22. karṇarōgapratiṣēdhaḥ

Adhikarana atha karNarogapratiShedho nAma dvAviMsho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1

અથાતઃ કર્ણરોગપ્રતિષેધં નામાધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ| ઇતિ હ સ્માહુરાત્રેયાદયો મહર્ષયઃ||૧||

Adhikarana vAtakarNarogacikitsA sarpiHpAnam (2) · Śloka 2

વાતજે કર્ણશૂલે રાત્રૌ રાત્રૌ રસભોજનોત્તરં વાતહરદ્રવ્યસિદ્ધં સર્પિઃ પિબેન્નિરન્નો વા પયોઽનુપાનમ્||૨||

Adhikarana karNasvedanam (3) · Śloka 3

તતો દશમૂલસિદ્ધે છાગે પયસિ ગોશ્રૃઙ્ગનિહિતોઽગ્નિવર્ણાન્ પાષાણાન્ સન્દશેન ગૃહીત્વાઽવપેત્| તેનોષ્મણા નાડીસ્વેદેન ચ સ્વભ્યક્તં સ્વેદયેત્| બિલ્વયવકોલકુલત્થમાષાર્કશિગ્રુપત્રૈર્વા સાનૂપમાંસૈઃ ક્વાથિતૈઃ||૩||

Adhikarana karNapUraNam (4) · Śloka 4

સ્વિન્નં ચ પૂરયેત્ કુષ્ઠારાસ્નામધુકવંશાવલેખશુણ્ઠીશિખિચન્દ્રકમાષસરલપયોવિપક્વેન તૈલેન| જીવકમધુકકુષ્ઠમણ્ડૂકીદેવદારુમહૌષધકલ્કાષ્ટગુણક્ષીરસિદ્ધેન વા| મયૂરનાલકુલત્થાગરુમાષદેવદારુકલ્કક્ષારશુક્તામ્લસાધિતાભ્યાં વા તૈલવસાભ્યામ્| મધુકક્ષીરકાકોલીમાષશતાવરીકલ્કસર્વગન્ધોદકક્ષીરવિપક્વયા વા વરાહવસયા| રાસ્નામધુકકાકોલીદેવદારુકલ્કપયોવિપાચિતયા વા શિંશુમારવસયા| માંસીકુષ્ઠામેદાસરલસુરભિમધુકક્ષીરવિપક્વયા વા ગોધાવસયા| જીવકશતાહ્વામધુકમાંસીક્ષીરસિદ્ધાં કુક્કુટમયૂર-વસાં કર્ણપૂરણનસ્યાભ્યઙ્ગેષુ વિદધ્યાત્| મધુકક્ષીરકાકોલીકલ્કેન ચતુર્ગુણશિગ્રુહ્રસ્વપઞ્ચમૂલકૈરણ્ડપત્રરસમષ્ટગુણક્ષીરસાધિતં તૈલં વા| ઘૃતતૈલવસાભ્યક્તાનિ તરુણાન્યશ્વત્થપત્રાણિ પુટપાકસ્વિન્નાનિ પ્રપીડ્ય તદ્રસેન કર્ણં પૂરયેત્| તદ્વચ્ચ તૈલલવણાભ્યક્તાન્યર્કોરુપૂગમૂલકારલુકબિલ્વમહાવૃક્ષાન્યતમપત્રાણિ| મહાપઞ્ચમૂલસરલાગરુદેવદાર્વ્યન્યતમકાષ્ઠમષ્ટાદશાઙ્ગુલં ત્રિભાગે ક્ષૌમેણાવેષ્ટ્ય તૈલેન સિક્ત્વાગ્રે પ્રદીપયેત્| તતો દહ્યમાનાદ્યઃ સ્નેહઃ પતતિ સદ્યઃ કર્ણરુજમપહરતિ||૪||

Adhikarana dhUmapAnam (5) · Śloka 5

મધૂચ્છિષ્ટકૈડર્યમધુશિગ્રુફલવચાયવનલદૈલાગુગ્ગુલુભિઃ શ્લક્ષ્ણપિષ્ટૈઃ ક્ષૌમવસ્ત્રં ધૂમવર્ત્તિપ્રમાણપરિણાહં લેપયેત્તતઃ સૂત્રેણાવેષ્ટ્ય ડુણ્ડુકનાલેન ધૂમં પાતું દદ્યાત્| ડુણ્ડુકનાલમેવ વાનેન કલ્કેનાભ્યજ્ય વિશોષયિત્વા ધૂમં વિદધ્યાત્||૫||

