Adhikarana atha shirorogapratiShedho nAmAShTAviMsho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
ਅਥਾਤਃ ਸ਼ਿਰੋਰੋਗਪ੍ਰਤਿਸੇਧਂ ਨਾਮਾਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
अथातः शिरोरोगप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajashirobhitApacikitsA (2) · Śloka 2
ਵਾਤਜੇ ਸ਼ਿਰੋਭਿਤਾਪੇ ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਵਿਹਿਤਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਨਿਵਾਤਸ੍ਥਂ ਚ ਨਕ੍ਤਮਭ੍ਯਕ੍ਤਸ਼ਿਰਸਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪਯੋਨੁਪਾਨਂ ਤੈਲਂ ਵਾ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਮਾਸਾਨ੍ ਵਾ ਸਸਰ੍ਪਿਸ੍ਕਾਨੁਸ੍ਣਪਯੋਨੁਪਾਨਾਨ੍ ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍| ਤਦ੍ਵਦ੍ਵਾ ਮੁਦ੍ਗਾਨ੍| ਆਨੂਪਪਿਸ਼ਿਤਵੇਸ਼ਵਾਰੇਣ ਯਵਤਿਲਮੁਦ੍ਗਮਾਸਕੁਲਤ੍ਥਕੁਸ੍ਠਦਾਰੁਹਰਿਦ੍ਰਾਤਸੀਸੈਨ੍ਧਵੈਰ੍ਵਾ ਮਹਾਸ੍ਨੇਹਵਤੀਮੁਤ੍ਕਾਰਿਕਾਂ ਦਤ੍ਵਾ ਸ਼ਿਰੋ ਵੇਸ੍ਟਯੇਤ੍| ਤਤਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੂਸੇ ਦਸ਼ਮੂਲਸਿਦ੍ਧੇਨ ਪਯਸਾ ਕਵੋਸ਼੍ਗ੍ਣੇਨ ਪਰਿਸੇਕਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਤਤ੍ਸਿਦ੍ਧੈਸ਼੍ਚ ਪਾਯਸੈਃ ਪਿਣ੍ਡਸ੍ਵੇਦਂ ਲੇਪਂ ਵਾ| ਕੂਰ੍ਮਮਹਿਸਵਰਾਹਕੁਕ੍ਕੁਟਸ਼ਲ੍ਲਕੀਨਾਂ ਵਸਾ ਸਸੈਨ੍ਧਵਾ ਨਸ੍ਯਂ ਸ਼ਿਰਃਕਰ੍ਣਪੂਰਣਂ ਚ| ਤਥੈਵ ਚ ਪਞ੍ਚਮੂਲਬਲਾਸਾਰਿਵਾਦ੍ਵਯਕ੍ਵਾਥੇ ਮਧੁਕਜੀਵਕਰ੍ਸਭਕਪੁਨਰ੍ਨਵਗਰ੍ਭਂ ਸਪਯਂ ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤੈਲਂ ਚੈਕਤੋ ਵਿਪਕ੍ਵਮ੍| ਕਾਰ੍ਪਾਸਮਜ੍ਜਤ੍ਵਙ੍ਮੁਸ੍ਤਾਸੁਮਨਃਕੋਰਕਾਣ੍ਯੁਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਪਿਸ੍ਟਾਨਿ ਨਾਵਨਂ ਸਰ੍ਵਸ਼ਿਰੋਰੁਜਾਘ੍ਨਮ੍| ਤਦ੍ਵਤ੍ ਤ੍ਵਕ੍ਪਤ੍ਰਸ਼ਰ੍ਕਰਾਸ਼ਿਗ੍ਰੁਕਰਞ੍ਜਬੀਜਾਨਿ| ਤਥਾ ਚਨ੍ਦਨੋਤ੍ਪਲਤਗਰਕੁਸ੍ਠੈਃ ਸਘਤੈਰ੍ਲੇਪਃ| ਦੇਵਦਾਰੁਕੁਸ੍ਠਚੋਰਕਯਸ੍ਟੀਮਧੁਕਕਮਲਨੀਲੋਤ੍ਪਲੈਲਾਪ੍ਰਪੌਣ੍ਡਰੀਕੈਸ਼੍ਚ| ਕੁਙ੍ਕੁਮਸ਼ਰ੍ਕਰਾਸਂਸ੍ਕਤਮਾਜ੍ਯਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਨੁਬਨ੍ਧੇ ਮਰ੍ਸ਼ਃ| ਨ ਚਾਤ੍ਰ ਰਕ੍ਤਮਵਸੇਚਯੇਦ੍ਵਾਤੋਦ੍ਰੇਕਭਯਾਤ੍| ਸ੍ਨੈਹਿਕਂ ਧੂਮਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਸ਼ਿਰੋਬਸ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍| ਬਸ੍ਤਿਕਰ੍ਮ ਚਾਚਰੇਤ੍| ਏਵਮਸਿਦ੍ਧੌ ਵਾਤਜੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜੇ ਚ ਯਥੋਕ੍ਤੋ ਦਾਹਃ||੨||
