39. guhyarōgapratiṣēdhaḥ

Adhikarana atha guhyarogapratiShedho nAmaikonacatvAriMsho~adhyAyaH, pratij~jA (1) · Śloka 1

અથાતો ગુહ્યરોગપ્રતિષેધં નામાધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ| ઇતિ હ સ્માહુરાત્રેયાદયો મહર્ષયઃ||૧||

Adhikarana apadaMshAnAM cikitsAkramaH (2) · Śloka 2

અપદંશેષૂત્પન્નમાત્રેષુ પાકપરિહારાર્થં મેઢ્રમધ્યે સિરાં વિધ્યેત્| ઉભયતશ્ચાસ્ય વિધિવદ્દોષાનપહરેદ્વિશેષતો વિરેચનેન| તદ યોગ્યસ્ય ત્વત્યુચ્છ્રિતાનાસ્થાપનેન| યથાદોષં ચાલેપસેકાદીનવિરતં વિદધ્યાત્| એવં સદ્ય એવ રુક્તોદશોફરાગસંરમ્ભા નિવર્તન્તે| પક્વેષુ તુ શસ્ત્રમવચારયેત્| સઘૃતક્ષૌદ્રશર્કરેણ તિલ કલ્કેનાલેપયેત્||૨||

Adhikarana apadaMsheShu sAmAnyacikitsA (3) · Śloka 3

જમ્બ્વામ્રસુમનોનીપશ્વેતકામ્બોજિકાઙ્કુરાન્| સલ્લકીબદીબિલ્વપલાશતિનિશોદ્ભવાઃ| ત્વચઃ ક્ષીરિદ્રુમાણાઞ્ચ ત્રિફલાં ચ પચેજ્જલે| સ ક્વાથઃ ક્ષાલનં તેન પક્વં તૈલઞ્ચ રોપણમ્| ગોજીવિડઙ્ગમધુકસર્વગન્ધૈશ્ચ પેષિતૈઃ| તુત્થગૈરિકલોધ્રૈલામનોહ્વાલરસાઞ્જનૈઃ| હરેણુપુષ્પકાસીસસૌરાષ્ટ્રીલવણોત્તમૈઃ| લેપઃ ક્ષૌદ્રદ્રુતૈઃ સૂક્ષ્મૈરપદંશવ્રણાપહઃ| દાર્વીત્વક્શઙ્ખતાર્ક્ષ્યોત્થલાક્ષાગોક્ષીરવિડ્રસઃ| સક્ષૌદ્રતૈલસર્પિર્ભિર્લેપઃ શ્રેષ્ઠો વ્રણેઽથવા| લાક્ષાદ્રાક્ષાતસીક્ષૌદ્રઃ ક્ષૌદ્રશૈલેયતાર્ક્ષ્યજૈઃ| કપાલે ત્રિફલાઽદગ્ધા સઘૃતા રોપણી પરમ્| સામાન્યં સાધનમિદં...........................||૩||

Adhikarana vAtikApadaMshaicikitsA (4) · Śloka 4

............................વાતિકં તુ પ્રલેપયેત્| અપક્વં કુષ્ઠયષ્ટ્યાહ્વસુરદારુપુનર્નવૈઃ| સ્નિગ્ધોષ્ણૈર્લોહસરલરાસ્નાપુણ્ડ્રાહ્વસંયુતૈઃ| અથવા નિચુલૈરણ્ડબીજગોધૂમચિક્કસૈઃ||૪||

Adhikarana paittikApadaMshacikitsA (5) · Śloka 5

ગૈરિકાઞ્જનમઞ્જિષ્ઠામધુકોશીરપદ્મકૈઃ| સચન્દનોત્પલૈઃ શીતૈર્ઘૃતાઢ્યૈઃ પિત્તસમ્ભવમ્| પદ્મોત્પલમૃણાલૈર્વા સસર્જાર્જુનવેતસૈઃ| સેચયેચ્ચ ઘૃતક્ષીરશર્કરેક્ષુમધૂદકૈઃ||૫||

Adhikarana shlaiShmikApadaMshacikitsA (6) · Śloka 6

ધવસાલાશ્વકર્ણાજકર્ણત્વગ્ભિઃ કફોત્થિતમ્| સુરાપિષ્ટાભિરુષ્ણાભિઃ સતૈલાભિઃ પ્રલેપયેત્| રજન્યતિવિષામુસ્તસરલામરદારુભિઃ| સપત્રપાઠાપત્તૂરૈરથવા શ્લેષ્મસમ્ભવમ્||૬||

