Adhikarana atha sadyovraNapratiShedho nAmaikatriMsho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
অথাতঃ সদ্যোব্রণপ্রতিষেধং নামাধ্যাযং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ||১||
अथातः सद्योव्रणप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShaye~asminnatItAvekShaNam (2) · Śloka 2
আগন্তোর্ব্রণস্য প্রাগুপদিষ্টঃ সম্ভবঃ| তত্র তত্র যথা- যথং প্রতীকারশ্চ||২||
आगन्तोर्व्रणस्य प्रागुपदिष्टः सम्भवः| तत्र तत्र यथा- यथं प्रतीकारश्च||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShatasya traividhyam (3) · Śloka 3
বিবিধাভিঘাতজনিতৈস্তু সবহ্বাকৃতিভিরপি সদ্যোব্রণৈরধিষ্ঠিতমঙ্গং সমাসাত্ ত্রিবিধং ভবতি ছিন্নং বিদ্ধং পিচ্চিতং চ| ত্রিবিধমপি চৈতত্ত্বগাদিক্ষণনাত্ ক্ষতমিত্যুচ্যতে||৩||
विविधाभिघातजनितैस्तु सबह्वाकृतिभिरपि सद्योव्रणैरधिष्ठितमङ्गं समासात् त्रिविधं भवति छिन्नं विद्धं पिच्चितं च| त्रिविधमपि चैतत्त्वगादिक्षणनात् क्षतमित्युच्यते||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana chinnasya pa~jcavidhatvam (4) · Śloka 4
তত্র ছিন্নং পঞ্চধা ভিদ্যতে| তদ্যথা-ত্বক্ছেদে ঘৃষ্টম্| কিঞ্চিন্মাংসস্যাপ্যবকৃত্তম্| তস্যৈবাবগাঢস্য বিশেষেণ বিশালমাযতং চ বিচ্ছিন্নম্| কিঞ্চিছেষেষ্বস্থিস্নায্বাদিষু বিলম্বিতম্| অশেষাঙ্গচ্ছেদে পাতিতম্||৪||
तत्र छिन्नं पञ्चधा भिद्यते| तद्यथा-त्वक्छेदे घृष्टम्| किञ्चिन्मांसस्याप्यवकृत्तम्| तस्यैवावगाढस्य विशेषेण विशालमायतं च विच्छिन्नम्| किञ्चिछेषेष्वस्थिस्नाय्वादिषु विलम्बितम्| अशेषाङ्गच्छेदे पातितम्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viddhasyAShTavidhatvam (5) · Śloka 5
বিদ্ধং ত্বষ্টবিধম্| তত্র মাংসমনুপ্রাপ্তে শলেয্ঽনুবিদ্ধম্| দ্বিতীযে পার্শ্বে ত্বচমুন্নাম্যোত্তুণ্ডিতম্| কিঞ্চিন্নিস্সৃতেঽতিবিদ্ধম্| সর্বথা নিস্সৃতে নির্বিদ্ধম্| এতদেব চতুর্বিধং কোষ্ঠে পৃথুমুখৈর্বা প্রহরণৈঃ কুন্তাদিভির্বিদ্ধমনু ভিন্নং ভিন্নোত্তুণ্ডিতমতিভিন্নং নির্ভিন্নমিতি চ সংজ্ঞা লভতে||৫||
विद्धं त्वष्टविधम्| तत्र मांसमनुप्राप्ते शलेय्ऽनुविद्धम्| द्वितीये पार्श्वे त्वचमुन्नाम्योत्तुण्डितम्| किञ्चिन्निस्सृतेऽतिविद्धम्| सर्वथा निस्सृते निर्विद्धम्| एतदेव चतुर्विधं कोष्ठे पृथुमुखैर्वा प्रहरणैः कुन्तादिभिर्विद्धमनु भिन्नं भिन्नोत्तुण्डितमतिभिन्नं निर्भिन्नमिति च संज्ञा लभते||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piccitasya dvaividhyam (6) · Śloka 6