वातजे शिरोभितापे वातव्याधिविहितं कुर्यात्| निवातस्थं च नक्तमभ्यक्तशिरसं सर्पिः पयोनुपानं तैलं वा पाययेत्| माषान् वा ससर्पिष्कानुष्णपयोनुपानान् भक्षयेत्| तद्वद्वा मुद्गान्| आनूपपिशितवेशवारेण यवतिलमुद्गमाषकुलत्थकुष्ठदारुहरिद्रातसीसैन्धवैर्वा महास्नेहवतीमुत्कारिकां दत्वा शिरो वेष्टयेत्| ततः प्रत्यूषे दशमूलसिद्धेन पयसा कवोश्ग्णेन परिषेकं कुर्यात्| तत्सिद्धैश्च पायसैः पिण्डस्वेदं लेपं वा| कूर्ममहिषवराहकुक्कुटशल्लकीनां वसा ससैन्धवा नस्यं शिरःकर्णपूरणं च| तथैव च पञ्चमूलबलासारिवाद्वयक्वाथे मधुकजीवकर्षभकपुनर्नवगर्भं सपयं सर्पिस्तैलं चैकतो विपक्वम्| कार्पासमज्जत्वङ्मुस्तासुमनःकोरकाण्युष्णाम्बुपिष्टानि नावनं सर्वशिरोरुजाघ्नम्| तद्वत् त्वक्पत्रशर्कराशिग्रुकरञ्जबीजानि| तथा चन्दनोत्पलतगरकुष्ठैः सघृतैर्लेपः| देवदारुकुष्ठचोरकयष्टीमधुककमलनीलोत्पलैलाप्रपौण्डरीकैश्च| कुङ्कुमशर्करासंस्कृतमाज्यं रक्तपित्तानुबन्धे मर्शः| न चात्र रक्तमवसेचयेद्वातोद्रेकभयात्| स्नैहिकं धूमं पिबेत्| शिरोबस्तिश्च शीलयेत्| बस्तिकर्म चाचरेत्| एवमसिद्धौ वातजे श्लेष्मजे च यथोक्तो दाहः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ardhAvaBedakacikitsA (3) · Śloka 3
ਅਰ੍ਧਾਵਭੇਦਕੇਪ੍ਯਯਮੇਵ ਵਿਧਿਃ| ਨਿਰ੍ਗੁਣ੍ਡੀਪਤ੍ਰਰਸਸ਼੍ਚ ਸਘਤਸੈਨ੍ਧਵੋ ਨਸ੍ਯਮ੍| ਸ਼ਿਰੀਸਮੂਲਫਲਾਨਿ ਵਾ| ਸਾਰਿਵੋਤ੍ਪਲਕੁਸ੍ਠਵਚਾਮਧੁਕਪਿਪ੍ਪਲੀਭਿਃ ਸਤੈਲਾਮ੍ਲੋ ਲੇਪਃ| ਅਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਦੋਸਾਨੁਬਨ੍ਧਮਵੇਕ੍ਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਕੁਰ੍ਵੀਤ||੩||
