Adhikarana atha sandhisitAsitarogapratiShedho nAma caturdasho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
ਅਥਾਤਃ ਸਨ੍ਧਿਸਿਤਾਸਿਤਰੋਪ੍ਰਤਿਸੇਧਂ ਨਾਮਾਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
अथातः सन्धिसितासितरोप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upanAhacikitsA (2) · Śloka 2
ਉਪਨਾਹਂ ਭਿਸਕ੍ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਵ੍ਰੀਹਿਮੁਖੇਨ ਭਿਤ੍ਵਾ ਮਣ੍ਡਲਾਗ੍ਰੇਣ ਸਮਨ੍ਤਾਲ੍ਲੇਖਯੇਤ੍| ਤਤਃ ਸੈਨ੍ਧਵਪਿਪ੍ਪਲੀਚੂਰ੍ਣੇਨ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਯੇਤ੍| ਪੂਰ੍ਵਵਚ੍ਚਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍| ਪਟੋਲਪਤ੍ਰਾਮਲਕਕ੍ਵਾਥੇਨਾਸ਼੍ਚਯੋਤਯੇਤ੍||੨||
उपनाहं भिषक् स्विन्नं व्रीहिमुखेन भित्वा मण्डलाग्रेण समन्ताल्लेखयेत्| ततः सैन्धवपिप्पलीचूर्णेन सक्षौद्रेण प्रतिसारयेत्| पूर्ववच्चबध्नीयात्| पटोलपत्रामलकक्वाथेनाश्चयोतयेत्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana parvaNIcikitsA (3) · Śloka 3
ਪਰ੍ਵਣੀਮੁਤ੍ਤਰਸਨ੍ਧਿਤ੍ਰਿਭਾਗੇ ਬਡਿਸ਼ੇਨਾਵਲਮ੍ਬ੍ਯ ਵਦ੍ਧਿਪਤ੍ਰੇ- ਣਾਰ੍ਧਮਾਤ੍ਰੇ ਛਿਨ੍ਦ੍ਯਾਤ੍| ਅਨ੍ਯਥਾਸ਼੍ਰੁਨਾਡੀ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਮਧੁਸੈਨ੍ਧਵ- ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਿਤਾਂ ਚਾਰ੍ਮਵਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਤ੍||੩||
पर्वणीमुत्तरसन्धित्रिभागे बडिशेनावलम्ब्य वृद्धिपत्रे- णार्धमात्रे छिन्द्यात्| अन्यथाऽश्रुनाडी स्यात्| मधुसैन्धव- प्रतिसारितां चार्मवच्चिकित्सेत्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pUyAlasacikitsA (4) · Śloka 4
ਪੂਯਾਲਸੇ ਸਿਰਾਂ ਵਿਧ੍ਯੇਤ੍ਤਤਸ੍ਤਮੁਪਨਾਹਯੇਦਕ੍ਸਿਪਾਕੋਕ੍ਤਂ ਚੇਕ੍ਸੇਤ| ਸੈਨ੍ਧਵਾਰ੍ਦ੍ਰਕਕਾਸੀਸਾਯਸ੍ਤਾਮ੍ਰੈਃ ਸੁਸੂਕ੍ਸ੍ਮੈਃ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰੈਰਞ੍ਜਨਮ੍||੪||
पूयालसे सिरां विध्येत्ततस्तमुपनाहयेदक्षिपाकोक्तं चेक्षेत| सैन्धवार्द्रककासीसायस्ताम्रैः सुसूक्ष्मैः सक्षौद्रैरञ्जनम्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRumigranthicikitsA (5) · Śloka 5
ਕਮਿਗ੍ਰਨ੍ਥਿਂ ਕਰੀਸੇਣ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਭਿਤ੍ਵਾ ਵਿਲਿਖ੍ਯ ਚ ਕਾਸੀਸਸੈਨ੍ਧਵਤ੍ਰਿਫਲਾਮਾਕ੍ਸਿਕੈਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਯੇਤ੍||੫||
कृमिग्रन्थिं करीषेण स्विन्नं भित्वा विलिख्य च कासीससैन्धवत्रिफलामाक्षिकैः प्रतिसारयेत्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shuktikAcikitsA (6) · Śloka 6
ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਤਕਾਂ ਪਿਤ੍ਤਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਵਤ੍ ਸਾਧਯੇਤ੍||੬||
शुक्तितकां पित्ताभिष्यन्दवत् साधयेत्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana balAsagrathitapiShTakayoshcikitsA (7) · Śloka 7
ਬਲਾਸਗ੍ਰਥਿਤਂ ਪਿਸ੍ਟਕਂ ਚ ਸਿਰਾਵ੍ਯਧਵਰ੍ਜਂ ਕਫਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਵਤ੍| ਵਿਸ਼ੇਸਤਸ੍ਤਿਲਨਾਲਾਨ੍ ਯਵਨਾਲਾਨ੍ ਵਾ ਹਰਿਤਸ਼ਲਾਕਾਨ- ਰ੍ਧਮਾਸਮਜਾਕ੍ਸੀਰੇਣ ਭਵਯਿਤ੍ਵਾ ਸ਼ੋਸਯਿਤ੍ਵਾ ਚ ਦਾਹਯੇਤ੍| ਤਤਸ੍ਤਦ੍ਭਸ੍ਮ ਕ੍ਸਾਰਕਲ੍ਪੇਨ ਪਰਿਸ੍ਰਾਵ੍ਯਾਦਰ੍ਵੀਲੇਪਾਦ੍ਵਿਪਚੇਤ੍| ਰਸਕ੍ਰਿਯੇਯਂ ਵਲਾਸਗ੍ਰਥਿਤਸ਼ੋਫੋਪਦੇਹਹਰਾ| ਅਯਮੇਵ ਚ ਕਲ੍ਪਃ ਫਣਿਜ੍ਜਾਰ੍ਜਕਾਸ੍ਫੋਤਬਿਲ੍ਵਕਪਿਤ੍ਥਨਿਰ੍ਗੁਣ੍ਡ੍ਯੇ- ਰਣ੍ਡਕੁਮੁਦੋਤ੍ਪਲਜਾਤੀਕੁਸੁਮੇਸੁ ਪਥਕ੍ ਕਾਰ੍ਯਃ| ਸੈਨ੍ਧਵਾਲਮਰਿਚਕਟ੍ਫਲਸ਼ਙ੍ਖਸਮੁਦ੍ਰਫੇਨੈਰ੍ਵਰ੍ਤਿਃ ਪਿਸ੍ਟਕੇਞ੍ਜਨਮ੍| ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਸ਼ਿਗ੍ਰੁਫਲਪਿਪ੍ਪਲੀਸੈਨ੍ਧਵਚੂਰ੍ਣੋ ਬੀਜਪੂਰਕਰ ਸਾਪ੍ਲੁਤੋਞ੍ਜਨਂ ਪਿਸ੍ਟਕਮਪਹਰਤਿ| ਤਦ੍ਵਤ੍ਤ੍ਰਿਕਟੁਕਕਟ੍ਫਲ- ਚੂਰ੍ਣੌ ਬਲਾਸਗ੍ਰਥੈਤਂ ਚ| ਬਹਤੀਫਲਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਤਣ੍ਡੁਲਪੂਰਿਤਂ ਪੁਟਪਾਕੇਨ ਪਚੇਤ੍| ਤੈਸ੍ਤਣ੍ਡੁਲੈਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਾਞ੍ਜਨਂ ਬਲਾਸਗ੍ਰਥੈਤਪਿਸ੍ਟਕਘ੍ਨਮ੍| ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਸ਼ੋਫੇ ਹਰਿਤਾਲਸੈਨ੍ਧਵਸ਼ੁਣ੍ਠੀਦੇਵਰਾਰੁਪੁਨਰ੍ਨਵੈਰ੍ਵਿਡਾਲਕਃ||੭||
