43. kīṭaviṣapratiṣēdhaḥ

Adhikarana atha kITaviShapratiShedho nAma tricatvAriMsho~adhyAyaH adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1

അഥാതഃ കീടവിഷപ്രതിഷേധം നാമാധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹസ് സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||

Adhikarana kITasvarUpam (2) · Śloka 2

സര്പാണാമേവ വിണ്മൂത്രശുക്രാണ്ഡശവകോഥജാഃ| ദോഷൈര്വ്യസ്തൈഃ സമസ്തൈശ്ച യുക്താഃ കീടാശ്ചതുര്വിധാഃ||൨||

Adhikarana vAyavyAH kITAH (3) · Śloka 3

കുമ്ഭീനസസ്തുണ്ഡികേരീ ശൃങ്ഗീ ശതകുലീരകഃ| ഉച്ചിടിങോऽഗ്നിനാമാ ച ചിച്ചിടാങ്ഗോ മയൂരകഃ| അഹിജോരഭ്രകാവര്ത്തശാരികാമുഖവൈദലാഃ| ശരാവകുര്ദ്ദൌ പരുഷശ്ചിത്രശീര്ഷോ ഹി ജാരകഃ| അഷ്ടാദശേതി വായവ്യാ: കീടാ വാതപ്രകോപനാഃ||൩||

Adhikarana AgneyAH kITAH (4) · Śloka 4

ആഗ്നേയാഃ കീടാഃ കൌണ്ഡിന്യകഃ കണഭകോ വരടീപത്രവൃശ്ചികഃ| വിനാസികാ ബ്രാഹ്മണികാ വിന്ദുലോ ഭ്രമരസ്തഥാ| ബാഹ്യകീ പിച്ചിടഃ കുമ്ഭീവര്ചഃ കീടോऽരിമേദകഃ| ദുന്ദുഭിഃ പദ്മകീടശ്ച മകരഃ ശതപാദകഃ| പഞ്ചാലഃ പാകമത്സ്യശ്ച സൂക്ഷ്മതുണ്ഡോऽഥ ഗര്ദഭിഃ| ക്ലീതഃ കൃമിശരാരീ ച യശ്ചാപ്യുത്ക്ലേശകഃ സ്മൃതഃ| ചതുര്വിംശതിരാഗ്നേയാഃ കീടാഃ പിത്തവികാരദാഃ||൪||

Adhikarana saumyAH kITAH (5) · Śloka 5

വിശ്വമ്ഭരഃ പഞ്ചശുഷ്കഃ പഞ്ചകൃഷ്ണോऽഥ കോകിലഃ| സ്ഥൈര്യകഃ പ്രചലാകശ്ച വടഭഃ കിടിഭോ ജടീ| സൂചീമുഖഃ കൃഷ്ണഗോധാ ദര്ഭഃ കാഷായവാസികഃ| ത്രയോദശൈതേ നിര്ദ്ദിഷ്ടാഃ സൌമ്യാഃ ശ്ലേഷ്മപ്രകോപനാഃ||൫||

Adhikarana sa~gkIrNAH kITAH (6) · Śloka 6

തുങ്ഗനാസശ്ചിപിലകസ്താലകോ വാഹകസ്തഥാ| കോഷ്ഠാഗാരീ കൃമികരോ യശ്ച മണ്ഡലപുച്ഛകഃ| തുണ്ഡനാഭഃ സര്ഷപകോ മദ്ഗുലിഃ ശമ്ബുകസ്തഥാ| അഗ്നികീടശ്ച സങ്കീര്ണാ ദ്വാദശ പ്രാണനാശനാഃ||൬||

Adhikarana bhedAnusAraM daMshalakShaNam (7) · Śloka 7

ദഷ്ടസ്യ കീടൈര്വായവ്യൈര്ദ്ദംശസ്തോദരുജോല്ബണഃ| ആഗ്നേയൈരല്പസംസ്രാവോ ദാഹരാഗവിസര്പവാന്| പക്വപീലുഫലപ്രഖ്യഃ ഖര്ജൂരസദൃശോऽഥ വാ| കഫാദികൈര്മന്ദരുജഃ പക്വോദുമ്ബരസന്നിഭഃ| സ്രാവാഢ്യഃ സര്വലിങ്ഗസ്തു ദംശഃ സ്യാത്സാന്നിപാതികൈഃ||൭||