अर्धावभेदकेऽप्ययमेव विधिः| निर्गुण्डीपत्ररसश्च सघृतसैन्धवो नस्यम्| शिरीषमूलफलानि वा| सारिवोत्पलकुष्ठवचामधुकपिप्पलीभिः सतैलाम्लो लेपः| अशाम्यति दोषानुबन्धमवेक्ष्य प्रतिकुर्वीत||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sUryAvartacikitsA (4) · Śloka 4
ਸੂਰ੍ਯਾਵਰ੍ਤੇ ਤ੍ਵਯਮੇਵ ਵਿਧਿਃ ਵਿਸ਼ੇਸਤਸ੍ਤੁ ਸ਼ਿਰਾਮੋਕ੍ਸਃ||੪||
सूर्यावर्ते त्वयमेव विधिः विशेषतस्तु शिरामोक्षः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pitta-rakta-SirastApayoScikitsA (5) · Śloka 5
ਪਿਤ੍ਤਜੇ ਰਕ੍ਤਜੇ ਚ ਸ਼ਿਰੋਭਿਤਾਪੇ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਯ ਸਿਰਾਂ ਵਿਦ੍ਧ੍ਯੇਤ੍| ਕਾਯਂ ਚ ਵਿਰੇਚਯੇਤ੍| ਸੁਸ਼ੀਤੈਃ ਸ਼ਤਧੌਤਘਤਾਨ੍ਵਿਤੈਃ ਸ਼ਿਰੋਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਸਿਞ੍ਚੇਤ੍ ਪ੍ਰਦਿਹ੍ਯਾਚ੍ਚ| ਚਨ੍ਦਨਸਾਰਿਵਾਮਧੁਕਦੂਰ੍ਵੋਤ੍ਪਲਪ੍ਰਪੌਣ੍ਡਰੀਕਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਵਿਦਾਰੀਭਿਃ ਸਕ੍ਸੀਰਂ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਿਪਾਚਿਤਂ ਨਾਵਨਂ ਸ਼ਿਰੋਬਸ੍ਤਿਸ਼੍ਚ| ਜੀਵਨੀਯਵਿਪਕ੍ਵਾਤ੍ ਪਯਸੋ ਅਵਨੀਤਮੁਦ੍ਧਤ੍ਯ ਜੀਵਨੀਯਕ੍ਵਾਥਕਲ੍ਕਾਭ੍ਯਾਂ ਪਾਚਿਤਂ ਪਾਨਭੋਜਨਨਸ੍ਯਾਭ੍ਯਙ੍ਗਵਸ੍ਤਿਸੁ ਪ੍ਰਣੀਤਂ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਜਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਵਿਕਾਰਾਨ੍ ਸਾਧਯਤਿ| ਜੀਵਨੀਯਗਰ੍ਭਸੋਡਸ਼ਗੁਣੇ ਪਯਸਿ ਸਿਦ੍ਧਮਾਜ੍ਯਂ ਵਾ| ਕ੍ਸੀਰੇਕ੍ਸੁਜਾਙ੍ਗਲਰਸਖਰ੍ਜੂਰਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਕਸ਼ੇਰੂਕਮਣਾਲਸਿਦ੍ਧਃ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਣ੍ਡੋਨੁਵਾਸਨਮ੍| ਅਞ੍ਜਨਾਦਿਵਰ੍ਗਸ਼੍ਰਤਂ ਕ੍ਸੀਰਮਾਸ੍ਥਾਪਨਮ੍||੫||
पित्तजे रक्तजे च शिरोभितापे स्निग्धस्य सिरां विद्ध्येत्| कायं च विरेचयेत्| सुशीतैः शतधौतघृतान्वितैः शिरोवक्त्रं सिञ्चेत् प्रदिह्याच्च| चन्दनसारिवामधुकदूर्वोत्पलप्रपौण्डरीकमञ्जिष्ठाविदारीभिः सक्षीरं सर्पिर्विपाचितं नावनं शिरोबस्तिश्च| जीवनीयविपक्वात् पयसो अवनीतमुद्धृत्य जीवनीयक्वाथकल्काभ्यां पाचितं पानभोजननस्याभ्यङ्गवस्तिषु प्रणीतं पित्तरक्तजान् सर्वान् विकारान् साधयति| जीवनीयगर्भषोडशगुणे पयसि सिद्धमाज्यं वा| क्षीरेक्षुजाङ्गलरसखर्जूरद्राक्षाकशेरूकमृणालसिद्धः सर्पिर्मण्डोऽनुवासनम्| अञ्जनादिवर्गश्रृतं क्षीरमास्थापनम्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sha~gkhakacikitsA (6) · Śloka 6
