38. guhyarōgavijñānīyaḥ

Adhikarana atha guhyarogavij~jAnIyo nAmAShTatriMsho~adhyAyaH, pratij~jA (1) · Śloka 1

अथातो गुह्यरोगविज्ञानीयं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||

Adhikarana guhyarogahetuH (2) · Śloka 2

स्त्रीव्यवायनिवृत्तस्य सहसा भजतोऽथवा| दोषाध्युषितसङ्कीर्णमलिनाणुरजः पथाम्| अन्ययोनिमनिच्छन्तीमगम्यां नवसूतिकाम्| दूषितं स्पृशतस्तोयं रतान्तेष्वपि नैव वा| विवर्धयिषया तीक्ष्णान् प्रलेपादीन् प्रयच्छतः| मुष्टिदन्तनखोत्पीडाविषवच्छूकपातनैः| वेगनिग्रहदीर्घातिखरशष्पविघट्टनैः| दोषा दुष्टा गता गुह्यं त्रयोविंशतिमामयान्| जनयन्त्युपदंशादीन्...........................||२||

Adhikarana apadaMshAnAM sa~gkhyAsamprAptiH (3) · Śloka 3

..................................अपदंशोऽत्र पञ्चधा| पृथग्दोषैः सरुधिरैः समस्तैश्च...................||३||

Adhikarana vAtajApadaMshaH (4) · Śloka 4

................................अत्र मारुतात्| मेढशोफो रुजश्चित्राः स्तम्भस्त्वक्परिपोटनम्||४||

Adhikarana pittajApadaMshaH (5) · Śloka 5

पक्वोदुम्बरसङ्काशं पित्तेन श्वयथुर्ज्वरः||५||

Adhikarana shleShmajApadaMshaH (6) · Śloka 7

श्लेष्मणा कठिनः स्निग्धः कण्डूमाञ्छीतलो गुरुः||६|| `|७|

Adhikarana raktajApaMdashaH (7) · Śloka 7

शोणितेनासितस्फोटसम्भवोऽस्रश्रुतिर्ज्वरः||७||

Adhikarana sannipAtajApadaMshaH (8) · Śloka 8

सर्वजे सर्वलिङ्गत्वं श्वयथुर्मुष्कयोरपि| तीव्रा रुगाशु पचनं दरणं कृमिसम्भवः||८||

Adhikarana apadaMshAnAM sAdhyAsAdhyatA (9) · Śloka 9

याप्यो रक्तोद्भवस्तेषां मृत्यवे सन्निपातजः||९||

Adhikarana arshAMsi (10) · Śloka 10

जायन्ते कुपितैर्दोषैर्गुह्यासृक्पिशिताश्रयैः| अन्तर्बहिर्वा मेढ्रस्य कण्डूला मांसकीलकाः| पिच्छिलास्रस्रवा योनौ तद्वच्च छत्रसन्निभाः| तेऽर्शांस्युपेक्ष्या घ्नन्ति मेढ्रपुंस्त्वभगार्तवम्||१०||

Adhikarana sarShapikAH (11) · Śloka 11

गुह्यस्य बहिरन्तर्वा पिटकाः कफरक्तजाः| सर्षपामानसंस्थाना घनाः सर्षपिकाः स्मृताः||११||

Adhikarana avamanthaH (12) · Śloka 12

पिटका बहवो दीर्घा दीर्यन्ते मध्यतश्च याः| सोऽवमन्थः कफासृग्भ्यां वेदनारोमहर्षवान्||१२||

Adhikarana kumbhIkA (13) · Śloka 13

कुम्भीका रक्तपित्तोत्था जाम्बवास्थिनिभाऽशुजाः||१३||

Adhikarana alajI (14) · Śloka 14

अलजीं मेहवद्विद्यात्.............................||१४||

Adhikarana uttamA (15) · Śloka 15

.....................................उत्तमां रक्तपित्तजाम्| पिटकां माषमुद्गाभाम्.......................................||१५||

Adhikarana puShkarikA (16) · Śloka 16

............................पिटका पिटकाचिता| कर्णिका पुष्करस्येव ज्ञेया पुष्करिकेति सा||१६||

Adhikarana saMvyUDhapiTakA (17) · Śloka 17

पाणिभ्यां भृशसंव्यूढे संव्यूढपिटका भवेत्||१७||

Adhikarana mRuditam (18) · Śloka 18

मृदितं मृदितं वस्तु संरब्धं वातकोपतः||१८||

Adhikarana aShThIlikA (19) · Śloka 19

विषमा कठिना भुग्ना वायुनाष्ठीलिका स्मृता||१९||

Adhikarana nivRuttam (20) · Śloka 20

विमर्दनादिदुष्टेन वायुना चर्म मेढ्रजम्| निवर्त्तते सरुग्दाहं क्वचित्पाकञ्च गच्छति| पिण्डितं कुथितं चर्म तत्प्रलम्बमधोमणेः| निवृत्तसंज्ञं सकफं कण्डूकाठिन्यवत्तु तत्||२०||