যত্ পুনঃ প্রহারেণ পীডনেন বা গাত্রমস্থিযুক্তমসৃঙ্মজ্জপ্লুতং পৃথুতামাপদ্যতে তত্ পিচ্চিতম্| তদ্ দ্বিবিধম্| সব্রণমব্রণঞ্চ| তত্র সব্রণমুক্তম্| অব্রণং পুনর্ভঙেষূপদেক্ষ্যতে||৬||
यत् पुनः प्रहारेण पीडनेन वा गात्रमस्थियुक्तमसृङ्मज्जप्लुतं पृथुतामापद्यते तत् पिच्चितम्| तद् द्विविधम्| सव्रणमव्रणञ्च| तत्र सव्रणमुक्तम्| अव्रणं पुनर्भङेषूपदेक्ष्यते||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sadyovraNacikitsA sAptAhiko vidhiH (7) · Śloka 7
ভবতি চাত্র সদ্যঃ সদ্যোব্রণং সিঞ্চেদ্যষ্টীমধুকসর্পিষা| তীব্রব্যথং কবোষ্ণেন বলাতৈলেন বা পুনঃ| ক্ষতোষ্মণো নিগ্রহার্থং তত্কালবিসৃতস্য চ| কষাযশীতমধুরস্নিগ্ধা লেপাদযো হিতাঃ| সদ্যোব্রণেষ্বাযতেষু সন্ধানার্থং বিশেষতঃ| মধুসর্পির্প্রযুঞ্জীত পিত্তঘ্নীংশ্চ হিমাঃ ক্রিযাঃ| সসংরম্ভেষু কর্ত্তব্যমূর্ধ্বং চাধশ্চ শোধনম্| উপবাসো হিতং ভক্তং প্রততং রক্তমোক্ষণম্| ঘৃষ্টপিচ্চিতযোরেষ সুতরামিষ্যতে বিধিঃ| তযোর্হ্যল্পং স্রবত্যস্রং পাকস্তেনাশু জাযতে| অত্যর্থমস্রং স্রবতি প্রাযশোঽন্যত্র বিক্ষতে| ততো রক্তক্ষযাদ্বাযৌ কুপিতেঽতিরুজাকরে| স্নেহবস্তিঞ্চ কুর্বীত বাতঘ্নৌষধসাধিতম্| ইতি সাপ্তাহিকঃ প্রোক্তঃ সদ্যোব্রণহিতো বিধিঃ| সপ্তাহাত্ গতবেগে তু পূর্বোক্তং বিধিমাচরেত্||৭||
भवति चात्र सद्यः सद्योव्रणं सिञ्चेद्यष्टीमधुकसर्पिषा| तीव्रव्यथं कवोष्णेन बलातैलेन वा पुनः| क्षतोष्मणो निग्रहार्थं तत्कालविसृतस्य च| कषायशीतमधुरस्निग्धा लेपादयो हिताः| सद्योव्रणेष्वायतेषु सन्धानार्थं विशेषतः| मधुसर्पिर्प्रयुञ्जीत पित्तघ्नींश्च हिमाः क्रियाः| ससंरम्भेषु कर्त्तव्यमूर्ध्वं चाधश्च शोधनम्| उपवासो हितं भक्तं प्रततं रक्तमोक्षणम्| घृष्टपिच्चितयोरेष सुतरामिष्यते विधिः| तयोर्ह्यल्पं स्रवत्यस्रं पाकस्तेनाशु जायते| अत्यर्थमस्रं स्रवति प्रायशोऽन्यत्र विक्षते| ततो रक्तक्षयाद्वायौ कुपितेऽतिरुजाकरे| स्नेहबस्तिञ्च कुर्वीत वातघ्नौषधसाधितम्| इति साप्ताहिकः प्रोक्तः सद्योव्रणहितो विधिः| सप्ताहात् गतवेगे तु पूर्वोक्तं विधिमाचरेत्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana duShTavraNe sAmAnyakarma (8) · Śloka 8
ক্ষালনাভ্যঙ্গলেপেষু তস্মিন্ দুষ্টে প্রযোজযেত্| আরগ্বধাদিকং বর্গং সুরসাদিং চ শোধনম্| কল্কস্রিবৃত্তিলৈরণ্ডপত্রৈর্যোজ্যঃ সসৈন্ধবৈঃ| বাতিকে পৈত্তিকে কুম্ভযষ্ট্যাহ্বরজনীতিলৈঃ| শ্লৈষ্মিকে তিলতেজোহ্বানিকুম্ভস্বর্জিকাগ্নিকৈঃ| এষ দুষ্টব্রণবিধিঃ কুষ্ঠমেহব্রণেষ্বপি| প্রাযঃ সামান্যকর্মেদং .......................||৮||
