Adhikarana athAkShipAkapillapratiShedho nAma viMsho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
અથાત અક્ષિપાકપિલ્લપ્રતિષેધં નામાધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ| ઇતિ હ સ્માહુરાત્રેયાદયો મહર્ષયઃ||૧||
अथात अक्षिपाकपिल्लप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shuShkAkShipAkacikitsA (2) · Śloka 2
શુષ્કાક્ષિપાકે વાતાભિષ્યન્દવિહિતં સર્પિઃ પિબેત્| કુલીરરસક્ષીરસિદ્ધં વા| દાર્વીપ્રપૌણ્ડરીકયોઃ ક્વાથ આશ્ચ્યોતનમક્ષિપાકઘ્નમ્| મઞ્જિષ્ઠામધુક્કાલાનુસારીસારિવાલોધ્રલાક્ષાપ્રપૌણ્ડરીકાણામક્ષિપાકરક્તરાજીઘ્નમ્| મૃદ્વીકાચન્દનકલ્કસ્તણ્ડુલામ્બુપરિસ્રુતો મધુમાનશ્રુદાહહરઃ| અણુતૈલં નસ્યમ્| શારિવાવિદારીબલામધુકોત્પલદ્રાક્ષાટરૂષકજીવકચન્દનૈર્જાઙ્ગલરસક્ષીરોપેતં તૈલં સાધિતં નાવનાત્ સર્વોર્ધ્વજત્રુજાન્ ગદાન્ વાતપિત્તોત્તરાન્ નિહન્તિ| સ્નિગ્ધાશ્ચાત્ર તર્પણપુટપાકાઃ| વાતપિત્તાન્યતરોદ્રેકતશ્ચ યથાસ્વમભિષ્યન્દવિધિઃ| આદર્શમણ્ડલે ઘૃતાક્તકેશાન્ ઘૃષ્ટ્વાન્તર્ધૂમં દહેત્સા મષીઘૃતપિષ્ટાઽયસભાજનસ્થિતાઽક્ષિપાકમઞ્જનાદપહરતિ| મઞ્જિષ્ઠાફલત્રિકકટઙ્કટેરીનિષ્ક્વાથે લોહસ્રોતોઽઞ્જનચૂર્ણમાપિણ્ડીભાવાત્ પચેત્| એતચ્ચૂર્ણાઞ્જનમભયં દાહોષાકરાગાશ્રુહરમ્| તામ્રરજસ્સૈર્યકપુષ્પપુણ્ડ્રાહ્વમધુકકાલાનુસારીશારિવાઃ છાગેન પયસા પિષ્ટાઃ પિણ્ડાઞ્જનમ્| આનૂપવસા શુણ્ઠીસૈન્ધવચૂર્ણાન્વિતા સ્નેહાઞ્જનમ્| એવમપ્યશાન્તૌ મધુકસિદ્ધઃ શતાહ્વાચૂર્ણયુક્તો ઘૃતમણ્ડસ્તથા પયો વા બસ્તિઃ||૨||
शुष्काक्षिपाके वाताभिष्यन्दविहितं सर्पिः पिबेत्| कुलीररसक्षीरसिद्धं वा| दार्वीप्रपौण्डरीकयोः क्वाथ आश्च्योतनमक्षिपाकघ्नम्| मञ्जिष्ठामधुक्कालानुसारीसारिवालोध्रलाक्षाप्रपौण्डरीकाणामक्षिपाकरक्तराजीघ्नम्| मृद्वीकाचन्दनकल्कस्तण्डुलाम्बुपरिस्रुतो मधुमानश्रुदाहहरः| अणुतैलं नस्यम्| शारिवाविदारीबलामधुकोत्पलद्राक्षाटरूषकजीवकचन्दनैर्जाङ्गलरसक्षीरोपेतं तैलं साधितं नावनात् सर्वोर्ध्वजत्रुजान् गदान् वातपित्तोत्तरान् निहन्ति| स्निग्धाश्चात्र तर्पणपुटपाकाः| वातपित्तान्यतरोद्रेकतश्च यथास्वमभिष्यन्दविधिः| आदर्शमण्डले घृताक्तकेशान् घृष्ट्वान्तर्धूमं दहेत्सा मषीघृतपिष्टाऽयसभाजनस्थिताऽक्षिपाकमञ्जनादपहरति| मञ्जिष्ठाफलत्रिककटङ्कटेरीनिष्क्वाथे