Adhikarana atha shirorogapratiShedho nAmAShTAviMsho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
অথাতঃ শিরোরোগপ্রতিষেধং নামাধ্যাযং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ||১||
अथातः शिरोरोगप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajashirobhitApacikitsA (2) · Śloka 2
বাতজে শিরোভিতাপে বাতব্যাধিবিহিতং কুর্যাত্| নিবাতস্থং চ নক্তমভ্যক্তশিরসং সর্পিঃ পযোনুপানং তৈলং বা পাযযেত্| মাষান্ বা সসর্পিষ্কানুষ্ণপযোনুপানান্ ভক্ষযেত্| তদ্বদ্বা মুদ্গান্| আনূপপিশিতবেশবারেণ যবতিলমুদ্গমাষকুলত্থকুষ্ঠদারুহরিদ্রাতসীসৈন্ধবৈর্বা মহাস্নেহবতীমুত্কারিকাং দত্বা শিরো বেষ্টযেত্| ততঃ প্রত্যূষে দশমূলসিদ্ধেন পযসা কবোশ্গ্ণেন পরিষেকং কুর্যাত্| তত্সিদ্ধৈশ্চ পাযসৈঃ পিণ্ডস্বেদং লেপং বা| কূর্মমহিষবরাহকুক্কুটশল্লকীনাং বসা সসৈন্ধবা নস্যং শিরঃকর্ণপূরণং চ| তথৈব চ পঞ্চমূলবলাসারিবাদ্বযক্বাথে মধুকজীবকর্ষভকপুনর্নবগর্ভং সপযং সর্পিস্তৈলং চৈকতো বিপক্বম্| কার্পাসমজ্জত্বঙ্মুস্তাসুমনঃকোরকাণ্যুষ্ণাম্বুপিষ্টানি নাবনং সর্বশিরোরুজাঘ্নম্| তদ্বত্ ত্বক্পত্রশর্করাশিগ্রুকরঞ্জবীজানি| তথা চন্দনোত্পলতগরকুষ্ঠৈঃ সঘৃতৈর্লেপঃ| দেবদারুকুষ্ঠচোরকযষ্টীমধুককমলনীলোত্পলৈলাপ্রপৌণ্ডরীকৈশ্চ| কুঙ্কুমশর্করাসংস্কৃতমাজ্যং রক্তপিত্তানুবন্ধে মর্শঃ| ন চাত্র রক্তমবসেচযেদ্বাতোদ্রেকভযাত্| স্নৈহিকং ধূমং পিবেত্| শিরোবস্তিশ্চ শীলযেত্| বস্তিকর্ম চাচরেত্| এবমসিদ্ধৌ বাতজে শ্লেষ্মজে চ যথোক্তো দাহঃ||২||
वातजे शिरोभितापे वातव्याधिविहितं कुर्यात्| निवातस्थं च नक्तमभ्यक्तशिरसं सर्पिः पयोनुपानं तैलं वा पाययेत्| माषान् वा ससर्पिष्कानुष्णपयोनुपानान् भक्षयेत्| तद्वद्वा मुद्गान्| आनूपपिशितवेशवारेण यवतिलमुद्गमाषकुलत्थकुष्ठदारुहरिद्रातसीसैन्धवैर्वा महास्नेहवतीमुत्कारिकां दत्वा शिरो वेष्टयेत्| ततः प्रत्यूषे दशमूलसिद्धेन पयसा कवोश्ग्णेन परिषेकं कुर्यात्| तत्सिद्धैश्च पायसैः पिण्डस्वेदं लेपं वा| कूर्ममहिषवराहकुक्कुटशल्लकीनां वसा ससैन्धवा नस्यं शिरःकर्णपूरणं च| तथैव च पञ्चमूलबलासारिवाद्वयक्वाथे मधुकजीवकर्षभकपुनर्नवगर्भं सपयं सर्पिस्तैलं चैकतो विपक्वम्| कार्पासमज्जत्वङ्मुस्तासुमनःकोरकाण्युष्णाम्बुपिष्टानि नावनं सर्वशिरोरुजाघ्नम्| तद्वत् त्वक्पत्रशर्कराशिग्रुकरञ्जबीजानि| तथा चन्दनोत्पलतगरकुष्ठैः सघृतैर्लेपः| देवदारुकुष्ठचोरकयष्टीमधुककमलनीलोत्पलैलाप्रपौण्डरीकैश्च| कुङ्कुमशर्करासंस्कृतमाज्यं रक्तपित्तानुबन्धे मर्शः| न चात्र रक्तमवसेचयेद्वातोद्रेकभयात्| स्नैहिकं धूमं पिबेत्| शिरोबस्तिश्च शीलयेत्| बस्तिकर्म चाचरेत्| एवमसिद्धौ वातजे श्लेष्मजे च यथोक्तो दाहः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ardhAvaBedakacikitsA (3) · Śloka 3
অর্ধাবভেদকেঽপ্যযমেব বিধিঃ| নির্গুণ্ডীপত্ররসশ্চ সঘৃতসৈন্ধবো নস্যম্| শিরীষমূলফলানি বা| সারিবোত্পলকুষ্ঠবচামধুকপিপ্পলীভিঃ সতৈলাম্লো লেপঃ| অশাম্যতি দোষানুবন্ধমবেক্ষ্য প্রতিকুর্বীত||৩||
अर्धावभेदकेऽप्ययमेव विधिः| निर्गुण्डीपत्ररसश्च सघृतसैन्धवो नस्यम्| शिरीषमूलफलानि वा| सारिवोत्पलकुष्ठवचामधुकपिप्पलीभिः सतैलाम्लो लेपः| अशाम्यति दोषानुबन्धमवेक्ष्य प्रतिकुर्वीत||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sUryAvartacikitsA (4) · Śloka 4
সূর্যাবর্তে ত্বযমেব বিধিঃ বিশেষতস্তু শিরামোক্ষঃ||৪||
सूर्यावर्ते त्वयमेव विधिः विशेषतस्तु शिरामोक्षः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pitta-rakta-SirastApayoScikitsA (5) · Śloka 5