Adhikarana lepaH pariSiShTA cikitsA ca (6) · Śloka 6

શ્રેયસીદેવદારુકાકોલીકુષ્ઠનિચુલબીજૈઃ ક્ષીરપિષ્ટૈસ્તિલયુતૈઃ કર્ણં બહિર્લેપયેત્| સર્વધાન્યસ્નેહગોક્ષીરસિદ્ધામુત્કારિકામેરણ્ડપત્રાવચ્છાદિતે કર્ણે સ્વેદાર્થં પ્રણયેત્| પુનઃ પુનશ્ચ નાડીસ્વેદાન્ પિણ્ડસ્વેદશ્ચ| વાતવ્યાધિપ્રતિશ્યાયાર્દિતવિધાનઞ્ચ સનિરૂહાનુવાસનં કુર્યાત્||૬||

Adhikarana pathyApathyam (7) · Śloka 7

પરિહાર્યાણિ ચ પરિહરેદ્વિશેષતઃ પ્રવાતં શિતામ્બુપાનં શિરઃસ્નાનં ચ||૭||

Adhikarana pittakarNarogacikitsA (8) · Śloka 8

પિત્તજે તુ શૂલે પ્રાતઃ પ્રાતઃ શર્કરાયુતં સર્પિઃ પાયયેત્| તતઃ સ્નિગ્ધં વિરેચયેત્| દ્રાક્ષામધુકસિદ્ધં સ્તન્યં કર્ણપૂરણં પ્રયુઞ્જીત| માક્ષિકં વા| મધુકપદ્મકકલ્કસ્તન્યસિદ્ધં વા સર્પિઃ| સિતામધુકખર્જૂરમૃદ્વીકાભિર્વા સક્ષીરેક્ષુરસં પ્રિયાલકતૈલં પાચિતમભ્યઙ્ગનસ્યકર્ણપૂરણૈઃ શૂલદાહઘ્નમ્| મધુકકુડવં ષોડશગુણેનામ્ભસાઽષ્ટાવશેષં સાધયિત્વા તેન તૈલાર્દ્ધકુડવમષ્ટગુણક્ષીરં યષ્ટીમધુકોશીરસારિવાકાકોલીજીવકાનન્તામૃણાલમઞ્જિષ્ઠા લોધ્રચન્દનબિસગર્ભં પચેત્| તચ્ચ પૂર્વવત્ પ્રણયેત્| એષામેવ ચ કલ્કેન સઘૃતેન કર્ણં પરિતો લેપયેત્| સ્વેદયેચ્ચ| તથા ક્ષીરસર્પિર્નસ્યં શિરોઽભ્યઙ્ગશ્ચ| એવમપ્યનુપશમે તુ પુનર્વિરેકઃ||૮||

Adhikarana kaPakarNarogacikitsA (9) · Śloka 9

કફજે પિપ્પલીવિપક્વં ઘૃતમથવા સક્ષૌદ્રં પાયયિત્વા તં વામયેત્| તતસ્તીક્ષ્ણં ધૂમં પાયયેત્| કર્ણઞ્ચાસ્ય પૂરયેત્ સરલદેવદારુહિંસ્રાપટોલપત્રસુરસસિદ્ધેન તૈલેન| દેવદારુપિપ્પલીમાલતીપત્રક્વાથકલ્કસિદ્ધેન વા| લોધ્રખદિરસારમનશ્શિલાદ્વિહરિદ્રાકુષ્ઠત્રિફલૈલાક્વાથકલ્કસિદ્ધેન વા| રસાઞ્જનમાર્કવવૈજયન્તીશિગ્રુલશુનાર્દ્રકમરુઙ્ગીમૂલકદલીનાં વા પૃથક્ સમસ્તાનાં વા રસેન મધુના વા રક્ષોઘ્નતૈલેન વા| તથા શૂલશોફગૌરવાણિ પ્રશામ્યન્તિ| ધાન્યામ્લક્વથિતદ્શમૂલબાષ્પેણ નાડીસ્વેદમાચરેત્| સ્વિન્નં કુશામ્રત્રિવૃન્નલદશુણ્ઠીમુસ્તસાધિતેન તૈલેન પૂરયેત્| કફઘ્નાંશ્ચ ગણ્ડૂષાન્ ધારયેત્||૯||

