43. kīṭaviṣapratiṣēdhaḥ

Adhikarana atha kITaviShapratiShedho nAma tricatvAriMsho~adhyAyaH adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1

અથાતઃ કીટવિષપ્રતિષેધં નામાધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ| ઇતિ હસ્ સ્માહુરાત્રેયાદયો મહર્ષયઃ||૧||

Adhikarana kITasvarUpam (2) · Śloka 2

સર્પાણામેવ વિણ્મૂત્રશુક્રાણ્ડશવકોથજાઃ| દોષૈર્વ્યસ્તૈઃ સમસ્તૈશ્ચ યુક્તાઃ કીટાશ્ચતુર્વિધાઃ||૨||

Adhikarana vAyavyAH kITAH (3) · Śloka 3

કુમ્ભીનસસ્તુણ્ડિકેરી શૃઙ્ગી શતકુલીરકઃ| ઉચ્ચિટિઙોઽગ્નિનામા ચ ચિચ્ચિટાઙ્ગો મયૂરકઃ| અહિજોરભ્રકાવર્ત્તશારિકામુખવૈદલાઃ| શરાવકુર્દ્દૌ પરુષશ્ચિત્રશીર્ષો હિ જારકઃ| અષ્ટાદશેતિ વાયવ્યા: કીટા વાતપ્રકોપનાઃ||૩||

Adhikarana AgneyAH kITAH (4) · Śloka 4

આગ્નેયાઃ કીટાઃ કૌણ્ડિન્યકઃ કણભકો વરટીપત્રવૃશ્ચિકઃ| વિનાસિકા બ્રાહ્મણિકા વિન્દુલો ભ્રમરસ્તથા| બાહ્યકી પિચ્ચિટઃ કુમ્ભીવર્ચઃ કીટોઽરિમેદકઃ| દુન્દુભિઃ પદ્મકીટશ્ચ મકરઃ શતપાદકઃ| પઞ્ચાલઃ પાકમત્સ્યશ્ચ સૂક્ષ્મતુણ્ડોઽથ ગર્દભિઃ| ક્લીતઃ કૃમિશરારી ચ યશ્ચાપ્યુત્ક્લેશકઃ સ્મૃતઃ| ચતુર્વિંશતિરાગ્નેયાઃ કીટાઃ પિત્તવિકારદાઃ||૪||

Adhikarana saumyAH kITAH (5) · Śloka 5

વિશ્વમ્ભરઃ પઞ્ચશુષ્કઃ પઞ્ચકૃષ્ણોઽથ કોકિલઃ| સ્થૈર્યકઃ પ્રચલાકશ્ચ વટભઃ કિટિભો જટી| સૂચીમુખઃ કૃષ્ણગોધા દર્ભઃ કાષાયવાસિકઃ| ત્રયોદશૈતે નિર્દ્દિષ્ટાઃ સૌમ્યાઃ શ્લેષ્મપ્રકોપનાઃ||૫||

Adhikarana sa~gkIrNAH kITAH (6) · Śloka 6

તુઙ્ગનાસશ્ચિપિલકસ્તાલકો વાહકસ્તથા| કોષ્ઠાગારી કૃમિકરો યશ્ચ મણ્ડલપુચ્છકઃ| તુણ્ડનાભઃ સર્ષપકો મદ્ગુલિઃ શમ્બુકસ્તથા| અગ્નિકીટશ્ચ સઙ્કીર્ણા દ્વાદશ પ્રાણનાશનાઃ||૬||

Adhikarana bhedAnusAraM daMshalakShaNam (7) · Śloka 7

દષ્ટસ્ય કીટૈર્વાયવ્યૈર્દ્દંશસ્તોદરુજોલ્બણઃ| આગ્નેયૈરલ્પસંસ્રાવો દાહરાગવિસર્પવાન્| પક્વપીલુફલપ્રખ્યઃ ખર્જૂરસદૃશોઽથ વા| કફાદિકૈર્મન્દરુજઃ પક્વોદુમ્બરસન્નિભઃ| સ્રાવાઢ્યઃ સર્વલિઙ્ગસ્તુ દંશઃ સ્યાત્સાન્નિપાતિકૈઃ||૭||