क्षालनाभ्यङ्गलेपेषु तस्मिन् दुष्टे प्रयोजयेत्| आरग्वधादिकं वर्गं सुरसादिं च शोधनम्| कल्कस्रिवृत्तिलैरण्डपत्रैर्योज्यः ससैन्धवैः| वातिके पैत्तिके कुम्भयष्ट्याह्वरजनीतिलैः| श्लैष्मिके तिलतेजोह्वानिकुम्भस्वर्जिकाग्निकैः| एष दुष्टव्रणविधिः कुष्ठमेहव्रणेष्वपि| प्रायः सामान्यकर्मेदं .......................||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Cinne visheShakarma (9) · Śloka 9
....................... বক্ষ্যতে তু পৃথক্ পৃথক্| ঘৃষ্টে রুজং নিগৃহ্যাশু ব্রণে চূর্ণানি নিক্ষিপেত্| কল্কাদীন্যবকৃত্তে তু বিচ্ছিন্নপ্রবিলম্বিনোঃ| সীবনং বিধিনোক্তেন বন্ধনং চানুপীডনম্||৯||
....................... वक्ष्यते तु पृथक् पृथक्| घृष्टे रुजं निगृह्याशु व्रणे चूर्णानि निक्षिपेत्| कल्कादीन्यवकृत्ते तु विच्छिन्नप्रविलम्बिनोः| सीवनं विधिनोक्तेन बन्धनं चानुपीडनम्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana netravraNe karmavisheShaH (10) · Śloka 10
অসাধ্যং স্ফুটিতং নেত্রমুদীর্ণং লম্বতে তু যত্| সন্নিবেশ্য যথাস্থানমব্যাবিদ্ধসিরং ভিষক্| পীডযেত্ পাণিনা পদ্মপত্রব্যবহিতেন তত্| ততোঽস্য সেচনে নস্যে তর্পণে চ হিতং হবিঃ| বিপক্বমাজং যষ্ট্যাহ্বজীবকর্ষভকোল্পলৈঃ| সপযস্কৈঃ পরং তদ্ধি সর্বনেত্রাভিঘাতজিত্| গলপীডাবসন্নেঽক্ষ্ণি বমনোত্কাসনক্ষবাঃ| প্রাণাযামোঽথবা কার্যঃ ক্রিযা চ ক্ষতনেত্রবত্||১০||
असाध्यं स्फुटितं नेत्रमुदीर्णं लम्बते तु यत्| सन्निवेश्य यथास्थानमव्याविद्धसिरं भिषक्| पीडयेत् पाणिना पद्मपत्रव्यवहितेन तत्| ततोऽस्य सेचने नस्ये तर्पणे च हितं हविः| विपक्वमाजं यष्ट्याह्वजीवकर्षभकोल्पलैः| सपयस्कैः परं तद्धि सर्वनेत्राभिघातजित्| गलपीडावसन्नेऽक्ष्णि वमनोत्कासनक्षवाः| प्राणायामोऽथवा कार्यः क्रिया च क्षतनेत्रवत्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana karNacchede karmavisheShaH (11) · Śloka 11
কর্ণে স্থানাচ্চ্যুতে স্যূতে স্রোতস্তৈলেন পূরযেত্||১১||
कर्णे स्थानाच्च्युते स्यूते स्रोतस्तैलेन पूरयेत्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRukATikAcCede karma (12) · Śloka 12
কৃকাটিকাযাং ছিন্নাযাং নির্গচ্ছত্যপি মারুতে| সমং নিবেশ্য বধ্নীযাত্স্যূত্বা শীঘ্রং নিরন্তরম্| আজেন সর্পিষা চাত্র পরিষেকঃ প্রশস্যতে| উত্তানোন্নানি ভুঞ্জীত শযীত চ সুযন্ত্রিতঃ||১২||
