Adhikarana atha kShudrarogapratiShedhAkhyo nAma saptatriMsho~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
অথাতঃ ক্ষুদ্ররোগপ্রতিষেধং নামাধ্যাযং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ||১||
अथातः क्षुद्ररोगप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ajagallikAcikitsA (2) · Śloka 2
অজগল্লিকামপক্বাং জলৌকোভির্গ্রাহযেত্| যবক্ষার শুক্তিসৌরাষ্ট্রীকল্কৈশ্চ লেপযেত্||২||
अजगल्लिकामपक्वां जलौकोभिर्ग्राहयेत्| यवक्षार शुक्तिसौराष्ट्रीकल्कैश्च लेपयेत्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yavaprakhyAdipAShANagardabhAntAnAM cikitsA (3) · Śloka 3
যবপ্রখ্যাদীন্ পাষাণগর্দভান্তান্ স্বেদযিত্বা সুরদারু কুষ্ঠমনশ্শিলালৈর্লেপযেত্| পক্বাংস্তু সহাজগল্লিকযা ব্রণবদুপাচরেত্||৩||
यवप्रख्यादीन् पाषाणगर्दभान्तान् स्वेदयित्वा सुरदारु कुष्ठमनश्शिलालैर्लेपयेत्| पक्वांस्तु सहाजगल्लिकया व्रणवदुपाचरेत्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mukhadUShikAcikitsA (4) · Śloka 4
মুখদূষিকাং লোধ্রতুবরিকাভ্যাং বা প্রদিহ্যাত্| বটপত্র নারিকেলশুক্তিভ্যাং বা সৈন্ধববচাক্ষিভেষজসিদ্ধার্থ কৈর্বা| এবমশান্তৌ ছর্দযেত্| ললাটে চ সিরাং বিধ্যেত্||৪||
मुखदूषिकां लोध्रतुवरिकाभ्यां वा प्रदिह्यात्| वटपत्र नारिकेलशुक्तिभ्यां वा सैन्धववचाक्षिभेषजसिद्धार्थ कैर्वा| एवमशान्तौ छर्दयेत्| ललाटे च सिरां विध्येत्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana padmakaNTakacikitsA (5) · Śloka 5
পদ্মকণ্টকেষু নিম্বাম্বুবান্তং নিম্বোদকসিদ্ধং সর্পিঃ সক্ষৌদ্রং পাযযেত্| নিম্বারগ্বধকষাযেণ চোদ্বর্তনম্||৫||
पद्मकण्टकेषु निम्बाम्बुवान्तं निम्बोदकसिद्धं सर्पिः सक्षौद्रं पाययेत्| निम्बारग्वधकषायेण चोद्वर्तनम्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vivRutAdijAlagardabhAntAnAmiri gallikAyAshca cikitsA (6) · Śloka 6
বিবৃতাদীন্ জালগর্দভান্তানিরিগল্লিকাং চ পিত্তবিসর্প বচ্চিকিত্সেত্||৬||
विवृतादीन् जालगर्दभान्तानिरिगल्लिकां च पित्तविसर्प वच्चिकित्सेत्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjikAjAlagardabhayorvisheShaH (7) · Śloka 7
বিশেষতো রাজিকামপাকশর্করাভূর্বাকণ্টকশর্করাভিঃ ক্ষীরপিষ্টাভির্লেপযেত্| অভীক্ষ্ণং চ মৃজা শীলনম্| জাল গর্দভে ধাত্রীফলান্যুপযুঞ্জীত||৭||
विशेषतो राजिकामपाकशर्कराभूर्वाकण्टकशर्कराभिः क्षीरपिष्टाभिर्लेपयेत्| अभीक्ष्णं च मृजा शीलनम्| जाल गर्दभे धात्रीफलान्युपयुञ्जीत||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana agnirohiNIcikitsA (8) · Śloka 8