Adhikarana raktajakarNarogacikitsA (10) · Śloka 10

રક્તજે પૈત્તિકવત્ સિદ્ધિઃ સિરાવ્યશ્ચ||૧૦||

Adhikarana pakvAvasthAyAScikitsA (11) · Śloka 11

પક્વેષુ કર્ણશૂલેષુ પૂયપ્રવાહિષુ યથાસ્વં ધૂમનસ્યગણ્ડૂષવમનાન્યાચરેત્| ઉપદિગ્ધઞ્ચ સ્રોતઃ સાયં પ્રાતઃ પિચુવર્ત્તિભિઃ પ્રમૃજ્ય યવાગરુમદનૈઃ સઘૃતૈર્ગુગ્ગુલુના વા ધૂપયિત્વા મધુના પૂરયેત્| પલાશધવતિનિશકકુભસર્જત્વક્ક્વાથરસક્રિયયા સ્વભ્યક્તાં પિચુવર્ત્તિં સ્રોતસિ દદ્યાત્| બદરીસલ્લકીજમ્બૂધાતકીવટપ્લક્ષોદુમ્બરક્વાથેનૈવમેવ ચ રસક્રિયયા| હરિદ્રાધાતકીત્રિફલાજમ્બૂસલ્લકીકિંશુકક્વાથેન ચ| તથા સૌરાષ્ટ્રિકાપદ્મકધાતકીસમઙ્ગાશ્વત્થધવલોધ્રરસાઞ્જનક્વાથેન| એભિરેવૌષધૈઃ સૂક્ષ્મચૂર્ણીકૃતૈઃ સ્રોતસોઽવકિરણમેવં ક્લેદશૂલગૌરવાણિ શામ્યન્તિ| એષામેવ ચ કષાયેણ સક્ષૌદ્રેણ કપિત્થસ્વરસેન વા પ્રક્ષાલનમ્| તથા સુરસાદિવર્ગઃ પ્રક્ષાલનાવચૂર્ણનયોઃ પ્રયોજ્યઃ||૧૧||

Adhikarana karNanAdabAdhiryayoshcikitsA - cikitsAsUtram (12) · Śloka 12

નાદબાધિર્યયોર્વાતશૂલોક્તઃ સર્વો વિધિઃ| શ્લેષ્માનુબન્ધે તુ પ્રાક્શ્લેષ્માણમપહરેદ્વમનનાવનાભ્યાં તીક્ષ્ણધૂમૈશ્ચ||૧૨||

Adhikarana asAdhyabAdhiryanirdeSaH (13) · Śloka 13

બાધિર્યં ચ બાલવૃદ્ધક્ષીણકાસશોષિણાં ચિરોત્થિતં ચ વર્જયેત્||૧૩||

Adhikarana sAdhyabAdhirye cikitsAkramaH (14) · Śloka 14

ઇતરત્તુ સ્નેહસ્વેદનસ્યશિરોબસ્તિબસ્તિકર્મપ્રભૃતિભિર્દોષાનુબન્ધમવેક્ષ્ય સાધયેત્||૧૪||