Adhikarana kITaviShavegAH (8) · Śloka 8

વેગાશ્ચ સર્પવચ્છોફો વર્દ્ધિષ્ણુર્વિસ્રરક્તતા| શિરોઽક્ષિગૌરવં મૂર્ચ્છા ભ્રમઃ શ્વાસોઽતિવેદના||૮||

Adhikarana kITadaMshe sAmAnyali~ggam (9) · Śloka 9

સર્વેષાં કર્ણિકા શોફો જ્વરઃ કણ્ડૂરરોચકઃ||૯||

Adhikarana vAtikAdInAM daMshanopAyAH (10) · Śloka 10

વાતિકઃ પક્ષવાતેન સ્પર્શદ્દશતિ પૈત્તિકઃ| મુખેન શ્લૈષ્મિકઃ કીટઃ સર્વથા સાન્નિપાતિકઃ||૧૦||

Adhikarana kaNabhadaShTe lakShaNam (11) · Śloka 11

દષ્ટસ્ય કણભૈઃ શોફો વિસર્પો વમથુર્જ્વરઃ| દંશશ્ચ કર્ણિકાકારઃ શ્યાવરક્તો વિશીર્યતે||૧૧||

Adhikarana trikaNTakAdidaMshalakShaNAni (12) · Śloka 12

ત્રિકણ્ટકૈસ્તુ દષ્ટસ્ય નાનાવર્ણોઽથવા સિતઃ| દંશો ભવેચ્છ્વયથુમાન્ મોહો ભેદશ્ચ વર્ચસઃ| કૃકલાસેઽર્દ્ધચન્દ્રાભઃ સ્રાવવાન્ ભૃશલોહિતઃ| દંશો રક્તૈશ્ચિતઃ સ્ફોટૈઃ સશૂલૈર્દમ્ભવોદ્ભવઃ| એકદંષ્ટ્રાર્પિતઃ પીતઃ કણ્ડૂમાન્ દાર્દુરઃ સરુક્| દંશો દષ્ટઃ સતૃણ્નિદ્રો મૂર્ચ્છાવાન્ હરિતં વમેત્| માત્સ્યો દંશઃ સરુગ્દાહઃ પ્રાગેવોક્તો જલૌકસામ્| વિશ્વભરકૃતો દંશઃ શોફકણ્ડૂરુજાન્વિતઃ| કફોદ્વમમતીસારં કુરુતે કોઠજન્મ ચ| પીતઃ શતપદીદંશઃ સ્વેદરુગ્રાગશોફવાન્| અતસીપુષ્પવર્ણો વા પિટકાવન્ભ્રમપ્રદઃ| ગૃહગોધિકયા સ્વેદતોદશ્વયથુદાહવાન્| ક્લેદી ચ દંશો દષ્ટસ્ય હૃત્પીડાગ્રન્થિસમ્ભવઃ| કણ્ડૂમાન્ મશકૈરીષચ્છ્વયથુર્મન્દવેદનઃ| અસાધ્યકીટસદૃશમસાધ્યમશકક્ષતમ્| પ્રાયેણ મક્ષિકા નેત્રે દશન્તિ શ્વયથૂલ્બણઃ| તદ્દંશો દાહકણ્ડૂમાંસ્તાસાં તુ સ્થાલિકાં ત્યજેત્| તદ્દષ્ટે પિટકા શ્યાવા સ્રાવિણી ભૂર્યુપદ્રવા| રુગ્વાન્ પિપીલિકાદંશો વહ્નિનેવ ચ દહ્યતે||૧૨||

Adhikarana avamUtritalakShaNam (13) · Śloka 13

જલબિન્દુનિભૈઃ સ્ફોટૈર્દાહકણ્ડૂરુજાન્વિતૈઃ| યદ્ગાત્રમાચિતં સોષ્મ તદ્વિદ્યાદવમૂત્રિતમ્||૧૩||