कृकाटिकायां छिन्नायां निर्गच्छत्यपि मारुते| समं निवेश्य बध्नीयात्स्यूत्वा शीघ्रं निरन्तरम्| आजेन सर्पिषा चात्र परिषेकः प्रशस्यते| उत्तानोन्नानि भुञ्जीत शयीत च सुयन्त्रितः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shAkhAghAte karma (13) · Śloka 13
ঘাতং শাখাসু তির্যক্স্থং গাত্রে সম্যঙ্ নিবেশিতে| স্যূত্বা বেল্লিতবন্ধেন বধ্নীযাত্ ঘনবাসসা| চর্মণা গোষ্ফণাবন্ধঃ কার্যশ্চাসঙ্গতে ব্রণে||১৩||
घातं शाखासु तिर्यक्स्थं गात्रे सम्यङ् निवेशिते| स्यूत्वा वेल्लितबन्धेन बध्नीयात् घनवाससा| चर्मणा गोष्फणाबन्धः कार्यश्चासङ्गते व्रणे||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vilambimuShkasya karma (14) · Śloka 14
পাদৌ বিলম্বিমুষ্কস্য প্রেক্ষ্য নেত্রে চ বারিণা| প্রবেশ্য বৃষণৌ সীব্যেত্ সীবন্যা তুন্নসংজ্ঞযা| কার্যশ্চ গোষ্ফণাবন্ধঃ কট্যামাবেশ্য পট্টকম্| স্নেহসেকং ন কুর্বীত তেন ক্লিদ্যতি হি ব্রণঃ| কালানুসার্যগুর্বেলাজাতীচন্দনপর্পটৈঃ| শিলাদার্ব্যমৃতাতুত্থৈঃ সিদ্ধং তৈলং চ রোপণম্||১৪||
पादौ विलम्बिमुष्कस्य प्रेक्ष्य नेत्रे च वारिणा| प्रवेश्य वृषणौ सीव्येत् सीवन्या तुन्नसंज्ञया| कार्यश्च गोष्फणाबन्धः कट्यामावेश्य पट्टकम्| स्नेहसेकं न कुर्वीत तेन क्लिद्यति हि व्रणः| कालानुसार्यगुर्वेलाजातीचन्दनपर्पटैः| शिलादार्व्यमृतातुत्थैः सिद्धं तैलं च रोपणम्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana chinnashAkhAyAM karma (15) · Śloka 15
ছিন্নাং নিশ্শেষতঃ শাখাং দগ্ধ্বা তৈলেন যুক্তিতঃ| বধ্নীযাত্ কোশবন্ধেন ততো ব্রণবদাচরেত্||১৫||
छिन्नां निश्शेषतः शाखां दग्ध्वा तैलेन युक्तितः| बध्नीयात् कोशबन्धेन ततो व्रणवदाचरेत्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shalyAhRute sAmAnyaM karma (16) · Śloka 16
কার্যঃ শল্যাহৃতে বিদ্ধে ক্রমো ভঙ্গাত্তু পিচ্চিতে||১৬||
कार्यः शल्याहृते विद्धे क्रमो भङ्गात्तु पिच्चिते||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shalyAhRute sthAnAnusAraM karma (17) · Śloka 17
শিরসোঽপহৃতে শল্যে বালবর্তিং প্রবেশযেত্| মস্তুলুঙ্গস্রুতেঃ ক্রুদ্ধো হন্যাদেনং চলোঽন্যথা| ব্রণে রোহতি চৈকৈকং শনৈরপনযেত্ কচম্| মস্তুলুঙ্গস্রুতৌ খাদেন্মস্তিষ্কানন্যজীবজান্| শল্যে হৃতেঽঙ্গাদন্যস্মাত্ স্নেহবর্তি নিধাপযেত্| দূরাবগাঢাঃ সূক্ষ্মাস্যা যে ব্রণাঃ স্রুতশোণিতাঃ| সেচযেচ্চক্রতৈলেন সূক্ষ্মনেত্রার্পিতেন তান্||১৭||
