14. sandhisitāsitarōgapratiṣēdhaḥ

Adhikarana atha sandhisitAsitarogapratiShedho nAma caturdasho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1

અથાતઃ સન્ધિસિતાસિતરોપ્રતિષેધં નામાધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ| ઇતિ હ સ્માહુરાત્રેયાદયો મહર્ષયઃ||૧||

Adhikarana upanAhacikitsA (2) · Śloka 2

ઉપનાહં ભિષક્ સ્વિન્નં વ્રીહિમુખેન ભિત્વા મણ્ડલાગ્રેણ સમન્તાલ્લેખયેત્| તતઃ સૈન્ધવપિપ્પલીચૂર્ણેન સક્ષૌદ્રેણ પ્રતિસારયેત્| પૂર્વવચ્ચબધ્નીયાત્| પટોલપત્રામલકક્વાથેનાશ્ચયોતયેત્||૨||

Adhikarana parvaNIcikitsA (3) · Śloka 3

પર્વણીમુત્તરસન્ધિત્રિભાગે બડિશેનાવલમ્બ્ય વૃદ્ધિપત્રે- ણાર્ધમાત્રે છિન્દ્યાત્| અન્યથાઽશ્રુનાડી સ્યાત્| મધુસૈન્ધવ- પ્રતિસારિતાં ચાર્મવચ્ચિકિત્સેત્||૩||

Adhikarana pUyAlasacikitsA (4) · Śloka 4

પૂયાલસે સિરાં વિધ્યેત્તતસ્તમુપનાહયેદક્ષિપાકોક્તં ચેક્ષેત| સૈન્ધવાર્દ્રકકાસીસાયસ્તામ્રૈઃ સુસૂક્ષ્મૈઃ સક્ષૌદ્રૈરઞ્જનમ્||૪||

Adhikarana kRumigranthicikitsA (5) · Śloka 5

કૃમિગ્રન્થિં કરીષેણ સ્વિન્નં ભિત્વા વિલિખ્ય ચ કાસીસસૈન્ધવત્રિફલામાક્ષિકૈઃ પ્રતિસારયેત્||૫||

Adhikarana shuktikAcikitsA (6) · Śloka 6

શુક્તિતકાં પિત્તાભિષ્યન્દવત્ સાધયેત્||૬||

Adhikarana balAsagrathitapiShTakayoshcikitsA (7) · Śloka 7

બલાસગ્રથિતં પિષ્ટકં ચ સિરાવ્યધવર્જં કફાભિષ્યન્દવત્| વિશેષતસ્તિલનાલાન્ યવનાલાન્ વા હરિતશલાકાન- ર્ધમાસમજાક્ષીરેણ ભવયિત્વા શોષયિત્વા ચ દાહયેત્| તતસ્તદ્ભસ્મ ક્ષારકલ્પેન પરિસ્રાવ્યાદર્વીલેપાદ્વિપચેત્| રસક્રિયેયં વલાસગ્રથિતશોફોપદેહહરા| અયમેવ ચ કલ્પઃ ફણિજ્જાર્જકાસ્ફોતબિલ્વકપિત્થનિર્ગુણ્ડ્યે- રણ્ડકુમુદોત્પલજાતીકુસુમેષુ પૃથક્ કાર્યઃ| સૈન્ધવાલમરિચકટ્ફલશઙ્ખસમુદ્રફેનૈર્વર્તિઃ પિષ્ટકેઽઞ્જનમ્| શુણ્ઠીશિગ્રુફલપિપ્પલીસૈન્ધવચૂર્ણો બીજપૂરકર સાપ્લુતોઽઞ્જનં પિષ્ટકમપહરતિ| તદ્વત્ત્રિકટુકકટ્ફલ- ચૂર્ણૌ બલાસગ્રથૈતં ચ| બૃહતીફલં પિપ્પલીતણ્ડુલપૂરિતં પુટપાકેન પચેત્| તૈસ્તણ્ડુલૈશ્ચૂર્ણાઞ્જનં બલાસગ્રથૈતપિષ્ટકઘ્નમ્| અત્યર્થશોફે હરિતાલસૈન્ધવશુણ્ઠીદેવરારુપુનર્નવૈર્વિડાલકઃ||૭||