Adhikarana pAkaprAptipariharaNam (7) · Śloka 7

ન ચ યાતિ યથા પાકં પ્રયતેત તથા ભૃશમ્| પક્વૈઃ સ્નાયુસિરામાંસૈઃ પ્રાયો નશ્યતિ હિ ધ્વજઃ||૭||

Adhikarana avashiShTApadaMshayoshcikitsA (8) · Śloka 8

અપદંશદ્વયે શિષ્ટે પ્રત્યાખ્યાયાચરેત્ ક્રિયામ્||૮||

Adhikarana arshasAM cikitsA (9) · Śloka 9

અર્શાંસિ યથાયોગં શુદ્ધદેહસ્ય શસ્ત્રક્ષારાગ્નિભિઃ સાધ યેત્| ઉપદંશોક્તા ચાત્ર રસક્રિયા લેપઃ||૯||

Adhikarana sarShapikAcikitsA (10) · Śloka 10

સર્ષપિકાં વિલિખ્ય કષાયૈરવચૂર્ણયેત્| તૈરેવ ચ તૈલં વ્રણરોપણં કુર્યાત્||૧૦||

Adhikarana avamanthacikitsA (11) · Śloka 11

અવમન્થે જલૌકસો યોજયેત્| પક્વભિન્નં ધવતિન્દુક સલ્લકીપત્તઙ્ગસર્જકૃતેન તૈલેન રોપયેત્||૧૧||

Adhikarana kumbhIkAcikitsA (12) · Śloka 12

તદ્વત્ કુમ્ભીકામુપચરેત્| લોધ્રતિન્દુકત્રિફલાકૃતસ્તુ લેપસ્તૈલં ચ રોપણમ્||૧૨||

Adhikarana alajIcikitsA (13) · Śloka 13

અલજીં સ્રુતરક્તાં કષાયૈરવચૂર્ણયેત્| તેષ્વેવ ચ તૈલં વ્રણરોપણાર્થં કુર્વીત||૧૩||

Adhikarana uttamAcikitsA (14) · Śloka 14

ઉત્તમાં પિટકાં શસ્ત્રેણ ચ્છિત્વા કષાયચૂર્ણપ્રદેહૈર્મધુ મદ્ભિરુપાચરેત્||૧૪||

Adhikarana puShkarikAdInAM cikitsA (15) · Śloka 15

પુષ્કરિકાસંવ્યૂઢાસ્પર્શહાનિત્વક્પાકેષુ પિત્તવિસર્પોક્તો વિધિઃ||૧૫||

Adhikarana mRuditacikitsA (16) · Śloka 16

મૃદિતં કોષ્ણેન બલાતૈલેન પરિષેચયેત્| મધુરદ્રવ્યકલ્કૈ શ્ચ સુખોષ્ણૈર્ઘૃતસ્નિગ્ધૈરુપનાહયેત્||૧૬||

Adhikarana aShThIlikAcikitsA (17) · Śloka 17

અષ્ઠીલિકાં જલૌકોભિર્ગ્રહયેત્| તથાઽનુપશમે શ્લેષ્મ ગ્રન્થિમિવ શસ્ત્રેણોદ્ધરેત્||૧૭||

Adhikarana nivRuttacikitsA (18) · Śloka 18

નિવૃત્તં સર્પિષાભ્યજ્ય સ્વેદયેત્| સ્વિન્નમુપનાહયેત્ત્રિરાત્રં પઞ્ચરાત્રં વા સાલ્વલેન| તતો ભૂયઃ સ્વેદયિત્વા ઘૃતેના ભ્યજ્ય શનૈઃ શનૈશ્ચર્મ સમાનયન્ મણિમવપીડયેત્| પીડ યિત્વા ચ પુનરુપનાહયેત્| સ્નિગ્ધોષ્ણં ચાન્નપાનમ્||૧૮||