लोहस्रोतोऽञ्जनचूर्णमापिण्डीभावात् पचेत्| एतच्चूर्णाञ्जनमभयं दाहोषाकरागाश्रुहरम्| ताम्ररजस्सैर्यकपुष्पपुण्ड्राह्वमधुककालानुसारीशारिवाः छागेन पयसा पिष्टाः पिण्डाञ्जनम्| आनूपवसा शुण्ठीसैन्धवचूर्णान्विता स्नेहाञ्जनम्| एवमप्यशान्तौ मधुकसिद्धः शताह्वाचूर्णयुक्तो घृतमण्डस्तथा पयो वा बस्तिः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saSoPAlpaSoPayoScikitsA (3) · Śloka 3
સશોફાલ્પશોફયોસ્તુ સ્નિગ્ધસ્વિન્નસ્યાનુ સિરાં વિધ્યેત્| દ્રાક્ષાભયાક્વાથસ્ત્રિવૃત્કલ્કવાન્ સઘૃતો વિરેકઃ| વિરિક્તસ્ય યથાદોષોદયમાસ્થાપનમ્| તતઃ પિણ્ડસ્વિન્નશિરસઃ સર્ષપતૈલેન સૈન્ધવયુતેન વા સર્પિષા ફણિજ્જકયુક્તેન વા અણુતૈલેન શિરોવિરેકઃ વિરિક્તશિરસોઽનુવાસનં ક્ષીરસર્પિષા ધૂમપાનં ચ| શિરોનેત્રં ચાસ્ય સુનિષણ્ણકપત્તૂરૈરણ્ડપત્રૈઃ ક્ષીરાંબુસ્વિન્નૈઃ સંસ્વેદયેત્| ઘૃતભૃષ્ટં લોધ્રચૂર્ણં સૂક્ષ્મવાસસ્થમુષ્ણોદકવિમૃદિતમાશ્ચ્યોતનમ્| શુષ્કાક્ષિપાકોક્તં ચ વેદનાઘ્નમ્||૩||
सशोफाल्पशोफयोस्तु स्निग्धस्विन्नस्यानु सिरां विध्येत्| द्राक्षाभयाक्वाथस्त्रिवृत्कल्कवान् सघृतो विरेकः| विरिक्तस्य यथादोषोदयमास्थापनम्| ततः पिण्डस्विन्नशिरसः सर्षपतैलेन सैन्धवयुतेन वा सर्पिषा फणिज्जकयुक्तेन वा अणुतैलेन शिरोविरेकः विरिक्तशिरसोऽनुवासनं क्षीरसर्पिषा धूमपानं च| शिरोनेत्रं चास्य सुनिषण्णकपत्तूरैरण्डपत्रैः क्षीरांबुस्विन्नैः संस्वेदयेत्| घृतभृष्टं लोध्रचूर्णं सूक्ष्मवासस्थमुष्णोदकविमृदितमाश्च्योतनम्| शुष्काक्षिपाकोक्तं च वेदनाघ्नम्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatra sandhAvAH (4) · Śloka 4
એવમશાન્તવેદનં સન્ધાવૈરુપક્રમેત્| શશશિરઃકપાલં સૈન્ધવં કાંસ્યે સ્તન્યઘૃષ્ટં સન્ધાવો વેદનાઘ્નઃ| તદ્વત્તામ્રં ચ લોહે ગોમૂત્રઘૃષ્ટં ઘૃતધૂપિતમ્| શિગ્રુપલ્લવરસશ્ચ તામ્રઘૃષ્ટો ઘૃતધૂપિતઃ| શઙ્ખતામ્રે સ્તન્યેન ઘૃષ્ટં ઘૃતાભ્યક્તયવશમીપત્રધૂપિતં ઘર્ષવેદનાઘ્નમ્| ઉદુમ્બરફલં લોહે સ્તન્યઘૃષ્ટં ઘૃતાભ્યક્તશમીપત્રધૂપિતં શૂલરાગાશ્રુઘર્ષઘ્નમ્| દધિસરઃપિપ્પલીસૈન્ધવયુક્તસ્તામ્રે ઘૃષ્ટશ્શોફઘર્ષાશ્રુવેદનાઘ્નઃ| મૃત્કપાલં કાંસ્યે તિલોદકઘૃષ્ટં ઘૃતાક્તનિમ્બપત્ર-ધૂપિતં શોફકણ્ડૂઘર્ષાશ્રુશૂલરાગઘ્નમ્| સન્ધાવાઞ્જિતં ચાક્ષિ સ્તન્યેનાનુસિઞ્ચેત્| ત્રિપરઞ્ચ તૈર્ન્નાઞ્જયેત્||૪||