Adhikarana avapATikA (21) · Śloka 21

दारूढं स्फुटितं चर्म निर्दिष्टमवपाटिका||२१||

Adhikarana niruddhamaNiH (22) · Śloka 22

वातेन दूषितं चर्म मणौ सक्तं रुणद्धि चेत्| स्रोतो मूत्रं ततोऽभ्येति मन्दधारमवेदनम्| मणेर्विकासरोधश्च स निरुद्धमणिर्गदः||२२||

Adhikarana grathitam (23) · Śloka 23

लिङ्गं शूकैरिवाकीर्णं ग्रथिताख्यं कफोद्भवम्||२३||

Adhikarana sparshahAniH (24) · Śloka 24

शूकदूषितरक्तोत्था स्पर्शहानिस्तदाह्वया||२४||

Adhikarana shataponakam (25) · Śloka 25

छिद्रैरणुमुखैर्यत्तु मेहनं सर्वतश्चितम्| वातशोणितकोपेन ते विद्याच्छतपोनकम्||२५||

Adhikarana tvakpAkaH (26) · Śloka 26

पित्तासृग्भ्यां त्वचः पाकस्त्वक्पाको ज्वरदाहवान्||२६||

Adhikarana mAMsapAkaH (27) · Śloka 27

मांसपाकः सर्वजः सर्ववेदनो मांसशातनः||२७||

Adhikarana asRugarbudam (28) · Śloka 28

सरागैरसितैः स्फोटैर्वेदनाभिश्च पीडितम्| मेहनं वेदना चोग्रा तं विद्यादसृगर्बुदम्||२८||

Adhikarana mAMsArbudaM vidradhishca (29) · Śloka 29

मांसार्बुदं प्रागुदितं विद्रधिश्च त्रिदोषजः||२९||

Adhikarana tilakAlakAH (30) · Śloka 30

कृष्णानि भूत्वा मांसानि विशीर्यन्ते समन्ततः| पक्वानि सन्निपातेन तान् विद्यात्तिलकालकान्||३०||

Adhikarana sAdhyAsAdhyatA (31) · Śloka 31

मांसोत्थमर्बुदं पाकं विद्रधिं तिलकालकान्| चतुरो वर्जयेदेषां शेषान् शीघ्रमुपाचरेत्||३१||

Adhikarana strIguhyarogANAM hetuH (yonivyApadaH) (32) · Śloka 32

विंशतिर्व्यापदो योनेर्जायन्ते दुष्टभोजनात्| विषमस्थाङ्गशयनभृशमैथुनसेवनैः| दुष्टार्तवादपद्रव्यैर्बीजदोषेण दैवतः||३२||

Adhikarana vAtikI yonivyApad (33) · Śloka 33

योनौ क्रुद्धोऽनिलः कुर्याद्रुक्तोदायामसुप्तताः| पिपीलिकासृप्तिमिव स्तम्भं कर्कशतां स्वनम्| फेनिलारुणकृष्णाल्पतनुरूक्षार्त्तवस्रुतिम्| भ्रंशं वङ्क्षणपार्श्वादौ व्यथां गुल्मं क्रमेण च| तांस्तांश्च स्वान् गदान् व्यापद्वातिकी नाम सा स्मृता||३३||

Adhikarana aticaraNA (34) · Śloka 34

सैवातिचरणा शोफसंयुक्तातिव्यवायतः||३४||

Adhikarana prAkcaraNA (35) · Śloka 35

मैथुनादतिबालायाः पृष्ठजङ्घोरुवङ्क्षणम्| रुजन् सन्दूषयेद्योनिं वायुः प्राक्चरणेति सा||३५||

Adhikarana udAvRuttA (36) · Śloka 36

वेगोदार्वत्तनाद्योनिं प्रपीडयति मारुतः| सा फेनिलं रजःकृच्छ्रादुदावृत्तं विमुञ्चति| इयं व्यापदुदावृत्ता..........................||३६||

Adhikarana jAtaghnI (37) · Śloka 37

.............................जातघ्नी तु यदानिलः| जातं जातं सुतं हन्ति रौक्ष्याद्दुष्टार्त्तवोद्भवम्||३७||

