21. karṇarōgavijñānīyaḥ

Adhikarana atha karNarogavij~jAnIyo nAmaikaviMsho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1

અથાતઃ કર્ણરોગવિજ્ઞાનીયં નામાધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ| ઇતિ હ સ્માહુરાત્રેયાદયો મહર્ષયઃ||૧||

Adhikarana vAtakarNarogaH (2) · Śloka 2

પ્રતિશ્યાયજલક્રીડાકર્ણકણ્ડૂયનૈર્મરુત્| મિથ્યાયોગેન શબ્દસ્ય કુપિતોઽન્યૈશ્ચ કોપનૈઃ| પ્રાપ્ય શ્રોત્રસિરાઃ કુર્યાચ્છૂલં સ્રોતસિ વેગવત્| અર્ધાવભેદકં સ્તમ્ભં શિશિરાનાભિનન્દનમ્| ચિરાચ્ચ પાકઃ પક્વન્તુ લસીકામલ્પશઃ સ્રવેત્| શ્રોતં શૂન્યમકસ્માચ્ચ સ્યાત્ સઞ્ચારવિચારવત્||૨||

Adhikarana pittakarNarogaH (3) · Śloka 3

શૂલં પિત્તાત્સદાહોષા શીતેચ્છા શ્વયથું જ્વરમ્| આશુપાકં પ્રપક્વં ચ સપીતલસિકાસ્રુતિઃ| સા લસીકા સ્પૃશેદ્યદ્યત્તત્તત્પાકમુપૈતિ ચ||૩||

Adhikarana kaPakarNarogaH (4) · Śloka 4

કફાચ્છિરોહનુગ્રીવાગૌરવં મન્દતા રુજઃ| કણ્ડૂશ્વયથુરુષ્ણોચ્છા પાકાચ્છ્ર્વેતઘનસ્રુતિઃ||૪||

Adhikarana raktakarNarogaH (5) · Śloka 5

કરોતિ શ્રવણે શૂલમભિઘાતાદિદૂષિતમ્| રક્તં પિત્તસમાનાર્તિ કિઞ્ચિદ્વાધિકલક્ષણમ્||૫||

Adhikarana sannipAtakarNarogaH (6) · Śloka 6

શૂલં સમુદિતૈર્દોષૈઃ સશોફજ્વરતીવ્રરુક્| પર્યાયાદુષ્ણશીતેચ્છં જાયેતે શ્રુતિજાડ્યવત્| પક્વં સિતાસિતારક્તઘનપૂયપ્રવાહિ ચ||૬||

Adhikarana karNanAdaH (7) · Śloka 7

શબ્દવાહિસિરાસંસ્થે શ્રૃણોતિ પવને મુહુઃ| નાદાનકસ્માદ્વિધાન્ કર્ણનાદં વદન્તિ તમ્||૭||

Adhikarana badhiratvam (8) · Śloka 8

શ્લેષ્મણાનુગતો વાયુર્નાદો વા સમુપેક્ષિતઃ| ઉચ્ચૈઃ કૃચ્છ્રાચ્છુતિં કુર્યાદ્બધિરત્વં ક્રમેણ ચ||૮||

Adhikarana pratInAhaH (9) · Śloka 9

વાતેન શોષિતઃ શ્લેષ્મા સ્રોતો લિમ્પેત્તતો ભવેત્| રુગ્ગૌરવં વિધાનં ચ સઃ પ્રતીનાહસંજ્ઞિતઃ||૯||

Adhikarana kaNDUH SoPaSca (10) · Śloka 10

કણ્ડૂશોફૌ કફાચ્છ્રોત્રે સ્થિરૌ તત્સંજ્ઞયા સ્મૃતૌ||૧૦||

Adhikarana pUtikarNakaH (11) · Śloka 11

કફો વિદગ્ધઃ પિત્તેન સરુજં નીરુજં તથા| ધનપૂતિબહુક્લેદં કુરુતે પૂતિકર્ણકમ્||૧૧||

Adhikarana krimikarNakaH (12) · Śloka 12

વાતાદિદૂષિતં શ્રોતં માંસાસૃક્લેદજા રુજમ્| ખાદન્તો જન્તવઃ કુર્યસ્તીવ્રાં સ ક્રિમિકર્ણકઃ||૧૨||

Adhikarana vidradhyarSo~arbudAni (13) · Śloka 13

શ્રોત્રકણ્ડૂયનાજ્જાતે ક્ષતે સ્યાત્ પૂર્વલક્ષણઃ| વિદ્રધિઃ પૂર્વવચ્ચાન્યઃ શોફોઽર્શોર્બુદમીરિતમ્| તેષુ રુક્ પૂતિકર્ણત્વં બધિરત્વં ક્રમેણ ચ||૧૩||

