Adhikarana atha kShudrarogapratiShedhAkhyo nAma saptatriMsho~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാതഃ ക്ഷുദ്രരോഗപ്രതിഷേധം നാമാധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
अथातः क्षुद्ररोगप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ajagallikAcikitsA (2) · Śloka 2
അജഗല്ലികാമപക്വാം ജലൌകോഭിര്ഗ്രാഹയേത്| യവക്ഷാര ശുക്തിസൌരാഷ്ട്രീകല്കൈശ്ച ലേപയേത്||൨||
अजगल्लिकामपक्वां जलौकोभिर्ग्राहयेत्| यवक्षार शुक्तिसौराष्ट्रीकल्कैश्च लेपयेत्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yavaprakhyAdipAShANagardabhAntAnAM cikitsA (3) · Śloka 3
യവപ്രഖ്യാദീന് പാഷാണഗര്ദഭാന്താന് സ്വേദയിത്വാ സുരദാരു കുഷ്ഠമനശ്ശിലാലൈര്ലേപയേത്| പക്വാംസ്തു സഹാജഗല്ലികയാ വ്രണവദുപാചരേത്||൩||
यवप्रख्यादीन् पाषाणगर्दभान्तान् स्वेदयित्वा सुरदारु कुष्ठमनश्शिलालैर्लेपयेत्| पक्वांस्तु सहाजगल्लिकया व्रणवदुपाचरेत्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mukhadUShikAcikitsA (4) · Śloka 4
മുഖദൂഷികാം ലോധ്രതുവരികാഭ്യാം വാ പ്രദിഹ്യാത്| വടപത്ര നാരികേലശുക്തിഭ്യാം വാ സൈന്ധവവചാക്ഷിഭേഷജസിദ്ധാര്ഥ കൈര്വാ| ഏവമശാന്തൌ ഛര്ദയേത്| ലലാടേ ച സിരാം വിധ്യേത്||൪||
मुखदूषिकां लोध्रतुवरिकाभ्यां वा प्रदिह्यात्| वटपत्र नारिकेलशुक्तिभ्यां वा सैन्धववचाक्षिभेषजसिद्धार्थ कैर्वा| एवमशान्तौ छर्दयेत्| ललाटे च सिरां विध्येत्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana padmakaNTakacikitsA (5) · Śloka 5
പദ്മകണ്ടകേഷു നിമ്ബാമ്ബുവാന്തം നിമ്ബോദകസിദ്ധം സര്പിഃ സക്ഷൌദ്രം പായയേത്| നിമ്ബാരഗ്വധകഷായേണ ചോദ്വര്തനമ്||൫||
पद्मकण्टकेषु निम्बाम्बुवान्तं निम्बोदकसिद्धं सर्पिः सक्षौद्रं पाययेत्| निम्बारग्वधकषायेण चोद्वर्तनम्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vivRutAdijAlagardabhAntAnAmiri gallikAyAshca cikitsA (6) · Śloka 6
വിവൃതാദീന് ജാലഗര്ദഭാന്താനിരിഗല്ലികാം ച പിത്തവിസര്പ വച്ചികിത്സേത്||൬||
विवृतादीन् जालगर्दभान्तानिरिगल्लिकां च पित्तविसर्प वच्चिकित्सेत्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjikAjAlagardabhayorvisheShaH (7) · Śloka 7
വിശേഷതോ രാജികാമപാകശര്കരാഭൂര്വാകണ്ടകശര്കരാഭിഃ ക്ഷീരപിഷ്ടാഭിര്ലേപയേത്| അഭീക്ഷ്ണം ച മൃജാ ശീലനമ്| ജാല ഗര്ദഭേ ധാത്രീഫലാന്യുപയുഞ്ജീത||൭||
विशेषतो राजिकामपाकशर्कराभूर्वाकण्टकशर्कराभिः क्षीरपिष्टाभिर्लेपयेत्| अभीक्ष्णं च मृजा शीलनम्| जाल गर्दभे धात्रीफलान्युपयुञ्जीत||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana agnirohiNIcikitsA (8) · Śloka 8
