Adhikarana atha kShudrarogapratiShedhAkhyo nAma saptatriMsho~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతః క్షుద్రరోగప్రతిషేధం నామాధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातः क्षुद्ररोगप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ajagallikAcikitsA (2) · Śloka 2
అజగల్లికామపక్వాం జలౌకోభిర్గ్రాహయేత్| యవక్షార శుక్తిసౌరాష్ట్రీకల్కైశ్చ లేపయేత్||2||
अजगल्लिकामपक्वां जलौकोभिर्ग्राहयेत्| यवक्षार शुक्तिसौराष्ट्रीकल्कैश्च लेपयेत्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yavaprakhyAdipAShANagardabhAntAnAM cikitsA (3) · Śloka 3
యవప్రఖ్యాదీన్ పాషాణగర్దభాంతాన్ స్వేదయిత్వా సురదారు కుష్ఠమనశ్శిలాలైర్లేపయేత్| పక్వాంస్తు సహాజగల్లికయా వ్రణవదుపాచరేత్||3||
यवप्रख्यादीन् पाषाणगर्दभान्तान् स्वेदयित्वा सुरदारु कुष्ठमनश्शिलालैर्लेपयेत्| पक्वांस्तु सहाजगल्लिकया व्रणवदुपाचरेत्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mukhadUShikAcikitsA (4) · Śloka 4
ముఖదూషికాం లోధ్రతువరికాభ్యాం వా ప్రదిహ్యాత్| వటపత్ర నారికేలశుక్తిభ్యాం వా సైంధవవచాక్షిభేషజసిద్ధార్థ కైర్వా| ఏవమశాంతౌ ఛర్దయేత్| లలాటే చ సిరాం విధ్యేత్||4||
मुखदूषिकां लोध्रतुवरिकाभ्यां वा प्रदिह्यात्| वटपत्र नारिकेलशुक्तिभ्यां वा सैन्धववचाक्षिभेषजसिद्धार्थ कैर्वा| एवमशान्तौ छर्दयेत्| ललाटे च सिरां विध्येत्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana padmakaNTakacikitsA (5) · Śloka 5
పద్మకంటకేషు నింబాంబువాంతం నింబోదకసిద్ధం సర్పిః సక్షౌద్రం పాయయేత్| నింబారగ్వధకషాయేణ చోద్వర్తనం||5||
पद्मकण्टकेषु निम्बाम्बुवान्तं निम्बोदकसिद्धं सर्पिः सक्षौद्रं पाययेत्| निम्बारग्वधकषायेण चोद्वर्तनम्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vivRutAdijAlagardabhAntAnAmiri gallikAyAshca cikitsA (6) · Śloka 6
వివృతాదీన్ జాలగర్దభాంతానిరిగల్లికాం చ పిత్తవిసర్ప వచ్చికిత్సేత్||6||
विवृतादीन् जालगर्दभान्तानिरिगल्लिकां च पित्तविसर्प वच्चिकित्सेत्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjikAjAlagardabhayorvisheShaH (7) · Śloka 7
విశేషతో రాజికామపాకశర్కరాభూర్వాకంటకశర్కరాభిః క్షీరపిష్టాభిర్లేపయేత్| అభీక్ష్ణం చ మృజా శీలనం| జాల గర్దభే ధాత్రీఫలాన్యుపయుంజీత||7||
विशेषतो राजिकामपाकशर्कराभूर्वाकण्टकशर्कराभिः क्षीरपिष्टाभिर्लेपयेत्| अभीक्ष्णं च मृजा शीलनम्| जाल गर्दभे धात्रीफलान्युपयुञ्जीत||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana agnirohiNIcikitsA (8) · Śloka 8