Adhikarana kITaviShavegAH (8) · Śloka 8

വേഗാശ്ച സര്പവച്ഛോഫോ വര്ദ്ധിഷ്ണുര്വിസ്രരക്തതാ| ശിരോऽക്ഷിഗൌരവം മൂര്ച്ഛാ ഭ്രമഃ ശ്വാസോऽതിവേദനാ||൮||

Adhikarana kITadaMshe sAmAnyali~ggam (9) · Śloka 9

സര്വേഷാം കര്ണികാ ശോഫോ ജ്വരഃ കണ്ഡൂരരോചകഃ||൯||

Adhikarana vAtikAdInAM daMshanopAyAH (10) · Śloka 10

വാതികഃ പക്ഷവാതേന സ്പര്ശദ്ദശതി പൈത്തികഃ| മുഖേന ശ്ലൈഷ്മികഃ കീടഃ സര്വഥാ സാന്നിപാതികഃ||൧൦||

Adhikarana kaNabhadaShTe lakShaNam (11) · Śloka 11

ദഷ്ടസ്യ കണഭൈഃ ശോഫോ വിസര്പോ വമഥുര്ജ്വരഃ| ദംശശ്ച കര്ണികാകാരഃ ശ്യാവരക്തോ വിശീര്യതേ||൧൧||

Adhikarana trikaNTakAdidaMshalakShaNAni (12) · Śloka 12

ത്രികണ്ടകൈസ്തു ദഷ്ടസ്യ നാനാവര്ണോऽഥവാ സിതഃ| ദംശോ ഭവേച്ഛ്വയഥുമാന് മോഹോ ഭേദശ്ച വര്ചസഃ| കൃകലാസേऽര്ദ്ധചന്ദ്രാഭഃ സ്രാവവാന് ഭൃശലോഹിതഃ| ദംശോ രക്തൈശ്ചിതഃ സ്ഫോടൈഃ സശൂലൈര്ദമ്ഭവോദ്ഭവഃ| ഏകദംഷ്ട്രാര്പിതഃ പീതഃ കണ്ഡൂമാന് ദാര്ദുരഃ സരുക്| ദംശോ ദഷ്ടഃ സതൃണ്നിദ്രോ മൂര്ച്ഛാവാന് ഹരിതം വമേത്| മാത്സ്യോ ദംശഃ സരുഗ്ദാഹഃ പ്രാഗേവോക്തോ ജലൌകസാമ്| വിശ്വഭരകൃതോ ദംശഃ ശോഫകണ്ഡൂരുജാന്വിതഃ| കഫോദ്വമമതീസാരം കുരുതേ കോഠജന്മ ച| പീതഃ ശതപദീദംശഃ സ്വേദരുഗ്രാഗശോഫവാന്| അതസീപുഷ്പവര്ണോ വാ പിടകാവന്ഭ്രമപ്രദഃ| ഗൃഹഗോധികയാ സ്വേദതോദശ്വയഥുദാഹവാന്| ക്ലേദീ ച ദംശോ ദഷ്ടസ്യ ഹൃത്പീഡാഗ്രന്ഥിസമ്ഭവഃ| കണ്ഡൂമാന് മശകൈരീഷച്ഛ്വയഥുര്മന്ദവേദനഃ| അസാധ്യകീടസദൃശമസാധ്യമശകക്ഷതമ്| പ്രായേണ മക്ഷികാ നേത്രേ ദശന്തി ശ്വയഥൂല്ബണഃ| തദ്ദംശോ ദാഹകണ്ഡൂമാംസ്താസാം തു സ്ഥാലികാം ത്യജേത്| തദ്ദഷ്ടേ പിടകാ ശ്യാവാ സ്രാവിണീ ഭൂര്യുപദ്രവാ| രുഗ്വാന് പിപീലികാദംശോ വഹ്നിനേവ ച ദഹ്യതേ||൧൨||