Adhikarana vRushcikaviShaM bhedAH lakShaNAni ca (14) · Śloka 14

વૃશ્ચિકસ્ય વિષં તીક્ષ્ણમાદૌ દહતિ વહ્નિવત્| ઊર્ધ્વમારોહતિ ક્ષિપ્રં દંશે પશ્ચાત્તુ તિષ્ઠતિ| દંશઃ સદ્યોતિરુક્ શ્યાવસ્તુદ્યતે સ્ફુટતીવ ચ| તે ગવાદિશકૃત્ કોથાદ્દિગ્ધદષ્ટાદિકોપતઃ| સર્પકોથાચ્ચ સમ્ભૂતાઃ મન્દમધ્યમહાવિષાઃ| મન્દાઃ પીતાઃ સિતાઃ શ્યાવા રૂક્ષાઃ કર્બુરમેચકાઃ| રોમશા બહુપર્વાણો લોહતાઃ પાણ્ડુરોદરાઃ| ધૂમ્રોદરાસ્ત્રિપર્વાણો મધ્યાસ્તુ કપિલારુણાઃ| પિશઙ્ગાઃ શબલાશ્ચિત્રાઃ શોણિતાભા મહાવિષાઃ| અગ્ન્યાભા દ્વ્યેકપર્વાણો રક્તાસિતસિતોદરાઃ| તૈર્દષ્ટઃ શૂનરસનઃ સ્તબ્ધગાત્રો રુજાર્દિતઃ| ખૈર્વમન્ શોણિતં કૃષ્ણમિન્દ્રિયાર્થાનસંવિદન્| સ્વિદ્યન્ મૂર્ચ્છન્ વિશુષ્કાસ્યો વિહ્વલો વેદનાતુરઃ| વિશીર્યમાણમાંસશ્ચ પ્રાયશો વિજહાત્યસૂન્| ઉચ્ચિટિઙ્ગસ્તુ વક્ત્રેણ દશત્યભ્યધિકવ્યથઃ| સાધ્યતો વૃશ્ચિકાત્સ્તમ્ભં શેફસો હૃષ્ટરોમતામ્| કરોતિ સેકમઙ્ગાનાં દંશઃ શીતામ્બુનેવ ચ| ઉષ્ટ્રવર્ણતયા પ્રોક્તઃ સ એવ હ્યુષ્ટ્રધૂમકઃ| રાત્રિકો રાત્રિચારાચ્ચ.............................||૧૪||

Adhikarana kaNabhAdInAM bhedanirdeshaH (15) · Śloka 15

............................પૃથક્ તુ કણભાદિષુ| વિકારસાધનાભેદાત્ ભેદાઃ સન્તોઽપિ નોદિતાઃ||૧૫||

Adhikarana kITeShu vAtAdibhedAH (16) · Śloka 16

વાતપિત્તોત્તરાઃ કીટાઃ શ્લૈષ્મિકાઃ કણભોન્દુરાઃ| પ્રાયો વાતોલ્બણવિષા વૃશ્ચિકાઃ સોષ્ટ્રધૂમકાઃ||૧૬||

Adhikarana cikitsAsUtram (17) · Śloka 17

યત્ર યસ્યૈવ દોષસ્ય લિઙ્ગાધિક્યં પ્રતર્કયેત્| તત્ર તસ્યૌષધૈઃ કુર્યાદ્વિપરીતગુણૈઃ ક્રિયામ્||૧૭||

Adhikarana vAtikakITaviShalakShaNam (18) · Śloka 18

હૃત્પીડોર્ધ્વાનિલઃ સ્તમ્ભઃ સિરાયામોઽસ્થિપર્વરુક્| ઘૂર્ણનોદ્વેષ્ટનં ગાત્રશ્યાવતા વાતિકે વિષે||૧૮||