অগ্নিরোহিণীমপি প্রত্যাখ্যায পিত্তবিসর্পবদুপাচরেত্| পক্বাং তু মধুরবর্গসিদ্ধেন সর্পিষা রোপযেত্||৮||
अग्निरोहिणीमपि प्रत्याख्याय पित्तविसर्पवदुपाचरेत्| पक्वां तु मधुरवर्गसिद्धेन सर्पिषा रोपयेत्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vidArikAcikitsA (9) · Śloka 9
বিদারিকাং জলবাসিনীভির্গ্রাহযিত্বা বিল্বমূলনগবৃত্তি কবর্ষাভ্বজকর্ণপলাশকল্কেন প্রলিম্পেত্| অনুপশা ম্যন্তীং ত্বভ্যজ্য স্বেদযিত্বা বিম্লাপযেত্| পক্বাং শস্ত্রেণ বিদার্য নিম্বতিলপটোলকল্কেন প্রচ্ছাদ্য বধ্নীযাত্| ক্ষীরিবৃক্ষকদরখদিরকষাযো ব্রণপ্রক্ষালনম্| শুদ্ধং মধুর কষাযসংস্কৃতেন তৈলেন রোপযেত্||৯||
विदारिकां जलवासिनीभिर्ग्राहयित्वा बिल्वमूलनगवृत्ति कवर्षाभ्वजकर्णपलाशकल्केन प्रलिम्पेत्| अनुपशा म्यन्तीं त्वभ्यज्य स्वेदयित्वा विम्लापयेत्| पक्वां शस्त्रेण विदार्य निम्बतिलपटोलकल्केन प्रच्छाद्य बध्नीयात्| क्षीरिवृक्षकदरखदिरकषायो व्रणप्रक्षालनम्| शुद्धं मधुर कषायसंस्कृतेन तैलेन रोपयेत्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sharkarArbudacikitsA (10) · Śloka 10
শর্করার্বুদং মেদোঽর্বুদবদুপাচরেত্||১০||
शर्करार्बुदं मेदोऽर्बुदवदुपाचरेत्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana valmIkacikitsA (11) · Śloka 11
বল্মীকং হস্তস্য পাদস্য চোপরিষ্টান্মর্মণি বা জাতং প্রবৃ দ্ধমতিবহুচ্ছিদ্রাবৃতং সশোফং চ বর্জযেত্| অতোঽন্যথা তু প্রাক্ কৃতশুদ্ধেঃ শোণিতমপহরেত্| সক্তু পলললবণাগুডূচ্যারেবতশ্যামাদন্তীকুলত্থিকামূলৈর্লেপযেত্| পক্বে তু সর্বাং গতিং দুষ্টমাংসানি চ শস্ত্রেণ সম্যক্ শোধ যিত্বাঽগ্নিনা ক্ষারেণ বা দহেত্| সুশুদ্ধে তু ব্রণে ভল্লাতকমনশ্শিলালৈলাকালনুসার্য গরুচন্দনৈর্নিম্বতৈলং রোপণার্থং শ্রপযেত্||১১||
वल्मीकं हस्तस्य पादस्य चोपरिष्टान्मर्मणि वा जातं प्रवृ द्धमतिबहुच्छिद्रावृतं सशोफं च वर्जयेत्| अतोऽन्यथा तु प्राक् कृतशुद्धेः शोणितमपहरेत्| सक्तु पलललवणागुडूच्यारेवतश्यामादन्तीकुलत्थिकामूलैर्लेपयेत्| पक्वे तु सर्वां गतिं दुष्टमांसानि च शस्त्रेण सम्यक् शोध यित्वाऽग्निना क्षारेण वा दहेत्| सुशुद्धे तु व्रणे भल्लातकमनश्शिलालैलाकालनुसार्य गरुचन्दनैर्निम्बतैलं रोपणार्थं श्रपयेत्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kadaracikitsA (12) · Śloka 12
কদরং শস্ত্রেণোত্কৃত্য স্নেহেন দহেত্||১২||