Adhikarana avapATikAcikitsA (19) · Śloka 19

અવપાટિકાયામપ્યયં વિધિઃ||૧૯||

Adhikarana niruddhamaNicikitsA (20) · Śloka 20

નિરુદ્ધમણૌ સુવર્ણાદિકૃતાં દારુજાં વા જતુસૃતાં નાડી મુભયતોદ્વારં સ્નેહાભ્યક્તાં સ્રોતસિ પ્રણિધાય સૂકરશિં શુમારયોર્વસયા મજ્જ્ઞા વા પરિષેચયેત્| ચક્રતૈલેન વા| વાતહરસિદ્ધેન વા ત્રિવૃતેન| તૃતીયે તૃતીયે ચાહનિ નાડીં પીનતરાં વિદધ્યાત્| એવમસ્ય સ્રોતોદ્વારં વિવર્ધયેત્ સ્નિગ્ધં ચાહારં ભોજયેત્| એવમનુપશાન્તૌ શસ્ત્રેણ સેવનીં પરિહૃત્ય દારયિત્વા સદ્યઃ ક્ષતવદુપાચરેત્||૨૦||

Adhikarana grathitAdInAM cikitsA (21) · Śloka 21

ગ્રથિતં નાડીસ્વેદેન સ્વેદયિત્વા સ્નિગ્ધોષ્ણૈરુપનાહયેત્| શતપોનકં લિખિત્વા કષાયર્ચૂર્ણૈઃ સક્ષૌર્દ્રૈર્લેપયેત્| વિદાર્યાદિસિદ્ધેન ચ તૈલેન રોપયેત્| શર્કરાર્બુદે રક્ત વિદ્રધિવત્ સાધનમ્||૨૧||

Adhikarana sarvaiShvantaHshuddhicikitsA (22) · Śloka 22

સર્વેષુ ચ યથાસ્વમન્તઃ શુદ્ધિં કષાયલેપઘૃતતૈલરસક્રિયા ચૂર્ણશોધનરોપણાન્ વિદધ્યાત્||૨૨||

Adhikarana vAtikIyonivyApaccikitsA (23) · Śloka 23

યોનિવ્યાપદિ તુ વાતિક્યાં લવણતૈલાક્તાં યોનિં પિણ્ડ નાડીકુમ્ભીપ્રભૃતિભિઃ સ્વેદયેત્| તતઃ સુખોષ્ણામ્બુપરિષિ ક્તસર્વગાત્રાં જાઙ્ગલરસૈર્ભોજયેત્| બલાદ્રોણદ્વયનિર્યૂહે પયસ્યાસાલપર્ણીમાગધિકશતા વરીકાકનાસાશ્રાવણીશર્કરાજીવનીયગર્ભં ક્ષીરચતુર્ગુણં ઘૃતતૈલાઢકં સાધયેત્ તત્પાનાત્ સર્વાન્ વાતપિત્તવિકા રાનપોહતિ ગર્ભજનનં ચ| શતાવરીત્રિફલાગુડૂચીકાશ્મર્યમૃદ્વીકાકાસમર્દકપરૂષ કહરિદ્રાદ્વયસહચરશુકનાસાપુનર્નવૈઃ કાર્ષિકૈર્ઘૃતપ્રસ્થઃ સિદ્ધઃ પીતો વાતજાન્ યોનિરોગાનપોહતિ ગર્ભજનનશ્ચ| સૈન્ધવવચોપકુઞ્ચિકાપિપ્પલીવૃષકયવક્ષારાજમોદાજાજી સિતોપલાચિત્રકચૂર્ણો મદિરાલુલિતઃ સર્પિષા સંયાવીકૃત્ય ભક્ષિતો યોનિપાર્શ્વવસ્તિવેદનાર્શોગુલ્મહૃદ્રોગહરઃ| શૂલે વૃષકરાસ્નાગોક્ષુરક શૃતં પયઃ પિબેત્| વૃષક માતુલુઙ્ગમૂલમદયન્તિકાસૈન્ધવપિપ્પલીકૃષ્ણજીરકકલ્કં વા મદ્યેન| તેનૈવ ચાર્જકમૂલં બિલ્વયુક્તં વા પિપ્પલી યુક્તં વા| સૌવર્ચલોપકુઞ્ચિકા પિપ્પલીર્વા મદ્યેનાવન્તિ સોમેન વા| દન્તીત્રિફલાગુડૂચીક્વાથઃ સુખોષ્ણો યોનેઃ પરિષેકઃ| કુષ્ઠતગરદેવદારુવાર્તાકિનીસૈન્ધવૈઃ સાધિતં તૈલં પિચુના ધારયેત્| રાસ્નામાલતીચ્છિન્નરુહામધુકબલાવ્યાઘ્રીદેવદારુચિત્રકયૂ થિકામૂલૈઃ કર્ષાંશૈસ્તૈલપ્રસ્થઃ સમૂત્રો દ્વિગુણપયસા વિપ ક્વઃ પિચુના પ્રણીતોઽનિલાર્તિહરઃ| બસ્તિકર્મ ચાભીક્ષ્ણં સ્વેદં ચ પ્રયોજયેદ્વિશેષતો વાતહરૈઃ સુકુમારબલાતૈલશિરીષતૈલૈઃ શતપાકસહસ્રપાકૈશ્ચા નુવાસનમુત્તરવસ્તિઞ્ચ| એષ ક્રમો વિશેષેણ યોનિર્વેદના કાર્કશ્યસ્તમ્ભસ્રંસસ્પર્શહાનિઘ્નશ્ચ||૨૩||