পিত্তজে রক্তজে চ শিরোভিতাপে স্নিগ্ধস্য সিরাং বিদ্ধ্যেত্| কাযং চ বিরেচযেত্| সুশীতৈঃ শতধৌতঘৃতান্বিতৈঃ শিরোবক্ত্রং সিঞ্চেত্ প্রদিহ্যাচ্চ| চন্দনসারিবামধুকদূর্বোত্পলপ্রপৌণ্ডরীকমঞ্জিষ্ঠাবিদারীভিঃ সক্ষীরং সর্পির্বিপাচিতং নাবনং শিরোবস্তিশ্চ| জীবনীযবিপক্বাত্ পযসো অবনীতমুদ্ধৃত্য জীবনীযক্বাথকল্কাভ্যাং পাচিতং পানভোজননস্যাভ্যঙ্গবস্তিষু প্রণীতং পিত্তরক্তজান্ সর্বান্ বিকারান্ সাধযতি| জীবনীযগর্ভষোডশগুণে পযসি সিদ্ধমাজ্যং বা| ক্ষীরেক্ষুজাঙ্গলরসখর্জূরদ্রাক্ষাকশেরূকমৃণালসিদ্ধঃ সর্পির্মণ্ডোঽনুবাসনম্| অঞ্জনাদিবর্গশ্রৃতং ক্ষীরমাস্থাপনম্||৫||
पित्तजे रक्तजे च शिरोभितापे स्निग्धस्य सिरां विद्ध्येत्| कायं च विरेचयेत्| सुशीतैः शतधौतघृतान्वितैः शिरोवक्त्रं सिञ्चेत् प्रदिह्याच्च| चन्दनसारिवामधुकदूर्वोत्पलप्रपौण्डरीकमञ्जिष्ठाविदारीभिः सक्षीरं सर्पिर्विपाचितं नावनं शिरोबस्तिश्च| जीवनीयविपक्वात् पयसो अवनीतमुद्धृत्य जीवनीयक्वाथकल्काभ्यां पाचितं पानभोजननस्याभ्यङ्गवस्तिषु प्रणीतं पित्तरक्तजान् सर्वान् विकारान् साधयति| जीवनीयगर्भषोडशगुणे पयसि सिद्धमाज्यं वा| क्षीरेक्षुजाङ्गलरसखर्जूरद्राक्षाकशेरूकमृणालसिद्धः सर्पिर्मण्डोऽनुवासनम्| अञ्जनादिवर्गश्रृतं क्षीरमास्थापनम्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sha~gkhakacikitsA (6) · Śloka 6
শঙ্খকং প্রত্যাখ্যাযৈবমেবোপচরেত্| বিসর্পবচ্চ| বিশেষতস্তু কৃষ্ণতিলশতাবরীনীলোত্পলমূর্বাপুনর্নবৈর্লেপঃ||৬||
शङ्खकं प्रत्याख्यायैवमेवोपचरेत्| विसर्पवच्च| विशेषतस्तु कृष्णतिलशतावरीनीलोत्पलमूर्वापुनर्नवैर्लेपः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPajaSiroBitApacikitsA (7) · Śloka 7
কফজে শিরোভিতাপে লঙ্ঘযেত্| পুরাণসর্পিস্নিগ্ধং বা বামযেত্| স্বেদঃ পিণ্ডেন রূক্ষেণ| শিগ্রুনিম্বৈরণ্ডক্বাথেন বা নাডীস্বেদঃ| দেবকাষ্ঠকুষ্ঠশার্ঙ্গেষ্টাসরলরোহিষৈঃ সলবণৈঃ সুখোষ্ণৌরালেপঃ| যবচূর্ণমধুকচন্দনহরিদ্রাকুষ্ঠপ্রিযঙ্গুশতপুষ্পাসুরদারুভিস্তৈলাজক্ষীরযুক্তৈঃ সসৈন্ধবৈরুপনাহঃ| বিডঙ্গতৈলং নস্যং সার্ষপং বা তদেব বা ব্যোষসিদ্ধম্| মধূকসারকল্কো বা মধুযুতস্ত্বগ্বা মেষ শ্রৃঙ্গ্যা ইঙ্গুদস্য বা| এভিরেব চ ধূমবর্ত্তিঃ| শিরোবিরেচনদ্রব্যৈর্বা সূত্রস্থানোক্তৈঃ প্রধমনম্| তৈরেব চ পক্বং তৈলং মর্শঃ প্রতিমর্শো বা| শিরোবিরেচনান্তে কর্ণনাদোক্তং স্নেহনস্যম্| তীক্ষ্ণাঃ কবলাঃ মনশ্শিলানলদতুত্থকাসীসচূর্ণঃ সসর্পিষ্কো ধূমঃ| নলদচূর্ণস্য চ মুহুর্মুহুরাঘ্রাণনম্||৭||
कफजे शिरोभितापे लङ्घयेत्| पुराणसर्पिस्निग्धं वा वामयेत्| स्वेदः पिण्डेन रूक्षेण| शिग्रुनिम्बैरण्डक्वाथेन वा नाडीस्वेदः| देवकाष्ठकुष्ठशार्ङ्गेष्टासरलरोहिषैः सलवणैः सुखोष्णौरालेपः| यवचूर्णमधुकचन्दनहरिद्राकुष्ठप्रियङ्गुशतपुष्पासुरदारुभिस्तैलाजक्षीरयुक्तैः ससैन्धवैरुपनाहः| विडङ्गतैलं नस्यं सार्षपं वा तदेव वा व्योषसिद्धम्| मधूकसारकल्को वा मधुयुतस्त्वग्वा मेष श्रृङ्ग्या इङ्गुदस्य वा| एभिरेव च धूमवर्त्तिः| शिरोविरेचनद्रव्यैर्वा सूत्रस्थानोक्तैः प्रधमनम्| तैरेव च पक्वं तैलं मर्शः प्रतिमर्शो वा| शिरोविरेचनान्ते कर्णनादोक्तं स्नेहनस्यम्| तीक्ष्णाः कवलाः मनश्शिलानलदतुत्थकासीसचूर्णः ससर्पिष्को धूमः| नलदचूर्णस्य च मुहुर्मुहुराघ्राणनम्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtashirobhitApacikitsA (8) · Śloka 8
সন্নিপাতে ব্যামিশ্রো বিধিঃ||৮||
सन्निपाते व्यामिश्रो विधिः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRumijashirobhitApacikitsA (9) · Śloka 9