Adhikarana antarmukhI (38) · Śloka 38

अत्याशिताया विषमं स्थितायाः सुरते मरुत्| अन्नेनोत्पीडितो योनेः स्थितः स्रोतसि वक्रयेत्| सस्थिमांसं मुखं तीव्ररुजमन्तर्मुखीति सा||३८||

Adhikarana sUcImukhI (39) · Śloka 39

वातलाहारसेविन्या जनन्यां कुपितोऽनिलः| स्त्रिया योनिमणुद्वारां कुर्यात् सूचीमुखीति सा||३९||

Adhikarana yonishoShaH (40) · Śloka 40

वेगरोधादृतौ वायुर्दुष्टो विण्मूत्रसंग्रहम्| करोति योनिशोषञ्च शुष्काख्या सातिवेदना||४०||

Adhikarana vAminI (41) · Śloka 41

षडहात् सप्तरात्राद्वा शुक्रं गर्भाशयान्मरुत्| वमेत्सरुङ्नीरुजो वा यस्यां सा वामिनी मता||४१||

Adhikarana ShaNDA (42) · Śloka 42

योनौ वातोपतप्तायां स्त्रीगर्भे बीजदोषतः| नृद्वेषिण्यस्तनी च स्यात् षण्डसंज्ञानुपक्रमा||४२||

Adhikarana mahAyoniH (43) · Śloka 43

दुष्टो विष्टभ्य योन्यास्यं गर्भकोष्ठं च मारुतः| कुरुते विवृतां स्रस्तां वातिकीमिव दुःखिताम्| उत्सन्नमांसां तामाहुर्महायोनिं महारुजम्||४३||

Adhikarana paittikI yonivyApat (44) · Śloka 44

यथास्वैर्दूषणैर्दुष्टं पित्तं योनिसमाश्रितम्| करोति दाहपाकोषा पूतिगन्धज्वरान्विताम्| भृशोष्णभूरिकुणपनीलपीतासितार्त्तवाम्| सा व्यापत् पैत्तिकी...............................||४४||

Adhikarana raktayoniH (45) · Śloka 45

...........................रक्तयोन्याख्यासृगतिस्रुतेः||४५||

Adhikarana shlaiShmikI yonivyApat (46) · Śloka 46

कफोऽभिष्यन्दिभिः क्रुद्धः कुर्याद्योनिमवेदनाम्| शीतलां कण्डुलां पाण्डुं पिच्छिलां तद्विधस्रुतिम्| सा व्यापच्छ्लैष्मिकी..............................||४६||

Adhikarana lohitakShayAkhyA (47) · Śloka 47

..................वातपित्ताभ्यां क्षीयते रजः| सदाहकाऱ्श्यवैवर्ण्य यस्यां सा लोहितक्षया||४७||

Adhikarana pariplutA (48) · Śloka 48

पित्तलाया नृसंवासे क्षवथूद्गारधारणात्| पित्तयुक्तेन मरुता योनिर्भवति दूषिता| शूना स्पर्शासहा सार्त्तिर्नीलपीतास्रवाहिनी| बस्तिकुक्षिगुरुत्वातिसारारोचककारिणी| श्रोणिवङ्क्षणरुक्तोदज्वरकृत्सा परिप्लुता||४८||

Adhikarana upaplutA (49) · Śloka 49

वातश्लेष्मामयव्याप्ता श्वेतपिच्छिलवाहिनी| उपप्लुता स्मृता योनिः.......................||४९||

Adhikarana viplutA (50) · Śloka 50

............................विप्लुताख्या त्वधावनात्| सञ्जातजन्तुः कण्डूला कण्ड्वा चातिरतिप्रिया||५०||

Adhikarana karNinI (51) · Śloka 51

अकालवाहनाद्वायुः श्लेष्मरक्तविमूर्च्छितः| कर्णिकां जनयेद्योनौ रजोमार्गनिरोधिनीम्| सा कर्णिनी...............................||५१||

Adhikarana sAnnipAtikI yonivyApat (52) · Śloka 52

...........................त्रिभिर्दोषैर्योनिगर्भाशयाश्रितैः| यथास्वोपद्रवकरैर्व्यापत् सा सान्निपातिकी||५२||

Adhikarana yonivyApadupadravAH (53-38) · Śloka 38

इति योनिगदा नारी यैः शुक्रं न प्रतीच्छति| ततो गर्भं न गृह्णाति रोगांश्चाप्नोति दारुणान्| असृग्दरार्शोगुल्मादीनाबाधांश्चानिलादिभिः||५३|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृता- वष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे गुह्यरोग- विज्ञानीयो नामाष्टत्रिंशोऽध्यायः||३८||