Adhikarana paittikakITaviShalakShaNam (19) · Śloka 19

સંજ્ઞાનાશોષ્ણનિઃશ્વાસૌ હૃદ્દાહઃ કટુકાસ્યતા| માંસાવદરણં શોફો રક્તપિત્તં ચ પૈત્તિકે||૧૯||

Adhikarana shlaiShmikakITaviShalakShaNam (20) · Śloka 20

છર્દ્યરોચકહૃલ્લાસપ્રસેકોત્ક્લેશપીનસૈઃ| સશૈત્યમુખમાધુર્યૈર્વિદ્યાચ્છ્લેષ્માધિકે વિષમ્||૨૦||

Adhikarana vAtikakITaviShe cikitsA (21) · Śloka 21

પિણ્યાકેન વ્રણાલેપસ્તૈલાભ્યઙ્ગશ્ચ વાતિકે| સ્વેદો નાડીપુલાકાદ્યૈર્બૃંહણશ્ચ વિધિર્હિતઃ||૨૧||

Adhikarana paittikakITaviShe cikitsA (22) · Śloka 22

પૈત્તિકં સ્તમ્ભયેત્સેકૈઃ પ્રદેહૈશ્ચાતિશીતલૈઃ||૨૨||

Adhikarana shlaiShmikakITaviShe cikitsA (23) · Śloka 23

લેખનચ્છેદનસ્વેદવમનૈઃ શ્લૈષ્મિકં જયેત્||૨૩||

Adhikarana kITabhedena doShAnusAraprayogAH (24) · Śloka 24

કીટાનાં ત્રિપ્રકારાણાં ત્રૈવિધ્યેન ક્રિયા હિતા||૨૪||

Adhikarana svedAdau sAmAnyaniyamaH (25) · Śloka 25

સ્વેદાલેપનસેકાંસ્તુ કોષ્ણાન્ પ્રાયોવચારયેત્| અન્યત્ર મુર્ચ્છિતાદ્દંશપાકતઃ કોથતોઽપિ વા||૨૫||

Adhikarana kAshyapoktaM daMshadhUpanam (26) · Śloka 26

નૃકેશાઃ સર્ષપાઃ પીતા ગુડો જીર્ણશ્ચ ધૂપનમ્| વિષદંશસ્ય સર્વસ્ય કાશ્યપઃ પરમબ્રવીત્||૨૬||

Adhikarana atideshena viShaghnavidhinirdeshaH (27) · Śloka 27

વિષઘ્નં ચ વિધિં સર્વ કુર્યાત્ સંશોધનાનિ ચ||૨૭||

Adhikarana ugrakITAdiShu visheShaH (28) · Śloka 28

સાધયેત્ સર્પવદ્દષ્ટાન્ વિષોગ્રૈઃ કીટવૃશ્ચિકૈઃ||૨૮||

Adhikarana taNDulIyakAdiyogaH (29) · Śloka 29

તણ્ડુલીયકતુલ્યાંશાં ત્રિવૃતાં સર્પિષા પિબન્| યાતિ કીટવિષૈઃ કમ્પં ન કૈલાસ ઇવાનિલૈઃ||૨૯||

Adhikarana dvau lepayogau (30) · Śloka 30

ક્ષીરિવૃક્ષત્વગાલેપઃ શુદ્ધે કીટવિષાપહઃ| મુક્તાલેપો વરઃ શોફતોદદાહજ્વરપ્રણુત્||૩૦||

Adhikarana dashA~ggo agadaH (31) · Śloka 31

વચાહિઙ્ગુવિડઙ્ગાનિ સૈન્ધવં ગજપિપ્પલી| પાઠા પ્રતિવિષા વ્યોષં કાશ્યપેન વિનિર્મિતમ્| દશાઙ્ગમગદં પીત્વા સર્વકીટવિષં જયેત્||૩૧||