Adhikarana sirotpAtaharShajAlArjunAnAM cikitsA (8) · Śloka 8

સિરોત્પાતહર્ષજાલાર્જુનેષુ રક્તાભિષ્યન્દવત્પ્રતિકુર્યાત્| વિશેષેણ સિરાહર્ષે સ્વર્ણગૈરિકો મધુયુક્તોઽઞ્જનમ્| સ્તન્યાન્વિતં વા કાસીસં ક્ષૌદ્રે દ્રુતં વા કાસીસસૈન્ધવમર્જુને માતુલુઙ્ગરસેન સશર્કરેણાશ્ચ્યોતનં મસ્તુના વા| શઙ્ખનાભિર્માક્ષિકેણ યુક્તા સિતયા વા સમુદ્રફેનકોઽઞ્જનમ્| સ્ફટિકકુઙ્કુમશઙ્ખનાભિમધુયષ્ટિકા વા ક્ષૌદ્રાર્દ્રાસ્તદ્વદ્વા રસાઞ્જનં કાસીસં વા||૮||

Adhikarana armaNAmauShadham (9) · Śloka 9

અર્મ તુ પઞ્ચવિધમપિ યત્તનુરક્તં ધૂમાવિલં દધિનિભં વા તચ્છુક્લવત્ કાયશિરોવિરેકલેખનાઞ્જનૈરુપાચરેત્||૯||

Adhikarana armaNAM shastrakarma (10) · Śloka 10

અથેતરસ્મિન્ સ્નિગ્ધસ્યાતુરસ્ય પેયા વિલેપિજાઙ્ગલરસા- ન્યતમાશિતસ્ય કૃતસ્વસ્ત્યયનસ્ય સુખશયનગલસ્યો- ત્તાનદેહસ્ય કિઞ્ચિદવાક્શિરસઃ સુખોષ્ણામ્બુપ્લુતતાન્ત- બસ્વિન્નનયનસ્ય સૈન્ધવેન સબીજપૂરકરસેનાઞ્જયિત્વાઙ્ગષ્ઠકેન નિમીલિતમક્ષિવિમૃન્દ્રીયાદાબલાસગ્રથિતરૂપો- ત્પત્તેઃ| ઇત્થઞ્ચ સંરોષિતાક્ષસ્ય પ્રચલિતેઽર્માધિમાંસકે નિશ્ચલં પરિચારકઃ શિરો ધારયેત્| અન્યશ્ચ વામદક્ષિણાન્યતરપાર્શ્વેઽનુકૂલં સ્થિતો દૃઢ- વસ્ત્રગર્ભાભ્યામઙ્ગુષ્ઠાભ્યાં વર્ત્મની નિક્ષિપેત્| અથ વૈદ્યઃ કનીનકાત્ પ્રવૃદ્ધેર્મણ્યપાઙ્ગમીક્ષમાણસ્ય યત્ર યત્ર વલી જાયતે તત્ર તત્રાર્મ બડિશેન મુચુટ્યા વા નાલ્યાયતં ગૃહી- ત્વા કિઞ્ચિદુન્નમ્ય કૃષ્ણશુક્લમણ્ડલાભ્યાં સર્વતઃ સૂચ્યગ્રેણ મોક્ષયિત્વ કિઞ્ચિદાઞ્છેત્| અધઃ તીક્ષ્ણેન મણ્ડ- લાગ્રેણ વૃદ્ધિપત્રેણ વા વિલિખ્ય કનીનકં ચોપાનીય કનીનકસમમેવ ચતુર્ભાગશેષં છિન્દ્યાત્| વર્જયેચ્ચ કનીનકં સિરાશ્ચાશ્રુવહાઃ| તથા હિ નાક્ષિ વ્યાપદ્યતે||૧૦||