কৃমিজে দুরালভাসুরদারুরোহিহপূতীকত্রিফলাকট্ফলবচাত্রিকটুকৈরজামূত্রযুক্তং সর্পিঃ পক্বং পানম্| উপস্নিগ্ধস্বিন্নস্য দেবদারুপূতীককটভীসর্ষপবিডঙ্গতিলকণ্টকবিপক্বেন তৈলেন শিরঃ কর্ণৌ চাভ্যজ্য স্বেদযেত্| ততঃ কৃমিমূর্চ্ছনার্থমসৃঙ্নস্তোবসেচযেত্| ততো রুধিরগন্ধমদেন প্রবিসৃতাঃ সপ্তচ্ছদস্য ত্ক্গ্রসেন পুষ্পরসেন বানন্তরনিষিক্তেন কৃমযঃ পতন্তি| সরলদেবদারুকট্ফলসর্ষপাপামার্গক্ষবককটুকাঽলাবুসুরসবীজপিপ্পলীতণ্ডুলচূর্ণস্তত্পক্বং বা তৈলং সদ্যঃ কৃমীন্ নিরস্যতি| বিডঙ্গতণ্ডুলা বাজিমূত্রপিষ্টাঃ শিরীষবীজানি বা ছাগমূত্রপিষ্টানি| পুষ্করমধ্যবীজানি বা| গোমাংসেন ছাগমাংসেন বা বসাপিষ্টেন যবাগূং কৃত্বা শিরো বিলেপযেত্| ততো নিম্বার্কবংশসুরসকুটজকরঞ্জকরবীরপত্রক্বাথেন সেচযেত্ অজামূত্রেণ বা কবোষ্ণেন| পূতিমত্স্যযুতাশ্চ ধূমাঃ| এবং কৃমিষ্বপগতেষু তেজোবতীপূতীকবিম্বীসুরসনক্তমালাবিডঙ্গহরীতকীসর্ষপার্ককরবীরমূলমালতীদেবদারুক্ষবকমুস্তফণিজ্জকপিপ্পলীশতপুষ্পামধূকশণনিম্বসারকল্কৈরজামূত্রযুতৈঃ সার্ষপং তৈলমৈঙ্গুদং পৈলুকং বা বিপক্বং যুক্ত্যা নাবনম্| ন তু জাতু রুধিরমবসেচযেত্| জন্তুভিঃ পীতশোণিতে হি শিরসি পুনরস্রাবসেকাদকাণ্ডে মৃত্যুঃ স্যাত্| কৃমিচিকিত্সিতং চেক্ষেত||৯||
कृमिजे दुरालभासुरदारुरोहिहपूतीकत्रिफलाकट्फलवचात्रिकटुकैरजामूत्रयुक्तं सर्पिः पक्वं पानम्| उपस्निग्धस्विन्नस्य देवदारुपूतीककटभीसर्षपविडङ्गतिलकण्टकविपक्वेन तैलेन शिरः कर्णौ चाभ्यज्य स्वेदयेत्| ततः कृमिमूर्च्छनार्थमसृङ्नस्तोवसेचयेत्| ततो रुधिरगन्धमदेन प्रविसृताः सप्तच्छदस्य त्क्ग्रसेन पुष्परसेन वानन्तरनिषिक्तेन कृमयः पतन्ति| सरलदेवदारुकट्फलसर्षपापामार्गक्षवककटुकाऽलाबुसुरसबीजपिप्पलीतण्डुलचूर्णस्तत्पक्वं वा तैलं सद्यः कृमीन् निरस्यति| विडङ्गतण्डुला वाजिमूत्रपिष्टाः शिरीषबीजानि वा छागमूत्रपिष्टानि| पुष्करमध्यबीजानि वा| गोमांसेन छागमांसेन वा वसापिष्टेन यवागूं कृत्वा शिरो विलेपयेत्| ततो निम्बार्कवंशसुरसकुटजकरञ्जकरवीरपत्रक्वाथेन सेचयेत् अजामूत्रेण वा कवोष्णेन| पूतिमत्स्ययुताश्च धूमाः| एवं कृमिष्वपगतेषु तेजोवतीपूतीकविम्बीसुरसनक्तमालाविडङ्गहरीतकीसर्षपार्ककरवीरमूलमालतीदेवदारुक्षवकमुस्तफणिज्जकपिप्पलीशतपुष्पामधूकशणनिम्बसारकल्कैरजामूत्रयुतैः सार्षपं तैलमैङ्गुदं पैलुकं वा विपक्वं युक्त्या नावनम्| न तु जातु रुधिरमवसेचयेत्| जन्तुभिः पीतशोणिते हि शिरसि पुनरस्रावसेकादकाण्डे मृत्युः स्यात्| कृमिचिकित्सितं चेक्षेत||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shiraHkampacikitsA (10) · Śloka 10
শিরঃকম্পমক্ষীণস্যান্নব্যাধ্যনুপদ্রুতস্য দাহবর্জ্যং মারুতবিধানেনোপক্রমেত||১০||
शिरःकम्पमक्षीणस्यान्नव्याध्यनुपद्रुतस्य दाहवर्ज्यं मारुतविधानेनोपक्रमेत||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upashIrShakacikitsA (11) · Śloka 11
উপশীর্ষকে জন্মোত্তরকালজাতে নবোত্থিতে বাতব্যাধিবিহিতান্ স্নেহান্ পাননাবনাভ্যঞ্জনেষু যোজযেত্| অভ্যক্তঞ্চ স্বেদযিত্বোপনাহযেদ্যথা বিদাহো ন ভবতি| বিদাহে বিদ্রধিবত্ কর্ম||১১||
उपशीर्षके जन्मोत्तरकालजाते नवोत्थिते वातव्याधिविहितान् स्नेहान् पाननावनाभ्यञ्जनेषु योजयेत्| अभ्यक्तञ्च स्वेदयित्वोपनाहयेद्यथा विदाहो न भवति| विदाहे विद्रधिवत् कर्म||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piTakArbudavidradhicikitsA (12) · Śloka 12
পিটকার্বুদবিদ্রধিষু যথাস্বমাচরেত্| ব্রণীভূতাসু পিটকাসু নিম্বনিশামধুকধাত্রীফলৈর্বিপক্বং তৈলং শোধনরোপণম্| মূর্বাচন্দনসারিবাধাতকীকান্তালোধ্রমধুকসমঙ্গাপদ্মকেসরশতপর্বকমূলৈর্বিদ্রধিষু| এভিরেব চ সিদ্ধং সর্পির্নস্যম্| রূঢে তু বিদ্রধৌ যসি ত্বক্ সুপ্তেব ভবতি ততো বামযেত্| উঅপস্নিগ্ধং চ বিরেচযেত্||১২||