Adhikarana mahAsnehAdiyogaH (32) · Śloka 32

ઐકધ્યં કીટવિષજિન્મહાસ્નેહં પયો મધુ||૩૨||

Adhikarana shikhipicchAdidhUpaH (33) · Śloka 33

શિખિકુક્કુટજૈઃ પિચ્છઃ સતૈલલવણોત્તમૈઃ| ધૂપો હન્તિ કૃતઃ શીઘ્રં કીટવૃશ્ચિકજં વિષમ્||૩૩||

Adhikarana kaNabhamatsyayorviSha cikitsA (34) · Śloka 34

વિષે કણભજે કુર્યાદુન્દુરોક્તમુપક્રમમ્| શિરીષબીજં મણ્ડૂકે લેપઃ સ્નુક્ક્ષીરકલ્કિતમ્| મધુત્રિકટુકં શ્વેતપિણ્ડામૂલં ચ મત્સ્યજે||૩૪||

Adhikarana vacAdi agadaH (35) · Śloka 35

વચાં વંશત્વચં પાઠાં નતં સુરસમઞ્જરીમ્| દ્વે બલે નાકુલીં કુષ્ઠં શિરીષં રજનીદ્વયમ્| ગુહામતિગુહાં શ્વેતામજગન્ધાં શિલાજતુ| કત્તૃણં કટભીક્ષારં ગૃહધૂમં મનશ્શિલામ્| રોહીતકં ચ પિત્તેન કલ્કયેત્સ વરોઽગદઃ| વિશ્વમ્ભરાદિષ્વાલેપનાવનાઞ્જનપાનતઃ||૩૫||

Adhikarana shatapadIviShe agadaH (36) · Śloka 36

સ્વર્જિકાજશકૃત્ક્ષારઃ સુરસઃ સાક્ષિપીડકઃ| મદિરામણ્ડસંયુક્તો હિતઃ શતપદીવિષે||૩૬||

Adhikarana gRuhagodhikAviShe agadaH (37) · Śloka 37

કપિત્થમક્ષિપીડોઽર્કબીજં ત્રિકટુકાન્વિતમ્| કરઞ્જો દ્વે હરિદ્રે ચ ગૃહગોધીવિષાપહઃ||૩૭||

Adhikarana sarvaviShe agadaH (38) · Śloka 38

કાકાણ્ડયુક્તઃ સર્વેષાં વિષાણાં તણ્ડુલીયકઃ| પ્રશસ્તો બર્હિણોઽણ્ડેન તદ્વદ્વાયસપીલુકઃ||૩૮||

Adhikarana makShikAviShe agadaH (39) · Śloka 39

તગરં નાગરં નાગકેસરં મરિચનિ ચ| પ્રયુક્તં પાનલેપાભ્યાં મક્ષિકાવિષનાશનમ્||૩૯||

Adhikarana varaTIviShe agadaH (40) · Śloka 40

સિતાસિતે ચ લવણે મરિચં ચ સનાગરમ્| ફણિજ્જકરસોપેતં વરટીનાં વિષાપહમ્||૪૦||

Adhikarana vRushcikaviShacikitsA sadyaH kartavyam (41) · Śloka 41

સદ્યો વૃશ્ચિકજં દંશં ચક્રતૈલેન સેચયેત્| વિદારિગન્ધાસિદ્ધેન કવોષ્ણેનેતરેણ વા| લવણોત્તમયુક્તેન સર્પિષા વા પુનઃ પુનઃ| સિઞ્ચેત્કોષ્ણારનાલેન સક્ષીરલવણેન વા| ઉપનાહો ઘૃતે ભૃષ્ટઃ કલ્કોજાજ્યાઃ સસૈન્ધવઃ||૪૧||

Adhikarana svedAdi upacArAH daMshasthale (42) · Śloka 42

આદંશં સ્વેદિતં ચૂર્ણૈઃ પ્રચ્છાય પ્રતિસારયેત્| રજનીસૈન્ધવવ્યોષશિરીષફલપુષ્પજૈઃ||૪૨||