शिरसोऽपहृते शल्ये बालवर्तिं प्रवेशयेत्| मस्तुलुङ्गस्रुतेः क्रुद्धो हन्यादेनं चलोऽन्यथा| व्रणे रोहति चैकैकं शनैरपनयेत् कचम्| मस्तुलुङ्गस्रुतौ खादेन्मस्तिष्कानन्यजीवजान्| शल्ये हृतेऽङ्गादन्यस्मात् स्नेहवर्ति निधापयेत्| दूरावगाढाः सूक्ष्मास्या ये व्रणाः स्रुतशोणिताः| सेचयेच्चक्रतैलेन सूक्ष्मनेत्रार्पितेन तान्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana koShThaBedalakShaNAni cikitsA ca (18) · Śloka 18
ভিন্নে কোষ্ঠেঽসৃজা পূর্ণ মূর্চ্ছা হৃত্পার্শ্ববেদনাঃ| জ্বরো দাহস্তৃডাধ্মানং ভক্তস্যানভিনন্দনম্| সঙ্গো বিণ্মূত্রমরুতাং শ্বাসঃ স্বেদোঽক্ষিরক্ততা| লোহগন্ধিত্বামাস্যেঽস্য স্যাদ্গাত্রে চ বিগন্ধিতা| আমাশযস্থে রুধিরে রুধিরং ছর্দযত্যপি| আধ্মানেনাতিমাত্রেণ শূলেন চ বিশস্যতে| পক্বাশযস্থে রুধিরে সশূলং গৌরবং ভবেত্| নাভেরধস্তাচ্ছীতত্বং খেভ্যো রক্তস্য চাগমঃ| অভিন্নোঽপ্যাশযঃ সূক্ষ্মৈঃ স্রোতোভিরভিপূর্যতে| অসৃজা স্যন্দমানেন পার্শ্বৈর্মূত্রেণ বস্তিবত্| তত্রান্তর্লোহিতং শীতপাদোচ্ছ্বাসকরাননম্| রক্তাক্ষং পাণ্ডুবদনমানদ্ধং চ বিবর্জযেত্| আমাশযস্থে বমনং হিতং পক্বাশযাশ্রিতে| বিরেচনং নিরূহশ্চ নিঃস্নেহোষ্ণৈর্বিশোধনৈঃ| যবকোলকুলত্থানাং রসৈঃ স্নেহবিবর্জিতৈঃ| ভুঞ্জীতান্নং যবাগূং বা পিবেত্সৈন্ধবসংযুতাম্| অতিনিস্সৃতরক্তস্তু ভিন্নকোষ্ঠঃ পিবেদসৃক্||১৮||
भिन्ने कोष्ठेऽसृजा पूर्ण मूर्च्छा हृत्पार्श्ववेदनाः| ज्वरो दाहस्तृडाध्मानं भक्तस्यानभिनन्दनम्| सङ्गो विण्मूत्रमरुतां श्वासः स्वेदोऽक्षिरक्तता| लोहगन्धित्वामास्येऽस्य स्याद्गात्रे च विगन्धिता| आमाशयस्थे रुधिरे रुधिरं छर्दयत्यपि| आध्मानेनातिमात्रेण शूलेन च विशस्यते| पक्वाशयस्थे रुधिरे सशूलं गौरवं भवेत्| नाभेरधस्ताच्छीतत्वं खेभ्यो रक्तस्य चागमः| अभिन्नोऽप्याशयः सूक्ष्मैः स्रोतोभिरभिपूर्यते| असृजा स्यन्दमानेन पार्श्वैर्मूत्रेण बस्तिवत्| तत्रान्तर्लोहितं शीतपादोच्छ्वासकराननम्| रक्ताक्षं पाण्डुवदनमानद्धं च विवर्जयेत्| आमाशयस्थे वमनं हितं पक्वाशयाश्रिते| विरेचनं निरूहश्च निःस्नेहोष्णैर्विशोधनैः| यवकोलकुलत्थानां रसैः स्नेहविवर्जितैः| भुञ्जीतान्नं यवागूं वा पिबेत्सैन्धवसंयुताम्| अतिनिस्सृतरक्तस्तु भिन्नकोष्ठः पिबेदसृक्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana koShThaBedadvaividhyam (19) · Śloka 19
ক্লিষ্টচ্ছিন্নান্ত্রভেদেন কোষ্ঠভেদো দ্বিধা স্মৃতঃ| মূর্চ্ছাদযোঽল্পাঃ প্রথমে দ্বিতীযে ত্বতিবাধকাঃ| ক্লিষ্টান্ত্রঃ সংশযে দেহী ছিন্নান্ত্রো নৈব জীবতি| যথাস্বং মার্গমাপন্না যস্য বিণ্মূত্রমারুতাঃ| ব্যুপদ্রবঃ স ভিন্নেঽপি কোষ্ঠে জীবত্যসংশযম্||১৯||