बलासग्रथितं पिष्टकं च सिराव्यधवर्जं कफाभिष्यन्दवत्| विशेषतस्तिलनालान् यवनालान् वा हरितशलाकान- र्धमासमजाक्षीरेण भवयित्वा शोषयित्वा च दाहयेत्| ततस्तद्भस्म क्षारकल्पेन परिस्राव्यादर्वीलेपाद्विपचेत्| रसक्रियेयं वलासग्रथितशोफोपदेहहरा| अयमेव च कल्पः फणिज्जार्जकास्फोतबिल्वकपित्थनिर्गुण्ड्ये- रण्डकुमुदोत्पलजातीकुसुमेषु पृथक् कार्यः| सैन्धवालमरिचकट्फलशङ्खसमुद्रफेनैर्वर्तिः पिष्टकेऽञ्जनम्| शुण्ठीशिग्रुफलपिप्पलीसैन्धवचूर्णो बीजपूरकर साप्लुतोऽञ्जनं पिष्टकमपहरति| तद्वत्त्रिकटुककट्फल- चूर्णौ बलासग्रथैतं च| बृहतीफलं पिप्पलीतण्डुलपूरितं पुटपाकेन पचेत्| तैस्तण्डुलैश्चूर्णाञ्जनं बलासग्रथैतपिष्टकघ्नम्| अत्यर्थशोफे हरितालसैन्धवशुण्ठीदेवरारुपुनर्नवैर्विडालकः||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirotpAtaharShajAlArjunAnAM cikitsA (8) · Śloka 8
ਸਿਰੋਤ੍ਪਾਤਹਰ੍ਸਜਾਲਾਰ੍ਜੁਨੇਸੁ ਰਕ੍ਤਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਵਤ੍ਪ੍ਰਤਿਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਸਿਰਾਹਰ੍ਸੇ ਸ੍ਵਰ੍ਣਗੈਰਿਕੋ ਮਧੁਯੁਕ੍ਤੋਞ੍ਜਨਮ੍| ਸ੍ਤਨ੍ਯਾਨ੍ਵਿਤਂ ਵਾ ਕਾਸੀਸਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇ ਦ੍ਰੁਤਂ ਵਾ ਕਾਸੀਸਸੈਨ੍ਧਵਮਰ੍ਜੁਨੇ ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਰਸੇਨ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰੇਣਾਸ਼੍ਚ੍ਯੋਤਨਂ ਮਸ੍ਤੁਨਾ ਵਾ| ਸ਼ਙ੍ਖਨਾਭਿਰ੍ਮਾਕ੍ਸਿਕੇਣ ਯੁਕ੍ਤਾ ਸਿਤਯਾ ਵਾ ਸਮੁਦ੍ਰਫੇਨਕੋਞ੍ਜਨਮ੍| ਸ੍ਫਟਿਕਕੁਙ੍ਕੁਮਸ਼ਙ੍ਖਨਾਭਿਮਧੁਯਸ੍ਟਿਕਾ ਵਾ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾਰ੍ਦ੍ਰਾਸ੍ਤਦ੍ਵਦ੍ਵਾ ਰਸਾਞ੍ਜਨਂ ਕਾਸੀਸਂ ਵਾ||੮||
सिरोत्पातहर्षजालार्जुनेषु रक्ताभिष्यन्दवत्प्रतिकुर्यात्| विशेषेण सिराहर्षे स्वर्णगैरिको मधुयुक्तोऽञ्जनम्| स्तन्यान्वितं वा कासीसं क्षौद्रे द्रुतं वा कासीससैन्धवमर्जुने मातुलुङ्गरसेन सशर्करेणाश्च्योतनं मस्तुना वा| शङ्खनाभिर्माक्षिकेण युक्ता सितया वा समुद्रफेनकोऽञ्जनम्| स्फटिककुङ्कुमशङ्खनाभिमधुयष्टिका वा क्षौद्रार्द्रास्तद्वद्वा रसाञ्जनं कासीसं वा||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana armaNAmauShadham (9) · Śloka 9
ਅਰ੍ਮ ਤੁ ਪਞ੍ਚਵਿਧਮਪਿ ਯਤ੍ਤਨੁਰਕ੍ਤਂ ਧੂਮਾਵਿਲਂ ਦਧਿਨਿਭਂ ਵਾ ਤਚ੍ਛੁਕ੍ਲਵਤ੍ ਕਾਯਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਕਲੇਖਨਾਞ੍ਜਨੈਰੁਪਾਚਰੇਤ੍||੯||
अर्म तु पञ्चविधमपि यत्तनुरक्तं धूमाविलं दधिनिभं वा तच्छुक्लवत् कायशिरोविरेकलेखनाञ्जनैरुपाचरेत्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana armaNAM shastrakarma (10) · Śloka 10
ਅਥੇਤਰਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਯਾਤੁਰਸ੍ਯ ਪੇਯਾ ਵਿਲੇਪਿਜਾਙ੍ਗਲਰਸਾ- ਨ੍ਯਤਮਾਸ਼ਿਤਸ੍ਯ ਕਤਸ੍ਵਸ੍ਤ੍ਯਯਨਸ੍ਯ ਸੁਖਸ਼ਯਨਗਲਸ੍ਯੋ- ਤ੍ਤਾਨਦੇਹਸ੍ਯ ਕਿਞ੍ਚਿਦਵਾਕ੍ਸ਼ਿਰਸਃ ਸੁਖੋਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਪ੍ਲੁਤਤਾਨ੍ਤ- ਬਸ੍ਵਿਨ੍ਨਨਯਨਸ੍ਯ ਸੈਨ੍ਧਵੇਨ ਸਬੀਜਪੂਰਕਰਸੇਨਾਞ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾਙ੍ਗਸ੍ਠਕੇਨ ਨਿਮੀਲਿਤਮਕ੍ਸਿਵਿਮਨ੍ਦ੍ਰੀਯਾਦਾਬਲਾਸਗ੍ਰਥਿਤਰੂਪੋ- ਤ੍ਪਤ੍ਤੇਃ| ਇਤ੍ਥਞ੍ਚ ਸਂਰੋਸਿਤਾਕ੍ਸਸ੍ਯ ਪ੍ਰਚਲਿਤੇਰ੍ਮਾਧਿਮਾਂਸਕੇ ਨਿਸ਼੍ਚਲਂ ਪਰਿਚਾਰਕਃ ਸ਼ਿਰੋ ਧਾਰਯੇਤ੍| ਅਨ੍ਯਸ਼੍ਚ ਵਾਮਦਕ੍ਸਿਣਾਨ੍ਯਤਰਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇਨੁਕੂਲਂ ਸ੍ਥਿਤੋ ਦਢ- ਵਸ੍ਤ੍ਰਗਰ੍ਭਾਭ੍ਯਾਮਙ੍ਗੁਸ੍ਠਾਭ੍ਯਾਂ ਵਰ੍ਤ੍ਮਨੀ ਨਿਕ੍ਸਿਪੇਤ੍| ਅਥ ਵੈਦ੍ਯਃ ਕਨੀਨਕਾਤ੍ ਪ੍ਰਵਦ੍ਧੇਰ੍ਮਣ੍ਯਪਾਙ੍ਗਮੀਕ੍ਸਮਾਣਸ੍ਯ ਯਤ੍ਰ ਯਤ੍ਰ ਵਲੀ ਜਾਯਤੇ ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰਾਰ੍ਮ ਬਡਿਸ਼ੇਨ ਮੁਚੁਟ੍ਯਾ ਵਾ ਨਾਲ੍ਯਾਯਤਂ ਗਹੀ- ਤ੍ਵਾ ਕਿਞ੍ਚਿਦੁਨ੍ਨਮ੍ਯ ਕਸ੍ਣਸ਼ੁਕ੍ਲਮਣ੍ਡਲਾਭ੍ਯਾਂ ਸਰ੍ਵਤਃ ਸੂਚ੍ਯਗ੍ਰੇਣ ਮੋਕ੍ਸਯਿਤ੍ਵ ਕਿਞ੍ਚਿਦਾਞ੍ਛੇਤ੍| ਅਧਃ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੇਨ ਮਣ੍ਡ- ਲਾਗ੍ਰੇਣ ਵਦ੍ਧਿਪਤ੍ਰੇਣ ਵਾ ਵਿਲਿਖ੍ਯ ਕਨੀਨਕਂ ਚੋਪਾਨੀਯ ਕਨੀਨਕਸਮਮੇਵ ਚਤੁਰ੍ਭਾਗਸ਼ੇਸਂ ਛਿਨ੍ਦ੍ਯਾਤ੍| ਵਰ੍ਜਯੇਚ੍ਚ ਕਨੀਨਕਂ ਸਿਰਾਸ਼੍ਚਾਸ਼੍ਰੁਵਹਾਃ| ਤਥਾ ਹਿ ਨਾਕ੍ਸਿ ਵ੍ਯਾਪਦ੍ਯਤੇ||੧੦||