Adhikarana prayujyamAnAH vividhAH yogAH (15) · Śloka 15

તત્ર પ્રાગેવ પુરાણસર્પિષા વા વાતહરતૈલેન વા સ્નિગ્ધં સ્નેહેનૈવ વિરેચયેત્| કૃતસંસર્જનસ્ય પુનઃ સ્નિગ્ધસ્ય શોણિતમપહરેત્| કર્ણાસન્નં જલૌકોભિસ્તતો બસ્તિકર્મમૂર્ધતૈલનસ્યધૂમાન્ કર્ણપૂરણં ચ શીલયેત્| તરુણબિલ્વફલાનિ ગોમૂત્રેણ ક્વાથયેત્તેન ક્વાથેન સિતામધુકબીજકબીજકલ્કેન ચ પયોયુક્તં તૈલં પાચયેત્| તત્તૈલમુષ્ણં શીતે બિલ્વક્વાથે પ્રક્ષિપ્ય મન્થયેત્ યાવત્ પિણ્ડીભૂતમુદ્ધૃત્યાઽષ્ટગુણે પયસિ મધુકગન્ધચન્દનગર્ભં સાધિતમાશુ કર્ણપૂરણાત્ બાધિર્યં નાશયતિ| તિલાન્ નવપ્રલૂનાન્ વસ્ત્રબદ્ધાન્ વહન્તીષ્વપ્સુ રાત્રિમુષિતાન્ દિવા શોષયેત્ પઞ્ચરાત્રમ્| એવં ગતે પઞ્ચરાત્રે મધુયષ્ટિકાક્ષીરકાકોલીમહાપઞ્ચમૂલદેવદારુશતાહ્વાજીવકક્વથિતે પયસિ પઞ્ચાહમેવં વાસયેચ્છોષયેચ્ચ| તતોઽનેનૈવ ક્ષીરેણૈષામેવ ચ દ્રવ્યાણાં ચૂર્ણમાત્રયા યુક્તાન્ પ્રપીડયેત્| તત્તૈલં નીલોત્પલાનન્તાચન્દનાગરુમધુકજીવકકાકોલીસુનિષણ્ણકમૂલકલ્કૈરષ્ટગુણેન પયસા પચેત્| એતન્નસ્યે કર્ણપૂરણે શિરસિ ચાભ્યઞ્જને પ્રણીતમાશુ શૂલનાદબાધિર્યાણિ સર્વવાતવિકારાંશ્ચ પિત્તાનુબન્ધાનપોહતિ ભગ્નાસ્થિસન્ધાનજનનઞ્ચ| શુષ્કમૂલકભસ્મક્ષારદ્વયહિઙ્ગુશુણ્ઠીમિસિવચાકુષ્ઠામરદારુસૌભાઞ્જનભૂર્જગ્રન્થિમુસ્તાલવણત્રયૈઃ સોદ્ભિદૈસ્તૈલં શુક્તકદલીબીજપૂરકરસસંયુક્તં સિદ્ધં શૂલનાદબાધિર્યકણ્ડૂશોફક્લેદોપદેહકૃમિપૂતિકર્ણેષુ| અથ કર્ણૌ સુપ્તાવિવ ભવતસ્તત્સમીપે યથોક્તાં સિરાં મોક્ષયેત્| અશ્વયથુપરિસ્રાવે મન્દશ્રુતેર્વમનમાચરેત્||૧૫||

Adhikarana pratInAhacikitsA (16) · Śloka 16

પ્રતીનાહે સ્નેહસ્વેદક્લિન્નં કર્ણં કર્ણશોધનેન વિશોધ્ય તૈલસ્ય પૂરયેન્માતુલુઙ્ગરસસ્ય વા સશુક્તક્ષૌદ્રસૈન્ધવસ્ય| શોધ્યમાને વેદના રક્તાગમો વા યદિ ભવેત્તતો ઘૃતમણ્ડેન પૂરયેન્નસ્યં ચ શીલયેત્| મલપૂર્ણેઽપ્યેષ એવ વિધિઃ||૧૬||

Adhikarana kaNDUSoPayoScikitsA (17) · Śloka 17

કણ્દ્વાં તીક્ષ્ણનસ્યધૂમાદીન્ કફઘ્નાન્વિતરેત્| રૂક્ષતિક્તકટુશ્ચાહારઃ શોફેઽપ્યેવમેવ વિધિઃ| કટુતીક્ષ્ણોષ્ણાશ્ચ પ્રદેહપરિષેકાઃ||૧૭||

Adhikarana pUtikarNakrimikarNayoScikitsA (18) · Śloka 18

પૂતિકર્ણે કર્ણસ્રાવોક્તો વિધિઃ કૃમિકર્ણે ચ| વિશેષતશ્ચાત્ર કૃમિઘ્નઃ| તથા સર્ષપતૈલેન પૂરણમ્| હરિતાલચૂર્ણવતા ગોમૂત્રેણ વા| વાર્તાકબીજેન ધૂપનમ્||૧૮||

Adhikarana vidradhyarSo~arbudacikitsA (19) · Śloka 19

કર્ણવિદ્રધિં વમનપૂર્વં વિદ્રધિવદામં પક્વં ચ ચિકિત્સેત્| ક્ષતવિદ્રધિં પિત્તકર્ણશૂલવદર્શાંસિ નાસાર્શોવદર્બુદાનિ ચ||૧૯||