क्लिष्टच्छिन्नान्त्रभेदेन कोष्ठभेदो द्विधा स्मृतः| मूर्च्छादयोऽल्पाः प्रथमे द्वितीये त्वतिबाधकाः| क्लिष्टान्त्रः संशये देही छिन्नान्त्रो नैव जीवति| यथास्वं मार्गमापन्ना यस्य विण्मूत्रमारुताः| व्युपद्रवः स भिन्नेऽपि कोष्ठे जीवत्यसंशयम्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AntrapraveshanavidhirupacArAshca (20) · Śloka 20
অভিন্নমান্ত্রং নিষ্ক্রান্তং প্রবেশ্যং ন ত্বতোঽন্যথা| উলুঙ্গিলশিরোগ্রস্তং তদপ্যেকে বদন্তি তু| প্রক্ষাল্য পযসা দিগ্ধং তৃণশোণিতপাংসুভিঃ| প্রবেশযেত্ ক্লৃপ্তনখো ঘৃতেনাক্তং শনৈঃ শনৈঃ| ক্ষীরেণার্দ্রীকৃতং শুষ্কং ভূরিসর্পিঃ পরিপ্লুতম্| অঙ্গুল্যা প্রমৃশেত্ কণ্ঠং জলেনোদ্বেজযেচ্চ তম্| তথান্ত্রাণি বিশন্ত্যন্তস্তত্কালং পীডযেত চ| ব্রণসৌক্ষ্ম্যাদ্বহুত্বাদ্বা কোষ্ঠমান্ত্রমনাবিশত্| তত্প্রমাণেন জঠরং পাটযিত্বা প্রবেশযেত্| যথাস্থানস্থিতে সম্যগান্ত্রে সীব্যেদনু ব্রণম্| স্থানাদপেতমাদত্তে জীবিতং গুপিতং চ তত্| বেষ্টযিত্বানুপট্টেন ঘৃতেন পরিষেচযেত্| পাযযেত ততঃ কোষ্ণং চিত্রাতৈলযুতং পযঃ| মৃদুক্রিযার্থং শকৃতো বাযোশ্চাধঃ প্রবৃত্তযে| ত্বগশ্বকর্ণককুভবদরীসল্লকীধবাত্| ধাতকীমেষশৃঙ্গীভ্যাং ক্ষীরিভ্যশ্চ বলাজটা| তত্ কল্কসাধিতং তৈলং প্রধানং ব্রণরোপণম্| অনুবর্তেত বর্ষঞ্চ যথোক্তাং ব্রণযন্ত্রণাম্||২০||
अभिन्नमान्त्रं निष्क्रान्तं प्रवेश्यं न त्वतोऽन्यथा| उलुङ्गिलशिरोग्रस्तं तदप्येके वदन्ति तु| प्रक्षाल्य पयसा दिग्धं तृणशोणितपांसुभिः| प्रवेशयेत् क्लृप्तनखो घृतेनाक्तं शनैः शनैः| क्षीरेणार्द्रीकृतं शुष्कं भूरिसर्पिः परिप्लुतम्| अङ्गुल्या प्रमृशेत् कण्ठं जलेनोद्वेजयेच्च तम्| तथान्त्राणि विशन्त्यन्तस्तत्कालं पीडयेत च| व्रणसौक्ष्म्याद्बहुत्वाद्वा कोष्ठमान्त्रमनाविशत्| तत्प्रमाणेन जठरं पाटयित्वा प्रवेशयेत्| यथास्थानस्थिते सम्यगान्त्रे सीव्येदनु व्रणम्| स्थानादपेतमादत्ते जीवितं गुपितं च तत्| वेष्टयित्वानुपट्टेन घृतेन परिषेचयेत्| पाययेत ततः कोष्णं चित्रातैलयुतं पयः| मृदुक्रियार्थं शकृतो वायोश्चाधः प्रवृत्तये| त्वगश्वकर्णककुभबदरीसल्लकीधवात्| धातकीमेषशृङ्गीभ्यां क्षीरिभ्यश्च बलाजटा| तत् कल्कसाधितं तैलं प्रधानं व्रणरोपणम्| अनुवर्तेत वर्षञ्च यथोक्तां व्रणयन्त्रणाम्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana medovartinirgame cikitsA (21) · Śloka 21