అగ్నిరోహిణీమపి ప్రత్యాఖ్యాయ పిత్తవిసర్పవదుపాచరేత్| పక్వాం తు మధురవర్గసిద్ధేన సర్పిషా రోపయేత్||8||
अग्निरोहिणीमपि प्रत्याख्याय पित्तविसर्पवदुपाचरेत्| पक्वां तु मधुरवर्गसिद्धेन सर्पिषा रोपयेत्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vidArikAcikitsA (9) · Śloka 9
విదారికాం జలవాసినీభిర్గ్రాహయిత్వా బిల్వమూలనగవృత్తి కవర్షాభ్వజకర్ణపలాశకల్కేన ప్రలింపేత్| అనుపశా మ్యంతీం త్వభ్యజ్య స్వేదయిత్వా విమ్లాపయేత్| పక్వాం శస్త్రేణ విదార్య నింబతిలపటోలకల్కేన ప్రచ్ఛాద్య బధ్నీయాత్| క్షీరివృక్షకదరఖదిరకషాయో వ్రణప్రక్షాలనం| శుద్ధం మధుర కషాయసంస్కృతేన తైలేన రోపయేత్||9||
विदारिकां जलवासिनीभिर्ग्राहयित्वा बिल्वमूलनगवृत्ति कवर्षाभ्वजकर्णपलाशकल्केन प्रलिम्पेत्| अनुपशा म्यन्तीं त्वभ्यज्य स्वेदयित्वा विम्लापयेत्| पक्वां शस्त्रेण विदार्य निम्बतिलपटोलकल्केन प्रच्छाद्य बध्नीयात्| क्षीरिवृक्षकदरखदिरकषायो व्रणप्रक्षालनम्| शुद्धं मधुर कषायसंस्कृतेन तैलेन रोपयेत्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sharkarArbudacikitsA (10) · Śloka 10
శర్కరార్బుదం మేదోఽర్బుదవదుపాచరేత్||10||
शर्करार्बुदं मेदोऽर्बुदवदुपाचरेत्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana valmIkacikitsA (11) · Śloka 11
వల్మీకం హస్తస్య పాదస్య చోపరిష్టాన్మర్మణి వా జాతం ప్రవృ ద్ధమతిబహుచ్ఛిద్రావృతం సశోఫం చ వర్జయేత్| అతోఽన్యథా తు ప్రాక్ కృతశుద్ధేః శోణితమపహరేత్| సక్తు పలలలవణాగుడూచ్యారేవతశ్యామాదంతీకులత్థికామూలైర్లేపయేత్| పక్వే తు సర్వాం గతిం దుష్టమాంసాని చ శస్త్రేణ సమ్యక్ శోధ యిత్వాఽగ్నినా క్షారేణ వా దహేత్| సుశుద్ధే తు వ్రణే భల్లాతకమనశ్శిలాలైలాకాలనుసార్య గరుచందనైర్నింబతైలం రోపణార్థం శ్రపయేత్||11||
वल्मीकं हस्तस्य पादस्य चोपरिष्टान्मर्मणि वा जातं प्रवृ द्धमतिबहुच्छिद्रावृतं सशोफं च वर्जयेत्| अतोऽन्यथा तु प्राक् कृतशुद्धेः शोणितमपहरेत्| सक्तु पलललवणागुडूच्यारेवतश्यामादन्तीकुलत्थिकामूलैर्लेपयेत्| पक्वे तु सर्वां गतिं दुष्टमांसानि च शस्त्रेण सम्यक् शोध यित्वाऽग्निना क्षारेण वा दहेत्| सुशुद्धे तु व्रणे भल्लातकमनश्शिलालैलाकालनुसार्य गरुचन्दनैर्निम्बतैलं रोपणार्थं श्रपयेत्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kadaracikitsA (12) · Śloka 12
కదరం శస్త్రేణోత్కృత్య స్నేహేన దహేత్||12||
कदरं शस्त्रेणोत्कृत्य स्नेहेन दहेत्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ruddhagude niruddhamaNicikitsAtideshaH (13) · Śloka 13