Adhikarana vidArikAcikitsA (20) · Śloka 20

વિદારિકામામાં કર્ણવિદ્રધિવદ્યથાદોષોદયઞ્ચ સાધયેત્||૨૦||

Adhikarana pAlIshoShacikitsA (21) · Śloka 21

પાલીશોષે વાતશૂલવન્નસ્યમાલેપં સ્વેદઞ્ચ કુર્યાત્| સ્વિન્નમુદ્વર્ત્તયેત્તિલપ્રિયાલબલજમધુકયવાશ્વગન્ધાકલ્કેન| ઉદ્વર્તિતઞ્ચ મધુકપયસ્યાશતપુષ્પાશ્વગન્ધાકલ્કાષ્ટગુણવાજિગન્ધાબૃહત્યભીરુક્વાથક્ષીરસાધિતેન તૈલેનાભ્યજ્યાત્| શતાવર્યશ્વગન્ધૈરણ્ડપયસ્યાજીવકક્ષીરસિદ્ધેન વા| ગોધાપ્રતુદવિષ્કિરાનૂપૌદકમાંસવસામજ્જાનં સર્પિસ્સર્ષપતૈલઞ્ચ યથાલાભં સંગૃહ્યાર્કાલર્કબલાતિબલાનન્તાવિદારિગન્ધાજલશૂકમધુરવર્ગપ્રતીવાપં વિપચેદયમભ્યઙ્ગઃ પાલ્યાઃ પરં માંસજનનઃ| એવમપિ તુ યા ક્ષીયતે પાલી તસ્યા યદ્ દુષ્ટં તચ્છિત્વા વિધિવત્ સન્ધાય યથોક્તેન ક્રમેણોપચરેત્||૨૧||

Adhikarana tantrikAcikitsA (22) · Śloka 22

તન્ત્રિકામપિ ચૈવમેવ નસ્યાભ્યઙ્ગાદિભિર્યાપયેત્||૨૨||

Adhikarana paripoTakacikitsA (23) · Śloka 23

પરિપોટકેઽપ્યયમેવ વિધિઃ| તથા મધુકખરમઞ્જરીસૈન્ધવાશ્વગન્ધાદેવદારુમૂલકાવલ્ગુજફલમૂલમધૂચ્છિષ્ટૈઃ સક્ષીરૈર્મહાસ્નેહઃ સિદ્ધોઽભ્યઙ્ગઃ| તિલમધુકપ્રપૌણ્ડરીકસિદ્ધાર્થકઘૃતક્ષીરકૃતયોત્કારિકયોપનાહઃ||૨૩||

Adhikarana utpAtacikitsA (24) · Śloka 24

ઉત્પાતે જલૌકોભિરપનીતરક્તે શીતૈઃ પ્રદેહઃ| તિલમધુકસારિવોત્પલલોધ્રકદમ્બબલાભ્રજમ્બૂપલ્લવૈસ્સધાન્યામ્લં તૈલં સાધિતમભ્યઙ્ગઃ| તથા ક્ષીરસર્પિર્વિસર્પોક્તાનિ ચ ઘૃતાનિ||૨૪||

Adhikarana unmanthacikitsA (25) · Śloka 25

ઉન્મન્થે તીક્ષ્ણૈઃ શિરોવિરેકઃ| તિલસર્ષપલોધ્રહરિદ્રાદ્વયૈરુદ્વર્તિતાયાઃ કર્ણપાલ્યાસ્તાલીસતમાલૈલાકટ્ફલરસાઞ્જનૈર્લેપઃ| તાલપત્ર્યશ્વગન્ધાર્કસ્સૈન્ધવાવલ્ગુજબીજસુરસલાઙ્ગલિકાભિર્ગોધાકુલીરવસાયુક્તં તૈલં વિપક્વમભ્યઞ્જનમ્| તૈલમેવ વા પટોલકટુરોહિણીરસાઞ્જનશિરીષૈઃ||૨૫||

Adhikarana duHkhavarddhanacikitsA (26) · Śloka 26

દુઃખવર્દ્ધને જમ્બ્વામ્રાશ્મન્તકપત્રક્વાથપરિષિક્તાં કર્ણપાલીં તૈલેનાભ્યજ્ય યષ્ટીમધુકહરિદ્રાપ્રપૌણ્ડરીકમઞ્જિષ્ઠાચૂર્ણેનાઽવચૂર્ણયેત્| લાક્ષાવિડઙ્ગપક્વેન તૈલેનાભ્યઞ્જયેત્||૨૬||

Adhikarana lihyAkhyapiTikAcikitsA (27) · Śloka 27

લોહકાપિટકાસુ કર્ણપાલીં બહુશો ગોમયપિણ્ડસ્વિન્નામુરભ્રીમૂત્રપિષ્ટૈઃ કૃમિઘ્નૈરાલિમ્પેત્| કુટજકરઞ્જેઙ્ગુદીબીજારગ્વધત્વગ્ભિર્વા| એભિરેવ ચ સર્વૈસ્સમરિચનિમ્બપત્રમધુચ્છિષ્ટૈસ્સર્ષપતૈલં સિદ્ધં લેહિકાવ્રણઘ્નોઽભ્યઙ્ગઃ| પરિદહને જલજાભિરસૃક્ સ્રાવયેત્| શીતૈશ્ચ પ્રદિહ્યાત્||૨૭||