Adhikarana jAlavadarmaNi kriyAvisheShaH (11) · Śloka 11

યત્તુ જાલવદર્મવ્યાપિ તદેષિણ્યા યાવત્કનીનકમનુસર- ન્નુન્મોચ્યોન્નમય્ય પૂર્વવત્ છિન્દ્યાત્| તદ્વદપાઙ્ગાત્ પ્રવૃદ્ધે કનીનકમીક્ષમાણસ્ય યાવદપાઙ્ગં ચોપનીયાપાઙ્ગસમમેવ તથા યાવદ્વર્જયેદપાઙ્ગં સિરાશ્ચેત્યાદિ| તતઃ પ્લોતેન રક્તં વિશોધ્ય સમ્યક્ છિન્નમવેક્ષ્ય સૈન્ધવચૂર્ણેન પુનઃ પુનઃ પ્રતિસારયેદ્યવનાલભસ્મના વા પ્લોતશુદ્ધં ચ પુનર્મધુના| તતઃ શીતામ્બુપરિષ્કિતં સર્પિષા સુખોષ્ણેન પરિષિચ્ય મધુ ઘૃતાક્તં પૂર્વવત્ બધ્નીયાત્| મૂર્ધ્નિ પાદયોશ્ચાસ્મૈ શતધૌત- ઘૃતં શીતાંશ્ચ પ્રદેહાન્ દદ્યાત્||૧૧||

Adhikarana armaNAM shastrakarmottarakriyA (12) · Śloka 12

સ્નેહોક્તં ચાચારમાદિશેત્| દ્વિતીયે ચાહ્નિ સાયં પ્રાતર્મધુ- કસર્પિષા કોષ્ણેન શિરસ્તથાઽવબદ્ધમેવ ચાક્ષિ સિઞ્ચેત્| પઞ્ચાહં ચોષ્ણોદકાનુપાનં સર્પિઃ પીત્વા જીર્ણે પથ્યમશ્નીયાત્| તૃતીયે દિવસે વિમુચ્ય કરઞ્જબીજસિદ્ધેન ક્ષીરેણાક્ષિ સ્વેદયેત્| લોધ્રમધુકકિંશુકપટોલદ્વિહરિદ્રાકોરણ્ડમુ- કુલક્વાથેન મધુમિશ્રેણાશ્ચ્યોતયેત્| સપ્તમેઽહનિ સર્વથા મુઞ્ચેત્| આતપાકાશદર્શનં ચ પરિહરેત્||૧૨||

Adhikarana upadravapratikAraH (13) · Śloka 13

સશોફે તુ નેત્રે ધૂમઃ શિરોવિરેચનઞ્ચ| અનુપશાન્તરાગે સિરાવિસ્રાવણમ્ સાસ્રાવે નસ્યમ્| તિલાન્ સુલિખિતાન્ મધુકકાકોલીસુનિષણ્ણકપઞ્ચ- મૂલશર્કરાશૃતશીતે પયસિ સપ્તાહં ભાવિતાંસ્તેનૈવ પયસાપીડયેત્| મધુકશતહ્વાશારિવાનન્તાગરુકાકોલીહરેણુ- કૈલાવાલુકચૂર્ણઞ્ચ પીડ્યમાનેષુ ષોડશભાગેન પ્રક્ષિપેત્| તત્તૈલમેભિરેવૌષધૈઃ પયસા ચાષ્ટગુણેન સિદ્ધં નાવના- દશ્રુરાગઘ્નં દૃષ્ટિપ્રસાદનઞ્ચ| કૃષ્ણગતે તુ વ્રણે વ્રણશુક્લવત્ક્રિયા| અર્મશેષે તુ લેખનાઞ્જનાનિ||૧૩||

Adhikarana samyakchinnAyuktacchinnalakShaNAni ayukte pratikArashca (14) · Śloka 14