Adhikarana avamUtritalakShaNam (13) · Śloka 13

ജലബിന്ദുനിഭൈഃ സ്ഫോടൈര്ദാഹകണ്ഡൂരുജാന്വിതൈഃ| യദ്ഗാത്രമാചിതം സോഷ്മ തദ്വിദ്യാദവമൂത്രിതമ്||൧൩||

Adhikarana vRushcikaviShaM bhedAH lakShaNAni ca (14) · Śloka 14

വൃശ്ചികസ്യ വിഷം തീക്ഷ്ണമാദൌ ദഹതി വഹ്നിവത്| ഊര്ധ്വമാരോഹതി ക്ഷിപ്രം ദംശേ പശ്ചാത്തു തിഷ്ഠതി| ദംശഃ സദ്യോതിരുക് ശ്യാവസ്തുദ്യതേ സ്ഫുടതീവ ച| തേ ഗവാദിശകൃത് കോഥാദ്ദിഗ്ധദഷ്ടാദികോപതഃ| സര്പകോഥാച്ച സമ്ഭൂതാഃ മന്ദമധ്യമഹാവിഷാഃ| മന്ദാഃ പീതാഃ സിതാഃ ശ്യാവാ രൂക്ഷാഃ കര്ബുരമേചകാഃ| രോമശാ ബഹുപര്വാണോ ലോഹതാഃ പാണ്ഡുരോദരാഃ| ധൂമ്രോദരാസ്ത്രിപര്വാണോ മധ്യാസ്തു കപിലാരുണാഃ| പിശങ്ഗാഃ ശബലാശ്ചിത്രാഃ ശോണിതാഭാ മഹാവിഷാഃ| അഗ്ന്യാഭാ ദ്വ്യേകപര്വാണോ രക്താസിതസിതോദരാഃ| തൈര്ദഷ്ടഃ ശൂനരസനഃ സ്തബ്ധഗാത്രോ രുജാര്ദിതഃ| ഖൈര്വമന് ശോണിതം കൃഷ്ണമിന്ദ്രിയാര്ഥാനസംവിദന്| സ്വിദ്യന് മൂര്ച്ഛന് വിശുഷ്കാസ്യോ വിഹ്വലോ വേദനാതുരഃ| വിശീര്യമാണമാംസശ്ച പ്രായശോ വിജഹാത്യസൂന്| ഉച്ചിടിങ്ഗസ്തു വക്ത്രേണ ദശത്യഭ്യധികവ്യഥഃ| സാധ്യതോ വൃശ്ചികാത്സ്തമ്ഭം ശേഫസോ ഹൃഷ്ടരോമതാമ്| കരോതി സേകമങ്ഗാനാം ദംശഃ ശീതാമ്ബുനേവ ച| ഉഷ്ട്രവര്ണതയാ പ്രോക്തഃ സ ഏവ ഹ്യുഷ്ട്രധൂമകഃ| രാത്രികോ രാത്രിചാരാച്ച.............................||൧൪||

Adhikarana kaNabhAdInAM bhedanirdeshaH (15) · Śloka 15

............................പൃഥക് തു കണഭാദിഷു| വികാരസാധനാഭേദാത് ഭേദാഃ സന്തോऽപി നോദിതാഃ||൧൫||

Adhikarana kITeShu vAtAdibhedAH (16) · Śloka 16

വാതപിത്തോത്തരാഃ കീടാഃ ശ്ലൈഷ്മികാഃ കണഭോന്ദുരാഃ| പ്രായോ വാതോല്ബണവിഷാ വൃശ്ചികാഃ സോഷ്ട്രധൂമകാഃ||൧൬||

Adhikarana cikitsAsUtram (17) · Śloka 17

യത്ര യസ്യൈവ ദോഷസ്യ ലിങ്ഗാധിക്യം പ്രതര്കയേത്| തത്ര തസ്യൌഷധൈഃ കുര്യാദ്വിപരീതഗുണൈഃ ക്രിയാമ്||൧൭||

Adhikarana vAtikakITaviShalakShaNam (18) · Śloka 18

ഹൃത്പീഡോര്ധ്വാനിലഃ സ്തമ്ഭഃ സിരായാമോऽസ്ഥിപര്വരുക്| ഘൂര്ണനോദ്വേഷ്ടനം ഗാത്രശ്യാവതാ വാതികേ വിഷേ||൧൮||