एवमशान्तवेदनं सन्धावैरुपक्रमेत्| शशशिरःकपालं सैन्धवं कांस्ये स्तन्यघृष्टं सन्धावो वेदनाघ्नः| तद्वत्ताम्रं च लोहे गोमूत्रघृष्टं घृतधूपितम्| शिग्रुपल्लवरसश्च ताम्रघृष्टो घृतधूपितः| शङ्खताम्रे स्तन्येन घृष्टं घृताभ्यक्तयवशमीपत्रधूपितं घर्षवेदनाघ्नम्| उदुम्बरफलं लोहे स्तन्यघृष्टं घृताभ्यक्तशमीपत्रधूपितं शूलरागाश्रुघर्षघ्नम्| दधिसरःपिप्पलीसैन्धवयुक्तस्ताम्रे घृष्टश्शोफघर्षाश्रुवेदनाघ्नः| मृत्कपालं कांस्ये तिलोदकघृष्टं घृताक्तनिम्बपत्र-धूपितं शोफकण्डूघर्षाश्रुशूलरागघ्नम्| सन्धावाञ्जितं चाक्षि स्तन्येनानुसिञ्चेत्| त्रिपरञ्च तैर्न्नाञ्जयेत्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana athA~jjanAni (5) · Śloka 5
મધુકબૃહતીત્વક્તામ્રરજાંસ્યજાક્ષીરપિષ્ટાનિ શમ્યામલકપત્રૈર્ઘૃતાપ્લુતૈઃ અનેકશો ધૂપિતાનિ પિણ્ડાઞ્જનં શોફવેદનાઘ્નમ્| તાલીસપત્રપિપ્પલીલોહરજોઽઞ્જનકાસીસતગરજાતીમુકુલસૈન્ધવૈર્ગોમૂત્રપિષ્ટૈસ્તામ્રમાલિપ્તં સપ્તરાત્રં સ્થાપયિત્વા પુનસ્તદ્વદેવ પિષ્ટૈર્ગુટિકાઃ કાર્યાસ્તાઃ સ્તન્યઘૃષ્ટાઃ સ્તમ્ભશ્વયથુહર્ષઘર્ષાશ્રુકણ્ડૂઘ્ન્યઃ| અબદ્ધાસ્થિસહકારમાંસં વિગતત્વચં સમતામ્રચૂર્ણમીષત્સૈન્ધવોપેતં ગવ્યેન દધ્ના પિષ્ટ્વા તામ્રમાલેપયેત્| શુષ્કં શુષ્કં તથૈવ ચ પિષ્ટ્વા પુનર્લેપયેત્| એતત્સપ્તભિઃ સપ્તાહૈઃ પિણ્ડાઞ્જનં કૃતં સર્વાક્ષિકાશ્રુઘર્ષશોફરાગવર્ત્મોપચયઘ્નમ્| અશ્મન્તકામ્લવેતસપરૂષકકોલદાડિમૈઃ કૃતા રસક્રિયા સશોફાલ્પશોફપૂયાલસાન્ નાશયતિ| ઇત્થમપિ શોફાનુવૃત્તૌ પુનરસ્રાવસેકઃ શિરોવિરેકશ્ચ||૫||
मधुकबृहतीत्वक्ताम्ररजांस्यजाक्षीरपिष्टानि शम्यामलकपत्रैर्घृताप्लुतैः अनेकशो धूपितानि पिण्डाञ्जनं शोफवेदनाघ्नम्| तालीसपत्रपिप्पलीलोहरजोऽञ्जनकासीसतगरजातीमुकुलसैन्धवैर्गोमूत्रपिष्टैस्ताम्रमालिप्तं सप्तरात्रं स्थापयित्वा पुनस्तद्वदेव पिष्टैर्गुटिकाः कार्यास्ताः स्तन्यघृष्टाः स्तम्भश्वयथुहर्षघर्षाश्रुकण्डूघ्न्यः| अबद्धास्थिसहकारमांसं विगतत्वचं समताम्रचूर्णमीषत्सैन्धवोपेतं गव्येन दध्ना पिष्ट्वा ताम्रमालेपयेत्| शुष्कं शुष्कं तथैव च पिष्ट्वा पुनर्लेपयेत्| एतत्सप्तभिः सप्ताहैः पिण्डाञ्जनं कृतं सर्वाक्षिकाश्रुघर्षशोफरागवर्त्मोपचयघ्नम्| अश्मन्तकाम्लवेतसपरूषककोलदाडिमैः कृता रसक्रिया सशोफाल्पशोफपूयालसान् नाशयति| इत्थमपि शोफानुवृत्तौ पुनरस्रावसेकः शिरोविरेकश्च||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana amloShitacikitsA (6) · Śloka 6