अथेतरस्मिन् स्निग्धस्यातुरस्य पेया विलेपिजाङ्गलरसा- न्यतमाशितस्य कृतस्वस्त्ययनस्य सुखशयनगलस्यो- त्तानदेहस्य किञ्चिदवाक्शिरसः सुखोष्णाम्बुप्लुततान्त- बस्विन्ननयनस्य सैन्धवेन सबीजपूरकरसेनाञ्जयित्वाङ्गष्ठकेन निमीलितमक्षिविमृन्द्रीयादाबलासग्रथितरूपो- त्पत्तेः| इत्थञ्च संरोषिताक्षस्य प्रचलितेऽर्माधिमांसके निश्चलं परिचारकः शिरो धारयेत्| अन्यश्च वामदक्षिणान्यतरपार्श्वेऽनुकूलं स्थितो दृढ- वस्त्रगर्भाभ्यामङ्गुष्ठाभ्यां वर्त्मनी निक्षिपेत्| अथ वैद्यः कनीनकात् प्रवृद्धेर्मण्यपाङ्गमीक्षमाणस्य यत्र यत्र वली जायते तत्र तत्रार्म बडिशेन मुचुट्या वा नाल्यायतं गृही- त्वा किञ्चिदुन्नम्य कृष्णशुक्लमण्डलाभ्यां सर्वतः सूच्यग्रेण मोक्षयित्व किञ्चिदाञ्छेत्| अधः तीक्ष्णेन मण्ड- लाग्रेण वृद्धिपत्रेण वा विलिख्य कनीनकं चोपानीय कनीनकसममेव चतुर्भागशेषं छिन्द्यात्| वर्जयेच्च कनीनकं सिराश्चाश्रुवहाः| तथा हि नाक्षि व्यापद्यते||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jAlavadarmaNi kriyAvisheShaH (11) · Śloka 11
ਯਤ੍ਤੁ ਜਾਲਵਦਰ੍ਮਵ੍ਯਾਪਿ ਤਦੇਸਿਣ੍ਯਾ ਯਾਵਤ੍ਕਨੀਨਕਮਨੁਸਰ- ਨ੍ਨੁਨ੍ਮੋਚ੍ਯੋਨ੍ਨਮਯ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ਛਿਨ੍ਦ੍ਯਾਤ੍| ਤਦ੍ਵਦਪਾਙ੍ਗਾਤ੍ ਪ੍ਰਵਦ੍ਧੇ ਕਨੀਨਕਮੀਕ੍ਸਮਾਣਸ੍ਯ ਯਾਵਦਪਾਙ੍ਗਂ ਚੋਪਨੀਯਾਪਾਙ੍ਗਸਮਮੇਵ ਤਥਾ ਯਾਵਦ੍ਵਰ੍ਜਯੇਦਪਾਙ੍ਗਂ ਸਿਰਾਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤਃ ਪ੍ਲੋਤੇਨ ਰਕ੍ਤਂ ਵਿਸ਼ੋਧ੍ਯ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਛਿਨ੍ਨਮਵੇਕ੍ਸ੍ਯ ਸੈਨ੍ਧਵਚੂਰ੍ਣੇਨ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਯੇਦ੍ਯਵਨਾਲਭਸ੍ਮਨਾ ਵਾ ਪ੍ਲੋਤਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਚ ਪੁਨਰ੍ਮਧੁਨਾ| ਤਤਃ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਪਰਿਸ੍ਕਿਤਂ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਸੁਖੋਸ੍ਣੇਨ ਪਰਿਸਿਚ੍ਯ ਮਧੁ ਘਤਾਕ੍ਤਂ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍| ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਪਾਦਯੋਸ਼੍ਚਾਸ੍ਮੈ ਸ਼ਤਧੌਤ- ਘਤਂ ਸ਼ੀਤਾਂਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਦੇਹਾਨ੍ ਦਦ੍ਯਾਤ੍||੧੧||
यत्तु जालवदर्मव्यापि तदेषिण्या यावत्कनीनकमनुसर- न्नुन्मोच्योन्नमय्य पूर्ववत् छिन्द्यात्| तद्वदपाङ्गात् प्रवृद्धे कनीनकमीक्षमाणस्य यावदपाङ्गं चोपनीयापाङ्गसममेव तथा यावद्वर्जयेदपाङ्गं सिराश्चेत्यादि| ततः प्लोतेन रक्तं विशोध्य सम्यक् छिन्नमवेक्ष्य सैन्धवचूर्णेन पुनः पुनः प्रतिसारयेद्यवनालभस्मना वा प्लोतशुद्धं च पुनर्मधुना| ततः शीताम्बुपरिष्कितं सर्पिषा सुखोष्णेन परिषिच्य मधु घृताक्तं पूर्ववत् बध्नीयात्| मूर्ध्नि पादयोश्चास्मै शतधौत- घृतं शीतांश्च प्रदेहान् दद्यात्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana armaNAM shastrakarmottarakriyA (12) · Śloka 12
ਸ੍ਨੇਹੋਕ੍ਤਂ ਚਾਚਾਰਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍| ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਚਾਹ੍ਨਿ ਸਾਯਂ ਪ੍ਰਾਤਰ੍ਮਧੁ- ਕਸਰ੍ਪਿਸਾ ਕੋਸ੍ਣੇਨ ਸ਼ਿਰਸ੍ਤਥਾਵਬਦ੍ਧਮੇਵ ਚਾਕ੍ਸਿ ਸਿਞ੍ਚੇਤ੍| ਪਞ੍ਚਾਹਂ ਚੋਸ੍ਣੋਦਕਾਨੁਪਾਨਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪੀਤ੍ਵਾ ਜੀਰ੍ਣੇ ਪਥ੍ਯਮਸ਼੍ਨੀਯਾਤ੍| ਤਤੀਯੇ ਦਿਵਸੇ ਵਿਮੁਚ੍ਯ ਕਰਞ੍ਜਬੀਜਸਿਦ੍ਧੇਨ ਕ੍ਸੀਰੇਣਾਕ੍ਸਿ ਸ੍ਵੇਦਯੇਤ੍| ਲੋਧ੍ਰਮਧੁਕਕਿਂਸ਼ੁਕਪਟੋਲਦ੍ਵਿਹਰਿਦ੍ਰਾਕੋਰਣ੍ਡਮੁ- ਕੁਲਕ੍ਵਾਥੇਨ ਮਧੁਮਿਸ਼੍ਰੇਣਾਸ਼੍ਚ੍ਯੋਤਯੇਤ੍| ਸਪ੍ਤਮੇਹਨਿ ਸਰ੍ਵਥਾ ਮੁਞ੍ਚੇਤ੍| ਆਤਪਾਕਾਸ਼ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਚ ਪਰਿਹਰੇਤ੍||੧੨||
स्नेहोक्तं चाचारमादिशेत्| द्वितीये चाह्नि सायं प्रातर्मधु- कसर्पिषा कोष्णेन शिरस्तथाऽवबद्धमेव चाक्षि सिञ्चेत्| पञ्चाहं चोष्णोदकानुपानं सर्पिः पीत्वा जीर्णे पथ्यमश्नीयात्| तृतीये दिवसे विमुच्य करञ्जबीजसिद्धेन क्षीरेणाक्षि स्वेदयेत्| लोध्रमधुककिंशुकपटोलद्विहरिद्राकोरण्डमु- कुलक्वाथेन मधुमिश्रेणाश्च्योतयेत्| सप्तमेऽहनि सर्वथा मुञ्चेत्| आतपाकाशदर्शनं च परिहरेत्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upadravapratikAraH (13) · Śloka 13