Adhikarana paittikakITaviShalakShaNam (19) · Śloka 19

സംജ്ഞാനാശോഷ്ണനിഃശ്വാസൌ ഹൃദ്ദാഹഃ കടുകാസ്യതാ| മാംസാവദരണം ശോഫോ രക്തപിത്തം ച പൈത്തികേ||൧൯||

Adhikarana shlaiShmikakITaviShalakShaNam (20) · Śloka 20

ഛര്ദ്യരോചകഹൃല്ലാസപ്രസേകോത്ക്ലേശപീനസൈഃ| സശൈത്യമുഖമാധുര്യൈര്വിദ്യാച്ഛ്ലേഷ്മാധികേ വിഷമ്||൨൦||

Adhikarana vAtikakITaviShe cikitsA (21) · Śloka 21

പിണ്യാകേന വ്രണാലേപസ്തൈലാഭ്യങ്ഗശ്ച വാതികേ| സ്വേദോ നാഡീപുലാകാദ്യൈര്ബൃംഹണശ്ച വിധിര്ഹിതഃ||൨൧||

Adhikarana paittikakITaviShe cikitsA (22) · Śloka 22

പൈത്തികം സ്തമ്ഭയേത്സേകൈഃ പ്രദേഹൈശ്ചാതിശീതലൈഃ||൨൨||

Adhikarana shlaiShmikakITaviShe cikitsA (23) · Śloka 23

ലേഖനച്ഛേദനസ്വേദവമനൈഃ ശ്ലൈഷ്മികം ജയേത്||൨൩||

Adhikarana kITabhedena doShAnusAraprayogAH (24) · Śloka 24

കീടാനാം ത്രിപ്രകാരാണാം ത്രൈവിധ്യേന ക്രിയാ ഹിതാ||൨൪||

Adhikarana svedAdau sAmAnyaniyamaH (25) · Śloka 25

സ്വേദാലേപനസേകാംസ്തു കോഷ്ണാന് പ്രായോവചാരയേത്| അന്യത്ര മുര്ച്ഛിതാദ്ദംശപാകതഃ കോഥതോऽപി വാ||൨൫||

Adhikarana kAshyapoktaM daMshadhUpanam (26) · Śloka 26

നൃകേശാഃ സര്ഷപാഃ പീതാ ഗുഡോ ജീര്ണശ്ച ധൂപനമ്| വിഷദംശസ്യ സര്വസ്യ കാശ്യപഃ പരമബ്രവീത്||൨൬||

Adhikarana atideshena viShaghnavidhinirdeshaH (27) · Śloka 27

വിഷഘ്നം ച വിധിം സര്വ കുര്യാത് സംശോധനാനി ച||൨൭||

Adhikarana ugrakITAdiShu visheShaH (28) · Śloka 28

സാധയേത് സര്പവദ്ദഷ്ടാന് വിഷോഗ്രൈഃ കീടവൃശ്ചികൈഃ||൨൮||

Adhikarana taNDulIyakAdiyogaH (29) · Śloka 29

തണ്ഡുലീയകതുല്യാംശാം ത്രിവൃതാം സര്പിഷാ പിബന്| യാതി കീടവിഷൈഃ കമ്പം ന കൈലാസ ഇവാനിലൈഃ||൨൯||

Adhikarana dvau lepayogau (30) · Śloka 30

ക്ഷീരിവൃക്ഷത്വഗാലേപഃ ശുദ്ധേ കീടവിഷാപഹഃ| മുക്താലേപോ വരഃ ശോഫതോദദാഹജ്വരപ്രണുത്||൩൦||

Adhikarana dashA~ggo agadaH (31) · Śloka 31

വചാഹിങ്ഗുവിഡങ്ഗാനി സൈന്ധവം ഗജപിപ്പലീ| പാഠാ പ്രതിവിഷാ വ്യോഷം കാശ്യപേന വിനിര്മിതമ്| ദശാങ്ഗമഗദം പീത്വാ സര്വകീടവിഷം ജയേത്||൩൧||