તત્ર સમ્યક્ છિન્ને વર્ણવિશુદ્ધિઃ સ્વસ્થતા ચ| હીનચ્છેદાત્પુનર્વૃદ્ધી રાગાશ્રુપાતપ્રકાશદર્શનાક્ષમત્વાદિ ચ| અતિ- ચ્છેદાદક્ષિપાકસ્તમ્ભસ્ફુરણાસ્રસ્રુતિતિમિરસંરમ્ભવિબદ્ધ- વર્ત્મનિ| તેષુ યથાસ્વં દોષોદ્રેકાત્ પ્રતિકુર્યાત્| નાગ- રમનશ્શિલાલૈલાસૈન્ધવશર્કરાભિરર્ધકર્ષાંશાભિર્યુક્તં રસાઞ્જનાર્ધપલં ક્ષૌદ્રદ્રુતમઞ્જનાદર્મશેષશ્લેષ્મતિમિરપિલ્લા- મયઘ્નમ્||૧૪||

Adhikarana sirAjAle karmavisheShaH (15) · Śloka 15

સિરાજાલે સિરા યાસ્તુ સ્થૂલાઃ કઠિનાશ્ચ તા બડિશેન ગૄહીત્વા મણ્ડલાગ્રેણોલ્લિખેત્||૧૫||

Adhikarana sirApiTakAyAM karmavisheShaH (16) · Śloka 16

સિરાપિટકાઃ સૂચ્યગ્રેણાવલમ્બિતાઃ કૃષ્ણમનુપઘ્નન્ છિન્દ્યાત્| સૂક્ષ્માસ્ત્વવલિખેત્| અર્મવચ્યૈતયોઃ શેષમાચરેત્||૧૬||

Adhikarana shuklakeShu cikitsAkramaH (17) · Śloka 17

શુક્લકેષુ યથાસ્વદોષાનુસારેણ ત્રિફલાઘૃતપાનરક્ત- મોક્ષવિરેચનાશ્ચ્યોતનમુખાલેપનસ્યતર્પણપુટપાકાન્ પ્રયુઞ્જીત||૧૭||

Adhikarana vraNashukle cikitsA (18) · Śloka 18

તત્ર વ્રણશુક્લે ત્રિબૃન્નિર્યૂહેણ ત્રિર્વિપક્વં સર્પિઃ પાયયેત્| સિરાં ચ વિધ્યેત્| દુષ્ટશેષં ચ પિણ્ડિતમક્ષિગમસૃક્ જલૌકોભિરપહરેત્| મધુકકાકોલીમૃદ્વીકોત્પલવિદારીક્વાથેન મઞ્જિષ્ઠાક્ષીરકાકોલીમધુકક્વથિ- તાજક્ષીરેણ વા સશર્કરેણાશ્ચ્યોતયેત્| શીતૈશ્ચાસ્ય શિરોવક્ત્રં દિહ્યાત્ સિઞ્ચેચ્ચ| એવમપ્યનુબદ્ધવેદનં શતાહ્વા- યષ્ટ્યાહ્વવતા ઘૃતમણ્ડેનાનુવાસયેત્| અપિ ચ અશ્રુ રાગરુજાશાન્તિં યદા યસ્યોપલક્ષયેત્| તદા તદાઞ્જનૈઃ શુક્લં લેખણિયૈરુપાચરેત્||૧૮||

Adhikarana vaiDUryAdivartiH (19) · Śloka 19

વૈદૂર્યસ્ફટિકશઙ્ખમુક્તાવિદ્રુમરુપ્યાયસ્રપુતામ્રસીસાલમનઃ- શિલાકુક્કુટાણ્ડત્વક્સમુદ્રફેનરસાઞ્જનસૈન્ધવૈરજાપયઃ- પિષ્ટૈર્વર્તયશ્છાયાશુષ્કાઃ ક્ષૌદ્રઘૃષ્ટાઃ પ્રાતઃ સાયં ચ પ્રયુ ક્તા વ્રણશુક્લનુદઃ| કરવરાહગોગર્દભાશ્વાજોષ્ટ્રદશનાઃ શઙ્ખમુક્તાસમુદ્રફેનાશ્ચ મરિચચતુર્થાશયુતા જલપિષ્ટા વર્તયઃ ક્ષતશુક્લહરાઃ| લાક્ષાસુવર્ણગૈરિકચન્દનજાતીમુકુલૈર્વતિરસૃક્પિત્તપ્રસા- દની વ્રણશુક્લહરા ચ||૧૯||