पिटकार्बुदविद्रधिषु यथास्वमाचरेत्| व्रणीभूतासु पिटकासु निम्बनिशामधुकधात्रीफलैर्विपक्वं तैलं शोधनरोपणम्| मूर्वाचन्दनसारिवाधातकीकान्तालोध्रमधुकसमङ्गापद्मकेसरशतपर्वकमूलैर्विद्रधिषु| एभिरेव च सिद्धं सर्पिर्नस्यम्| रूढे तु विद्रधौ यसि त्वक् सुप्तेव भवति ततो वामयेत्| उअपस्निग्धं च विरेचयेत्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arUMShikAcikitsA (13) · Śloka 13
অরূংষিকাসু জলৌকোপহৃতশোণিতং শিরঃ ক্ষুরামৃষ্টং বা নিম্বোদকেন পরিষিচ্যাশ্ববশকৃদ্রসেন লবণপ্রগাঢেন লেপযেত্| কিঞ্হ্চিত্ কালং স্থিতং চোষ্ণোদকাম্লকাঞ্জিকান্যতরধৌতং বিডঙ্গব্যোষলাক্ষাগারধূমমনোহ্বালবচারসাঞ্জনহরিদ্রাদ্বযৈরালিম্পেত্| তিলমষ্যা বা স্নুহীক্ষীরযুক্তযা| মধুকোত্পলতিলৈরণ্ডমার্কবপত্রৈর্বা| শিগ্রুমূলকসর্ষপবীজৈর্বা গোমূত্রপিষ্টৈঃ| বালকামলকনাগরমূলকসর্ষপবীজৈর্বা ক্ষীরপিষ্টৈঃ| শিরীষত্বগ্যষ্টীমধুকাভ্যাং বা| পুরাণপিণ্যাককুক্কুটপুরীষাভ্যাং বা| কপালভৃষ্টকুষ্ঠচূর্ণং তৈলযুক্তং কণ্ডূক্লেদদাহস্বেদবেদনাঘ্নম্| তথা চাচোক্তং চিত্রকাদিতৈলমভ্যঞ্জনম্| দন্তীপাঠাকোশাতকীচিত্রকাতীবিষামহালাঙ্গলকীসিদ্ধং তৈলং ব্রণাভ্যঙ্গঃ| মনশ্শিলৈলাহরিতালপিপ্পলীকুষ্ঠকাসীসহরিদ্রাকরঞ্জমুস্তাতগরবিডঙ্গং চিত্রকাসিদ্ধার্থককরবীরমূলচূর্ণগর্ভং তৈলমাদিত্যপাকং ব্রণরোপণম্| এবমনুপশমে বমনধূমকাযশিরোবিরেকান্ কুর্যাত্||১৩||
अरूंषिकासु जलौकोपहृतशोणितं शिरः क्षुरामृष्टं वा निम्बोदकेन परिषिच्याश्ववशकृद्रसेन लवणप्रगाढेन लेपयेत्| किञ्ह्चित् कालं स्थितं चोष्णोदकाम्लकाञ्जिकान्यतरधौतं विडङ्गव्योषलाक्षागारधूममनोह्वालवचारसाञ्जनहरिद्राद्वयैरालिम्पेत्| तिलमष्या वा स्नुहीक्षीरयुक्तया| मधुकोत्पलतिलैरण्डमार्कवपत्रैर्वा| शिग्रुमूलकसर्षपबीजैर्वा गोमूत्रपिष्टैः| बालकामलकनागरमूलकसर्षपबीजैर्वा क्षीरपिष्टैः| शिरीषत्वग्यष्टीमधुकाभ्यां वा| पुराणपिण्याककुक्कुटपुरीषाभ्यां वा| कपालभृष्टकुष्ठचूर्णं तैलयुक्तं कण्डूक्लेददाहस्वेदवेदनाघ्नम्| तथा चाचोक्तं चित्रकादितैलमभ्यञ्जनम्| दन्तीपाठाकोशातकीचित्रकातीविषामहालाङ्गलकीसिद्धं तैलं व्रणाभ्यङ्गः| मनश्शिलैलाहरितालपिप्पलीकुष्ठकासीसहरिद्राकरञ्जमुस्तातगरविडङ्गं चित्रकासिद्धार्थककरवीरमूलचूर्णगर्भं तैलमादित्यपाकं व्रणरोपणम्| एवमनुपशमे वमनधूमकायशिरोविरेकान् कुर्यात्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dAraNakacikitsA (14) · Śloka 14
দারণকে ললাটে সিরাং বিধ্যেত্| অভ্যঙ্গস্নাননাবনানি চ শীলযেত্ প্রিযালবীজমধুককুষ্ঠমাষসর্ষপৈঃ সক্ষৌদ্রৈর্লেপঃ| কোদ্রবতৃণক্ষারাম্ভঃ প্রক্ষালনম্||১৪||
दारणके ललाटे सिरां विध्येत्| अभ्यङ्गस्नाननावनानि च शीलयेत् प्रियालबीजमधुककुष्ठमाषसर्षपैः सक्षौद्रैर्लेपः| कोद्रवतृणक्षाराम्भः प्रक्षालनम्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana indraluptacikitsA (15) · Śloka 15
ইন্দ্রলুপ্তে যথাসন্নং সিরাং বিদ্ধ্বা তুত্থকাসীসমনশ্শিলামরিচৈর্লেপযেত্| ভদ্রদারুকুটন্নটাভ্যাং বা চিত্রককরবীরনক্তমালমালতীসিদ্ধেন বা তৈলেনাভ্যজ্যাত্| অবগাঢপদং বা সূচীকূর্চকেন প্রচ্ছায ভূযো ভূযঃ প্রদিহ্যত কপোতপঙ্কামূলেন লাঙ্গলিকামূলেন বা মহিষীক্ষীরপিষ্টেন| ঘৃষ্টলিপ্তমেরণ্ডপত্রাবচ্ছাদিতং রাত্রিমুষিতং মাহিষনবনীতেন লিম্পেত্| মার্কবপত্রসহচরপুষ্পপক্বং বা| বার্তাকফলৈস্তৈলং পক্বং ক্ষৌদ্রাঞ্জনযুক্তমালেপঃ| সক্ষৌদ্রো বা ক্ষুদ্রবার্তাকরসঃ| জলশূকো বা পলাশক্ষারসান্দ্রঃ| গোশকৃতা বা ঘৃষ্টমিন্দ্রলুপ্তমরুষ্কররসেনাবলিপ্যান্তর্ধূমদগ্ধকূর্মমশ্যাবচূর্ণযেত্| কূর্মকপালভস্মনা বা সুরসারসাক্তেন প্রদিহ্যাত্| হস্তিদন্তমষ্যা বা তৈলান্বিতযা| পূতিকরঞ্জপত্রাণি বা সসৈন্ধবানি লেপঃ| পিপ্পল্যঞ্জনরসাঞ্জনবাকুচিকাফললোহরজাংসি বা গোমূত্রপিষ্টানি| খলতিবিহিতানি চাচরেত্| সলিলসেকমারোমোদ্গমাত্ পরিহরেত্||১৫||