రుద్ధగుదే నిరుద్ధమణివచ్చికిత్సా||13||
रुद्धगुदे निरुद्धमणिवच्चिकित्सा||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana cippacikitsA (14) · Śloka 14
చిప్పం శోణితావసేకసంశోధనైరుపాచరేత్| వ్యపగతోష్మా ణంచైనముష్ణాంబునా పరిషిచ్య యథాయోగం శస్త్రేణ పరికర్త్యా పనయేత్| తతో రసాంజనరోచనానేపాలీతేజోహ్వాకల్కైరమ్లపిష్టైః శోధ యిత్వా కాలేయకాగరుహరిద్రారసంజనసిద్ధే తైలేన రోపయేత్| మధురకషాయసిద్ధేన వా| అల్పావశిష్టం చ సర్జరసచూర్ణేన పూరయేత్||14||
चिप्पं शोणितावसेकसंशोधनैरुपाचरेत्| व्यपगतोष्मा णञ्चैनमुष्णाम्बुना परिषिच्य यथायोगं शस्त्रेण परिकर्त्या पनयेत्| ततो रसाञ्जनरोचनानेपालीतेजोह्वाकल्कैरम्लपिष्टैः शोध यित्वा कालेयकागरुहरिद्रारसञ्जनसिद्धे तैलेन रोपयेत्| मधुरकषायसिद्धेन वा| अल्पावशिष्टं च सर्जरसचूर्णेन पूरयेत्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kunakhacikitsA (15) · Śloka 15
కునఖమపి ప్రదుష్టమేవమేవోపక్రమేత్||15||
कुनखमपि प्रदुष्टमेवमेवोपक्रमेत्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alasacikitsA (16) · Śloka 16
అలసే త్వమ్లకాంజికావసిక్తౌ చరణౌ నింబతైలపటో లాకాసీసరోచనాకల్కేనాలేపయేత్| నిదిగ్ధికారస సిద్ధేన సర్షపతైలేనాభ్యజ్య రోచనాకాసీసమనశ్శిలాచూర్ణైః ప్రతిసారయేత్||16||
अलसे त्वम्लकाञ्जिकावसिक्तौ चरणौ निम्बतैलपटो लाकासीसरोचनाकल्केनालेपयेत्| निदिग्धिकारस सिद्धेन सर्षपतैलेनाभ्यज्य रोचनाकासीसमनश्शिलाचूर्णैः प्रतिसारयेत्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tilakAlakAdInAM cikitsA (17) · Śloka 17
తిలకాలకాన్ మశాంశ్చ సూర్యకాంతేనాఽగ్నినా వా దహేత్ క్షారేణ వా| చర్మకీలం జతుమణిం చ తద్వచ్ఛస్త్రేణోత్కృత్య||17||
तिलकालकान् मशांश्च सूर्यकान्तेनाऽग्निना वा दहेत् क्षारेण वा| चर्मकीलं जतुमणिं च तद्वच्छस्त्रेणोत्कृत्य||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lA~jchanAdicikitsA (18) · Śloka 18
లాంఛనవ్యంగనీలికాసు యథాసన్నాం సిరాం విధ్యేత్| క్షీరీ వృక్షవల్కకల్కైశ్చ క్షీరపిష్టైర్లేపయేత్| బలాతిబలామధు కహరిద్రాభిర్వా| మధుకాగరుపయస్యాకాలీయకైర్వా| తరుణ కపిత్థతిందుకరజనీభిర్వా| అమ్లికామూలేన వా| సూకర దంష్ట్రయా వా మధుఘృతయుక్తయా||18||
लाञ्छनव्यङ्गनीलिकासु यथासन्नां सिरां विध्येत्| क्षीरी वृक्षवल्ककल्कैश्च क्षीरपिष्टैर्लेपयेत्| बलातिबलामधु कहरिद्राभिर्वा| मधुकागरुपयस्याकालीयकैर्वा| तरुण कपित्थतिन्दुकरजनीभिर्वा| अम्लिकामूलेन वा| सूकर दंष्ट्रया वा मधुघृतयुक्तया||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vya~ggacikitsAvisheShaH (19) · Śloka 19