कदरं शस्त्रेणोत्कृत्य स्नेहेन दहेत्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ruddhagude niruddhamaNicikitsAtideshaH (13) · Śloka 13
রুদ্ধগুদে নিরুদ্ধমণিবচ্চিকিত্সা||১৩||
रुद्धगुदे निरुद्धमणिवच्चिकित्सा||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana cippacikitsA (14) · Śloka 14
চিপ্পং শোণিতাবসেকসংশোধনৈরুপাচরেত্| ব্যপগতোষ্মা ণঞ্চৈনমুষ্ণাম্বুনা পরিষিচ্য যথাযোগং শস্ত্রেণ পরিকর্ত্যা পনযেত্| ততো রসাঞ্জনরোচনানেপালীতেজোহ্বাকল্কৈরম্লপিষ্টৈঃ শোধ যিত্বা কালেযকাগরুহরিদ্রারসঞ্জনসিদ্ধে তৈলেন রোপযেত্| মধুরকষাযসিদ্ধেন বা| অল্পাবশিষ্টং চ সর্জরসচূর্ণেন পূরযেত্||১৪||
चिप्पं शोणितावसेकसंशोधनैरुपाचरेत्| व्यपगतोष्मा णञ्चैनमुष्णाम्बुना परिषिच्य यथायोगं शस्त्रेण परिकर्त्या पनयेत्| ततो रसाञ्जनरोचनानेपालीतेजोह्वाकल्कैरम्लपिष्टैः शोध यित्वा कालेयकागरुहरिद्रारसञ्जनसिद्धे तैलेन रोपयेत्| मधुरकषायसिद्धेन वा| अल्पावशिष्टं च सर्जरसचूर्णेन पूरयेत्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kunakhacikitsA (15) · Śloka 15
কুনখমপি প্রদুষ্টমেবমেবোপক্রমেত্||১৫||
कुनखमपि प्रदुष्टमेवमेवोपक्रमेत्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana alasacikitsA (16) · Śloka 16
অলসে ত্বম্লকাঞ্জিকাবসিক্তৌ চরণৌ নিম্বতৈলপটো লাকাসীসরোচনাকল্কেনালেপযেত্| নিদিগ্ধিকারস সিদ্ধেন সর্ষপতৈলেনাভ্যজ্য রোচনাকাসীসমনশ্শিলাচূর্ণৈঃ প্রতিসারযেত্||১৬||
अलसे त्वम्लकाञ्जिकावसिक्तौ चरणौ निम्बतैलपटो लाकासीसरोचनाकल्केनालेपयेत्| निदिग्धिकारस सिद्धेन सर्षपतैलेनाभ्यज्य रोचनाकासीसमनश्शिलाचूर्णैः प्रतिसारयेत्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tilakAlakAdInAM cikitsA (17) · Śloka 17
তিলকালকান্ মশাংশ্চ সূর্যকান্তেনাঽগ্নিনা বা দহেত্ ক্ষারেণ বা| চর্মকীলং জতুমণিং চ তদ্বচ্ছস্ত্রেণোত্কৃত্য||১৭||
तिलकालकान् मशांश्च सूर्यकान्तेनाऽग्निना वा दहेत् क्षारेण वा| चर्मकीलं जतुमणिं च तद्वच्छस्त्रेणोत्कृत्य||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lA~jchanAdicikitsA (18) · Śloka 18
লাঞ্ছনব্যঙ্গনীলিকাসু যথাসন্নাং সিরাং বিধ্যেত্| ক্ষীরী বৃক্ষবল্ককল্কৈশ্চ ক্ষীরপিষ্টৈর্লেপযেত্| বলাতিবলামধু কহরিদ্রাভির্বা| মধুকাগরুপযস্যাকালীযকৈর্বা| তরুণ কপিত্থতিন্দুকরজনীভির্বা| অম্লিকামূলেন বা| সূকর দংষ্ট্রযা বা মধুঘৃতযুক্তযা||১৮||
लाञ्छनव्यङ्गनीलिकासु यथासन्नां सिरां विध्येत्| क्षीरी वृक्षवल्ककल्कैश्च क्षीरपिष्टैर्लेपयेत्| बलातिबलामधु कहरिद्राभिर्वा| मधुकागरुपयस्याकालीयकैर्वा| तरुण कपित्थतिन्दुकरजनीभिर्वा| अम्लिकामूलेन वा| सूकर दंष्ट्रया वा मधुघृतयुक्तया||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vya~ggacikitsAvisheShaH (19) · Śloka 19