Adhikarana pAlIroge sAmAnyakramaH (28) · Śloka 28

સર્વેષુ ચ પાલીરોગેષુ સ્નેહસ્વેદશોધનાભ્યઙ્ગપ્રદેહનસ્યાસ્રવિસ્રાવણાનિ યથાર્હં પ્રયુઞ્જીત| પ્રકોપકારણાનિ ચ પરિહરેત્||૨૮||

Adhikarana avasthAviSiShTA pAlIcikitsA (29) · Śloka 29

ઉત્પચ્યમાનાયાં તુ પાલ્યાં સર્જરસાપામાર્ગપટોલનિમ્બનિચુલત્વગ્ભિરાલેપઃ| ઉત્પુટન્ત્યાં શિગ્રુશમ્યાકપૂતીકગોવરાહપિત્તગોધાવસાસર્પિભિઃ| શ્યાવાયાં ગૌરીસુગન્ધાશ્યામાનન્તાતણ્ડુલીયકમૂલૈઃ| કણ્ડૂમત્યાં પાઠાનન્તાતાર્ક્ષ્યશૈલેયમાક્ષિકૈઃ| દહ્યમાનાયાં ક્ષીરિવૃક્ષજીવનીયકલ્કમધુઘૃતૈઃ| વ્રણિતાયાં ક્ષૌદ્રજીવનીયૈઃ| કૃશાયાં ગોધાવરાહવસાભિઃ| ગ્રન્થિતાયાં ગ્રન્થિં પાટયિત્વા વિલિખ્ય ચ કૃષ્ણાસૈન્ધવમધુભિઃ પ્રતિસારયેત્| સ્રાવવત્યાં મધુ-મધુકમધૂકમધુપર્ણીભિર્લેપઃ| એભિરેવ ચ યથાસ્વં સ્નેહાનભ્યઙ્ગાર્થં પ્રકલ્પયેત્||૨૯||

Adhikarana karNasandhAnam (30) · Śloka 30

અથરોગતો બલાદ્વા વિચ્છિન્નં કર્ણમનુસન્દધ્યાત્||૩૦||

Adhikarana pa~jcadasha chinnakarNasandhayaH (31) · Śloka 31

સમાસતસ્તુ પઞ્ચદશ કર્ણસન્ધયઃ પ્રાયો નામાનુગતસંસ્થાનવિશેષતયા સમ્ભવન્તિ| તદ્યથા- ૧. પૃથુલાયતસમોભયપાલીશ્ચક્રનેમિઃ| ૨. વૃત્તાયતમોભયપાલિરુત્પલભેદકઃ| ૩. અભ્યન્તરદીર્ઘપાલિઃ કવાટઃ| ૪. વિપરીતોર્દ્ધ્વકવાટઃ| ૫. હ્રસ્વવૃત્તસમોભયપાલિર્વલ્લૂરકઃ| ૬. અણુસ્થૂલસમવિષમપાલિર્વ્યાયોજિમઃ| ૭. બાહ્યપાલિર્ગણ્ડાધારઃ| ૮. અતો વિપરીતસ્ત્વાસઙ્ગિમઃ| ૯. અપાલિરાહાર્યઃ; સ એવ માંસલપીઠો નિર્બેધિમઃ| ૧૦. શુષ્કશુષ્કલિરુત્સન્નપાલિઃ| ૧૧. તરાલ્પપાલિઃ સઙ્ક્ષિપ્તઃ| ૧૨. અનધિષ્ઠાનપાલિઃ પર્યન્તયોશ્ચ ક્ષીણમાંસો હીનઃ| ૧૩. તનુવિષમપાલિર્વલ્લિઃ| ૧૪. ગ્રથિતનિર્માંસસ્તબ્ધસિરાવૃતસૂક્ષ્મપાલિર્યષ્ટી| ૧૫. નિર્માંસસંક્ષિપ્તાગ્રાઽશોણિતપાલિઃ કાકૌષ્ઠ ઇતિ||૩૧||