અમ્લોષિતં પિત્તાભિષ્યન્દવદુપાચરેત્| પિલ્લલસાધનં ચેક્ષેત||૬||
अम्लोषितं पित्ताभिष्यन्दवदुपाचरेत्| पिल्ललसाधनं चेक्षेत||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pillarogANAM sa~gkhyAnam (7) · Śloka 7
પિત્તકફરક્તનિચયોત્ક્લિષ્ટવર્ત્મપોથકીબિસાક્યકુકૂણકપક્ષ્મોપરોધપૂયાલસશુષ્કાક્ષિપાકાલ્પશોફામ્લોષિતા વાતવર્જ્યાશ્ચ સ્યન્દાધિમન્થા ઇત્યષ્ટાદશ દીર્ઘકાલાનુબન્ધિનો રોગાઃ પિલ્લસંજ્ઞાઃ||૭||
पित्तकफरक्तनिचयोत्क्लिष्टवर्त्मपोथकीबिसाक्यकुकूणकपक्ष्मोपरोधपूयालसशुष्काक्षिपाकाल्पशोफाम्लोषिता वातवर्ज्याश्च स्यन्दाधिमन्था इत्यष्टादश दीर्घकालानुबन्धिनो रोगाः पिल्लसंज्ञाः||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pillAnAM pratyekaSaH cikitsA (8) · Śloka 8
એષાં ક્રિયા યથાસ્વમુપદિષ્ટૈવ પુનશ્ચ પિલ્લી ભૂતાનાં સામાન્યેનોપદિશ્યતે||૮||
एषां क्रिया यथास्वमुपदिष्टैव पुनश्च पिल्ली भूतानां सामान्येनोपदिश्यते||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pillasAmAnyacikitsA (9) · Śloka 9
અથ પિલ્લાક્ષિરોગિણં સ્નેહયિત્વા વામયેત્| કૃતક્રમસ્ય સિરાવ્યધસ્તતો વિરેકઃ| કૃતવિરેકસ્ય વર્ત્મની લિખેત્| સકૃલ્લેખનાદશુદ્ધૌ પુનર્લેખયેજ્જલૌકોભિશ્ચ ગ્રાહયેત્| પ્રિયઙ્ગુલોધ્રપદ્મકેસરચન્દનમધુકકલ્કેન સમાક્ષિકેણ બિડાલકઃ| તુવરિકાફલત્રિકરોચનાક્વાથેન મધુમતા સાયં પ્રાતઃ સદા પ્રક્ષાલનમઞ્જનાન્તે ચ કષાયવૃક્ષપલ્લવકષાયેણ| તૈરેવ ચ પત્રૈરુષ્ણપ્રિયતાયામ્ન્તરાન્તરા સ્વેદઃ| તુત્થકપલં વિંશતિશ્ચ શ્વેતમરિચાનિ ધાન્યામ્લપિષ્ટાનિ તત્પલૈસ્ત્રિંશતા તામ્રપાત્રે સમાલોડિતાનિ બહુવર્ષાણામપિ પિલ્લાનાં પરમમાશ્ચ્યોતનમ્| અઞ્જનં ચાસ્યામ્રધાતકીપુષ્પતિલપર્ણીકલ્કેન ચ વર્ત્તિઃ| હરીતક્યાઢકીશ્ચાષ્ટગુણેઽમ્ભસ્યષ્ટભાગાવશેષં ક્વાથયેત્| પુનશ્ચ પરિસ્રાવ્યાદર્વીપ્રલોપાદ્રસક્રિયેયં પિલ્લાક્ષિરોપણી| પલાશશાખાસ્વરસે ક્વાથ્યમાને બૃહત્યુશીરરજો દદ્યાત્| તદ્ ઘનીભૂતં શીતમઞ્જનમ્| સુરસારસપિષ્ટૈર્વા