ਸਸ਼ੋਫੇ ਤੁ ਨੇਤ੍ਰੇ ਧੂਮਃ ਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਚਨਞ੍ਚ| ਅਨੁਪਸ਼ਾਨ੍ਤਰਾਗੇ ਸਿਰਾਵਿਸ੍ਰਾਵਣਮ੍ ਸਾਸ੍ਰਾਵੇ ਨਸ੍ਯਮ੍| ਤਿਲਾਨ੍ ਸੁਲਿਖਿਤਾਨ੍ ਮਧੁਕਕਾਕੋਲੀਸੁਨਿਸਣ੍ਣਕਪਞ੍ਚ- ਮੂਲਸ਼ਰ੍ਕਰਾਸ਼ਤਸ਼ੀਤੇ ਪਯਸਿ ਸਪ੍ਤਾਹਂ ਭਾਵਿਤਾਂਸ੍ਤੇਨੈਵ ਪਯਸਾਪੀਡਯੇਤ੍| ਮਧੁਕਸ਼ਤਹ੍ਵਾਸ਼ਾਰਿਵਾਨਨ੍ਤਾਗਰੁਕਾਕੋਲੀਹਰੇਣੁ- ਕੈਲਾਵਾਲੁਕਚੂਰ੍ਣਞ੍ਚ ਪੀਡ੍ਯਮਾਨੇਸੁ ਸੋਡਸ਼ਭਾਗੇਨ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪੇਤ੍| ਤਤ੍ਤੈਲਮੇਭਿਰੇਵੌਸਧੈਃ ਪਯਸਾ ਚਾਸ੍ਟਗੁਣੇਨ ਸਿਦ੍ਧਂ ਨਾਵਨਾ- ਦਸ਼੍ਰੁਰਾਗਘ੍ਨਂ ਦਸ੍ਟਿਪ੍ਰਸਾਦਨਞ੍ਚ| ਕਸ੍ਣਗਤੇ ਤੁ ਵ੍ਰਣੇ ਵ੍ਰਣਸ਼ੁਕ੍ਲਵਤ੍ਕ੍ਰਿਯਾ| ਅਰ੍ਮਸ਼ੇਸੇ ਤੁ ਲੇਖਨਾਞ੍ਜਨਾਨਿ||੧੩||
सशोफे तु नेत्रे धूमः शिरोविरेचनञ्च| अनुपशान्तरागे सिराविस्रावणम् सास्रावे नस्यम्| तिलान् सुलिखितान् मधुककाकोलीसुनिषण्णकपञ्च- मूलशर्कराशृतशीते पयसि सप्ताहं भावितांस्तेनैव पयसापीडयेत्| मधुकशतह्वाशारिवानन्तागरुकाकोलीहरेणु- कैलावालुकचूर्णञ्च पीड्यमानेषु षोडशभागेन प्रक्षिपेत्| तत्तैलमेभिरेवौषधैः पयसा चाष्टगुणेन सिद्धं नावना- दश्रुरागघ्नं दृष्टिप्रसादनञ्च| कृष्णगते तु व्रणे व्रणशुक्लवत्क्रिया| अर्मशेषे तु लेखनाञ्जनानि||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyakchinnAyuktacchinnalakShaNAni ayukte pratikArashca (14) · Śloka 14
ਤਤ੍ਰ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਛਿਨ੍ਨੇ ਵਰ੍ਣਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਿਃ ਸ੍ਵਸ੍ਥਤਾ ਚ| ਹੀਨਚ੍ਛੇਦਾਤ੍ਪੁਨਰ੍ਵਦ੍ਧੀ ਰਾਗਾਸ਼੍ਰੁਪਾਤਪ੍ਰਕਾਸ਼ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਕ੍ਸਮਤ੍ਵਾਦਿ ਚ| ਅਤਿ- ਚ੍ਛੇਦਾਦਕ੍ਸਿਪਾਕਸ੍ਤਮ੍ਭਸ੍ਫੁਰਣਾਸ੍ਰਸ੍ਰੁਤਿਤਿਮਿਰਸਂਰਮ੍ਭਵਿਬਦ੍ਧ- ਵਰ੍ਤ੍ਮਨਿ| ਤੇਸੁ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਦੋਸੋਦ੍ਰੇਕਾਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਨਾਗ- ਰਮਨਸ਼੍ਸ਼ਿਲਾਲੈਲਾਸੈਨ੍ਧਵਸ਼ਰ੍ਕਰਾਭਿਰਰ੍ਧਕਰ੍ਸਾਂਸ਼ਾਭਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਰਸਾਞ੍ਜਨਾਰ੍ਧਪਲਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਦ੍ਰੁਤਮਞ੍ਜਨਾਦਰ੍ਮਸ਼ੇਸਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਤਿਮਿਰਪਿਲ੍ਲਾ- ਮਯਘ੍ਨਮ੍||੧੪||
तत्र सम्यक् छिन्ने वर्णविशुद्धिः स्वस्थता च| हीनच्छेदात्पुनर्वृद्धी रागाश्रुपातप्रकाशदर्शनाक्षमत्वादि च| अति- च्छेदादक्षिपाकस्तम्भस्फुरणास्रस्रुतितिमिरसंरम्भविबद्ध- वर्त्मनि| तेषु यथास्वं दोषोद्रेकात् प्रतिकुर्यात्| नाग- रमनश्शिलालैलासैन्धवशर्कराभिरर्धकर्षांशाभिर्युक्तं रसाञ्जनार्धपलं क्षौद्रद्रुतमञ्जनादर्मशेषश्लेष्मतिमिरपिल्ला- मयघ्नम्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirAjAle karmavisheShaH (15) · Śloka 15
ਸਿਰਾਜਾਲੇ ਸਿਰਾ ਯਾਸ੍ਤੁ ਸ੍ਥੂਲਾਃ ਕਠਿਨਾਸ਼੍ਚ ਤਾ ਬਡਿਸ਼ੇਨ ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਮਣ੍ਡਲਾਗ੍ਰੇਣੋਲ੍ਲਿਖੇਤ੍||੧੫||
सिराजाले सिरा यास्तु स्थूलाः कठिनाश्च ता बडिशेन गॄहीत्वा मण्डलाग्रेणोल्लिखेत्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirApiTakAyAM karmavisheShaH (16) · Śloka 16
ਸਿਰਾਪਿਟਕਾਃ ਸੂਚ੍ਯਗ੍ਰੇਣਾਵਲਮ੍ਬਿਤਾਃ ਕਸ੍ਣਮਨੁਪਘ੍ਨਨ੍ ਛਿਨ੍ਦ੍ਯਾਤ੍| ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਸ੍ਤ੍ਵਵਲਿਖੇਤ੍| ਅਰ੍ਮਵਚ੍ਯੈਤਯੋਃ ਸ਼ੇਸਮਾਚਰੇਤ੍||੧੬||
सिरापिटकाः सूच्यग्रेणावलम्बिताः कृष्णमनुपघ्नन् छिन्द्यात्| सूक्ष्मास्त्ववलिखेत्| अर्मवच्यैतयोः शेषमाचरेत्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shuklakeShu cikitsAkramaH (17) · Śloka 17
ਸ਼ੁਕ੍ਲਕੇਸੁ ਯਥਾਸ੍ਵਦੋਸਾਨੁਸਾਰੇਣ ਤ੍ਰਿਫਲਾਘਤਪਾਨਰਕ੍ਤ- ਮੋਕ੍ਸਵਿਰੇਚਨਾਸ਼੍ਚ੍ਯੋਤਨਮੁਖਾਲੇਪਨਸ੍ਯਤਰ੍ਪਣਪੁਟਪਾਕਾਨ੍ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ||੧੭||
शुक्लकेषु यथास्वदोषानुसारेण त्रिफलाघृतपानरक्त- मोक्षविरेचनाश्च्योतनमुखालेपनस्यतर्पणपुटपाकान् प्रयुञ्जीत||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vraNashukle cikitsA (18) · Śloka 18