విశేషేణ వ్యంగేష్వసృక్స్రావపూర్వమర్జునపరిపోటైర్లేపః| క్షౌద్రేణ వా పిష్టా మంజిష్ఠా| అజాక్షీరేణ వాఽఽర్ద్రదాడీమత్వక్| తేనైవ వా బాలామలకం గోమూత్రేణ సప్తాహం స్థితం| దధిమ ండేన వ కాలేయకలోధ్రోత్పలకింజల్కం| నవనీతేన వా శ్వేతాశ్వఖురజమషీ||19||
विशेषेण व्यङ्गेष्वसृक्स्रावपूर्वमर्जुनपरिपोटैर्लेपः| क्षौद्रेण वा पिष्टा मञ्जिष्ठा| अजाक्षीरेण वाऽऽर्द्रदाडीमत्वक्| तेनैव वा बालामलकं गोमूत्रेण सप्ताहं स्थितम्| दधिम ण्डेन व कालेयकलोध्रोत्पलकिञ्जल्कम्| नवनीतेन वा श्वेताश्वखुरजमषी||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajavya~ggacikitsA (20) · Śloka 20
తత్రాపి వాతజేషు దేవదారుదురాలభాబృహతీమంజిష్ఠామూర్వాపా మార్గత్రాయంతీత్రాయమాణాశుకనసాబలావిదారీయవబదరకుల త్థబిల్వోత్పలశతావరీదర్భమూలక్వాథే శృంగీవిడంగగర్భ ఘృతం విపక్వమధోభక్తం పానమభ్యంగం నావనం చ సాయం యోజ యేత్| ప్రలేపంచ న్యగ్రోధదేవదారుహరీతకీపూతీకరంజమదనపులచూర్ణై ర్ఘృతయుక్తైః| బదరమజ్జాకోద్రవలాజచూర్ణేన వా సఘృతేన| శ్వేతచమరాస్థితాలపత్రీస్తన్యమధుఘృతైర్వా||20||
तत्रापि वातजेषु देवदारुदुरालभाबृहतीमञ्जिष्ठामूर्वापा मार्गत्रायन्तीत्रायमाणाशुकनसाबलाविदारीयवबदरकुल त्थबिल्वोत्पलशतावरीदर्भमूलक्वाथे शृङ्गीविडङ्गगर्भ घृतं विपक्वमधोभक्तं पानमभ्यङ्गं नावनं च सायं योज येत्| प्रलेपञ्च न्यग्रोधदेवदारुहरीतकीपूतीकरञ्जमदनपुलचूर्णै र्घृतयुक्तैः| बदरमज्जाकोद्रवलाजचूर्णेन वा सघृतेन| श्वेतचमरास्थितालपत्रीस्तन्यमधुघृतैर्वा||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajavya~ggacikitsA (21) · Śloka 21
పిత్తేషు బలామధుకమాగధికాక్షీరకాకోలీస్వగుప్తా ఫలకాకమాచీతుగాహ్వాభిః సపయః సర్పిః సిద్ధం పూర్వవత్ ప్రయోజయేత్| మృద్వీకాశ్వేతపాకీఖర్జూరపరుషకసౌవీరబదరద్విమేదాపునర్నవ కశేరుకా ప్రవాలవిద్రుమమృణాలైర్వా సక్షీరైః| ఉపస్నిగ్ధం చైనమిక్షురసేనోభయతో విరేచయేత్| కృతరుధిరావసేచనానేతాంశ్చ వ్యంగాన్ మధుకశారివాబలా చందనలోధ్రోత్పలైర్ఘృతయుక్తైరాలేపయేత్| ప్రపోండరీకమధుకపద్మకనీలోత్పలసారివాకదలీమూ లప్రవాలసువర్ణగైరికైర్వా| శీతమధురమన్నపానం ప్రవాతమహః స్వప్నం సౌమనస్యం చ సేవేత||21||