વચાલદેવદારુભિઃ| ગોપિત્તપિષ્ટાભ્યાં વા વ્યોષરસાઞ્જનાભ્યામ્| હરિતાલસૌવીરકાઞ્જનસમાંશં વા તામ્રચૂર્ણમઞ્જનમ્| પરિપેલવકાસીસહરિદ્રાદ્વયસર્ષપપ્રિયઙ્ગુતગરપિપ્પલીકલ્કેન તામ્રભાજનમન્તર્લેપયિત્વા સૌવીરકકુમ્ભેઽધોમુખં સપ્તાહં વાસયેત્ તતો ગુટિકાશ્ચૂર્ણં વા કુર્યાત્| તુત્થગૈરિકચૂર્ણં છગલીપયઃપિષ્ટં ગુટિકા પ્રત્યઞ્જનમ્| ચૂર્ણ એવ વા દિવ્યોદકભાવિતઃ| સ એવ વા તદાપ્લુતો નેત્રાશ્ચ્યોતનમિતિ| ભવતિ ચાત્ર- વર્ત્માવલેખં બહુશસ્તદ્વચ્છોણિતમોક્ષણમ્| પુનઃ પુનર્વિરેકં ચ પિલ્લરોગાતુરો ભજેત્||૯||
अथ पिल्लाक्षिरोगिणं स्नेहयित्वा वामयेत्| कृतक्रमस्य सिराव्यधस्ततो विरेकः| कृतविरेकस्य वर्त्मनी लिखेत्| सकृल्लेखनादशुद्धौ पुनर्लेखयेज्जलौकोभिश्च ग्राहयेत्| प्रियङ्गुलोध्रपद्मकेसरचन्दनमधुककल्केन समाक्षिकेण बिडालकः| तुवरिकाफलत्रिकरोचनाक्वाथेन मधुमता सायं प्रातः सदा प्रक्षालनमञ्जनान्ते च कषायवृक्षपल्लवकषायेण| तैरेव च पत्रैरुष्णप्रियतायाम्न्तरान्तरा स्वेदः| तुत्थकपलं विंशतिश्च श्वेतमरिचानि धान्याम्लपिष्टानि तत्पलैस्त्रिंशता ताम्रपात्रे समालोडितानि बहुवर्षाणामपि पिल्लानां परममाश्च्योतनम्| अञ्जनं चास्याम्रधातकीपुष्पतिलपर्णीकल्केन च वर्त्तिः| हरीतक्याढकीश्चाष्टगुणेऽम्भस्यष्टभागावशेषं क्वाथयेत्| पुनश्च परिस्राव्यादर्वीप्रलोपाद्रसक्रियेयं पिल्लाक्षिरोपणी| पलाशशाखास्वरसे क्वाथ्यमाने बृहत्युशीररजो दद्यात्| तद् घनीभूतं शीतमञ्जनम्| सुरसारसपिष्टैर्वा वचालदेवदारुभिः| गोपित्तपिष्टाभ्यां वा व्योषरसाञ्जनाभ्याम्| हरितालसौवीरकाञ्जनसमांशं वा ताम्रचूर्णमञ्जनम्| परिपेलवकासीसहरिद्राद्वयसर्षपप्रियङ्गुतगरपिप्पलीकल्केन ताम्रभाजनमन्तर्लेपयित्वा सौवीरककुम्भेऽधोमुखं सप्ताहं वासयेत् ततो गुटिकाश्चूर्णं वा कुर्यात्| तुत्थगैरिकचूर्णं छगलीपयःपिष्टं गुटिका प्रत्यञ्जनम्| चूर्ण एव वा दिव्योदकभावितः| स एव वा तदाप्लुतो नेत्राश्च्योतनमिति| भवति चात्र- वर्त्मावलेखं बहुशस्तद्वच्छोणितमोक्षणम्| पुनः पुनर्विरेकं च पिल्लरोगातुरो भजेत्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pUyAlase viSeShaH (10) · Śloka 10
પૂયાલસે ત્વશાન્તેઽન્તે દાહઃ સૂક્ષ્મશલાકયા||૧૦||