इन्द्रलुप्ते यथासन्नं सिरां विद्ध्वा तुत्थकासीसमनश्शिलामरिचैर्लेपयेत्| भद्रदारुकुटन्नटाभ्यां वा चित्रककरवीरनक्तमालमालतीसिद्धेन वा तैलेनाभ्यज्यात्| अवगाढपदं वा सूचीकूर्चकेन प्रच्छाय भूयो भूयः प्रदिह्यत कपोतपङ्कामूलेन लाङ्गलिकामूलेन वा महिषीक्षीरपिष्टेन| घृष्टलिप्तमेरण्डपत्रावच्छादितं रात्रिमुषितं माहिषनवनीतेन लिम्पेत्| मार्कवपत्रसहचरपुष्पपक्वं वा| वार्ताकफलैस्तैलं पक्वं क्षौद्राञ्जनयुक्तमालेपः| सक्षौद्रो वा क्षुद्रवार्ताकरसः| जलशूको वा पलाशक्षारसान्द्रः| गोशकृता वा घृष्टमिन्द्रलुप्तमरुष्कररसेनावलिप्यान्तर्धूमदग्धकूर्ममश्यावचूर्णयेत्| कूर्मकपालभस्मना वा सुरसारसाक्तेन प्रदिह्यात्| हस्तिदन्तमष्या वा तैलान्वितया| पूतिकरञ्जपत्राणि वा ससैन्धवानि लेपः| पिप्पल्यञ्जनरसाञ्जनबाकुचिकाफललोहरजांसि वा गोमूत्रपिष्टानि| खलतिविहितानि चाचरेत्| सलिलसेकमारोमोद्गमात् परिहरेत्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana khalaticikitsA (16) · Śloka 16
খলতাবিন্দ্রলুপ্তোক্তঃ ক্রমো যথাদোষং চ সুশুদ্ধিঃ| ত্রিফলার্জুনসৈর্যকত্বক্পুষ্পকৃষ্ণপিণ্ডীতকফলমূলনীলোত্পললোহচূর্ণকাসীসজম্বূমার্কবমঞ্জিষ্ঠামেষশ্রৃঙ্গীখদিররজঃ সকর্দমমর্দিতোক্তাণুতৈলযুক্তমসনসারসমুদ্গকে ন্যস্তং কর্দমে মাসং নিখাতং স্থিতমুদ্ধৃতং সূচীকূর্চপ্রচ্ছিতাযাঃ খলতের্লেপঃ পরং রোমসঞ্জননঃ| রক্তাগ্নিমন্থপুষ্পকিংশুকনলদমূলম্ধুকিংহস্তিদন্তভস্মান্যবিক্ষীরপিষ্টানি লেপঃ| জম্বূদ্বযত্বক্পত্রমধুকভৃঙ্গরজস্ত্রিফলাশ্লেষ্মাতকমঞ্জিষ্ঠাফ্ণিজ্জকবলাদ্রাক্ষাজশ্রৃঙ্গীচপলাতিবিষাকট্ফলকল্কেন ক্ষীরিবৃক্ষক্বাথেন চ তিলতৈলমক্ষতৈলং চৈকধ্যং সাধযেত্ তন্নস্যেঽভ্যঙ্গে চ নিযুঞ্জ্যাত্| এবমেব মধুরবর্গকল্কেন||১৬||
खलताविन्द्रलुप्तोक्तः क्रमो यथादोषं च सुशुद्धिः| त्रिफलार्जुनसैर्यकत्वक्पुष्पकृष्णपिण्डीतकफलमूलनीलोत्पललोहचूर्णकासीसजम्बूमार्कवमञ्जिष्ठामेषश्रृङ्गीखदिररजः सकर्दममर्दितोक्ताणुतैलयुक्तमसनसारसमुद्गके न्यस्तं कर्दमे मासं निखातं स्थितमुद्धृतं सूचीकूर्चप्रच्छितायाः खलतेर्लेपः परं रोमसञ्जननः| रक्ताग्निमन्थपुष्पकिंशुकनलदमूलम्धुकिंहस्तिदन्तभस्मान्यविक्षीरपिष्टानि लेपः| जम्बूद्वयत्वक्पत्रमधुकभृङ्गरजस्त्रिफलाश्लेष्मातकमञ्जिष्ठाफ्णिज्जकबलाद्राक्षाजश्रृङ्गीचपलातिविषाकट्फलकल्केन क्षीरिवृक्षक्वाथेन च तिलतैलमक्षतैलं चैकध्यं साधयेत् तन्नस्येऽभ्यङ्गे च नियुञ्ज्यात्| एवमेव मधुरवर्गकल्केन||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana palitacikitsA (17) · Śloka 17
খলতিপলিতযোশ্চ প্রযোগান্ পরস্পরং বিদধ্যাত্||১৭||
खलतिपलितयोश्च प्रयोगान् परस्परं विदध्यात्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana akAlapalitacikitsA (18) · Śloka 18
অকালপলিতেষু বাতাদীনবেক্ষ্য স্নেহস্বেদসংশোধনাস্রবিস্রাবণানি কুর্যাত্| ততোঽস্যার্দিতপ্রোক্তমণুতৈলং নস্যমভ্যঞ্জনং চ| মধুকামলকমাক্ষিকৈঃ কেশমূলানি লিম্পেত্| তিলামলকক্ষৌদ্রতৈলৈর্বা| তত্থকাভ্রকম্ব্বস্থিকাসীসকিট্টশর্করাভির্বা| সৈর্যকপুষ্পনীলিনীত্রিফলাভৃঙ্গরজোভির্বা কৃষ্ণাজমূত্রপিষ্টৈঃ| অসনপুষ্পপত্রমযে পাত্রে বহিরামলকীকল্কপ্রদিগ্ধে নিহিতমক্ষতৈলং ষণ্মাসং ব্রীহিপল্লে স্থিতমভ্যঙ্গান্নাবনাত্ চ পলিতং জযতি| অযমেব কল্পঃ সৈরীযকেঽপি| কপিকচ্ছূফলমূলগর্ভমক্ষতৈলং সিদ্ধমযঃপাত্রে পূর্ববত্ স্থিতং