അഗ്നിരോഹിണീമപി പ്രത്യാഖ്യായ പിത്തവിസര്പവദുപാചരേത്| പക്വാം തു മധുരവര്ഗസിദ്ധേന സര്പിഷാ രോപയേത്||൮||
अग्निरोहिणीमपि प्रत्याख्याय पित्तविसर्पवदुपाचरेत्| पक्वां तु मधुरवर्गसिद्धेन सर्पिषा रोपयेत्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vidArikAcikitsA (9) · Śloka 9
വിദാരികാം ജലവാസിനീഭിര്ഗ്രാഹയിത്വാ ബില്വമൂലനഗവൃത്തി കവര്ഷാഭ്വജകര്ണപലാശകല്കേന പ്രലിമ്പേത്| അനുപശാ മ്യന്തീം ത്വഭ്യജ്യ സ്വേദയിത്വാ വിമ്ലാപയേത്| പക്വാം ശസ്ത്രേണ വിദാര്യ നിമ്ബതിലപടോലകല്കേന പ്രച്ഛാദ്യ ബധ്നീയാത്| ക്ഷീരിവൃക്ഷകദരഖദിരകഷായോ വ്രണപ്രക്ഷാലനമ്| ശുദ്ധം മധുര കഷായസംസ്കൃതേന തൈലേന രോപയേത്||൯||
विदारिकां जलवासिनीभिर्ग्राहयित्वा बिल्वमूलनगवृत्ति कवर्षाभ्वजकर्णपलाशकल्केन प्रलिम्पेत्| अनुपशा म्यन्तीं त्वभ्यज्य स्वेदयित्वा विम्लापयेत्| पक्वां शस्त्रेण विदार्य निम्बतिलपटोलकल्केन प्रच्छाद्य बध्नीयात्| क्षीरिवृक्षकदरखदिरकषायो व्रणप्रक्षालनम्| शुद्धं मधुर कषायसंस्कृतेन तैलेन रोपयेत्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sharkarArbudacikitsA (10) · Śloka 10
ശര്കരാര്ബുദം മേദോऽര്ബുദവദുപാചരേത്||൧൦||
शर्करार्बुदं मेदोऽर्बुदवदुपाचरेत्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana valmIkacikitsA (11) · Śloka 11
വല്മീകം ഹസ്തസ്യ പാദസ്യ ചോപരിഷ്ടാന്മര്മണി വാ ജാതം പ്രവൃ ദ്ധമതിബഹുച്ഛിദ്രാവൃതം സശോഫം ച വര്ജയേത്| അതോऽന്യഥാ തു പ്രാക് കൃതശുദ്ധേഃ ശോണിതമപഹരേത്| സക്തു പലലലവണാഗുഡൂച്യാരേവതശ്യാമാദന്തീകുലത്ഥികാമൂലൈര്ലേപയേത്| പക്വേ തു സര്വാം ഗതിം ദുഷ്ടമാംസാനി ച ശസ്ത്രേണ സമ്യക് ശോധ യിത്വാऽഗ്നിനാ ക്ഷാരേണ വാ ദഹേത്| സുശുദ്ധേ തു വ്രണേ ഭല്ലാതകമനശ്ശിലാലൈലാകാലനുസാര്യ ഗരുചന്ദനൈര്നിമ്ബതൈലം രോപണാര്ഥം ശ്രപയേത്||൧൧||
वल्मीकं हस्तस्य पादस्य चोपरिष्टान्मर्मणि वा जातं प्रवृ द्धमतिबहुच्छिद्रावृतं सशोफं च वर्जयेत्| अतोऽन्यथा तु प्राक् कृतशुद्धेः शोणितमपहरेत्| सक्तु पलललवणागुडूच्यारेवतश्यामादन्तीकुलत्थिकामूलैर्लेपयेत्| पक्वे तु सर्वां गतिं दुष्टमांसानि च शस्त्रेण सम्यक् शोध यित्वाऽग्निना क्षारेण वा दहेत्| सुशुद्धे तु व्रणे भल्लातकमनश्शिलालैलाकालनुसार्य गरुचन्दनैर्निम्बतैलं रोपणार्थं श्रपयेत्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kadaracikitsA (12) · Śloka 12
കദരം ശസ്ത്രേണോത്കൃത്യ സ്നേഹേന ദഹേത്||൧൨||
कदरं शस्त्रेणोत्कृत्य स्नेहेन दहेत्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ruddhagude niruddhamaNicikitsAtideshaH (13) · Śloka 13