पित्तेषु बलामधुकमागधिकाक्षीरकाकोलीस्वगुप्ता फलकाकमाचीतुगाह्वाभिः सपयः सर्पिः सिद्धं पूर्ववत् प्रयोजयेत्| मृद्वीकाश्वेतपाकीखर्जूरपरुषकसौवीरबदरद्विमेदापुनर्नव कशेरुका प्रवालविद्रुममृणालैर्वा सक्षीरैः| उपस्निग्धं चैनमिक्षुरसेनोभयतो विरेचयेत्| कृतरुधिरावसेचनानेतांश्च व्यङ्गान् मधुकशारिवाबला चन्दनलोध्रोत्पलैर्घृतयुक्तैरालेपयेत्| प्रपोण्डरीकमधुकपद्मकनीलोत्पलसारिवाकदलीमू लप्रवालसुवर्णगैरिकैर्वा| शीतमधुरमन्नपानं प्रवातमहः स्वप्नं सौमनस्यं च सेवेत||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajavya~ggacikitsA (22) · Śloka 22
కఫజేషు దశమూలదేవదారుహరీతకీశ్వదంష్ట్రామలకీక్వాథే ముస్తకుష్ఠరిద్రామరతరుకల్కైస్తద్వత్ సాధితం సర్పిస్తద్వదే వోపయుంజీత| తుత్థరోచనాలోధ్రప్రియంగుకాలేయకైః సమధుఘృతైర్లేపః| దేవ దారుసరలబలాశిగ్రుమూలైర్వా| మనశ్శిలాతుత్థరసాంజనైర్వా| మృదునా వా క్షారేణా దశమాత్రాః ప్రలేపః||22||
कफजेषु दशमूलदेवदारुहरीतकीश्वदंष्ट्रामलकीक्वाथे मुस्तकुष्ठरिद्रामरतरुकल्कैस्तद्वत् साधितं सर्पिस्तद्वदे वोपयुञ्जीत| तुत्थरोचनालोध्रप्रियङ्गुकालेयकैः समधुघृतैर्लेपः| देव दारुसरलबलाशिग्रुमूलैर्वा| मनश्शिलातुत्थरसाञ्जनैर्वा| मृदुना वा क्षारेणा दशमात्राः प्रलेपः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktajavya~ggacikitsA (23) · Śloka 23
రక్తజేషు క్షీరసర్పిఃస్నిగ్ధస్య సిరాం విస్రావయేత్| వమన విరేచనే చ పిత్తవత్ కుర్యాత్| ఆలేపశ్చాస్య చందనమధుక కల్కేన ఘృతవతా| సర్జరసనీలోత్పలశంఖవేతసకదలీ మూలమూర్వామధుకకల్కేన వా||23||
रक्तजेषु क्षीरसर्पिःस्निग्धस्य सिरां विस्रावयेत्| वमन विरेचने च पित्तवत् कुर्यात्| आलेपश्चास्य चन्दनमधुक कल्केन घृतवता| सर्जरसनीलोत्पलशङ्खवेतसकदली मूलमूर्वामधुककल्केन वा||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prasuptau vAtakuShThacikitsAtideshaH dAhashca (24) · Śloka 24
ప్రసుప్తౌ వాతకుష్ఠోక్తక్రమోఽంతే చాగ్నినా దాహః||24||
प्रसुप्तौ वातकुष्ठोक्तक्रमोऽन्ते चाग्निना दाहः||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana utkoThakoThayoH cikitsA (25-37) · Śloka 37
ఉత్కోఠే పిత్తశ్లేష్మహరో విధిః సక్షారలవణం చ తైలమ భ్యంగః| కోఠే కుష్ఠచికిత్సితమీక్షేత||25|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతా వష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాముత్తరతంత్రే క్షుద్రరోగ ప్రతిషేధో నామ సప్తత్రింశోఽధ్యాయః||37||
उत्कोठे पित्तश्लेष्महरो विधिः सक्षारलवणं च तैलम भ्यङ्गः| कोठे कुष्ठचिकित्सितमीक्षेत||२५|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृता वष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे क्षुद्ररोग प्रतिषेधो नाम सप्तत्रिंशोऽध्यायः||३७||
🔊 Audio coming soon