সমানং পূর্বেণ| রামতরণীমূলপলদ্বযং যষ্টীমধুকপলং সারিবার্ধপলমেকত্রজর্জরীকৃতমক্ষতৈলপলৈর্দশভিরাপ্লুতং লোহভাজনে দশাহং দিবসকরকরপ্রতপ্তং নাবনাত্ পলিতঘ্নং সর্বেন্দ্রিযদার্ঢ্যাবহং চ| কৃষ্ণতিলতিলপর্ণীত্রিফলামধুককাসীসপদ্মককর্দমমাংসীমার্কবমসনপত্রস্বরসপিষ্টং ত্রিরাত্রমযঃপাত্রে স্থাপযেত্| ততঃ পূর্বোক্তরসদ্রুতেন পদ্মিনীকর্দমপ্রলিপ্তধৌতান্ কেশান্ কপালং চ লেপযেত্| ততঃ পদ্মিনীকর্দমৈঃ প্রচ্ছাদ্য কৌশেযেন বেষ্টযেত্| তৃতীযে চাহ্নি প্রক্ষাল্যৈবমেব কুর্যাত্| এবমলিকুলনীলাঃ কেশাঃ শিরো বিভূষযন্তি||১৮||
अकालपलितेषु वातादीनवेक्ष्य स्नेहस्वेदसंशोधनास्रविस्रावणानि कुर्यात्| ततोऽस्यार्दितप्रोक्तमणुतैलं नस्यमभ्यञ्जनं च| मधुकामलकमाक्षिकैः केशमूलानि लिम्पेत्| तिलामलकक्षौद्रतैलैर्वा| तत्थकाभ्रकम्ब्वस्थिकासीसकिट्टशर्कराभिर्वा| सैर्यकपुष्पनीलिनीत्रिफलाभृङ्गरजोभिर्वा कृष्णाजमूत्रपिष्टैः| असनपुष्पपत्रमये पात्रे बहिरामलकीकल्कप्रदिग्धे निहितमक्षतैलं षण्मासं व्रीहिपल्ले स्थितमभ्यङ्गान्नावनात् च पलितं जयति| अयमेव कल्पः सैरीयकेऽपि| कपिकच्छूफलमूलगर्भमक्षतैलं सिद्धमयःपात्रे पूर्ववत् स्थितं समानं पूर्वेण| रामतरणीमूलपलद्वयं यष्टीमधुकपलं सारिवार्धपलमेकत्रजर्जरीकृतमक्षतैलपलैर्दशभिराप्लुतं लोहभाजने दशाहं दिवसकरकरप्रतप्तं नावनात् पलितघ्नं सर्वेन्द्रियदार्ढ्यावहं च| कृष्णतिलतिलपर्णीत्रिफलामधुककासीसपद्मककर्दममांसीमार्कवमसनपत्रस्वरसपिष्टं त्रिरात्रमयःपात्रे स्थापयेत्| ततः पूर्वोक्तरसद्रुतेन पद्मिनीकर्दमप्रलिप्तधौतान् केशान् कपालं च लेपयेत्| ततः पद्मिनीकर्दमैः प्रच्छाद्य कौशेयेन वेष्टयेत्| तृतीये चाह्नि प्रक्षाल्यैवमेव कुर्यात्| एवमलिकुलनीलाः केशाः शिरो विभूषयन्ति||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana khalatyAdau nasyAdikramaH (19) · Śloka 19
ভবতি চাত্র- খলতৌ পলিতে বল্যাং হরিল্লোম্নি চ শোধিতম্| নস্যবক্ত্রশিরোভ্যঙ্গপ্রদেহৈঃ সমুপাচরেত্||১৯||
भवति चात्र- खलतौ पलिते वल्यां हरिल्लोम्नि च शोधितम्| नस्यवक्त्रशिरोभ्यङ्गप्रदेहैः समुपाचरेत्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bRuhatyAdinAvanam (20) · Śloka 20
সিদ্ধং তৈলং বৃহত্যাদ্যৈর্জীবনীযৈশ্চ নাবনম্||২০||
सिद्धं तैलं बृहत्याद्यैर्जीवनीयैश्च नावनम्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sahacarAditailAni nAvanArthe (21) · Śloka 21
ক্ষীরাত্ সাহচরাত্ ভৃঙ্গরজসঃ সৌরসাদ্রসাত্| প্রস্থস্তৈলস্য কুডবো যষ্টীমধুপলান্বিতঃ| সিদ্ধশ্শৈলাসনে ভাণ্ডে শ্রৃঙ্গে মেষস্য বা স্থিতঃ| নস্যং স্যাত্......................................||২১||
क्षीरात् साहचरात् भृङ्गरजसः सौरसाद्रसात्| प्रस्थस्तैलस्य कुडवो यष्टीमधुपलान्वितः| सिद्धश्शैलासने भाण्डे श्रृङ्गे मेषस्य वा स्थितः| नस्यं स्यात्......................................||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dugdhikAdilepaH (22) · Śloka 22
........ক্ষীরপিষ্টৌ বা দুগ্ধিকাকরবীরকৌ| উত্পাট্য পলিতং দেযাবাশযে পলিতাপহৌ||২২||
........क्षीरपिष्टौ वा दुग्धिकाकरवीरकौ| उत्पाट्य पलितं देयावाशये पलितापहौ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mahAnIlatailam (23) · Śloka 23