രുദ്ധഗുദേ നിരുദ്ധമണിവച്ചികിത്സാ||൧൩||
रुद्धगुदे निरुद्धमणिवच्चिकित्सा||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana cippacikitsA (14) · Śloka 14
ചിപ്പം ശോണിതാവസേകസംശോധനൈരുപാചരേത്| വ്യപഗതോഷ്മാ ണഞ്ചൈനമുഷ്ണാമ്ബുനാ പരിഷിച്യ യഥായോഗം ശസ്ത്രേണ പരികര്ത്യാ പനയേത്| തതോ രസാഞ്ജനരോചനാനേപാലീതേജോഹ്വാകല്കൈരമ്ലപിഷ്ടൈഃ ശോധ യിത്വാ കാലേയകാഗരുഹരിദ്രാരസഞ്ജനസിദ്ധേ തൈലേന രോപയേത്| മധുരകഷായസിദ്ധേന വാ| അല്പാവശിഷ്ടം ച സര്ജരസചൂര്ണേന പൂരയേത്||൧൪||
चिप्पं शोणितावसेकसंशोधनैरुपाचरेत्| व्यपगतोष्मा णञ्चैनमुष्णाम्बुना परिषिच्य यथायोगं शस्त्रेण परिकर्त्या पनयेत्| ततो रसाञ्जनरोचनानेपालीतेजोह्वाकल्कैरम्लपिष्टैः शोध यित्वा कालेयकागरुहरिद्रारसञ्जनसिद्धे तैलेन रोपयेत्| मधुरकषायसिद्धेन वा| अल्पावशिष्टं च सर्जरसचूर्णेन पूरयेत्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kunakhacikitsA (15) · Śloka 15
കുനഖമപി പ്രദുഷ്ടമേവമേവോപക്രമേത്||൧൫||
कुनखमपि प्रदुष्टमेवमेवोपक्रमेत्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alasacikitsA (16) · Śloka 16
അലസേ ത്വമ്ലകാഞ്ജികാവസിക്തൌ ചരണൌ നിമ്ബതൈലപടോ ലാകാസീസരോചനാകല്കേനാലേപയേത്| നിദിഗ്ധികാരസ സിദ്ധേന സര്ഷപതൈലേനാഭ്യജ്യ രോചനാകാസീസമനശ്ശിലാചൂര്ണൈഃ പ്രതിസാരയേത്||൧൬||
अलसे त्वम्लकाञ्जिकावसिक्तौ चरणौ निम्बतैलपटो लाकासीसरोचनाकल्केनालेपयेत्| निदिग्धिकारस सिद्धेन सर्षपतैलेनाभ्यज्य रोचनाकासीसमनश्शिलाचूर्णैः प्रतिसारयेत्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tilakAlakAdInAM cikitsA (17) · Śloka 17
തിലകാലകാന് മശാംശ്ച സൂര്യകാന്തേനാऽഗ്നിനാ വാ ദഹേത് ക്ഷാരേണ വാ| ചര്മകീലം ജതുമണിം ച തദ്വച്ഛസ്ത്രേണോത്കൃത്യ||൧൭||
तिलकालकान् मशांश्च सूर्यकान्तेनाऽग्निना वा दहेत् क्षारेण वा| चर्मकीलं जतुमणिं च तद्वच्छस्त्रेणोत्कृत्य||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lA~jchanAdicikitsA (18) · Śloka 18
ലാഞ്ഛനവ്യങ്ഗനീലികാസു യഥാസന്നാം സിരാം വിധ്യേത്| ക്ഷീരീ വൃക്ഷവല്കകല്കൈശ്ച ക്ഷീരപിഷ്ടൈര്ലേപയേത്| ബലാതിബലാമധു കഹരിദ്രാഭിര്വാ| മധുകാഗരുപയസ്യാകാലീയകൈര്വാ| തരുണ കപിത്ഥതിന്ദുകരജനീഭിര്വാ| അമ്ലികാമൂലേന വാ| സൂകര ദംഷ്ട്രയാ വാ മധുഘൃതയുക്തയാ||൧൮||
लाञ्छनव्यङ्गनीलिकासु यथासन्नां सिरां विध्येत्| क्षीरी वृक्षवल्ककल्कैश्च क्षीरपिष्टैर्लेपयेत्| बलातिबलामधु कहरिद्राभिर्वा| मधुकागरुपयस्याकालीयकैर्वा| तरुण कपित्थतिन्दुकरजनीभिर्वा| अम्लिकामूलेन वा| सूकर दंष्ट्रया वा मधुघृतयुक्तया||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vya~ggacikitsAvisheShaH (19) · Śloka 19