Adhikarana nimnashuklacikitsA (20) · Śloka 20

નિમ્નં ચ શુક્લં સરુજમુન્નમયેત્ સ્નેહપાનનસ્યજાઙ્ગલરસૈઃ| નીરુજં તર્પણપુટપાકાભ્યામ્||૨૦||

Adhikarana tarpaNam (21) · Śloka 21

તત્ર તર્પણં મૃગવિષ્કિરપિશિતં કાશ્મર્યસુનિષણ્ણોત્પલ મૃણાલશૃઙ્ગાટકકશેરુદ્રાક્ષાક્ષીરવિદારીજીવનીયાંશ્ચ ક્ષીરેણ પાચયેત્ તસ્માન્નવનીતમુદ્ધત્ય ચન્દનમધુશર્કરાન ન્તાનીલોત્પલકલ્કૈરષ્ટગુણેન ચ પયસા વિપક્વં પૂર્વવદ્યોજયેત્||૨૧||

Adhikarana puTapAkaH (22) · Śloka 22

પુટપાકઞ્ચ કુક્કુટમુદ્ધૃતાન્ત્રં વેશવારીકૃત્ય ચન્દન સારિવામધુકશર્કરાનન્તાનીલોત્પલપ્રપૌણ્ડરીકજીવની યકલ્કૈઃ સમધુઘૃતૈઃ સંસૃજ્ય પ્રાગિવ કલ્પયેત્| દ્વિત્વચ્છિન્નમેવં યાપયેત્||૨૨||

Adhikarana shuddhashuklacikitsA (23) · Śloka 23

શુદ્ધશુક્લે હરિદ્રામધુકશારિવાલોધ્રનિર્યૂહેણાશ્ચ્યોતનમ્| લોધ્રચૂર્ણેન વા તાન્તવબદ્ધેનોષ્ણામ્બુમૃદિતેન| શુદ્ધકોષ્ઠસ્ય ચ દન્તીજ્યોતિષ્મતીકલ્કોઽવપીડકઃ| શિરોવિરેચનદ્રવ્યવિપક્વં વા તૈલં મર્શઃ પ્રતિમર્શો વા||૨૩||

Adhikarana vartyAdiyogAH (24) · Śloka 24

શુણ્ઠીસૈન્ધવમધુયષ્ટિકાબૃહતીમૂલતામ્રરજોભિરામલકર- સપિષ્ટૈસ્તામ્રપાત્રં પ્રલેપયેત્| તચ્ચ સઘૃતૈર્યવૈરામલક પત્રૈશ્ચ બહુશો ધૂપયેત્| વર્તિરેષા મહાનીલા મધુતોયઘૃષ્ટા શુદ્ધશુક્લં નાશયતિ| પૂર્વોક્તા ચ દન્તવર્તિઃ| અશામ્યતિ તુ શુક્લે સર્વત્ર પુનઃ પુનર્યથોક્તમેવ પર્યાયેણ યોજયેત્| અન્તરાન્તરા ચ રક્તં વિસ્રાવયેત્| અભિષ્યન્દપ્રતિષેધં ચેક્ષેત||૨૪||