Adhikarana karNasandhInAM sAdhyAsAdhyatA (32) · Śloka 32

એષામાદ્યા દશ સિધ્યન્તિ; ન ત્વિતરે||૩૨||

Adhikarana karNasandhInAmavAntaraBedAH (33) · Śloka 33

તત્ર બાહ્યાયાં પાલ્યાં દીર્ઘાયામાભ્યન્તરઃ સન્ધિઃ| તથેતરાયાં બાહ્યઃ| સમઃ સમયોશ્ચ| અણ્વાદિવિષમયોસ્તુ પરસ્પરવિપર્યયૌ||૩૩||

Adhikarana ekapAlIsandhAnam (34) · Śloka 34

યા ત્વેકૈવ પાલી સ્થૂલા પૃથ્વી સ્થિરા ચ સ્યાત્ તાં દ્વિધા પાટયિત્વોપરિ છિત્વા સન્દધ્યાત્||૩૪||

Adhikarana pAlIkalpane prakArAntaram (35) · Śloka 35

ગુણ્ડોત્કૃત્તેન વા સશોણિતેન સાનુબન્ધેન માંસેન પાલીં કલ્પયેત્| યસ્ય પાલીદ્વયમપિ નાસ્તિ તસ્યાપ્યેષ એવ વિધિઃ| અથવા સમાનવયોદોષાદેઃ સઞ્ચાર્ય કર્ણપીઠં સમં મધ્યે નિવેશ્ય વર્દ્ધયેત્||૩૫||

Adhikarana sandhAnavidhiH (36) · Śloka 36

સન્ધાનવિધિઃ પુનરાતુરે ગ્રથિતકેશાન્તે બન્ધનમુપધારિતે છેદ્યભેદ્યલેખ્યૈરુપપન્નૈરુપપાદ્ય કર્ણશોણિતમવેક્ષેત દુષ્ટમદુષ્ટં વેતિ| તતો વાતદુષ્ટે ધાન્યામ્લોષ્ણોદકાભ્યાં પિત્તદુષ્ટે ક્ષીરશીતોદકાભ્યાં શ્લેષ્મદુષ્ટે વારુણીસલિલાભ્યાં પ્રક્ષાલ્ય પુનશ્ચાવલિખ્યાનુન્નતમહીનવિષમં સન્ધિં નિવેશ્ય તતો મધુઘૃતાભ્યામભ્યજ્ય પિચુપ્લોતયોરન્યતરેણાવગુણઠ્ય સૂત્રેણ નાતિગાઢમશિથિલં ચ બદ્ધ્વા સિરાવ્યધોક્તેન કપાલસ્ય વા ચૂર્ણેનાવકીર્યાચારિકમુપદિશેત્| સન્ધિમાશ્લિષ્યન્તં ક્ષૌમસૂત્રેણ સીવ્યેત| અતિક્ષીણપાલિકં વા શોણિતાક્તેન પિચુના વેષ્ટયેત્| વ્રણવચ્ચૈનમુપાચરેત્| ત્ર્યહાચ્ચતુરહાદ્વા સલિલેન પરિષિચ્ય પિચું સૂત્રં ચાપનયેત્||૩૬||

Adhikarana karNasandhAnasyAviShayaH (37) · Śloka 37

ન ચાશુદ્ધરક્તમતિપ્રવૃત્તરક્તં ક્ષીણરક્તં વા કર્ણં સન્દધ્યાત્||૩૭||

Adhikarana aviShayasandhAnapariNAmaH (38) · Śloka 38

તસ્ય હિ સ્વયમપિ સન્ધિર્વિશ્લિષ્યતે આધ્માયતે શ્યાવતામુપૈતિ પચ્યતે શુષ્યતિ ચિરાદ્રોહતિ રૂઢોઽપ્યાભરણં ન ક્ષમતે| સશોફકણ્ડૂસન્તાપો ગ્રથિમાંશ્ચ ભવતિ| તત્ર ચ યથાસ્વં પ્રતિકુર્વીત| દુષ્ટરક્તે ચ રક્તમવસેચયેત્| ક્ષીણરક્તં સ્નેહપાનનસ્યમાંસરસાશનાભ્યઙ્ગૈર્બૃંહયેત્||૩૮||

Adhikarana upadravapratIkAraH (39) · Śloka 39

સર્વત્ર ચૈવમપિ સોપદ્રવસન્ધૌ સન્ધિં વિમુચ્ય પૂર્વાપચારોપસ્થાપિતસ્મૃતિઃ સમ્યક્ સન્દધીતેતિ||૩૯||

Adhikarana sAmAnyopadeSaH (40) · Śloka 40

ભવતિ ચાત્ર ન કર્ણે શોફરાગાદિયુક્તે સન્ધાનમાચરેત્| ન ઘસ્મરસ્ય નાયુષ્ણે નાવિશુદ્ધતનોરપિ||૪૦||