Adhikarana aticaraNAdInAM cikitsAkramaH (24) · Śloka 24

અતિચરણાદિષુ સર્વાસ્વનિલજાસ્વયમેવ ક્રમઃ||૨૪||

Adhikarana aticaraNAyAM visheShaH (25) · Śloka 25

ધારયેચ્ચાતિચરણાયાં યવગોધૂમકિણ્વકુષ્ઠશતપુષ્પા શ્રયાહ્વપ્રિયઙ્ગુબલાખુકર્ણીકલ્કકૃતામુત્કારિકામ્||૨૫||

Adhikarana prAkcaraNAdiShu punaH kramavisheShaH (26) · Śloka 26

પ્રાક્ચરણાશુષ્કાવિપ્લુતાકર્ણિનીષુ તૈલમુત્તરબસ્તિં દદ્યાત્||૨૬||

Adhikarana viplutAyAM visheShaH (27) · Śloka 27

ધારયેચ્ચ વિપ્લુતાયાં ગોમત્સ્યાન્યતરપિત્તેનૈકવિંશતિ કૃત્વો ભાવિતાન્ ક્ષૌમનક્તકાન્ કિણ્વં વા માક્ષિક યુક્તમેવમસ્યાઃ સ્રોતાંસિ વિશુદ્ધ્યન્તિ કણ્ડૂક્લેદશો ફાશ્ચ નિવર્તન્તે||૨૭||

Adhikarana karNinyAM visheShaH (28) · Śloka 28

કર્ણિન્યાં તુ કુષ્ઠાર્કપલ્લવપિપ્પલીસૈન્ધવૈર્બસ્તમૂત્ર પિષ્ટૈર્વર્ત્તિ કૃત્વા ધારયેત્| શ્લેષ્મહરઞ્ચ સર્વં કુર્યાત્||૨૮||

Adhikarana udAvRuttAyAM visheShaH (29) · Śloka 29

ઉદાવૃત્તાયામાનૂપમાંસરસાઃ ક્ષીરં સ્વેદો દશમૂલત્રિવૃતા ક્વાથકલ્કસિદ્ધશ્ચ સ્નેહઃ પાનાનુવાસનોત્તરબસ્તિષુ| યોનિસ્રંસે ચ મહાયોનિપ્રભૃતિષ્વેષ એવં વિધિઃ||૨૯||

Adhikarana jAtAghnyAdInAM cikitsA (30) · Śloka 30

જાતઘ્નીરક્તયોનિરક્તક્ષયાસુ કુટજકા્શ્મર્યક્વાથ સિદ્ધં સર્પિરુત્તરબસ્તૌ દદ્યાત્| અથવા મૃગાજાવિવરા હરુધિરામ્લદધિમધુઘૃતાનીતિ||૩૦||

Adhikarana doShAnusAraM kramavisheShaH (31) · Śloka 31

ભવતિ ચાત્ર- સ્નેહેન વેદબસ્ત્યાદિ વાતલાસ્વનિલાપહમ્| કારયેદ્રક્તપિત્તઘ્નં શીતં પિત્તકૃતાસુ ચ| શ્લેષ્મલાસુ ચ રૂક્ષોષ્ણં કર્મ કુર્યાદ્યથાયથમ્| સન્નિપાતે વિમિશ્રં તુ સંસૃષ્ટાસુ ચ કારયેત્||૩૧||