വിശേഷേണ വ്യങ്ഗേഷ്വസൃക്സ്രാവപൂര്വമര്ജുനപരിപോടൈര്ലേപഃ| ക്ഷൌദ്രേണ വാ പിഷ്ടാ മഞ്ജിഷ്ഠാ| അജാക്ഷീരേണ വാऽऽര്ദ്രദാഡീമത്വക്| തേനൈവ വാ ബാലാമലകം ഗോമൂത്രേണ സപ്താഹം സ്ഥിതമ്| ദധിമ ണ്ഡേന വ കാലേയകലോധ്രോത്പലകിഞ്ജല്കമ്| നവനീതേന വാ ശ്വേതാശ്വഖുരജമഷീ||൧൯||
विशेषेण व्यङ्गेष्वसृक्स्रावपूर्वमर्जुनपरिपोटैर्लेपः| क्षौद्रेण वा पिष्टा मञ्जिष्ठा| अजाक्षीरेण वाऽऽर्द्रदाडीमत्वक्| तेनैव वा बालामलकं गोमूत्रेण सप्ताहं स्थितम्| दधिम ण्डेन व कालेयकलोध्रोत्पलकिञ्जल्कम्| नवनीतेन वा श्वेताश्वखुरजमषी||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajavya~ggacikitsA (20) · Śloka 20
തത്രാപി വാതജേഷു ദേവദാരുദുരാലഭാബൃഹതീമഞ്ജിഷ്ഠാമൂര്വാപാ മാര്ഗത്രായന്തീത്രായമാണാശുകനസാബലാവിദാരീയവബദരകുല ത്ഥബില്വോത്പലശതാവരീദര്ഭമൂലക്വാഥേ ശൃങ്ഗീവിഡങ്ഗഗര്ഭ ഘൃതം വിപക്വമധോഭക്തം പാനമഭ്യങ്ഗം നാവനം ച സായം യോജ യേത്| പ്രലേപഞ്ച ന്യഗ്രോധദേവദാരുഹരീതകീപൂതീകരഞ്ജമദനപുലചൂര്ണൈ ര്ഘൃതയുക്തൈഃ| ബദരമജ്ജാകോദ്രവലാജചൂര്ണേന വാ സഘൃതേന| ശ്വേതചമരാസ്ഥിതാലപത്രീസ്തന്യമധുഘൃതൈര്വാ||൨൦||
तत्रापि वातजेषु देवदारुदुरालभाबृहतीमञ्जिष्ठामूर्वापा मार्गत्रायन्तीत्रायमाणाशुकनसाबलाविदारीयवबदरकुल त्थबिल्वोत्पलशतावरीदर्भमूलक्वाथे शृङ्गीविडङ्गगर्भ घृतं विपक्वमधोभक्तं पानमभ्यङ्गं नावनं च सायं योज येत्| प्रलेपञ्च न्यग्रोधदेवदारुहरीतकीपूतीकरञ्जमदनपुलचूर्णै र्घृतयुक्तैः| बदरमज्जाकोद्रवलाजचूर्णेन वा सघृतेन| श्वेतचमरास्थितालपत्रीस्तन्यमधुघृतैर्वा||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajavya~ggacikitsA (21) · Śloka 21
പിത്തേഷു ബലാമധുകമാഗധികാക്ഷീരകാകോലീസ്വഗുപ്താ ഫലകാകമാചീതുഗാഹ്വാഭിഃ സപയഃ സര്പിഃ സിദ്ധം പൂര്വവത് പ്രയോജയേത്| മൃദ്വീകാശ്വേതപാകീഖര്ജൂരപരുഷകസൌവീരബദരദ്വിമേദാപുനര്നവ കശേരുകാ പ്രവാലവിദ്രുമമൃണാലൈര്വാ സക്ഷീരൈഃ| ഉപസ്നിഗ്ധം ചൈനമിക്ഷുരസേനോഭയതോ വിരേചയേത്| കൃതരുധിരാവസേചനാനേതാംശ്ച വ്യങ്ഗാന് മധുകശാരിവാബലാ ചന്ദനലോധ്രോത്പലൈര്ഘൃതയുക്തൈരാലേപയേത്| പ്രപോണ്ഡരീകമധുകപദ്മകനീലോത്പലസാരിവാകദലീമൂ ലപ്രവാലസുവര്ണഗൈരികൈര്വാ| ശീതമധുരമന്നപാനം പ്രവാതമഹഃ സ്വപ്നം സൌമനസ്യം ച സേവേത||൨൧||