Adhikarana mahAsnehAdiyogaH (32) · Śloka 32

ഐകധ്യം കീടവിഷജിന്മഹാസ്നേഹം പയോ മധു||൩൨||

Adhikarana shikhipicchAdidhUpaH (33) · Śloka 33

ശിഖികുക്കുടജൈഃ പിച്ഛഃ സതൈലലവണോത്തമൈഃ| ധൂപോ ഹന്തി കൃതഃ ശീഘ്രം കീടവൃശ്ചികജം വിഷമ്||൩൩||

Adhikarana kaNabhamatsyayorviSha cikitsA (34) · Śloka 34

വിഷേ കണഭജേ കുര്യാദുന്ദുരോക്തമുപക്രമമ്| ശിരീഷബീജം മണ്ഡൂകേ ലേപഃ സ്നുക്ക്ഷീരകല്കിതമ്| മധുത്രികടുകം ശ്വേതപിണ്ഡാമൂലം ച മത്സ്യജേ||൩൪||

Adhikarana vacAdi agadaH (35) · Śloka 35

വചാം വംശത്വചം പാഠാം നതം സുരസമഞ്ജരീമ്| ദ്വേ ബലേ നാകുലീം കുഷ്ഠം ശിരീഷം രജനീദ്വയമ്| ഗുഹാമതിഗുഹാം ശ്വേതാമജഗന്ധാം ശിലാജതു| കത്തൃണം കടഭീക്ഷാരം ഗൃഹധൂമം മനശ്ശിലാമ്| രോഹീതകം ച പിത്തേന കല്കയേത്സ വരോऽഗദഃ| വിശ്വമ്ഭരാദിഷ്വാലേപനാവനാഞ്ജനപാനതഃ||൩൫||

Adhikarana shatapadIviShe agadaH (36) · Śloka 36

സ്വര്ജികാജശകൃത്ക്ഷാരഃ സുരസഃ സാക്ഷിപീഡകഃ| മദിരാമണ്ഡസംയുക്തോ ഹിതഃ ശതപദീവിഷേ||൩൬||

Adhikarana gRuhagodhikAviShe agadaH (37) · Śloka 37

കപിത്ഥമക്ഷിപീഡോऽര്കബീജം ത്രികടുകാന്വിതമ്| കരഞ്ജോ ദ്വേ ഹരിദ്രേ ച ഗൃഹഗോധീവിഷാപഹഃ||൩൭||

Adhikarana sarvaviShe agadaH (38) · Śloka 38

കാകാണ്ഡയുക്തഃ സര്വേഷാം വിഷാണാം തണ്ഡുലീയകഃ| പ്രശസ്തോ ബര്ഹിണോऽണ്ഡേന തദ്വദ്വായസപീലുകഃ||൩൮||

Adhikarana makShikAviShe agadaH (39) · Śloka 39

തഗരം നാഗരം നാഗകേസരം മരിചനി ച| പ്രയുക്തം പാനലേപാഭ്യാം മക്ഷികാവിഷനാശനമ്||൩൯||

Adhikarana varaTIviShe agadaH (40) · Śloka 40

സിതാസിതേ ച ലവണേ മരിചം ച സനാഗരമ്| ഫണിജ്ജകരസോപേതം വരടീനാം വിഷാപഹമ്||൪൦||

Adhikarana vRushcikaviShacikitsA sadyaH kartavyam (41) · Śloka 41

സദ്യോ വൃശ്ചികജം ദംശം ചക്രതൈലേന സേചയേത്| വിദാരിഗന്ധാസിദ്ധേന കവോഷ്ണേനേതരേണ വാ| ലവണോത്തമയുക്തേന സര്പിഷാ വാ പുനഃ പുനഃ| സിഞ്ചേത്കോഷ്ണാരനാലേന സക്ഷീരലവണേന വാ| ഉപനാഹോ ഘൃതേ ഭൃഷ്ടഃ കല്കോജാജ്യാഃ സസൈന്ധവഃ||൪൧||

Adhikarana svedAdi upacArAH daMshasthale (42) · Śloka 42

ആദംശം സ്വേദിതം ചൂര്ണൈഃ പ്രച്ഛായ പ്രതിസാരയേത്| രജനീസൈന്ധവവ്യോഷശിരീഷഫലപുഷ്പജൈഃ||൪൨||