ਤਤ੍ਰ ਵ੍ਰਣਸ਼ੁਕ੍ਲੇ ਤ੍ਰਿਬਨ੍ਨਿਰ੍ਯੂਹੇਣ ਤ੍ਰਿਰ੍ਵਿਪਕ੍ਵਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਸਿਰਾਂ ਚ ਵਿਧ੍ਯੇਤ੍| ਦੁਸ੍ਟਸ਼ੇਸਂ ਚ ਪਿਣ੍ਡਿਤਮਕ੍ਸਿਗਮਸਕ੍ ਜਲੌਕੋਭਿਰਪਹਰੇਤ੍| ਮਧੁਕਕਾਕੋਲੀਮਦ੍ਵੀਕੋਤ੍ਪਲਵਿਦਾਰੀਕ੍ਵਾਥੇਨ ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਕ੍ਸੀਰਕਾਕੋਲੀਮਧੁਕਕ੍ਵਥਿ- ਤਾਜਕ੍ਸੀਰੇਣ ਵਾ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰੇਣਾਸ਼੍ਚ੍ਯੋਤਯੇਤ੍| ਸ਼ੀਤੈਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਸ਼ਿਰੋਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਦਿਹ੍ਯਾਤ੍ ਸਿਞ੍ਚੇਚ੍ਚ| ਏਵਮਪ੍ਯਨੁਬਦ੍ਧਵੇਦਨਂ ਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾ- ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਵਤਾ ਘਤਮਣ੍ਡੇਨਾਨੁਵਾਸਯੇਤ੍| ਅਪਿ ਚ ਅਸ਼੍ਰੁ ਰਾਗਰੁਜਾਸ਼ਾਨ੍ਤਿਂ ਯਦਾ ਯਸ੍ਯੋਪਲਕ੍ਸਯੇਤ੍| ਤਦਾ ਤਦਾਞ੍ਜਨੈਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਲੇਖਣਿਯੈਰੁਪਾਚਰੇਤ੍||੧੮||
तत्र व्रणशुक्ले त्रिबृन्निर्यूहेण त्रिर्विपक्वं सर्पिः पाययेत्| सिरां च विध्येत्| दुष्टशेषं च पिण्डितमक्षिगमसृक् जलौकोभिरपहरेत्| मधुककाकोलीमृद्वीकोत्पलविदारीक्वाथेन मञ्जिष्ठाक्षीरकाकोलीमधुकक्वथि- ताजक्षीरेण वा सशर्करेणाश्च्योतयेत्| शीतैश्चास्य शिरोवक्त्रं दिह्यात् सिञ्चेच्च| एवमप्यनुबद्धवेदनं शताह्वा- यष्ट्याह्ववता घृतमण्डेनानुवासयेत्| अपि च अश्रु रागरुजाशान्तिं यदा यस्योपलक्षयेत्| तदा तदाञ्जनैः शुक्लं लेखणियैरुपाचरेत्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vaiDUryAdivartiH (19) · Śloka 19
ਵੈਦੂਰ੍ਯਸ੍ਫਟਿਕਸ਼ਙ੍ਖਮੁਕ੍ਤਾਵਿਦ੍ਰੁਮਰੁਪ੍ਯਾਯਸ੍ਰਪੁਤਾਮ੍ਰਸੀਸਾਲਮਨਃ- ਸ਼ਿਲਾਕੁਕ੍ਕੁਟਾਣ੍ਡਤ੍ਵਕ੍ਸਮੁਦ੍ਰਫੇਨਰਸਾਞ੍ਜਨਸੈਨ੍ਧਵੈਰਜਾਪਯਃ- ਪਿਸ੍ਟੈਰ੍ਵਰ੍ਤਯਸ਼੍ਛਾਯਾਸ਼ੁਸ੍ਕਾਃ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਘਸ੍ਟਾਃ ਪ੍ਰਾਤਃ ਸਾਯਂ ਚ ਪ੍ਰਯੁ ਕ੍ਤਾ ਵ੍ਰਣਸ਼ੁਕ੍ਲਨੁਦਃ| ਕਰਵਰਾਹਗੋਗਰ੍ਦਭਾਸ਼੍ਵਾਜੋਸ੍ਟ੍ਰਦਸ਼ਨਾਃ ਸ਼ਙ੍ਖਮੁਕ੍ਤਾਸਮੁਦ੍ਰਫੇਨਾਸ਼੍ਚ ਮਰਿਚਚਤੁਰ੍ਥਾਸ਼ਯੁਤਾ ਜਲਪਿਸ੍ਟਾ ਵਰ੍ਤਯਃ ਕ੍ਸਤਸ਼ੁਕ੍ਲਹਰਾਃ| ਲਾਕ੍ਸਾਸੁਵਰ੍ਣਗੈਰਿਕਚਨ੍ਦਨਜਾਤੀਮੁਕੁਲੈਰ੍ਵਤਿਰਸਕ੍ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਸਾ- ਦਨੀ ਵ੍ਰਣਸ਼ੁਕ੍ਲਹਰਾ ਚ||੧੯||
वैदूर्यस्फटिकशङ्खमुक्ताविद्रुमरुप्यायस्रपुताम्रसीसालमनः- शिलाकुक्कुटाण्डत्वक्समुद्रफेनरसाञ्जनसैन्धवैरजापयः- पिष्टैर्वर्तयश्छायाशुष्काः क्षौद्रघृष्टाः प्रातः सायं च प्रयु क्ता व्रणशुक्लनुदः| करवराहगोगर्दभाश्वाजोष्ट्रदशनाः शङ्खमुक्तासमुद्रफेनाश्च मरिचचतुर्थाशयुता जलपिष्टा वर्तयः क्षतशुक्लहराः| लाक्षासुवर्णगैरिकचन्दनजातीमुकुलैर्वतिरसृक्पित्तप्रसा- दनी व्रणशुक्लहरा च||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nimnashuklacikitsA (20) · Śloka 20
ਨਿਮ੍ਨਂ ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਸਰੁਜਮੁਨ੍ਨਮਯੇਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਪਾਨਨਸ੍ਯਜਾਙ੍ਗਲਰਸੈਃ| ਨੀਰੁਜਂ ਤਰ੍ਪਣਪੁਟਪਾਕਾਭ੍ਯਾਮ੍||੨੦||
निम्नं च शुक्लं सरुजमुन्नमयेत् स्नेहपाननस्यजाङ्गलरसैः| नीरुजं तर्पणपुटपाकाभ्याम्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tarpaNam (21) · Śloka 21
ਤਤ੍ਰ ਤਰ੍ਪਣਂ ਮਗਵਿਸ੍ਕਿਰਪਿਸ਼ਿਤਂ ਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਸੁਨਿਸਣ੍ਣੋਤ੍ਪਲ ਮਣਾਲਸ਼ਙ੍ਗਾਟਕਕਸ਼ੇਰੁਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਕ੍ਸੀਰਵਿਦਾਰੀਜੀਵਨੀਯਾਂਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਪਾਚਯੇਤ੍ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਵਨੀਤਮੁਦ੍ਧਤ੍ਯ ਚਨ੍ਦਨਮਧੁਸ਼ਰ੍ਕਰਾਨ ਨ੍ਤਾਨੀਲੋਤ੍ਪਲਕਲ੍ਕੈਰਸ੍ਟਗੁਣੇਨ ਚ ਪਯਸਾ ਵਿਪਕ੍ਵਂ ਪੂਰ੍ਵਵਦ੍ਯੋਜਯੇਤ੍||੨੧||
तत्र तर्पणं मृगविष्किरपिशितं काश्मर्यसुनिषण्णोत्पल मृणालशृङ्गाटककशेरुद्राक्षाक्षीरविदारीजीवनीयांश्च क्षीरेण पाचयेत् तस्मान्नवनीतमुद्धत्य चन्दनमधुशर्करान न्तानीलोत्पलकल्कैरष्टगुणेन च पयसा विपक्वं पूर्ववद्योजयेत्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puTapAkaH (22) · Śloka 22
ਪੁਟਪਾਕਞ੍ਚ ਕੁਕ੍ਕੁਟਮੁਦ੍ਧਤਾਨ੍ਤ੍ਰਂ ਵੇਸ਼ਵਾਰੀਕਤ੍ਯ ਚਨ੍ਦਨ ਸਾਰਿਵਾਮਧੁਕਸ਼ਰ੍ਕਰਾਨਨ੍ਤਾਨੀਲੋਤ੍ਪਲਪ੍ਰਪੌਣ੍ਡਰੀਕਜੀਵਨੀ ਯਕਲ੍ਕੈਃ ਸਮਧੁਘਤੈਃ ਸਂਸਜ੍ਯ ਪ੍ਰਾਗਿਵ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਦ੍ਵਿਤ੍ਵਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮੇਵਂ ਯਾਪਯੇਤ੍||੨੨||