पित्तेषु बलामधुकमागधिकाक्षीरकाकोलीस्वगुप्ता फलकाकमाचीतुगाह्वाभिः सपयः सर्पिः सिद्धं पूर्ववत् प्रयोजयेत्| मृद्वीकाश्वेतपाकीखर्जूरपरुषकसौवीरबदरद्विमेदापुनर्नव कशेरुका प्रवालविद्रुममृणालैर्वा सक्षीरैः| उपस्निग्धं चैनमिक्षुरसेनोभयतो विरेचयेत्| कृतरुधिरावसेचनानेतांश्च व्यङ्गान् मधुकशारिवाबला चन्दनलोध्रोत्पलैर्घृतयुक्तैरालेपयेत्| प्रपोण्डरीकमधुकपद्मकनीलोत्पलसारिवाकदलीमू लप्रवालसुवर्णगैरिकैर्वा| शीतमधुरमन्नपानं प्रवातमहः स्वप्नं सौमनस्यं च सेवेत||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajavya~ggacikitsA (22) · Śloka 22
കഫജേഷു ദശമൂലദേവദാരുഹരീതകീശ്വദംഷ്ട്രാമലകീക്വാഥേ മുസ്തകുഷ്ഠരിദ്രാമരതരുകല്കൈസ്തദ്വത് സാധിതം സര്പിസ്തദ്വദേ വോപയുഞ്ജീത| തുത്ഥരോചനാലോധ്രപ്രിയങ്ഗുകാലേയകൈഃ സമധുഘൃതൈര്ലേപഃ| ദേവ ദാരുസരലബലാശിഗ്രുമൂലൈര്വാ| മനശ്ശിലാതുത്ഥരസാഞ്ജനൈര്വാ| മൃദുനാ വാ ക്ഷാരേണാ ദശമാത്രാഃ പ്രലേപഃ||൨൨||
कफजेषु दशमूलदेवदारुहरीतकीश्वदंष्ट्रामलकीक्वाथे मुस्तकुष्ठरिद्रामरतरुकल्कैस्तद्वत् साधितं सर्पिस्तद्वदे वोपयुञ्जीत| तुत्थरोचनालोध्रप्रियङ्गुकालेयकैः समधुघृतैर्लेपः| देव दारुसरलबलाशिग्रुमूलैर्वा| मनश्शिलातुत्थरसाञ्जनैर्वा| मृदुना वा क्षारेणा दशमात्राः प्रलेपः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktajavya~ggacikitsA (23) · Śloka 23
രക്തജേഷു ക്ഷീരസര്പിഃസ്നിഗ്ധസ്യ സിരാം വിസ്രാവയേത്| വമന വിരേചനേ ച പിത്തവത് കുര്യാത്| ആലേപശ്ചാസ്യ ചന്ദനമധുക കല്കേന ഘൃതവതാ| സര്ജരസനീലോത്പലശങ്ഖവേതസകദലീ മൂലമൂര്വാമധുകകല്കേന വാ||൨൩||
रक्तजेषु क्षीरसर्पिःस्निग्धस्य सिरां विस्रावयेत्| वमन विरेचने च पित्तवत् कुर्यात्| आलेपश्चास्य चन्दनमधुक कल्केन घृतवता| सर्जरसनीलोत्पलशङ्खवेतसकदली मूलमूर्वामधुककल्केन वा||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prasuptau vAtakuShThacikitsAtideshaH dAhashca (24) · Śloka 24
പ്രസുപ്തൌ വാതകുഷ്ഠോക്തക്രമോऽന്തേ ചാഗ്നിനാ ദാഹഃ||൨൪||
प्रसुप्तौ वातकुष्ठोक्तक्रमोऽन्ते चाग्निना दाहः||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana utkoThakoThayoH cikitsA (25-37) · Śloka 37
ഉത്കോഠേ പിത്തശ്ലേഷ്മഹരോ വിധിഃ സക്ഷാരലവണം ച തൈലമ ഭ്യങ്ഗഃ| കോഠേ കുഷ്ഠചികിത്സിതമീക്ഷേത||൨൫|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാ വഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രേ ക്ഷുദ്രരോഗ പ്രതിഷേധോ നാമ സപ്തത്രിംശോऽധ്യായഃ||൩൭||
उत्कोठे पित्तश्लेष्महरो विधिः सक्षारलवणं च तैलम भ्यङ्गः| कोठे कुष्ठचिकित्सितमीक्षेत||२५|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृता वष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे क्षुद्ररोग प्रतिषेधो नाम सप्तत्रिंशोऽध्यायः||३७||
🔊 Audio coming soon