Adhikarana lepanam (43) · Śloka 43

മാതുലുങ്ഗാമ്ലഗോമൂത്രപിഷ്ടം ച സുരസാഗ്രജമ്| ലേപഃ സുഖോഷ്ണശ്ച ഹിതഃ പിണ്യാകോ ഗോമയോऽപി വാ||൪൩||

Adhikarana pAnam (44) · Śloka 44

പാനേ സര്പിര്മധുയുത&ല്ത്; ക്ഷീരം വാ ഭൂരിശര്കരമ്| ഗുഡോദകം വ സുഹിമം ചാതുര്ജാതകവാസിതമ്||൪൪||

Adhikarana shUlaghno lepaH (45) · Śloka 45

പലാശബീജം ശൂലഘ്നോ ലേപോऽര്കക്ഷീരഭാവിതമ്||൪൫||

Adhikarana agadAH (46) · Śloka 46

പാരാവതശകൃത്പഥ്യാ തഗരം വിശ്വഭേഷജമ്| ബീജപൂരരസോന്മിശ്രം വരോऽയം വൃശ്ചികാഗദഃ| മനോഹ്വാ സൈന്ധവം ഹിങ്ഗു മാലതീപല്ലവാനി ച| ഗോശകൃദ്രസപിഷ്ടേയം ഗുലികാ വൃശ്ചികാര്ദ്ദിതേ| ലശുനോ മരിചം ഹിങ്ഗു സുരസം വിശ്വഭേഷജമ്| അര്കക്ഷീരേണ ഗുലികാ വൃശ്ചികാര്ദിതശങ്കരീ||൪൬||

Adhikarana uShTradaMShTrAlepayogaH (47) · Śloka 47

സശൈവലോഷ്ട്രദംഷ്ട്രാ ച ഹന്തി വൃശ്ചികജം വിഷമ്||൪൭||

Adhikarana lepA~jjanArthe gulikA (49) · Śloka 48

ഹിങ്ഗുനാ ഹരിതാലേന മാതുലുങ്ഗരസേന ച| ലേപാഞ്ജനാഭ്യാം ഗുലികാ പരമം വൃശ്ചികാപഹാ||൪൮||

Adhikarana kara~jjAdidaMshalepanam (49) · Śloka 49

കരഞ്ജാര്ജുനശേലൂനാം കടഭ്യാഃ കുടജസ്യ ച| ശിരീഷസ്യ ച പുഷ്പാണി മസ്തുനാ ദംശലേപനമ്||൪൯||

Adhikarana pippalyAdilepaH (50) · Śloka 50

പിപ്പലീം മരിചം യഷ്ടിം ശ്വ്വേതാം സുരസമഞ്ജരീമ്| സഹദേവാമപാമാര്ഗം തണ്ഡുലീയം ച കല്കയേത്| കുതലക്ഷാരതോയേന ലേപോऽലിവിഷനാശനഃ||൫൦||

Adhikarana mohAdiShu lepayogaH (51) · Śloka 51

യോ മുഹ്യതി പ്രശ്വസിതി പ്രലപത്യുഗ്രവേദനഃ| തസ്യ പഥ്യാനിശാകൃഷ്ണാമഞ്ജിഷ്ഠാതിവിഷോഷണമ്| സാലാബുവൃന്തം വാര്താകരസപിഷ്ടം പ്രലേപനമ്||൫൧||

Adhikarana daMshe kaNDUvAdau lepaH (52) · Śloka 52

ആദംശേ യസ്യ കണ്ഡൂഃ സ്യാത്കോഥഃ കോഠ ദാരുണമ്| തസ്യ ലേപസ്ത്രികടുകം യവക്ഷാരോऽക്ഷിപീഡകഃ| പാരാവതശകൃത്കാന്താസ്വര്ജികാഗ്നിഹരേണവഃ| രസേന മാതുലുങ്ഗസ്യ ക്ഷാരേണാര്കസ്യ വാ ദ്രുതാഃ||൫൨||