বিশেষেণ ব্যঙ্গেষ্বসৃক্স্রাবপূর্বমর্জুনপরিপোটৈর্লেপঃ| ক্ষৌদ্রেণ বা পিষ্টা মঞ্জিষ্ঠা| অজাক্ষীরেণ বাঽঽর্দ্রদাডীমত্বক্| তেনৈব বা বালামলকং গোমূত্রেণ সপ্তাহং স্থিতম্| দধিম ণ্ডেন ব কালেযকলোধ্রোত্পলকিঞ্জল্কম্| নবনীতেন বা শ্বেতাশ্বখুরজমষী||১৯||
विशेषेण व्यङ्गेष्वसृक्स्रावपूर्वमर्जुनपरिपोटैर्लेपः| क्षौद्रेण वा पिष्टा मञ्जिष्ठा| अजाक्षीरेण वाऽऽर्द्रदाडीमत्वक्| तेनैव वा बालामलकं गोमूत्रेण सप्ताहं स्थितम्| दधिम ण्डेन व कालेयकलोध्रोत्पलकिञ्जल्कम्| नवनीतेन वा श्वेताश्वखुरजमषी||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajavya~ggacikitsA (20) · Śloka 20
তত্রাপি বাতজেষু দেবদারুদুরালভাবৃহতীমঞ্জিষ্ঠামূর্বাপা মার্গত্রাযন্তীত্রাযমাণাশুকনসাবলাবিদারীযববদরকুল ত্থবিল্বোত্পলশতাবরীদর্ভমূলক্বাথে শৃঙ্গীবিডঙ্গগর্ভ ঘৃতং বিপক্বমধোভক্তং পানমভ্যঙ্গং নাবনং চ সাযং যোজ যেত্| প্রলেপঞ্চ ন্যগ্রোধদেবদারুহরীতকীপূতীকরঞ্জমদনপুলচূর্ণৈ র্ঘৃতযুক্তৈঃ| বদরমজ্জাকোদ্রবলাজচূর্ণেন বা সঘৃতেন| শ্বেতচমরাস্থিতালপত্রীস্তন্যমধুঘৃতৈর্বা||২০||
तत्रापि वातजेषु देवदारुदुरालभाबृहतीमञ्जिष्ठामूर्वापा मार्गत्रायन्तीत्रायमाणाशुकनसाबलाविदारीयवबदरकुल त्थबिल्वोत्पलशतावरीदर्भमूलक्वाथे शृङ्गीविडङ्गगर्भ घृतं विपक्वमधोभक्तं पानमभ्यङ्गं नावनं च सायं योज येत्| प्रलेपञ्च न्यग्रोधदेवदारुहरीतकीपूतीकरञ्जमदनपुलचूर्णै र्घृतयुक्तैः| बदरमज्जाकोद्रवलाजचूर्णेन वा सघृतेन| श्वेतचमरास्थितालपत्रीस्तन्यमधुघृतैर्वा||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajavya~ggacikitsA (21) · Śloka 21
পিত্তেষু বলামধুকমাগধিকাক্ষীরকাকোলীস্বগুপ্তা ফলকাকমাচীতুগাহ্বাভিঃ সপযঃ সর্পিঃ সিদ্ধং পূর্ববত্ প্রযোজযেত্| মৃদ্বীকাশ্বেতপাকীখর্জূরপরুষকসৌবীরবদরদ্বিমেদাপুনর্নব কশেরুকা প্রবালবিদ্রুমমৃণালৈর্বা সক্ষীরৈঃ| উপস্নিগ্ধং চৈনমিক্ষুরসেনোভযতো বিরেচযেত্| কৃতরুধিরাবসেচনানেতাংশ্চ ব্যঙ্গান্ মধুকশারিবাবলা চন্দনলোধ্রোত্পলৈর্ঘৃতযুক্তৈরালেপযেত্| প্রপোণ্ডরীকমধুকপদ্মকনীলোত্পলসারিবাকদলীমূ লপ্রবালসুবর্ণগৈরিকৈর্বা| শীতমধুরমন্নপানং প্রবাতমহঃ স্বপ্নং সৌমনস্যং চ সেবেত||২১||