पूयालसे त्वशान्तेऽन्ते दाहः सूक्ष्मशलाकया||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana netrarogANAmuktAnAM sa~gkhyAnam (11) · Śloka 11
ચતુર્નવતિરિત્યક્ષ્ણોર્હેતુલક્ષણસાધનૈઃ| પરસ્પરમસઙ્કીર્ણાઃ કાર્ત્સ્ન્યેન ગદિતા ગદા||૧૧||
चतुर्नवतिरित्यक्ष्णोर्हेतुलक्षणसाधनैः| परस्परमसङ्कीर्णाः कार्त्स्न्येन गदिता गदा||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svasthe~api pathyApathyanirdeSaH (12) · Śloka 12
સર્વદા ચ નિષેવેત સ્વસ્થોઽપિ નયનપ્રિયઃ| પુરાણયવગોધૂમશાલિષષ્ટિકકોદ્રવાન્| મુદ્ગાદીન્ કફપિત્તઘ્નાન્ ભૂરિસર્પિઃ પરિપ્લુતાન્| શાકં ચૈવંવિધં માંસં જાઙ્ગલં દાડિમં સિતામ્| સૈન્ધવં ત્રિફલાં દ્રાક્ષાં વારિ પાને ચ નાભસમ્| આતપત્રં પદત્રાણં વિધિવદ્દોષશોધનમ્| વર્જયેદ્વેગસંરોધમજીર્ણાધ્યશનાનિ ચ| ક્રોધશોકદિવાસ્વપ્નરાત્રિજાગરણાતપાન્| વિદાહવિષ્ટમ્ભકરં યચ્ચેહાહારભેષજમ્||૧૨||
सर्वदा च निषेवेत स्वस्थोऽपि नयनप्रियः| पुराणयवगोधूमशालिषष्टिककोद्रवान्| मुद्गादीन् कफपित्तघ्नान् भूरिसर्पिः परिप्लुतान्| शाकं चैवंविधं मांसं जाङ्गलं दाडिमं सिताम्| सैन्धवं त्रिफलां द्राक्षां वारि पाने च नाभसम्| आतपत्रं पदत्राणं विधिवद्दोषशोधनम्| वर्जयेद्वेगसंरोधमजीर्णाध्यशनानि च| क्रोधशोकदिवास्वप्नरात्रिजागरणातपान्| विदाहविष्टम्भकरं यच्चेहाहारभेषजम्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAdaSirayornetrasambandhaH (13-20) · Śloka 20
દ્વે પાદમધ્યે પૃથુસન્નિવેશે સિરે ગતે તે બહુધા ચ નેત્રે| તા ભ્રઙ્ક્ષણોદ્વર્તનલેપનાદીન્ પાદપ્રયુક્તાન્નયનં નયન્તિ| મલોષ્ણસઙ્ઘટ્ટનપીડનાદ્યૈસ્તા દૂષયન્તે નયનાનિ દુષ્ટાઃ| ભજેત્સદા દૃષ્ટિહિતાનિ તસ્માદુપાનદભ્યઞ્જનધાવનાનિ||૧૩|| ઇતિ વૈદ્યપતિસિંહગુપ્તસ્ય સૂનોર્વાગ્ભટસ્ય કૃતાવષ્ટાઙ્ગસંગ્રહસંહિતાયામુત્તરતન્ત્રે અક્ષિપાકપિલ્લપ્રતિષેધો નામ વિંશોઽધ્યાયઃ||૨૦||
द्वे पादमध्ये पृथुसन्निवेशे सिरे गते ते बहुधा च नेत्रे| ता भ्रङ्क्षणोद्वर्तनलेपनादीन् पादप्रयुक्तान्नयनं नयन्ति| मलोष्णसङ्घट्टनपीडनाद्यैस्ता दूषयन्ते नयनानि दुष्टाः| भजेत्सदा दृष्टिहितानि तस्मादुपानदभ्यञ्जनधावनानि||१३|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे अक्षिपाकपिल्लप्रतिषेधो नाम विंशोऽध्यायः||२०||
🔊 Audio coming soon