पुटपाकञ्च कुक्कुटमुद्धृतान्त्रं वेशवारीकृत्य चन्दन सारिवामधुकशर्करानन्तानीलोत्पलप्रपौण्डरीकजीवनी यकल्कैः समधुघृतैः संसृज्य प्रागिव कल्पयेत्| द्वित्वच्छिन्नमेवं यापयेत्||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shuddhashuklacikitsA (23) · Śloka 23
ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ਼ੁਕ੍ਲੇ ਹਰਿਦ੍ਰਾਮਧੁਕਸ਼ਾਰਿਵਾਲੋਧ੍ਰਨਿਰ੍ਯੂਹੇਣਾਸ਼੍ਚ੍ਯੋਤਨਮ੍| ਲੋਧ੍ਰਚੂਰ੍ਣੇਨ ਵਾ ਤਾਨ੍ਤਵਬਦ੍ਧੇਨੋਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਮਦਿਤੇਨ| ਸ਼ੁਦ੍ਧਕੋਸ੍ਠਸ੍ਯ ਚ ਦਨ੍ਤੀਜ੍ਯੋਤਿਸ੍ਮਤੀਕਲ੍ਕੋਵਪੀਡਕਃ| ਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਚਨਦ੍ਰਵ੍ਯਵਿਪਕ੍ਵਂ ਵਾ ਤੈਲਂ ਮਰ੍ਸ਼ਃ ਪ੍ਰਤਿਮਰ੍ਸ਼ੋ ਵਾ||੨੩||
शुद्धशुक्ले हरिद्रामधुकशारिवालोध्रनिर्यूहेणाश्च्योतनम्| लोध्रचूर्णेन वा तान्तवबद्धेनोष्णाम्बुमृदितेन| शुद्धकोष्ठस्य च दन्तीज्योतिष्मतीकल्कोऽवपीडकः| शिरोविरेचनद्रव्यविपक्वं वा तैलं मर्शः प्रतिमर्शो वा||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vartyAdiyogAH (24) · Śloka 24
ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਸੈਨ੍ਧਵਮਧੁਯਸ੍ਟਿਕਾਬਹਤੀਮੂਲਤਾਮ੍ਰਰਜੋਭਿਰਾਮਲਕਰ- ਸਪਿਸ੍ਟੈਸ੍ਤਾਮ੍ਰਪਾਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਲੇਪਯੇਤ੍| ਤਚ੍ਚ ਸਘਤੈਰ੍ਯਵੈਰਾਮਲਕ ਪਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਬਹੁਸ਼ੋ ਧੂਪਯੇਤ੍| ਵਰ੍ਤਿਰੇਸਾ ਮਹਾਨੀਲਾ ਮਧੁਤੋਯਘਸ੍ਟਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਨਾਸ਼ਯਤਿ| ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾ ਚ ਦਨ੍ਤਵਰ੍ਤਿਃ| ਅਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਤੁ ਸ਼ੁਕ੍ਲੇ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਪੁਨਃ ਪੁਨਰ੍ਯਥੋਕ੍ਤਮੇਵ ਪਰ੍ਯਾਯੇਣ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਅਨ੍ਤਰਾਨ੍ਤਰਾ ਚ ਰਕ੍ਤਂ ਵਿਸ੍ਰਾਵਯੇਤ੍| ਅਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਪ੍ਰਤਿਸੇਧਂ ਚੇਕ੍ਸੇਤ||੨੪||
शुण्ठीसैन्धवमधुयष्टिकाबृहतीमूलताम्ररजोभिरामलकर- सपिष्टैस्ताम्रपात्रं प्रलेपयेत्| तच्च सघृतैर्यवैरामलक पत्रैश्च बहुशो धूपयेत्| वर्तिरेषा महानीला मधुतोयघृष्टा शुद्धशुक्लं नाशयति| पूर्वोक्ता च दन्तवर्तिः| अशाम्यति तु शुक्ले सर्वत्र पुनः पुनर्यथोक्तमेव पर्यायेण योजयेत्| अन्तरान्तरा च रक्तं विस्रावयेत्| अभिष्यन्दप्रतिषेधं चेक्षेत||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana utsAdanAnya~jjanAni (25) · Śloka 25
ਅਥੋਤ੍ਸਾਦਨਾਰ੍ਥਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ਼ੁਕ੍ਲੇ ਸਮ੍ਪ੍ਰਹਰ੍ਸਣਾਨਿ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਤ੍ਰਿਫਲਾਰਸੇਨ ਤ੍ਰ੍ਯਹਂ ਭਾਵਿਤੇਨ ਸੈਨ੍ਧਵੇਨਾਞ੍ਜਯੇਤ੍| ਤਦ੍ਵਤ੍ ਪਿਪ੍ਪਲੀਭਿਰ੍ਵਾ| ਮਰਿਚਪਿਪ੍ਪਲੀਸ਼ਿਰੀਸਬੀਜਸੈਨ੍ਧਵੈਰ੍ਵਾ| ਕੋਲਾਸ੍ਥਿਕਤਕਫਲਸ਼ਙ੍ਖਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਮਧੁਕਰਿਵਾ| ਬਲਾਸਗ੍ਰਥਿਤੋਕ੍ਤਕ੍ਸਾਰਾਞ੍ਜਨੈਰ੍ਵਾ||੨੫||
अथोत्सादनार्थं शुद्धशुक्ले सम्प्रहर्षणानि दद्यात्| त्रिफलारसेन त्र्यहं भावितेन सैन्धवेनाञ्जयेत्| तद्वत् पिप्पलीभिर्वा| मरिचपिप्पलीशिरीषबीजसैन्धवैर्वा| कोलास्थिकतकफलशङ्खद्राक्षामधुकरिवा| बलासग्रथितोक्तक्षाराञ्जनैर्वा||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana utsAdanAdupadrave~a~jjanAni - sandhAva~jjanAni (26) · Śloka 26
ਸਮ੍ਪ੍ਰਹਰ੍ਸਣਾਦ੍ਰਾਗਾਸ਼੍ਰੁਵੇਦਨਾਸੁ ਸਨ੍ਧਾਵਾਞ੍ਜਨਾਨਿ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍| ਸ਼ਙ੍ਖਂ ਤਾਮ੍ਰੇ ਸ੍ਤਨ੍ਯੇਨ ਘਸ੍ਟਂ ਸਘਤੈਰ੍ਯਵੈਃ ਸ਼ਮੀਪਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਧੂਪਯੇਤ੍ ਅਨੇਨ ਸਨ੍ਧਾਵਾਞ੍ਜਨੇਨਾਞ੍ਜਯੇਤ੍| ਤਦ੍ਵਤ੍ ਸੁਵਰ੍ਣ ਰੂਪ੍ਯਮਯੋ ਵਾ ਘਸ੍ਟਂ ਸਘਤੈਰ੍ਬਦਰੀਪਤ੍ਰੈਰ੍ਧੂਪਿਤਮਞ੍ਜਨਮ੍| ਸ਼ਙ੍ਖੋ ਨਿਸ੍ਤੁਸਾਸ਼੍ਚ ਹਰਿਤ ਮੁਦ੍ਗਾਃ ਪਿਸ੍ਟਾ ਵਰ੍ਤਿਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣੋ ਵਾ ਮਧੁਯੁਕ੍ਤੋਞ੍ਜਨਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਹਰ੍ਸਣਮ੍| ਮਧੁਕਸਾਰਸ਼੍ਚ ਮਧੁਨਾ ਬਿਭਿਤਕਾਸ੍ਥਿਮਞ੍ਜਾ ਵਾ||੨੬||