Adhikarana lepanam (43) · Śloka 43

માતુલુઙ્ગામ્લગોમૂત્રપિષ્ટં ચ સુરસાગ્રજમ્| લેપઃ સુખોષ્ણશ્ચ હિતઃ પિણ્યાકો ગોમયોઽપિ વા||૪૩||

Adhikarana pAnam (44) · Śloka 44

પાને સર્પિર્મધુયુત&લ્ત્; ક્ષીરં વા ભૂરિશર્કરમ્| ગુડોદકં વ સુહિમં ચાતુર્જાતકવાસિતમ્||૪૪||

Adhikarana shUlaghno lepaH (45) · Śloka 45

પલાશબીજં શૂલઘ્નો લેપોઽર્કક્ષીરભાવિતમ્||૪૫||

Adhikarana agadAH (46) · Śloka 46

પારાવતશકૃત્પથ્યા તગરં વિશ્વભેષજમ્| બીજપૂરરસોન્મિશ્રં વરોઽયં વૃશ્ચિકાગદઃ| મનોહ્વા સૈન્ધવં હિઙ્ગુ માલતીપલ્લવાનિ ચ| ગોશકૃદ્રસપિષ્ટેયં ગુલિકા વૃશ્ચિકાર્દ્દિતે| લશુનો મરિચં હિઙ્ગુ સુરસં વિશ્વભેષજમ્| અર્કક્ષીરેણ ગુલિકા વૃશ્ચિકાર્દિતશઙ્કરી||૪૬||

Adhikarana uShTradaMShTrAlepayogaH (47) · Śloka 47

સશૈવલોષ્ટ્રદંષ્ટ્રા ચ હન્તિ વૃશ્ચિકજં વિષમ્||૪૭||

Adhikarana lepA~jjanArthe gulikA (49) · Śloka 48

હિઙ્ગુના હરિતાલેન માતુલુઙ્ગરસેન ચ| લેપાઞ્જનાભ્યાં ગુલિકા પરમં વૃશ્ચિકાપહા||૪૮||

Adhikarana kara~jjAdidaMshalepanam (49) · Śloka 49

કરઞ્જાર્જુનશેલૂનાં કટભ્યાઃ કુટજસ્ય ચ| શિરીષસ્ય ચ પુષ્પાણિ મસ્તુના દંશલેપનમ્||૪૯||

Adhikarana pippalyAdilepaH (50) · Śloka 50

પિપ્પલીં મરિચં યષ્ટિં શ્વ્વેતાં સુરસમઞ્જરીમ્| સહદેવામપામાર્ગં તણ્ડુલીયં ચ કલ્કયેત્| કુતલક્ષારતોયેન લેપોઽલિવિષનાશનઃ||૫૦||

Adhikarana mohAdiShu lepayogaH (51) · Śloka 51

યો મુહ્યતિ પ્રશ્વસિતિ પ્રલપત્યુગ્રવેદનઃ| તસ્ય પથ્યાનિશાકૃષ્ણામઞ્જિષ્ઠાતિવિષોષણમ્| સાલાબુવૃન્તં વાર્તાકરસપિષ્ટં પ્રલેપનમ્||૫૧||

Adhikarana daMshe kaNDUvAdau lepaH (52) · Śloka 52

આદંશે યસ્ય કણ્ડૂઃ સ્યાત્કોથઃ કોઠ દારુણમ્| તસ્ય લેપસ્ત્રિકટુકં યવક્ષારોઽક્ષિપીડકઃ| પારાવતશકૃત્કાન્તાસ્વર્જિકાગ્નિહરેણવઃ| રસેન માતુલુઙ્ગસ્ય ક્ષારેણાર્કસ્ય વા દ્રુતાઃ||૫૨||