ਸ਼ਙ੍ਖਕਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯੈਵਮੇਵੋਪਚਰੇਤ੍| ਵਿਸਰ੍ਪਵਚ੍ਚ| ਵਿਸ਼ੇਸਤਸ੍ਤੁ ਕਸ੍ਣਤਿਲਸ਼ਤਾਵਰੀਨੀਲੋਤ੍ਪਲਮੂਰ੍ਵਾਪੁਨਰ੍ਨਵੈਰ੍ਲੇਪਃ||੬||
शङ्खकं प्रत्याख्यायैवमेवोपचरेत्| विसर्पवच्च| विशेषतस्तु कृष्णतिलशतावरीनीलोत्पलमूर्वापुनर्नवैर्लेपः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPajaSiroBitApacikitsA (7) · Śloka 7
ਕਫਜੇ ਸ਼ਿਰੋਭਿਤਾਪੇ ਲਙ੍ਘਯੇਤ੍| ਪੁਰਾਣਸਰ੍ਪਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਵਾ ਵਾਮਯੇਤ੍| ਸ੍ਵੇਦਃ ਪਿਣ੍ਡੇਨ ਰੂਕ੍ਸੇਣ| ਸ਼ਿਗ੍ਰੁਨਿਮ੍ਬੈਰਣ੍ਡਕ੍ਵਾਥੇਨ ਵਾ ਨਾਡੀਸ੍ਵੇਦਃ| ਦੇਵਕਾਸ੍ਠਕੁਸ੍ਠਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗੇਸ੍ਟਾਸਰਲਰੋਹਿਸੈਃ ਸਲਵਣੈਃ ਸੁਖੋਸ੍ਣੌਰਾਲੇਪਃ| ਯਵਚੂਰ੍ਣਮਧੁਕਚਨ੍ਦਨਹਰਿਦ੍ਰਾਕੁਸ੍ਠਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪਾਸੁਰਦਾਰੁਭਿਸ੍ਤੈਲਾਜਕ੍ਸੀਰਯੁਕ੍ਤੈਃ ਸਸੈਨ੍ਧਵੈਰੁਪਨਾਹਃ| ਵਿਡਙ੍ਗਤੈਲਂ ਨਸ੍ਯਂ ਸਾਰ੍ਸਪਂ ਵਾ ਤਦੇਵ ਵਾ ਵ੍ਯੋਸਸਿਦ੍ਧਮ੍| ਮਧੂਕਸਾਰਕਲ੍ਕੋ ਵਾ ਮਧੁਯੁਤਸ੍ਤ੍ਵਗ੍ਵਾ ਮੇਸ ਸ਼੍ਰਙ੍ਗ੍ਯਾ ਇਙ੍ਗੁਦਸ੍ਯ ਵਾ| ਏਭਿਰੇਵ ਚ ਧੂਮਵਰ੍ਤ੍ਤਿਃ| ਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਚਨਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰ੍ਵਾ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੋਕ੍ਤੈਃ ਪ੍ਰਧਮਨਮ੍| ਤੈਰੇਵ ਚ ਪਕ੍ਵਂ ਤੈਲਂ ਮਰ੍ਸ਼ਃ ਪ੍ਰਤਿਮਰ੍ਸ਼ੋ ਵਾ| ਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਚਨਾਨ੍ਤੇ ਕਰ੍ਣਨਾਦੋਕ੍ਤਂ ਸ੍ਨੇਹਨਸ੍ਯਮ੍| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਃ ਕਵਲਾਃ ਮਨਸ਼੍ਸ਼ਿਲਾਨਲਦਤੁਤ੍ਥਕਾਸੀਸਚੂਰ੍ਣਃ ਸਸਰ੍ਪਿਸ੍ਕੋ ਧੂਮਃ| ਨਲਦਚੂਰ੍ਣਸ੍ਯ ਚ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਰਾਘ੍ਰਾਣਨਮ੍||੭||