Adhikarana sthApanApavRuttAyAH karma (32) · Śloka 32

સ્નિગ્ધસ્વિન્નાં તથા યોનિં દુઃસ્થિતાં સ્થાપયેત્સમામ્| પાણિના નમયેત્ જિહ્યાં સંવૃતાં પ્રથયેત્ પુનઃ| પ્રવેશયેન્નિસ્સૃતાં ચ વિવૃતાં પરિવર્તયેત્| સ્થાપનાપવૃતા યોનિર્હિ શલ્યભૂતા સ્રિયામતા||૩૨||

Adhikarana pa~jcakarmabhiH shodhanam (33) · Śloka 33

સર્વાં વ્યાપન્નયોનિં ચ કર્મભિર્વમનાદિભિઃ| મૃદુભિઃ પઞ્ચભિર્નારીં સ્નિગ્ધસ્વિન્નામુપાચરેત્||૩૩||

Adhikarana sthAnApavRuttAyAH karma (34) · Śloka 34

સર્વતઃ સુવિશુદ્ધાયાઃ શેષં કર્મ વિધીયતે| બસ્ત્યભ્યઙ્ગપરીષેકપ્રલેપપિચુધારણમ્||૩૪||

Adhikarana doShAdyavasthAnusAraM yogavisheShAH (35) · Śloka 35

હિંસ્રાકલ્કં સમીરાર્ત્તૌ કોષ્ણમભ્યજ્ય ધારયેત્| પઞ્ચવલ્કસ્ય પિત્તાર્ત્ત્તૌ શ્યામાદીનાં કફાતુરા| વમિન્યાપ્લુતયોશ્ચૈવ સ્વેદયિત્વા પ્રયોજયેત્| તર્પણં સ્નેહપિચુભિર્ભોજનં ચાનિલાપહમ્| સલ્લકીજિઙ્ગિણીજમ્બુધવત્વક્પઞ્ચવલ્કલૈઃ| કષાયૈઃ સાધિતાત્સ્નેહાત્પર્યુપપ્લુતયોઃ પિચુમ્| કુલીરસૂકરવસા સર્પિર્ભિર્મધુરૈઃ શૃતૈઃ| પૂરયિત્વા મહાયોનિં બધ્નીયાત્ ક્ષૌમનક્તકઃ| પ્રસ્રસ્તાં સર્પિષાભ્યજ્ય ક્ષીરસ્વિન્નાં પ્રવેશયેત્| બધ્નીયાદ્વેશવારસ્ય પિણ્ડેનામૂત્રકાલતઃ||૩૫||

Adhikarana vAtavyAdhyuktaM karma (36) · Śloka 36

યચ્ચ વાતવિકારાણાં કર્મોક્તં તચ્ચ કારયેત્| સર્વવ્યાપત્સુ મતિમાન્ મહાયોન્યાં વિશેષતઃ| ન હિ વાતાદૃતે યોનિર્વનિતાનાં પ્રદુષ્યતિ| અતો જિત્વા તમન્યસ્ય કુર્યાદ્દોષસ્ય ભેષજમ્||૩૬||

Adhikarana paittike yogavisheShAH (37) · Śloka 37

પિત્તલાનાં તુ યોનિનાં સેકાભ્યઙ્ગપિચુક્રિયાઃ| શીતાઃ પિત્તજિતઃ કાર્યાઃ સ્નેહનાર્થં ઘૃતાનિ ચ| શતાવરીમૂલતુલાચતુષ્કાત્ ક્ષુણ્ણપીડિતાત્| રસેન ક્ષીરતુલ્યેન પાચયેત ઘૃતાઢકમ્| જીવનીયૈઃ શતાવર્યા મૃદ્વીકાભિઃ પરૂષકૈઃ| પિષ્ટૈઃ પ્રિયાલૈશ્ચાક્ષાંશૈર્મધુકા્દ્ધપલાન્વિતૈઃ| સિદ્ધશીતે તુ મધુનઃ પિપ્પલ્યાશ્ચ પલાષ્ટકમ્| શર્કરાયા દશપલં ક્ષિપેલ્લિહ્યાત્ પિચું તતઃ| યોન્યસૃક્શુક્રદોષઘ્નં વૃષ્યં પુંસવનં પરમ્| ક્ષતં ક્ષયમસૃક્પિત્તં કાસં શ્વાસં હલીમકમ્| કામિલાં વાતરુધિરં વિસર્પં હૃચ્છિરોગ્રહમ્| અપસ્મારાર્દિતાયામમદોન્માદાંશ્ચ નાશયેત્| એવમેવ પયસ્સર્પિર્જીવનીયોપસાધિતમ્| ગર્ભદં પિત્તજાનાઞ્ચ રોગાણાં પરમં હિતમ્||૩૭||