सम्प्रहर्षणाद्रागाश्रुवेदनासु सन्धावाञ्जनानि युञ्ज्यात्| शङ्खं ताम्रे स्तन्येन घृष्टं सघृतैर्यवैः शमीपत्रैश्च धूपयेत् अनेन सन्धावाञ्जनेनाञ्जयेत्| तद्वत् सुवर्ण रूप्यमयो वा घृष्टं सघृतैर्बदरीपत्रैर्धूपितमञ्जनम्| शङ्खो निस्तुषाश्च हरित मुद्गाः पिष्टा वर्तिश्चूर्णो वा मधुयुक्तोऽञ्जनं शुक्लहर्षणम्| मधुकसारश्च मधुना बिभितकास्थिमञ्जा वा||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pratya~jjanopanAhau (27) · Śloka 27
ਮਸੂਰਾ ਨਿਸ੍ਤੁਸਾਃ ਸ੍ਤਨ੍ਯਪਿਸ੍ਟਾਸ੍ਤਰੁਣਦਰ੍ਭਾਙ੍ਕੁਰਾ ਘਤਮਾਜਂ ਗੋਕ੍ਸੀਰਂ ਸ਼ਰਸ਼੍ਚਾਯਸੇ ਤਾਮ੍ਰੇਣ ਘਸ੍ਟਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਵੇਦਨਾਘ੍ਨਮ੍| ਯਵਗੋਧੂਮਜੀਵਨੀਯਮਾਂਸੀਚੂਰ੍ਣੇਨ ਸਘ੍ਰੁਤਸ਼ਰ੍ਕਰੋਤ੍ਕਾਰਿਕਾ ਸ੍ਵੇਦੋਪਨਾਹੇ ਪ੍ਰਣੀਤਾ ਵੇਦਨਾਮਪਨਯਤਿ ਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਚੋਤ੍ਸਾਦਯਤਿ| ਤਦ੍ਵਦਾਨੂਪਮਾਂਸਵੇਸ਼ਵਾਰੋ ਵਸਾਪਯਃ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਿਮਿਸ਼੍ਰਃ ਸਿਦ੍ਧਃ||੨੭||
मसूरा निस्तुषाः स्तन्यपिष्टास्तरुणदर्भाङ्कुरा घृतमाजं गोक्षीरं शरश्चायसे ताम्रेण घृष्टं प्रत्यञ्जनं वेदनाघ्नम्| यवगोधूमजीवनीयमांसीचूर्णेन सघ्रुतशर्करोत्कारिका स्वेदोपनाहे प्रणीता वेदनामपनयति शुक्लं चोत्सादयति| तद्वदानूपमांसवेशवारो वसापयः सर्पिर्विमिश्रः सिद्धः||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upanAhapracalitadoShasyA~jjanam - lekhanA~jjanam (28) · Śloka 28
ਅਥੈਵਮੁਪਨਾਹਪ੍ਰਚਲਿਤਸ੍ਯ ਅਞ੍ਜਨਮ੍| ਗੋਖਰਾਸ਼੍ਵੋਸ੍ਟ੍ਰਦਨ੍ਤਾਃ ਸਮੁਦ੍ਰਫੇਨਃ ਸ਼ਙ੍ਖਸ਼੍ਚਾਰ੍ਜੁਨਕਸਾਯਪਿਸ੍ਟਾ ਵਰ੍ਤਿਰ੍ਲੇਖਨੀ| ਸਮੁਦ੍ਰਫੇਨਸ਼ਙ੍ਖਖਰਪਰਸ਼ੁਕਾਸ੍ਥਿਖਰਨਾਗਾਸ਼੍ਵਗੋਬਾਲਾਸ੍ਤਿਨ੍ਦੁਕ- ਕਸਾਯਪਿਸ੍ਟਾ ਵਾ||੨੮||
अथैवमुपनाहप्रचलितस्य अञ्जनम्| गोखराश्वोष्ट्रदन्ताः समुद्रफेनः शङ्खश्चार्जुनकषायपिष्टा वर्तिर्लेखनी| समुद्रफेनशङ्खखरपरशुकास्थिखरनागाश्वगोबालास्तिन्दुक- कषायपिष्टा वा||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana punaH pratya~jjanaM leKana~jca (29) · Śloka 29
ਪ੍ਰਤ੍ਯਞ੍ਜਨਞ੍ਚ ਤਰੁਣਬਦਰਖਦਿਰਤਿਨ੍ਦੁਕਾਸ੍ਥ੍ਨਾਮਨ੍ਤਰ੍ਧੂਮਦਗ੍ਧਾਨਾਂ ਚੂਰ੍ਣਮ੍| ਉਤ੍ਸਨ੍ਨਂ ਵਾ ਸਸ਼ਲ੍ਯਂ ਵਾ ਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਬਾਲਾਦਿਭਿਰ੍ਲਿਖੇਤ੍ ਪੁਟਪਾਕੇਨ ਵਾ| ਬਲਾਸਗ੍ਰਥਿਤੋਕ੍ਤਕ੍ਸਾਰਰਸਕ੍ਰਿਯਯਾ ਵਾ||੨੯||
प्रत्यञ्जनञ्च तरुणबदरखदिरतिन्दुकास्थ्नामन्तर्धूमदग्धानां चूर्णम्| उत्सन्नं वा सशल्यं वा शुक्लं बालादिभिर्लिखेत् पुटपाकेन वा| बलासग्रथितोक्तक्षाररसक्रियया वा||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirAshuklacikitsA (30) · Śloka 30
ਸਿਰਾਸ਼ੁਕ੍ਲੇ ਤ੍ਵਦਸ੍ਟਿਘ੍ਨੇ ਤਰੁਣੇ ਵ੍ਰਣਸ਼ੁਕ੍ਲਵਤ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਅਞ੍ਜਨਂ ਚਾਸ੍ਯ ਪ੍ਰਪੌਣ੍ਡਰੀਕਮਧੁਕਹਦ੍ਰਾਲੋਹਰਜੋਞ੍ਜ- ਨਬਹਤੀਕ੍ਸੀਰਕਾਕੋਲੀਰਜਾਪਯਃ ਪਿਸ੍ਟ ਯਵੈਰ੍ਘਤਯੁਕ੍ਤੈਰਾ- ਮਲਕੀਪਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਪਰ੍ਯਾਯੇਣ ਧੂਪਿਤਾ ਵਰ੍ਤਿਃ| ਅਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਮੇਵ ਮਰ੍ਮਵਤ੍ਸਾਧਯੇਤ੍| ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਂ ਤੁ ਰਸਾਞ੍ਜਨਂ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਮ੍| ਸਕ੍ਸਮੇ ਦਿਵਸੇ ਕੁਕ੍ਕੁਟਾਣ੍ਡਕਪਾਲਸ੍ਫ ਟਿਕਚਨ੍ਦਨਮਨਸ਼੍ਸ਼ਿਲਾਲੌਰਸ਼੍ਵਵਰਾਹਦਸ਼ਨੈਸ਼੍ਚ ਵਰ੍ਤਿਂ ਕਤ੍ਵਾਞ੍ਜਯੇਤ੍| ਉਦਧਿਕਫਸ਼ਙ੍ਖਚਨ੍ਦਨੈਰਜਾਪਯਃ ਪਿਸ੍ਟੈਰ੍ਵਰ੍ਤਿਰ੍ਮਧੁਘਸ੍ਟਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਸਿਰਾਸ਼ੁਕ੍ਲਜਿਤ੍| ਅਨੁਪਸ਼ਮੇ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਚਾਤੁਰੇ ਕਿਞ੍ਚਿਦਿਦਮੇਵਾਸਕਤ੍ ਕੁਰ੍ਵੀਤ||੩੦||
सिराशुक्ले त्वदृष्टिघ्ने तरुणे व्रणशुक्लवत् कुर्यात्| अञ्जनं चास्य प्रपौण्डरीकमधुकहद्रालोहरजोऽञ्ज- नबृहतीक्षीरकाकोलीरजापयः पिष्ट यवैर्घृतयुक्तैरा- मलकीपत्रैश्च पर्यायेण धूपिता वर्तिः| अप्रशान्तमेव मर्मवत्साधयेत्| समाक्षिकं तु रसाञ्जनं प्रतिसारणम्| सक्षमे दिवसे कुक्कुटाण्डकपालस्फ टिकचन्दनमनश्शिलालौरश्ववराहदशनैश्च वर्तिं कृत्वाऽञ्जयेत्| उदधिकफशङ्खचन्दनैरजापयः पिष्टैर्वर्तिर्मधुघृष्टा प्रत्यञ्जनं सिराशुक्लजित्| अनुपशमे पश्यति चातुरे किञ्चिदिदमेवासकृत् कुर्वीत||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ajakAcikitsA (31) · Śloka 31