Adhikarana kUcikarNakaH (14) · Śloka 14

ગર્ભેઽનિલાત્ સઙ્કુચિતા શષ્કુલી કૂચિકર્ણકઃ||૧૪||

Adhikarana pippalI (15) · Śloka 15

એકો નીરુગનેકો વા ગર્ભે માંસાઙ્કુરઃ સ્થિરઃ| પિપ્પલી પિપ્પલીમાનઃ.........................||૧૫||

Adhikarana vidArikA (16) · Śloka 16

...............................સન્નિપાતાદ્વિદારિકા| સવર્ણઃ સરુજઃ સ્તબ્ધઃ શ્વયથુઃ સ ઉપેક્ષિતઃ| કટુતૈલનિભં પક્વઃ સ્રવેત્ કૃચ્છ્રેણ રોહતિ| સઙ્કોચયતિ રૂઢા ચ સા ધ્રુવં કર્ણશષ્કુલીમ્||૧૬||

Adhikarana pAlISoShaH (17) · Śloka 17

સિરાસ્થઃ કુરુતે વાયુઃ પાલીશોષં તદાહ્વયમ્||૧૭||

Adhikarana tantrikA (18) · Śloka 18

કૃશા દૃઢા ચ તન્ત્રીવત્પાલી વાતેન તન્ત્રિકા||૧૮||

Adhikarana pAripoTaH (19) · Śloka 19

સુકુમારે ચિરોત્સર્ગાત્ સહસૈવ પ્રવર્ધતે| કર્ણે શોફઃ સરુક્પાલ્યામરુણઃ પરિપોટવાન્| પરિપોટશ્ચ પવનાત્........................||૧૯||

Adhikarana utpAtaH (20) · Śloka 20

.......................ઉત્પાતઃ પિત્તશોણિતાત્| ગુર્વાભરણભારાદ્યૈઃ શ્યાવો રુગ્દાહપાકવાન્| શ્વયથુઃ સ્ફોટપિટકારાગોષાક્લેદસંયુતઃ||૨૦||

Adhikarana unmanthaH (21) · Śloka 21

પાલ્યાં શોફોઽનિલકફાત્સર્વતો નિર્વ્યથઃ સ્થિરઃ| સ્તબ્ધઃ સવર્ણઃ કણ્ડૂમાનુન્મન્થો ગલ્લિરશ્ચ સઃ||૨૧||

Adhikarana duHkhavardhanaH (22) · Śloka 22

દુર્વિદ્ધે વર્ધિતે કર્ણે સકણ્ડૂદાહપાકરુક્| શ્વયથુઃ સન્નિપાતોત્થઃ સ નામ્ના દુઃખવર્ધનઃ||૨૨||

Adhikarana lihyAkhyAH piTakAH (23) · Śloka 23

કફાસૃક્કૃમિજાઃ સૂક્ષ્માઃ સકણ્ડૂક્લેદવેદનાઃ| લિહ્યાખ્યાઃ પિટકાસ્તા હિ લિહ્યુઃ પાલીમુપેક્ષિતાઃ||૨૩||

Adhikarana sAdhyAsAdhyatA (24) · Śloka 24

પિપ્પલી સર્વજં શૂલં વિદારી કૂચિકર્ણકઃ| એષામસાધ્યા યાપ્યૈકા તન્ત્રિકાન્યાંસ્તુ સાધયેત્||૨૪||

Adhikarana karNarogAsa~gkhyAnam (25-20) · Śloka 20

પઞ્ચવિંશતિરિત્યુક્તાઃ કર્ણરોગા વિભાગતઃ||૨૫|| ઇતિ વૈદ્યપતિસિંહગુપ્તસ્ય સૂનોર્વાગ્ભટસ્ય કૃતાવષ્ટાઙ્ગસંગ્રહસંહિતાયામુત્તરતન્ત્રે કર્ણરોગવિજ્ઞાનીયો નામૈકવિંશોઽધ્યાયઃ||૨૧|| ઇતિ વૈદ્યપતિસિંહગુપ્તસ્ય સૂનોર્વાગ્ભટસ્ય કૃતાવષ્ટાઙ્ગસંગ્રહસંહિતાયામુત્તરતન્ત્રે કર્ણરોગવિજ્ઞાનીયો નામૈકવિંશોઽધ્યાયઃ||૨૦||