Adhikarana karNavivardhanam (41) · Śloka 41

સુરૂઢં જાતરોમાણં શ્લિષ્ટસન્ધિં સમં સ્થિરમ્| સુવર્ષ્માણમરોગં ચ શનૈઃ કર્ણં વિવર્દ્ધયેત્| અન્યથા દાહરુક્તોદશોફાઃ સ્યુસ્તત્ર કારયેત્| શીતાન્ પ્રદેહસેકાદીન્ શુદ્ધિઞ્ચ ક્લેદનાશિનીમ્| સ્નેહાવાનૂપજં તૈલં સર્પિર્લાક્ષરસં સમમ્| સાધયેન્ મધુરસ્કન્ધહયગન્ધામયૂરકૈઃ| પિષ્ટૈર્દશગુણક્ષીરે તત્પરં કર્ણવર્દ્ધનમ્| કઠિનાઃ સરુજઃ ક્ષામાઃ પાલ્યઃ સ્વેદિતમર્દ્દિતાઃ| અભ્યક્તાસ્તેન જાયન્તે મૃદવો નીરુજઃ સ્થિરાઃ| બૃહત્યૌ કચ્છુરાં વારિશુકમર્કજટાં ઘૃતમ્| માક્ષિકં શઙ્ખિનીં તૈલં સપ્તાહં તામ્રભજને| સ્થાપયેત્તત્પરં કર્ણમાલેપાત્પોષયેત્ કૃશમ્| ચર્મચટિકાજલૌકોહયગન્ધાશબરકન્દકં તુલ્યમ્| માહિષનવનીતયુતં કપિત્થગં કર્ણવર્ધનં તુલ્યમ્| માહિષનવનીતયુતં કપિત્થગં કર્ણવર્ધનં સાક્ષાત્| કુર્યાચ્ચાભ્યઞ્જાનાલેપાન્ પાલીશોષે પ્રકીર્તિતાન્||૪૧||

Adhikarana nAsAsandhAnavidhiH (42) · Śloka 42

અથ કુર્યાદ્વયસ્થસ્ય ચ્છિન્નાં શુદ્ધસ્ય નાસિકામ્| છિન્દ્યાન્નાસાસમં પત્રં તત્તુલ્યં ચ કપોલતઃ| ત્વડ્માંસં નાસિકાસન્ને રક્ષંસ્તત્તનુતાં નયેત્| સીવ્યેદ્ગણ્ડં તતઃ સૂચ્યા સીવન્યા પિચુયુક્તયા| નાસાચ્છેદેઽથ લિખિતે પરિવર્ત્ત્યોપરિ ત્વચમ્| કપોલવધ્રં સન્દધ્યાત્ સીવ્યેન્નાસાં ચ યત્નતઃ| નાડીભ્યામુત્ક્ષિપેદન્તઃ સુખોચ્છ્વાસપ્રવૃત્તયે| આમતૈલેન સિક્ત્વાઽનુ પતઙ્ગમધુકાઞ્જનૈઃ| શોણિતસ્થાપનૈશ્ચાન્યૈઃ સુશ્લક્ષ્ણૈરવચૂર્ણયેત્| તતો મધુધૃતાભ્યક્તબદ્ધ્વાઽચારિકમાદિશેત્| જ્ઞાત્વાઽવસ્થાન્તરં કુર્યાત્ સદ્યોવ્રણવિધિં તતઃ| છિન્દ્યાદ્રૂષેઽધિકં માંસં નાસોપાન્તાચ્ચ ચર્મ તતઃ| સીવ્યેત્તતશ્ચ સુશ્લક્ષ્ણં હીનં સંવર્ધયેત્ પુનઃ| નિવેશિતે યથાન્યાસં સદ્યઃચ્છિન્નેઽપ્યયં વિધિઃ||૪૨||

Adhikarana oShThasandhAnavidhiH (43-22) · Śloka 22

નાડીયોગાદ્વિનૌષ્ઠસ્ય નાસાસન્ધાનવદ્વિધિઃ||૪૩|| ઇતિ વૈદ્યપતિસિંહગુપ્તસ્ય સૂનોર્વાગ્ભટસ્ય કૃતાવષ્ટાઙ્ગસંગ્રહસંહિતાયામુત્તરતન્ત્રે કર્ણરોગપ્રતિષેધો નામ દ્વાવિંશોઽધ્યાયઃ||૨૨||