আদিত্যবল্ল্যা মূলানি কৃষ্ণসৈরেযকস্য চ| ফলং কৃষ্ণশণাত্পত্রং সুরসাদ্যষ্টিমার্কবম্| সুরাহ্বং কাকমাচী চ পৃথগ্দশপলাংশিকম্| প্রপৌণ্ডরীকমঞ্জিষ্ঠালোধ্রকৃষ্ণাগরুত্পলম্| আম্রাস্থিকর্দমঃ কৃষ্ণো মৃণালী রক্তচন্দনম্| নীলীভল্লাতকাস্থীনি কাসীসং মদযন্তিকা| সোমরাজ্যসনং শস্ত্রং কৃষ্ণং পিণ্ডীতচিত্রকৌ| পুষ্পাণ্যর্জুনকাশ্মর্যা আমজম্বূফলাঞ্জনম্| প্রত্যেকং পঞ্চপলিকং পিষ্টং সত্রিফলাকণম্| অক্ষতৈলাঢকং তেন পচেদ্ধাত্রীরসার্মণে| কুর্যাদাদিত্যপাকং বা যাবচ্ছুষ্কো ভবেদ্রসঃ| লোহপাত্রে ততঃ পূতং মহানীলং প্রযোজিতম্| তত্পানে নাবনেঽভ্যঙ্গে শুদ্ধস্য নিযতাত্মনঃ| সর্বজত্রূর্ধ্বরোগঘ্নং পলিতঘ্নং বিশেষতঃ| এভিরেব চ ভৈষজ্যৈঃ শিরোবক্ত্রঞ্চ লেপযেত্||২৩||
आदित्यवल्ल्या मूलानि कृष्णसैरेयकस्य च| फलं कृष्णशणात्पत्रं सुरसाद्यष्टिमार्कवम्| सुराह्वं काकमाची च पृथग्दशपलांशिकम्| प्रपौण्डरीकमञ्जिष्ठालोध्रकृष्णागरुत्पलम्| आम्रास्थिकर्दमः कृष्णो मृणाली रक्तचन्दनम्| नीलीभल्लातकास्थीनि कासीसं मदयन्तिका| सोमराज्यसनं शस्त्रं कृष्णं पिण्डीतचित्रकौ| पुष्पाण्यर्जुनकाश्मर्या आमजम्बूफलाञ्जनम्| प्रत्येकं पञ्चपलिकं पिष्टं सत्रिफलाकणम्| अक्षतैलाढकं तेन पचेद्धात्रीरसार्मणे| कुर्यादादित्यपाकं वा यावच्छुष्को भवेद्रसः| लोहपात्रे ततः पूतं महानीलं प्रयोजितम्| तत्पाने नावनेऽभ्यङ्गे शुद्धस्य नियतात्मनः| सर्वजत्रूर्ध्वरोगघ्नं पलितघ्नं विशेषतः| एभिरेव च भैषज्यैः शिरोवक्त्रञ्च लेपयेत्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pralepanAni (24) · Śloka 24
ক্ষীরংপ্রিযালং যষ্ট্যাহ্বং জীবনীযো গণস্তিলাঃ| কৃষ্ণাঃ প্রলেপো বক্ত্রস্য হরিল্লোমবলীহিতঃ| তিলাঃ সামলকাঃ পদ্মকিঞ্জল্কো মধুকং মধু| বৃংহযেদ্রঞ্জযেচ্চৈতত্ কেশান্ মূর্ধ্নঃ প্রলেপনাত্| পচেত্ সৈন্ধবশুক্তাম্লৈরযশ্চূর্ণং সতণ্ডুলম্| তেনালিপ্তং শিরঃশুদ্ধমস্নিগ্ধমুষিতং নিশাম্| তত্প্রাতস্ত্রিফলাধৌতং স্যাত্কৃষ্ণস্নিগ্ধমূর্দ্ধজম্||২৪||
क्षीरंप्रियालं यष्ट्याह्वं जीवनीयो गणस्तिलाः| कृष्णाः प्रलेपो वक्त्रस्य हरिल्लोमवलीहितः| तिलाः सामलकाः पद्मकिञ्जल्को मधुकं मधु| बृंहयेद्रञ्जयेच्चैतत् केशान् मूर्ध्नः प्रलेपनात्| पचेत् सैन्धवशुक्ताम्लैरयश्चूर्णं सतण्डुलम्| तेनालिप्तं शिरःशुद्धमस्निग्धमुषितं निशाम्| तत्प्रातस्त्रिफलाधौतं स्यात्कृष्णस्निग्धमूर्द्धजम्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana keSarAgaH (25) · Śloka 25
অযশ্চূর্ণোঽম্লপিষ্টশ্চ রাগঃ সত্রিফলো বরঃ||২৫||
अयश्चूर्णोऽम्लपिष्टश्च रागः सत्रिफलो वरः||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aBya~jjanayogaH (26) · Śloka 26
কন্যাযাস্তিলনিম্ববীজম্ধুকশ্রেষ্ঠাবচামার্কবাত্| চূর্ণং ছাগলগব্যমাহিষপলস্নেহেন সম্প্লাবিতম্| পাত্রে স্থাপিতমাযসে ক্ষিতিতলে মাসং নিধাযোদ্ধৃতম্| পালিত্যং খলতিঞ্চ দর্পণনিভাং হন্ত্যেতদভ্যঞ্জনাত্||২৬||
कन्यायास्तिलनिम्बबीजम्धुकश्रेष्ठावचामार्कवात्| चूर्णं छागलगव्यमाहिषपलस्नेहेन सम्प्लावितम्| पात्रे स्थापितमायसे क्षितितले मासं निधायोद्धृतम्| पालित्यं खलतिञ्च दर्पणनिभां हन्त्येतदभ्यञ्जनात्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAvanABya~ggayostailam (27) · Śloka 27
বীজৈঃ শ্লেষ্মাতকস্য ব্যপগমিততুষৈঃকাঞ্জিকশ্লক্ষ্ণপিষ্টৈর্যল্লিপ্তাল্লোহদণ্ডাদ্দিনকরকিরণৈস্তাপিতাত্ প্রচ্যতেব| তত্তৈলং কেশকার্ষ্ণ্যং জনযতি পরমং নাবনাভ্যঞ্জনাভ্যাং মূর্দ্ধঘ্রাণাক্ষিদন্তশ্রবণগলরুজং হন্তি নিশ্শেষতশ্চ||২৭||
बीजैः श्लेष्मातकस्य व्यपगमिततुषैःकाञ्जिकश्लक्ष्णपिष्टैर्यल्लिप्ताल्लोहदण्डाद्दिनकरकिरणैस्तापितात् प्रच्यतेव| तत्तैलं केशकार्ष्ण्यं जनयति परमं नावनाभ्यञ्जनाभ्यां मूर्द्धघ्राणाक्षिदन्तश्रवणगलरुजं हन्ति निश्शेषतश्च||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana balAditailam (28) · Śloka 28