Adhikarana utsAdanAnya~jjanAni (25) · Śloka 25

અથોત્સાદનાર્થં શુદ્ધશુક્લે સમ્પ્રહર્ષણાનિ દદ્યાત્| ત્રિફલારસેન ત્ર્યહં ભાવિતેન સૈન્ધવેનાઞ્જયેત્| તદ્વત્ પિપ્પલીભિર્વા| મરિચપિપ્પલીશિરીષબીજસૈન્ધવૈર્વા| કોલાસ્થિકતકફલશઙ્ખદ્રાક્ષામધુકરિવા| બલાસગ્રથિતોક્તક્ષારાઞ્જનૈર્વા||૨૫||

Adhikarana utsAdanAdupadrave~a~jjanAni - sandhAva~jjanAni (26) · Śloka 26

સમ્પ્રહર્ષણાદ્રાગાશ્રુવેદનાસુ સન્ધાવાઞ્જનાનિ યુઞ્જ્યાત્| શઙ્ખં તામ્રે સ્તન્યેન ઘૃષ્ટં સઘૃતૈર્યવૈઃ શમીપત્રૈશ્ચ ધૂપયેત્ અનેન સન્ધાવાઞ્જનેનાઞ્જયેત્| તદ્વત્ સુવર્ણ રૂપ્યમયો વા ઘૃષ્ટં સઘૃતૈર્બદરીપત્રૈર્ધૂપિતમઞ્જનમ્| શઙ્ખો નિસ્તુષાશ્ચ હરિત મુદ્ગાઃ પિષ્ટા વર્તિશ્ચૂર્ણો વા મધુયુક્તોઽઞ્જનં શુક્લહર્ષણમ્| મધુકસારશ્ચ મધુના બિભિતકાસ્થિમઞ્જા વા||૨૬||

Adhikarana pratya~jjanopanAhau (27) · Śloka 27

મસૂરા નિસ્તુષાઃ સ્તન્યપિષ્ટાસ્તરુણદર્ભાઙ્કુરા ઘૃતમાજં ગોક્ષીરં શરશ્ચાયસે તામ્રેણ ઘૃષ્ટં પ્રત્યઞ્જનં વેદનાઘ્નમ્| યવગોધૂમજીવનીયમાંસીચૂર્ણેન સઘ્રુતશર્કરોત્કારિકા સ્વેદોપનાહે પ્રણીતા વેદનામપનયતિ શુક્લં ચોત્સાદયતિ| તદ્વદાનૂપમાંસવેશવારો વસાપયઃ સર્પિર્વિમિશ્રઃ સિદ્ધઃ||૨૭||

Adhikarana upanAhapracalitadoShasyA~jjanam - lekhanA~jjanam (28) · Śloka 28

અથૈવમુપનાહપ્રચલિતસ્ય અઞ્જનમ્| ગોખરાશ્વોષ્ટ્રદન્તાઃ સમુદ્રફેનઃ શઙ્ખશ્ચાર્જુનકષાયપિષ્ટા વર્તિર્લેખની| સમુદ્રફેનશઙ્ખખરપરશુકાસ્થિખરનાગાશ્વગોબાલાસ્તિન્દુક- કષાયપિષ્ટા વા||૨૮||

Adhikarana punaH pratya~jjanaM leKana~jca (29) · Śloka 29

પ્રત્યઞ્જનઞ્ચ તરુણબદરખદિરતિન્દુકાસ્થ્નામન્તર્ધૂમદગ્ધાનાં ચૂર્ણમ્| ઉત્સન્નં વા સશલ્યં વા શુક્લં બાલાદિભિર્લિખેત્ પુટપાકેન વા| બલાસગ્રથિતોક્તક્ષારરસક્રિયયા વા||૨૯||