Adhikarana raktayonicikitsAkramaH (38) · Śloka 38

રક્તયોન્યામસૃગ્વર્ણૈરનુબન્ધમવેક્ષ્ય ચ| યથાદોષોદયં યુઞ્જ્યાદ્રક્તસ્થાપનમૌષધમ્||૩૮||

Adhikarana vAtottarAsRugdaracikitsA (39) · Śloka 39

તિલચૂર્ણં દધિઘૃતં ફાણિતં સૌકરી વસા| ક્ષૌદ્રયુક્તં જયેત્પીતં વાતોત્તરમસૃગ્દરમ્| વરાહસ્ય રસો મેધ્યઃ સકૌલત્થશ્ચ તદ્ગુણઃ| પત્રકલ્કો ઘૃતે ભૃષ્ટો રાજાદનકપિત્થયોઃ| શર્કરાક્ષૌદ્રયષ્ટ્યાહ્વનાગરૈશ્ચ યુતં દધિ||૩૯||

Adhikarana pittottarAsRugdaracikitsA (40) · Śloka 40

પયસ્યોત્પલશાલૂકબિસકાલીયવારિજમ્| સપયશ્શર્કરાક્ષૌદ્રં રક્તે પિત્તોત્તરે પિબેત્| તણ્ડુલીયકમૂલં વા સક્ષૌદ્રં તણ્ડુલામ્ભસા| સતાર્ક્ષ્યશૈલં લાક્ષાં વા છાગેન પયસા પિબેત્| વાસાઘૃતં મહાતિક્તં રક્તપિત્તહિતઞ્ચ યત્||૪૦||

Adhikarana kaphottarAsRugdaracikitsA (41) · Śloka 41

મધુકં ત્રિફલાં લોધ્રં મુસ્તં સૌરાષ્ટ્રિકાં મધુ| મદ્યૈર્નિમ્બગુડૂચ્યૌ ચ કફજેઽસૃગ્દરે પિબેત્||૪૧||

Adhikarana puShyAnugaM cUrNam (42) · Śloka 42

પાઠાં જમ્બ્વામ્રયોરસ્થિશિલોદ્ભેદં રસાઞ્જનમ્| અમ્બષ્ઠાં શાલ્મલીપિચ્છાં સમઙ્ગાં વત્સકત્વચમ્| વાહ્નીકબિલ્વાતિવિષાલોધ્રતોયદગૈરિકમ્| શુણ્ઠીમધુકમાચીકરક્તચન્દનકટ્ફલમ્| કટ્વઙ્ગવત્સકાનન્તા ધાતકીમધુકાર્જુનમ્| પુષ્યે ગૃહીત્વા સઞ્ચ્ચૂર્ણ્ય સક્ષૌદ્રં તણ્ડુલામ્બુના| પિબેદર્શસ્વતીસારે રક્તં યચ્ચોપવેશ્યતે| દોષા જન્તુકૃતા યે ચ બાલાનાં તાંશ્ચ નાશયેત્| યોનિદોષં રજોદોષં શ્યાવશ્વેતારુણાસિતમ્| ચૂર્ણં પુષ્યાનુગં નામ હિતમાત્રેયપૂજિતમ્||૪૨||

Adhikarana garbhasrAvoktA cikitsA (43) · Śloka 43

સર્વેષુ ગર્ભસ્રાવોક્તં પ્રદરેષુ પ્રશસ્યતે||૪૩||

Adhikarana raktakShaye cikitsA (44) · Śloka 44

રક્તક્ષયાયાં ક્ષીરઞ્ચ જીવનીય શૃતં પિબેત્||૪૪||

Adhikarana shlaiShmike yonidoShe varttayaH (45) · Śloka 45

યોન્યાં બલાસદુષ્ટાયાં વર્ત્તિઃ સંશોધને હિતા| વારાહે બહુશઃ પિત્તે ભાવિતૈર્નક્તકૈઃ કૃતાઃ| ભાવિતં પયસાઽર્કસ્ય માષચૂર્ણં સસૈન્ધવમ્| વર્ત્તિઃ કૃતા ક્ષણં ધાર્યા સેક્તવ્યાનુસુખામ્બુના| પિપ્પલીમાષમરિચશતાહ્વાકુષ્ઠસૈન્ધવૈઃ| પ્રદેશિન્યઙ્ગુલીતુલ્યા વર્ત્તિર્યોનિવિશોધની||૪૫||