বলামধূকমধুকবিদারীচন্দনোত্পলৈঃ| জীবকর্ষভকদ্রাক্ষাশর্করাভিশ্চ সাধিতঃ| প্রস্থস্তৈলস্য সক্ষীরো জাঙ্গলার্ধতুলারসে| নস্যং সর্বোর্ধ্বজত্রূত্থবাতপিত্তামযাপহম্||২৮||
बलामधूकमधुकविदारीचन्दनोत्पलैः| जीवकर्षभकद्राक्षाशर्कराभिश्च साधितः| प्रस्थस्तैलस्य सक्षीरो जाङ्गलार्धतुलारसे| नस्यं सर्वोर्ध्वजत्रूत्थवातपित्तामयापहम्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mayUraghRutam (29) · Śloka 29
মযূরং পক্ষপিত্তান্ত্রপাদবিট্তুণ্ডবর্জিতম্| দশমূলবলারাস্নামধুকৈস্ত্রিফলৈর্যুতম্| জলে পক্ত্বা ঘৃতপ্রস্থং তস্মিন্ ক্ষীরসমং পচেত্| কল্কিতৈর্মধুরদ্রব্যৈঃ সর্বজত্রূর্ধ্বরোগজিত্| তদভ্যাসীকৃতং পানবস্ত্যভ্যঞ্জননাবনৈঃ||২৯||
मयूरं पक्षपित्तान्त्रपादविट्तुण्डवर्जितम्| दशमूलबलारास्नामधुकैस्त्रिफलैर्युतम्| जले पक्त्वा घृतप्रस्थं तस्मिन् क्षीरसमं पचेत्| कल्कितैर्मधुरद्रव्यैः सर्वजत्रूर्ध्वरोगजित्| तदभ्यासीकृतं पानबस्त्यभ्यञ्जननावनैः||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mahAmAyUraghRutam (30) · Śloka 30
এতেনৈব কষাযেণ ঘৃতপ্রস্থং বিপাচযেত্| চতুর্গুণেন পযসা কল্কৈরেভিশ্চ কার্ষিকৈঃ| জীবন্তীত্রিফলামেদামৃদ্বীকর্দ্ধিপরুষকৈঃ| সমঙ্গাচবিকাভার্ঙ্গীকাশ্মরীকর্কটাহ্বযৈঃ| আত্মগুপ্তামহামেদাতালখর্জূরমস্তকৈঃ| মৃণালবিসখর্জূরযষ্টীমধুকজীবকৈঃ| শতাবরীবিদারীক্ষুবৃহতীসারিবাযুগৈঃ| মূর্বাশ্বদংষ্ট্রর্ষভকশ্রৃঙ্গাটককশেরুকৈঃ| রাস্নাস্থিতাতামলকীসূক্ষ্মৈলাশঠিপৌষ্করৈঃ| পুনর্নবাতবক্ষীরীকাকোলীধন্বযাসকৈঃ| মধুকাক্ষোডবাতামমুঞ্জাতাভিষুকৈরপি| মহামাযূরমিত্যেতন্মাযূরাদধিকং গুণৈঃ| ধাত্বিন্দ্রিযস্বরভ্রংশশ্বাসকাসার্দিতাপহম্| যোন্যসৃক্শুক্রদোষেষু শস্তং বন্ধ্যাসুতপ্রদম্||৩০||
एतेनैव कषायेण घृतप्रस्थं विपाचयेत्| चतुर्गुणेन पयसा कल्कैरेभिश्च कार्षिकैः| जीवन्तीत्रिफलामेदामृद्वीकर्द्धिपरुषकैः| समङ्गाचविकाभार्ङ्गीकाश्मरीकर्कटाह्वयैः| आत्मगुप्तामहामेदातालखर्जूरमस्तकैः| मृणालबिसखर्जूरयष्टीमधुकजीवकैः| शतावरीविदारीक्षुबृहतीसारिवायुगैः| मूर्वाश्वदंष्ट्रर्षभकश्रृङ्गाटककशेरुकैः| रास्नास्थितातामलकीसूक्ष्मैलाशठिपौष्करैः| पुनर्नवातवक्षीरीकाकोलीधन्वयासकैः| मधुकाक्षोडवाताममुञ्जाताभिषुकैरपि| महामायूरमित्येतन्मायूरादधिकं गुणैः| धात्विन्द्रियस्वरभ्रंशश्वासकासार्दितापहम्| योन्यसृक्शुक्रदोषेषु शस्तं वन्ध्यासुतप्रदम्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atideshena AkhvAdighRutAni (31) · Śloka 31
আখুভিঃ কুক্কুটৈর্হংসৈঃ শশৈশ্চেতি প্রকল্পযেত্||৩১||
आखुभिः कुक्कुटैर्हंसैः शशैश्चेति प्रकल्पयेत्||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jatrUrdhvarogopasaMhAraH (32-28) · Śloka 28
জত্রূর্ধ্বজানাং ব্যাধীনামেকত্রিংশচ্ছতদ্বযম্| পরস্পরমদ্সঙ্কীর্ণং বিস্তরেণ প্রকাশিতম্| ঊর্ধ্বমূলমধঃ শাখমৃষযঃ পুরুষং বিদুঃ| মূলপ্রহারিণস্তস্মাদ্রোগান্ শীঘ্রতরং জযেত্| সর্বেন্দ্রিযাণি যেনাস্মিন্ প্রাণা যেন চ সংশ্রিতাঃ| তেন তস্যোত্তমাঙ্গস্য রক্ষাযামাদৃতো ভবেত্||৩২|| ইতি বৈদ্যপতিসিংহগুপ্তস্য সূনোর্বাগ্ভটস্য কৃতাবষ্টাঙ্গসংগ্রহসংহিতাযামুত্তরতন্ত্রে শিরোরোগপ্রতিষেধো নামাষ্টবিংশোঽধ্যাযঃ||২৮||
जत्रूर्ध्वजानां व्याधीनामेकत्रिंशच्छतद्वयम्| परस्परमद्सङ्कीर्णं विस्तरेण प्रकाशितम्| ऊर्ध्वमूलमधः शाखमृषयः पुरुषं विदुः| मूलप्रहारिणस्तस्माद्रोगान् शीघ्रतरं जयेत्| सर्वेन्द्रियाणि येनास्मिन् प्राणा येन च संश्रिताः| तेन तस्योत्तमाङ्गस्य रक्षायामादृतो भवेत्||३२|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे शिरोरोगप्रतिषेधो नामाष्टविंशोऽध्यायः||२८||
🔊 Audio coming soon