ਅਜਕਾਮਦਸ੍ਟਯੁਪਘਾਤਿਨੀ ਕਸ੍ਣਾਨ੍ਤਜਾਮਵਿਸ੍ਰਾਵਣੈਰ੍ਮਧੁਰ- ਵਿਰੇਚਨੈਃ ਕ੍ਸੀਰਬਸ੍ਤਿਭਿਸ਼੍ਚ ਸਾਧਯੇਤ੍| ਸਿਰਾਸ਼ੁਕ੍ਲਵਚ੍ਚਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਾਦਿਵਿਧਿਨੇਤਿ| ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ ਅਜਕਾਯਾਮਸਾਧ੍ਯਾਯਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲੇਨ੍ਯਤ੍ਰ ਚ ਤਦ੍ਵਿਧੇ| ਵੇਦਨੋਪਸ਼ਮਂ ਸ੍ਨੇਹਪਾਨਾਸਕ੍ਸ੍ਰਾਵਣਾਦਿਭਿਃ| ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵੀਭਤ੍ਸਤਾਂ ਜੇਤੁਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਤ੍ਵੋਤ੍ਸੇਧਸਾਧਨਮ੍| ਨਾਲਿਕੇਰਾਸ੍ਥਿਭਲ੍ਲਾਤਤਾਲਵਂਸ਼ਕਰੀਰਜਮ੍| ਭਸ੍ਮਾਦ੍ਧਿਃ ਸ੍ਰਾਵਯੇਤ੍ਤਾਭਿਰ੍ਭਾਵਯੇਤ੍ਕਰਭਾਸ੍ਥਿਜਮ੍| ਚੂਰ੍ਣਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲੇਸ੍ਵਸਾਧ੍ਯੇਸੁ ਤਦ੍ਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਘ੍ਨਮ੍| ਸਾਧ੍ਯੇਸੁ ਸਾਧਨਾਯਾਲਮਿਦਮੇਵ ਚ ਸ਼ੀਲਿਤਮ੍||੩੧||
अजकामदृष्टयुपघातिनी कृष्णान्तजामविस्रावणैर्मधुर- विरेचनैः क्षीरबस्तिभिश्च साधयेत्| सिराशुक्लवच्चशस्त्रकर्मादिविधिनेति| भवति चात्र अजकायामसाध्यायं शुक्लेऽन्यत्र च तद्विधे| वेदनोपशमं स्नेहपानासृक्स्रावणादिभिः| कुर्याद्वीभत्सतां जेतुं शुक्लत्वोत्सेधसाधनम्| नालिकेरास्थिभल्लाततालवंशकरीरजम्| भस्माद्धिः स्रावयेत्ताभिर्भावयेत्करभास्थिजम्| चूर्णं शुक्लेष्वसाध्येषु तद्वैवर्ण्यघ्नम्| साध्येषु साधनायालमिदमेव च शीलितम्||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ajakAyAH vedhanam (32) · Śloka 32
ਅਜਕਾਂ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਤੋ ਵਿਦ੍ਧ੍ਵਾ ਸੁਚ੍ਯਾ ਵਿਸ੍ਰਾਵ੍ਯ ਚੋਦਕਮ੍| ਸਮਂ ਪ੍ਰਪੀਡ੍ਯਾਙ੍ਗੁਸ੍ਠੇਨ ਵਸਾਰ੍ਦ੍ਰੇਣਾਨੁ ਪੂਰਯੇਤ੍| ਵ੍ਰਣਂ ਗੋਮਾਂਸਚੂਰ੍ਣੇਨ ਬਦ੍ਧਂ ਬਦ੍ਧਂ ਵਿਮੁਚ੍ਯ ਚ| ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਾਦ੍ ਵ੍ਰਣੇ ਰੂਢੇ ਕਸ੍ਣਭਾਗੇ ਸਮੇ ਸ੍ਥਿਤੇ| ਸ੍ਨੇਹਾਞ੍ਜਨਂ ਚ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਨਸ੍ਯਂ ਚ ਕ੍ਸੀਰਸਰ੍ਪਿਸਾ| ਤਥਾਪਿ ਪੁਨਰਾਧ੍ਮਾਤੇ ਭੇਦਚ੍ਛੇਦਾਦਿਕਾਂ ਕ੍ਰਿਯਾਮ੍| ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਯਥਾ ਨਾਤਿਚ੍ਛੇਦੇਨ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਿਮਜ੍ਜਨਮ੍||੩੨||
अजकां पार्श्वतो विद्ध्वा सुच्या विस्राव्य चोदकम्| समं प्रपीड्याङ्गुष्ठेन वसार्द्रेणानु पूरयेत्| व्रणं गोमांसचूर्णेन बद्धं बद्धं विमुच्य च| सप्तरात्राद् व्रणे रूढे कृष्णभागे समे स्थिते| स्नेहाञ्जनं च कर्तव्यं नस्यं च क्षीरसर्पिषा| तथापि पुनराध्माते भेदच्छेदादिकां क्रियाम्| युक्त्या कुर्याद्यथा नातिच्छेदेन स्यान्निमज्जनम्||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shuklacikitsopasaMhAraH (33-15) · Śloka 15
ਨਿਤ੍ਯਂ ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਲੇਸੁ ਸ਼ਤਂ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਪਾਨੇ ਚ ਮਰ੍ਸ਼ੇ ਚ ਘਤਂ ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍| ਨ ਹੀਯਤੇ ਲਬ੍ਧਬਲਾ ਤਥਾਨ੍ਤ- ਸ੍ਤੀਕ੍ਸਣਾਞ੍ਜਨੈਰ੍ਦਕ੍ ਪ੍ਰਤਤਂ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੈਃ||੩੩|| ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਾਟਸ੍ਯ ਕਤਾਵਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਸਨ੍ਧਿਸਿਤਾਸਿਤਰੋਗਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਨਾਮ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੫||
नित्यं च शुक्लेषु शृतं यथास्वं पाने च मर्शे च घृतं विदध्यात्| न हीयते लब्धबला तथान्त- स्तीक्षणाञ्जनैर्दृक् प्रततं प्रयुक्तैः||३३|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भाटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे सन्धिसितासितरोगप्रतिषेधो नाम चतुर्दशोऽध्यायः||१५||
🔊 Audio coming soon