Adhikarana udumbarashalATusiddhaM tailam (46) · Śloka 46

ઉદુમ્બરશલાટૂનાં દ્રોણં દ્રોણેઽમ્ભસઃ પચેત્| સપઞ્ચવલ્કતિલકમાલતીનિમ્બપલ્લવે| નિશાસ્થિતે જલે તસ્મિંસ્તૈલપ્રસ્થં વિપાચયેત્| પલાશશાલ્મલીલાક્ષાધવનિર્યાસવલ્કલૈઃ| પિષ્ટૈર્યુક્તં તતઃ સ્નેહપિચું યોનૌ નિધાપયેત્| સશર્કરૈઃ કષાયૈશ્ચ શીતૈઃ કુર્વીત સેચનમ્| પિચ્છિલા વિવૃતા યોનિશ્ચિરદુષ્ટા તુ દારુણા| સપ્તાહાચ્છુધ્યતિ ક્ષિપ્રમપત્યં ચ સમશ્નુતે||૪૬||

Adhikarana udumbarasiddhatailam (47) · Śloka 47

ઉદુમ્બરસ્ય દુગ્ધેન ષટ્કૃત્વો ભાવિતાત્તિલાત્| તૈલં ક્વાથેન તસ્યૈવ કાર્યં ધાર્યં ચ પૂર્વવત્||૪૭||

Adhikarana dhAtakyAditailam (48) · Śloka 48

ધાતક્યામલકીપત્રસ્રોતોજમધુકોત્પલૈઃ| જમ્બ્વામ્રસારકાસીસલોધ્રકટ્ફલતિન્દુકૈઃ| સૌરાષ્ટ્રિકાદાડિમત્વગુદુમ્બરશલાટુભિઃ| અક્ષમાત્રૈરજામૂત્રે ક્ષીરે ચ દ્વિગુણે પચેત્| તૈલપ્રસ્થં તદભ્યઙ્ગપિચુબસ્તિષુ યોજયેત્| શૂનોત્તાનોન્નતા સ્તબ્ધા પિચ્છિલા સ્રાવિણી તથા| વિપ્લુતોપપ્લુતા યોનિઃ સિધ્યેત્સસ્ફોટશૂલિની||૪૮||

Adhikarana dhAvanam (49) · Śloka 49

અર્કનિમ્બામ્રકોશામ્રબિલ્વબૂકધવોદ્ભવૈઃ| કરીરજિઙ્ગિણીજમ્બૂકરઞ્જાર્જુનશિગ્રુજૈઃ| પલાશસિધ્રકોત્થૈશ્ચ કષાયૈર્દ્ધાવનં પરમ્| શુક્તસીધુમધૂન્મિશ્રૈર્યોનેઃ સ્રાવનિવારણમ્| કુર્યાત્ સતક્રગો મૂત્રશુક્તૈર્વા ત્રિફલારસૈઃ||૪૯||

Adhikarana yavAntAdishIlanam (50) · Śloka 50

યવાન્નમભયારિષ્ટં શીધુ તૈલં ચ શીલયેત્| પિપ્પલ્યયોરજઃ પથ્યાપ્રયોગાંશ્ચ સમાક્ષિકાન્||૫૦||

Adhikarana pANDurAsRugdaracikitsA (51) · Śloka 51

રોહીતકજટાકલ્કં પાણ્ડુરેઽસૃગ્દરે પિબેત્| ધાત્રીમજ્જ્ઞોઽથવા કલ્કં સિતામાક્ષિકસંયુતમ્| મધુનામલકીચૂર્ણં રસં વા પ્રાશયેત્ સિતે| સલોધ્રવલ્કેન વટત્વક્કષાયેણ ધાવયેત્| આસ્રાવે ક્ષૌમપટ્ટાન્ વા ભાવિતાંસ્તેન ધારયેત્| પ્લક્ષત્વક્ચૂર્ણપિણ્ડં વા ધારયેન્મધુના કૃતમ્| યોન્યા સ્નેહાક્તયા લોધ્રપ્રિયઙ્ગુમધુકસ્ય વા| ધાર્યા મધુકૃતા વર્ત્તિઃ કષાયાણામ્ ચ ભૂરિશઃ| સ્રાવચ્છેદાર્થમભ્યક્તાં ધૂપયેદ્વા ઘૃતાપ્લુતૈઃ| સરલાગુગ્ગુલુયવૈઃ સતૈલૈઃ કટુમત્સ્યકૈઃ||૫૧||