Adhikarana sirAshuklacikitsA (30) · Śloka 30

સિરાશુક્લે ત્વદૃષ્ટિઘ્ને તરુણે વ્રણશુક્લવત્ કુર્યાત્| અઞ્જનં ચાસ્ય પ્રપૌણ્ડરીકમધુકહદ્રાલોહરજોઽઞ્જ- નબૃહતીક્ષીરકાકોલીરજાપયઃ પિષ્ટ યવૈર્ઘૃતયુક્તૈરા- મલકીપત્રૈશ્ચ પર્યાયેણ ધૂપિતા વર્તિઃ| અપ્રશાન્તમેવ મર્મવત્સાધયેત્| સમાક્ષિકં તુ રસાઞ્જનં પ્રતિસારણમ્| સક્ષમે દિવસે કુક્કુટાણ્ડકપાલસ્ફ ટિકચન્દનમનશ્શિલાલૌરશ્વવરાહદશનૈશ્ચ વર્તિં કૃત્વાઽઞ્જયેત્| ઉદધિકફશઙ્ખચન્દનૈરજાપયઃ પિષ્ટૈર્વર્તિર્મધુઘૃષ્ટા પ્રત્યઞ્જનં સિરાશુક્લજિત્| અનુપશમે પશ્યતિ ચાતુરે કિઞ્ચિદિદમેવાસકૃત્ કુર્વીત||૩૦||

Adhikarana ajakAcikitsA (31) · Śloka 31

અજકામદૃષ્ટયુપઘાતિની કૃષ્ણાન્તજામવિસ્રાવણૈર્મધુર- વિરેચનૈઃ ક્ષીરબસ્તિભિશ્ચ સાધયેત્| સિરાશુક્લવચ્ચશસ્ત્રકર્માદિવિધિનેતિ| ભવતિ ચાત્ર અજકાયામસાધ્યાયં શુક્લેઽન્યત્ર ચ તદ્વિધે| વેદનોપશમં સ્નેહપાનાસૃક્સ્રાવણાદિભિઃ| કુર્યાદ્વીભત્સતાં જેતું શુક્લત્વોત્સેધસાધનમ્| નાલિકેરાસ્થિભલ્લાતતાલવંશકરીરજમ્| ભસ્માદ્ધિઃ સ્રાવયેત્તાભિર્ભાવયેત્કરભાસ્થિજમ્| ચૂર્ણં શુક્લેષ્વસાધ્યેષુ તદ્વૈવર્ણ્યઘ્નમ્| સાધ્યેષુ સાધનાયાલમિદમેવ ચ શીલિતમ્||૩૧||

Adhikarana ajakAyAH vedhanam (32) · Śloka 32

અજકાં પાર્શ્વતો વિદ્ધ્વા સુચ્યા વિસ્રાવ્ય ચોદકમ્| સમં પ્રપીડ્યાઙ્ગુષ્ઠેન વસાર્દ્રેણાનુ પૂરયેત્| વ્રણં ગોમાંસચૂર્ણેન બદ્ધં બદ્ધં વિમુચ્ય ચ| સપ્તરાત્રાદ્ વ્રણે રૂઢે કૃષ્ણભાગે સમે સ્થિતે| સ્નેહાઞ્જનં ચ કર્તવ્યં નસ્યં ચ ક્ષીરસર્પિષા| તથાપિ પુનરાધ્માતે ભેદચ્છેદાદિકાં ક્રિયામ્| યુક્ત્યા કુર્યાદ્યથા નાતિચ્છેદેન સ્યાન્નિમજ્જનમ્||૩૨||

Adhikarana shuklacikitsopasaMhAraH (33-15) · Śloka 15

નિત્યં ચ શુક્લેષુ શૃતં યથાસ્વં પાને ચ મર્શે ચ ઘૃતં વિદધ્યાત્| ન હીયતે લબ્ધબલા તથાન્ત- સ્તીક્ષણાઞ્જનૈર્દૃક્ પ્રતતં પ્રયુક્તૈઃ||૩૩|| ઇતિ વૈદ્યપતિસિંહગુપ્તસ્ય સૂનોર્વાગ્ભાટસ્ય કૃતાવષ્ટાઙ્ગસંગ્રહસંહિતાયામુત્તરતન્ત્રે સન્ધિસિતાસિતરોગપ્રતિષેધો નામ ચતુર્દશોઽધ્યાયઃ||૧૫||