni (21) · Śloka 21
স্তম্ভিতঃ স্যাদ্বলে লব্ধে যথোক্তামযসঙ্ক্ষযাত্| স্তম্ভত্বক্স্নাযুসঙ্কোচকম্পহৃদ্বাগ্ধনুগ্রহৈঃ| পাদৌষ্ঠত্বক্করৈঃ শ্যাবৈরতিস্তম্ভিতমাদিশেত্||২১||
स्तम्भितः स्याद्बले लब्धे यथोक्तामयसङ्क्षयात्| स्तम्भत्वक्स्नायुसङ्कोचकम्पहृद्वाग्धनुग्रहैः| पादौष्ठत्वक्करैः श्यावैरतिस्तम्भितमादिशेत्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asvedyAsteShAmevAtyayike mRudusvedavidhishca (22) · Śloka 22
ন স্বেদযেদতিস্থূলরূক্ষদুর্বলমূর্চ্ছিতান্| স্তম্ভনীযক্ষতক্ষীণক্ষামমদ্যবিকারিণঃ| তিমিরোদরবীসর্পকুষ্ঠশোষাঢ্যরোগিণঃ| পীতদুগ্ধদধিস্নেহমধূন্ কৃতবিরেচনান্| ভ্রষ্টদগ্ধগুদগ্লানিক্রোধশোকভযার্দিতান্| ক্ষুত্তৃষ্ণাকামলাপাণ্ডুমেহিনঃ পিত্তপীডিতন্| গর্ভিণী পুষ্পিতাং সূতাং মৃদু বাত্যযিকে গদে||২২||
न स्वेदयेदतिस्थूलरूक्षदुर्बलमूर्च्छितान्| स्तम्भनीयक्षतक्षीणक्षाममद्यविकारिणः| तिमिरोदरवीसर्पकुष्ठशोषाढ्यरोगिणः| पीतदुग्धदधिस्नेहमधून् कृतविरेचनान्| भ्रष्टदग्धगुदग्लानिक्रोधशोकभयार्दितान्| क्षुत्तृष्णाकामलापाण्डुमेहिनः पित्तपीडितन्| गर्भिणी पुष्पितां सूतां मृदु वात्ययिके गदे||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svedyaH (23) · Śloka 23
শ্বাসকাসপ্রতিশ্যাযহিধ্মাধ্মানবিবন্ধিষু| স্বরভেদানিলব্যাধিপক্ষাঘাতাপতানকে| অ~হ্গ্গমর্দকটীপাড়্শ্বপৃষ্ঠকুক্ষিহনুগ্রহে| মহত্ত্বে মুষ্কযোঃ খল্যামাযামে বাতকণ্টকে| মূত্রকৃচ্ছ্রার্বুদগ্রন্থিশুক্রাঘাতাঢ্যমারুতে| বেপথুশ্বযথুস্বাপস্তম্ভজৃম্ভাঙ্গগৌরবে| কর্ণমন্যাশিরঃ কোষ্ঠজঙ্ঘাপাদোরুরুক্ষু চ| স্বেদং যথাযথাং কুর্যাত্তদৌষধবিভাগতঃ||২৩||
श्वासकासप्रतिश्यायहिध्माध्मानविबन्धिषु| स्वरभेदानिलव्याधिपक्षाग़ातापतानके| अ~ह्ग्गमर्दकटीपाऱ्श्वपृष्ठकुक्षिहनुग्रहे| महत्त्वे मुष्कयोः ख़ल्यामायामे वातकण्टके| मूत्रकृच्छ्रार्बुदग्रन्थिशुक्राग़ाताढ्यमारुते| वेपथुश्वयथुस्वापस्तम्भजृम्भाङ्गगौरवे| कर्णमन्याशिरः कोष्ठजङ्ग़ापादोरुरुक्षु च| स्वेदं यथायथां कुर्यात्तदौषधविभागतः||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svedanottaravidhiH (24) · Śloka 24
স্বিন্নোঽন্নং পথ্যমশ্নীযাদ্ দোষরোগানুরোধতঃ| তদহঃ স্বিন্নসর্বাঙ্গো ব্যাযামং সুতরাং ত্যজেত্||২৪||
स्विन्नोऽन्नं पथ्यमश्नीयाद् दोषरोगानुरोधतः| तदहः स्विन्नसर्वाङ्गो व्यायामं सुतरां त्यजेत्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyaksvinnalakShaNaM (25) · Śloka 25
অগ্নের্দীপ্তিং মার্দবং ত্বক্প্রসাদং ভক্তশ্রদ্ধাং স্রোতসাং নির্মলত্বম্| কুর্যাত্ স্বেদো জাড্যতন্দ্রাপহারং স্তব্ধান্ সন্ধীংশ্চেষ্টযত্যাশু চাস্য||২৫||
अग्नेर्दीप्तिं मार्दवं त्वक्प्रसादं भक्तश्रद्धां स्रोतसां निर्मलत्वम्| कुर्यात् स्वेदो जाड्यतन्द्रापहारं स्तब्धान् सन्धींश्चेष्टयत्याशु चास्य||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehottarasvedasya Palam (26-27) · Śloka 27
স্নেহক্লিন্নাঃ কোষ্ঠগা ধাতুগা বা| স্রোতোলীনা যে চ শাখাস্থিসাংস্থাঃ| দোষাঃ স্বেদৈস্তে দ্রব্Zইকৃত্য কোষ্ঠং নীতাঃ সম্যক্ শুদ্ধিভির্নির্হ্নিযন্তে||২৬|| ইতি শ্রীবৈদ্যপতিসিংহগুপ্তস্য সূনোর্বাগ্ভটস্য কৃতৌ অষ্টাঙ্গসংগ্রহসংহিতাযাং সূত্রস্থানে স্বেদবিধির্নাম ষড্বিংশোঽধ্যাযঃ||২৭||
स्नेहक्लिन्नाः कोष्ठगा धातुगा वा| स्रोतोलीना ये च शाख़ास्थिसांस्थाः| दोषाः स्वेदैस्ते द्रव्Zइकृत्य कोष्ठं नीताः सम्यक् शुद्धिभिर्निर्ह्नियन्ते||२६|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने स्वेदविधिर्नाम षड्विंशोऽध्यायः||२७||
🔊 Audio coming soon