Adhikarana paicchilye cUrNam (52) · Śloka 52

કાસીસં ત્રિફલા કાઙ્ક્ષી સામ્રજમ્બ્વસ્થિ ધાતકી| પૈચ્છિલ્યે ક્ષૌદ્રસંયુક્તશ્ચૂર્ણો વૈશદ્યકારકઃ||૫૨||

Adhikarana daurgandhye cikitsA (53) · Śloka 53

પલાશધાતકીજમ્બૂસમઙ્ગામોચસર્જજઃ| દુર્ગન્ધે પિચ્છિલે ક્લેદે સ્તમ્ભનશ્ચૂર્ણ ઇષ્યતે| આરગ્વધાદિવર્ગસ્ય કષાયઃ પરિષેચનમ્||૫૩||

Adhikarana stabdhakArkashyayoshcikitsA (54) · Śloka 54

સ્તબ્ધાનાં કર્કશાનાઞ્ચ કાર્યં માર્દવકારકમ્| ધારણં વેશવારસ્ય કૃસરા પાયસસ્ય વા||૫૪||

Adhikarana pUtigandhe cikitsA (55) · Śloka 55

દુર્ગન્ધાનાં કષાયઃ સ્યાત્તૈલં વા કલ્ક એવ વા| ચૂર્ણો વા સર્વગન્ધાનાં પૂતિગન્ધાપકર્ષણઃ||૫૫||

Adhikarana bastidravyANi (56) · Śloka 56

શ્લેષ્મલાનાં કટુપ્રાયાઃ સમૂત્રા બસ્તયો હિતાઃ| પિત્તે સમધુકક્ષીરા વાતે તૈલામ્લસંયુતાઃ| સન્નિપાતસમુત્થાયાઃ કર્મ સાધરણં હિતમ્||૫૬||

Adhikarana yonibIjayoH shuddhermahattvam (57) · Śloka 57

એવં યોનિષુ શુદ્ધાસુ ગર્ભં વિન્દન્તિ યોષિતઃ| અદુષ્ટે પ્રાકૃતે બીજે બીજોપક્રમણે સતિ||૫૭||

Adhikarana puruShendriyaparIkShaNam (58) · Śloka 58

પઞ્ચકર્મવિશુદ્ધસ્ય પુરુષસ્યાપિ ચેન્દ્રિયમ્| પરીક્ષ્ય વર્ણૈર્દોષાણાં દુષ્ટં તદ્ઘ્નૈરુપાચરેત્||૫૮||

Adhikarana phalasarpiH (59-39) · Śloka 39

મઞ્જિષ્ઠાકુષ્ઠતગરત્રિફલાશર્કરાવચાઃ| દ્વે નિશે મધુકં મેદા દીપ્યકઃ કટુરોહિણી| પયસ્યા હિઙ્ગુ કાકોલી વાજિગન્ધા શતાવરી| પિષ્ટ્વાક્ષાંશં ઘૃતપ્રસ્થં પચેત્ ક્ષીરચતુર્ગુણમ્| યોનિશુક્રપ્રદોષેષુ તત્સર્વેષુ પ્રશસ્યતે| આયુષ્યં પૌષ્ટિકં મેધ્યં ધન્યં પુંસવનં પરમ્| ફલસર્પિરિતિ ખ્યાતં પુષ્પે પીતં ફલાય યત્| મ્રિયમાણપ્રજાનાં ચ ગર્ભિણીનાં ચ પૂજિતમ્| એતત્પરં ચ બાલાનાં ગ્રહઘ્નં દેહવર્દ્ધનમ્||૫૯|| ઇતિ વૈદ્યપતિસિંહગુપ્તસ્ય સૂનોર્વાગ્ભટસ્ય કૃતા વષ્ટાઙ્ગસંગ્રહસંહિતાયામુત્તરતન્ત્રે ગુહ્યરોગ પ્રતિષેધો નામૌકોનચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ||૩૯||