Adhikarana hRudayapIDAdau visheShaH (53) · Śloka 53

હૃદયં પીડ્યતે યસ્ય મૂર્ચ્છા ચિમિચિમાયનમ્| દન્તૌષ્ઠદંશો રોમ્ણાં ચ હર્ષસ્તસ્ય નિવર્ત્તતે| વેગો વિષસ્ય પઞ્ચાહાન્નૈવ વા ક્રિયયા વિના| તત્ર કુર્વીત દંશસ્ય લેપનં મસ્તુકલ્કિતૈઃ| શ્વેતપાટલ્યતિવિષાહરિદ્રાહરિણીનતૈઃ| બિલ્વમૂલયવક્ષારસૂક્ષ્મમાગધિકાયુતૈઃ||૫૩||

Adhikarana utkarttanAdau visheShaH (54) · Śloka 54

ઉત્કૃત્ય ઇવાદંશઃ શૂનઃ ક્લિન્નો હતચ્છવિઃ| જમ્બૂફલનિભં રક્તં કૂજન્ વમતિ ચેષ્ટતે| ઇન્દ્રિયાર્થં ન જાનાતિ પ્રસ્વિદ્યતિ ચ યો મુહુઃ| સ્વર્જિકાકુષ્ઠતગરનાકુલીપીલુપિપ્પલીઃ| બૃહતીં ચાચ્છ્વસુરયા તસ્ય પિષ્ટ્વા વિલેપનમ્||૫૪||

Adhikarana ugrAliviShe kramaH (55) · Śloka 55

સર્વત્ર ચોગ્રાલિવિષે પાયયેન્મધુસર્પિષી| વિધ્યેત્ સિરાં વિદધ્યાચ્ચ વમનાઞ્જનનાવનમ્| ઉષ્ણસ્નિગ્ધામ્લમધુરં ભોજનં ચાનિલાપહમ્||૫૫||

Adhikarana nAgarAdi agadaH (56) · Śloka 56

નાગરં ગૃહકપોતપુરીષં બીજપૂરકરસો હરિતાલમ્| સૈન્ધવઞ્ચ વિનિહન્ત્યગદોઽયં લેપતોઽલિકુલજં વિષમાશુ||૫૬||

Adhikarana vRushcikaviShaM paramauShadham (57) · Śloka 57

અન્તે વૃશ્ચિકદષ્ટાનાં સમુદીર્ણે ભૃશં વિષે| વિષેણાલેપયેદ્દંશં સ્થાવરેણ યથોચિતમ્||૫૭||

Adhikarana ucciTi~gge visheShaH (58) · Śloka 58

ક્રિયેયમુચ્ચિટિઙ્ગેઽપિ પ્રતિલોમં ચ પાંસુભિઃ| ઉદ્વર્તનં સુખામ્લોષ્ણૈસ્તથા પ્રચ્છાદનં ઘનૈઃ||૫૮||

Adhikarana kuTajaphalAdiyogaH pAnAdau (59) · Śloka 59

કુટજસ્ય ફલં કુષ્ઠં માલતી ફલિની નતમ્| તિક્તેક્ષ્વાકુશ્ચ પિષ્ટાનિ પાનપ્રધમનાદિભિઃ| વૃશ્ચિકોન્દુરુલૂતાનાં સર્પાણાં ચ વિષાપહમ્| સમાનમમૃતેનેદં ગરશેષં ચ નાશયેત્||૫૯||

Adhikarana arkakShIrabhAvito~agadaH (60-43) · Śloka 43

અર્કસ્ય દુગ્ધેન શિરીષબીજં ત્રિર્ભાવિતં પિપ્પલિચૂર્ણમિશ્રમ્| એષોઽગદો હન્તિ વિષાણિ કીટ ભુજઙ્ગલૂતોન્દુરુવૃશ્ચિકાનામ્||૬૦|| ઇતિ વૈદ્યપતિસિંહગુપ્તસ્ય સૂનોર્વાગ્ભટસ્ય કૃતા વષ્ટાઙ્ગસંગ્રહસંહિતાયામુત્તરતન્ત્રે કીટવિષ પ્રતિષેધો નામ ત્રિચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ||૪૩||