पित्तेषु बलामधुकमागधिकाक्षीरकाकोलीस्वगुप्ता फलकाकमाचीतुगाह्वाभिः सपयः सर्पिः सिद्धं पूर्ववत् प्रयोजयेत्| मृद्वीकाश्वेतपाकीखर्जूरपरुषकसौवीरबदरद्विमेदापुनर्नव कशेरुका प्रवालविद्रुममृणालैर्वा सक्षीरैः| उपस्निग्धं चैनमिक्षुरसेनोभयतो विरेचयेत्| कृतरुधिरावसेचनानेतांश्च व्यङ्गान् मधुकशारिवाबला चन्दनलोध्रोत्पलैर्घृतयुक्तैरालेपयेत्| प्रपोण्डरीकमधुकपद्मकनीलोत्पलसारिवाकदलीमू लप्रवालसुवर्णगैरिकैर्वा| शीतमधुरमन्नपानं प्रवातमहः स्वप्नं सौमनस्यं च सेवेत||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajavya~ggacikitsA (22) · Śloka 22
কফজেষু দশমূলদেবদারুহরীতকীশ্বদংষ্ট্রামলকীক্বাথে মুস্তকুষ্ঠরিদ্রামরতরুকল্কৈস্তদ্বত্ সাধিতং সর্পিস্তদ্বদে বোপযুঞ্জীত| তুত্থরোচনালোধ্রপ্রিযঙ্গুকালেযকৈঃ সমধুঘৃতৈর্লেপঃ| দেব দারুসরলবলাশিগ্রুমূলৈর্বা| মনশ্শিলাতুত্থরসাঞ্জনৈর্বা| মৃদুনা বা ক্ষারেণা দশমাত্রাঃ প্রলেপঃ||২২||
कफजेषु दशमूलदेवदारुहरीतकीश्वदंष्ट्रामलकीक्वाथे मुस्तकुष्ठरिद्रामरतरुकल्कैस्तद्वत् साधितं सर्पिस्तद्वदे वोपयुञ्जीत| तुत्थरोचनालोध्रप्रियङ्गुकालेयकैः समधुघृतैर्लेपः| देव दारुसरलबलाशिग्रुमूलैर्वा| मनश्शिलातुत्थरसाञ्जनैर्वा| मृदुना वा क्षारेणा दशमात्राः प्रलेपः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktajavya~ggacikitsA (23) · Śloka 23
রক্তজেষু ক্ষীরসর্পিঃস্নিগ্ধস্য সিরাং বিস্রাবযেত্| বমন বিরেচনে চ পিত্তবত্ কুর্যাত্| আলেপশ্চাস্য চন্দনমধুক কল্কেন ঘৃতবতা| সর্জরসনীলোত্পলশঙ্খবেতসকদলী মূলমূর্বামধুককল্কেন বা||২৩||
रक्तजेषु क्षीरसर्पिःस्निग्धस्य सिरां विस्रावयेत्| वमन विरेचने च पित्तवत् कुर्यात्| आलेपश्चास्य चन्दनमधुक कल्केन घृतवता| सर्जरसनीलोत्पलशङ्खवेतसकदली मूलमूर्वामधुककल्केन वा||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prasuptau vAtakuShThacikitsAtideshaH dAhashca (24) · Śloka 24
প্রসুপ্তৌ বাতকুষ্ঠোক্তক্রমোঽন্তে চাগ্নিনা দাহঃ||২৪||
प्रसुप्तौ वातकुष्ठोक्तक्रमोऽन्ते चाग्निना दाहः||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana utkoThakoThayoH cikitsA (25-37) · Śloka 37
উত্কোঠে পিত্তশ্লেষ্মহরো বিধিঃ সক্ষারলবণং চ তৈলম ভ্যঙ্গঃ| কোঠে কুষ্ঠচিকিত্সিতমীক্ষেত||২৫|| ইতি বৈদ্যপতিসিংহগুপ্তস্য সূনোর্বাগ্ভটস্য কৃতা বষ্টাঙ্গসংগ্রহসংহিতাযামুত্তরতন্ত্রে ক্ষুদ্ররোগ প্রতিষেধো নাম সপ্তত্রিংশোঽধ্যাযঃ||৩৭||
उत्कोठे पित्तश्लेष्महरो विधिः सक्षारलवणं च तैलम भ्यङ्गः| कोठे कुष्ठचिकित्सितमीक्षेत||२५|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृता वष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे क्षुद्ररोग प्रतिषेधो नाम सप्तत्रिंशोऽध्यायः||३७||
🔊 Audio coming soon