উদারান্মেদসো বর্তি নির্গতাং ভস্মনা মৃদা| অবকীর্য কষাযৈর্বা শ্লক্ষ্ণৈর্মূলে ততঃ সমম্| দৃঢং চ বধ্বা সূত্রেণ বর্দ্ধযেত্কুশলো ভিষক্| তীক্ষ্ণেনাগ্নিপ্রতপ্তেন শস্ত্রেণ সকৃদেব তু| স্যাদন্যথা রুগাটোপো মৃত্যুর্বা ছিদ্যমানযা| সক্ষৌদ্রে চ ব্রণে বদ্ধে সুজীর্ণেঽন্নে ঘৃতং পিবেত্| ক্ষীরং বা শর্করাচিত্রালাক্ষাগোক্ষুরকৈঃ শৃতম্| রুগ্দাহজিত্ সযষ্ট্যাহ্বৈঃ পরং পূর্বোদিতো বিধিঃ| মেদোগ্রন্থ্যুদিতং চাত্র তৈলমভ্যঞ্জনে হিতম্| তালীসং পদ্মকং মাংসী হরেণ্বগরুচন্দনম্| হরিদ্রে পদ্মবীজানি সোশীরং মধুকং চ তৈঃ| পক্বং সদ্যোব্রণেষূক্তং তৈলং রোপণমুত্তমম্||২১||
उदारान्मेदसो वर्ति निर्गतां भस्मना मृदा| अवकीर्य कषायैर्वा श्लक्ष्णैर्मूले ततः समम्| दृढं च बध्वा सूत्रेण वर्द्धयेत्कुशलो भिषक्| तीक्ष्णेनाग्निप्रतप्तेन शस्त्रेण सकृदेव तु| स्यादन्यथा रुगाटोपो मृत्युर्वा छिद्यमानया| सक्षौद्रे च व्रणे बद्धे सुजीर्णेऽन्ने घृतं पिबेत्| क्षीरं वा शर्कराचित्रालाक्षागोक्षुरकैः शृतम्| रुग्दाहजित् सयष्ट्याह्वैः परं पूर्वोदितो विधिः| मेदोग्रन्थ्युदितं चात्र तैलमभ्यञ्जने हितम्| तालीसं पद्मकं मांसी हरेण्वगरुचन्दनम्| हरिद्रे पद्मबीजानि सोशीरं मधुकं च तैः| पक्वं सद्योव्रणेषूक्तं तैलं रोपणमुत्तमम्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUDhaprahAre cikitsA (22) · Śloka 22
মূঢপ্রহারাভিহতে পতিতে বিষমোচ্চকৈঃ| কার্যং বাতাস্রজিত্তৃপ্তিমর্দনাভ্যঙ্গসেচনম্||২২||
मूढप्रहाराभिहते पतिते विषमोच्चकैः| कार्यं वातास्रजित्तृप्तिमर्दनाभ्यङ्गसेचनम्||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tailadroNyAM vAsaH (23) · Śloka 23
বিশ্লিষ্টদেহং মথিতং ক্ষীণং মর্মহতং হতম্| বাসযেত্তৈলপূর্ণাযাং দ্রোণ্যাং মাংসরসাশিনম্||২৩||
विश्लिष्टदेहं मथितं क्षीणं मर्महतं हतम्| वासयेत्तैलपूर्णायां द्रोण्यां मांसरसाशिनम्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sadyovraNAnAM tritvAvyabhicAraH (24-31) · Śloka 31
প্রহর্তৃযত্নাযুধঘাতগাত্রৈঃ সদ্যোব্রণাঃ কামমনন্তরূপাঃ| তথাপি ন ত্রিত্বমতিক্রমন্তে চযাদিভেদৈরিব মারুতাদ্যাঃ||২৪|| ইতি বৈদ্যপতিসিংহগুপ্তস্য সূনোর্বাগ্ভটস্য কৃতাবষ্টাঙ্গসংগ্রহসংহিতাযামুত্তরতন্ত্রে সদ্যোব্রণপ্রতিষেধো নামৈকত্রিংশোঽধ্যাযঃ||৩১||
प्रहर्तृयत्नायुधघातगात्रैः सद्योव्रणाः काममनन्तरूपाः| तथापि न त्रित्वमतिक्रमन्ते चयादिभेदैरिव मारुताद्याः||२४|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे सद्योव्रणप्रतिषेधो नामैकत्रिंशोऽध्यायः||३१||
🔊 Audio coming soon