Adhikarana hRudayapIDAdau visheShaH (53) · Śloka 53

ഹൃദയം പീഡ്യതേ യസ്യ മൂര്ച്ഛാ ചിമിചിമായനമ്| ദന്തൌഷ്ഠദംശോ രോമ്ണാം ച ഹര്ഷസ്തസ്യ നിവര്ത്തതേ| വേഗോ വിഷസ്യ പഞ്ചാഹാന്നൈവ വാ ക്രിയയാ വിനാ| തത്ര കുര്വീത ദംശസ്യ ലേപനം മസ്തുകല്കിതൈഃ| ശ്വേതപാടല്യതിവിഷാഹരിദ്രാഹരിണീനതൈഃ| ബില്വമൂലയവക്ഷാരസൂക്ഷ്മമാഗധികായുതൈഃ||൫൩||

Adhikarana utkarttanAdau visheShaH (54) · Śloka 54

ഉത്കൃത്യ ഇവാദംശഃ ശൂനഃ ക്ലിന്നോ ഹതച്ഛവിഃ| ജമ്ബൂഫലനിഭം രക്തം കൂജന് വമതി ചേഷ്ടതേ| ഇന്ദ്രിയാര്ഥം ന ജാനാതി പ്രസ്വിദ്യതി ച യോ മുഹുഃ| സ്വര്ജികാകുഷ്ഠതഗരനാകുലീപീലുപിപ്പലീഃ| ബൃഹതീം ചാച്ഛ്വസുരയാ തസ്യ പിഷ്ട്വാ വിലേപനമ്||൫൪||

Adhikarana ugrAliviShe kramaH (55) · Śloka 55

സര്വത്ര ചോഗ്രാലിവിഷേ പായയേന്മധുസര്പിഷീ| വിധ്യേത് സിരാം വിദധ്യാച്ച വമനാഞ്ജനനാവനമ്| ഉഷ്ണസ്നിഗ്ധാമ്ലമധുരം ഭോജനം ചാനിലാപഹമ്||൫൫||

Adhikarana nAgarAdi agadaH (56) · Śloka 56

നാഗരം ഗൃഹകപോതപുരീഷം ബീജപൂരകരസോ ഹരിതാലമ്| സൈന്ധവഞ്ച വിനിഹന്ത്യഗദോऽയം ലേപതോऽലികുലജം വിഷമാശു||൫൬||

Adhikarana vRushcikaviShaM paramauShadham (57) · Śloka 57

അന്തേ വൃശ്ചികദഷ്ടാനാം സമുദീര്ണേ ഭൃശം വിഷേ| വിഷേണാലേപയേദ്ദംശം സ്ഥാവരേണ യഥോചിതമ്||൫൭||

Adhikarana ucciTi~gge visheShaH (58) · Śloka 58

ക്രിയേയമുച്ചിടിങ്ഗേऽപി പ്രതിലോമം ച പാംസുഭിഃ| ഉദ്വര്തനം സുഖാമ്ലോഷ്ണൈസ്തഥാ പ്രച്ഛാദനം ഘനൈഃ||൫൮||

Adhikarana kuTajaphalAdiyogaH pAnAdau (59) · Śloka 59

കുടജസ്യ ഫലം കുഷ്ഠം മാലതീ ഫലിനീ നതമ്| തിക്തേക്ഷ്വാകുശ്ച പിഷ്ടാനി പാനപ്രധമനാദിഭിഃ| വൃശ്ചികോന്ദുരുലൂതാനാം സര്പാണാം ച വിഷാപഹമ്| സമാനമമൃതേനേദം ഗരശേഷം ച നാശയേത്||൫൯||

Adhikarana arkakShIrabhAvito~agadaH (60-43) · Śloka 43

അര്കസ്യ ദുഗ്ധേന ശിരീഷബീജം ത്രിര്ഭാവിതം പിപ്പലിചൂര്ണമിശ്രമ്| ഏഷോऽഗദോ ഹന്തി വിഷാണി കീട ഭുജങ്ഗലൂതോന്ദുരുവൃശ്ചികാനാമ്||൬൦|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാ വഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രേ കീടവിഷ പ്രതിഷേധോ നാമ ത്രിചത്വാരിംശോऽധ്യായഃ||൪൩||