कफजे शिरोभितापे लङ्घयेत्| पुराणसर्पिस्निग्धं वा वामयेत्| स्वेदः पिण्डेन रूक्षेण| शिग्रुनिम्बैरण्डक्वाथेन वा नाडीस्वेदः| देवकाष्ठकुष्ठशार्ङ्गेष्टासरलरोहिषैः सलवणैः सुखोष्णौरालेपः| यवचूर्णमधुकचन्दनहरिद्राकुष्ठप्रियङ्गुशतपुष्पासुरदारुभिस्तैलाजक्षीरयुक्तैः ससैन्धवैरुपनाहः| विडङ्गतैलं नस्यं सार्षपं वा तदेव वा व्योषसिद्धम्| मधूकसारकल्को वा मधुयुतस्त्वग्वा मेष श्रृङ्ग्या इङ्गुदस्य वा| एभिरेव च धूमवर्त्तिः| शिरोविरेचनद्रव्यैर्वा सूत्रस्थानोक्तैः प्रधमनम्| तैरेव च पक्वं तैलं मर्शः प्रतिमर्शो वा| शिरोविरेचनान्ते कर्णनादोक्तं स्नेहनस्यम्| तीक्ष्णाः कवलाः मनश्शिलानलदतुत्थकासीसचूर्णः ससर्पिष्को धूमः| नलदचूर्णस्य च मुहुर्मुहुराघ्राणनम्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtashirobhitApacikitsA (8) · Śloka 8
ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇ ਵ੍ਯਾਮਿਸ਼੍ਰੋ ਵਿਧਿਃ||੮||
सन्निपाते व्यामिश्रो विधिः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRumijashirobhitApacikitsA (9) · Śloka 9
ਕਮਿਜੇ ਦੁਰਾਲਭਾਸੁਰਦਾਰੁਰੋਹਿਹਪੂਤੀਕਤ੍ਰਿਫਲਾਕਟ੍ਫਲਵਚਾਤ੍ਰਿਕਟੁਕੈਰਜਾਮੂਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪਕ੍ਵਂ ਪਾਨਮ੍| ਉਪਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ੍ਯ ਦੇਵਦਾਰੁਪੂਤੀਕਕਟਭੀਸਰ੍ਸਪਵਿਡਙ੍ਗਤਿਲਕਣ੍ਟਕਵਿਪਕ੍ਵੇਨ ਤੈਲੇਨ ਸ਼ਿਰਃ ਕਰ੍ਣੌ ਚਾਭ੍ਯਜ੍ਯ ਸ੍ਵੇਦਯੇਤ੍| ਤਤਃ ਕਮਿਮੂਰ੍ਚ੍ਛਨਾਰ੍ਥਮਸਙ੍ਨਸ੍ਤੋਵਸੇਚਯੇਤ੍| ਤਤੋ ਰੁਧਿਰਗਨ੍ਧਮਦੇਨ ਪ੍ਰਵਿਸਤਾਃ ਸਪ੍ਤਚ੍ਛਦਸ੍ਯ ਤ੍ਕ੍ਗ੍ਰਸੇਨ ਪੁਸ੍ਪਰਸੇਨ ਵਾਨਨ੍ਤਰਨਿਸਿਕ੍ਤੇਨ ਕਮਯਃ ਪਤਨ੍ਤਿ| ਸਰਲਦੇਵਦਾਰੁਕਟ੍ਫਲਸਰ੍ਸਪਾਪਾਮਾਰ੍ਗਕ੍ਸਵਕਕਟੁਕਾਲਾਬੁਸੁਰਸਬੀਜਪਿਪ੍ਪਲੀਤਣ੍ਡੁਲਚੂਰ੍ਣਸ੍ਤਤ੍ਪਕ੍ਵਂ ਵਾ ਤੈਲਂ ਸਦ੍ਯਃ ਕਮੀਨ੍ ਨਿਰਸ੍ਯਤਿ| ਵਿਡਙ੍ਗਤਣ੍ਡੁਲਾ ਵਾਜਿਮੂਤ੍ਰਪਿਸ੍ਟਾਃ ਸ਼ਿਰੀਸਬੀਜਾਨਿ ਵਾ ਛਾਗਮੂਤ੍ਰਪਿਸ੍ਟਾਨਿ| ਪੁਸ੍ਕਰਮਧ੍ਯਬੀਜਾਨਿ ਵਾ| ਗੋਮਾਂਸੇਨ ਛਾਗਮਾਂਸੇਨ ਵਾ ਵਸਾਪਿਸ੍ਟੇਨ ਯਵਾਗੂਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸ਼ਿਰੋ ਵਿਲੇਪਯੇਤ੍| ਤਤੋ ਨਿਮ੍ਬਾਰ੍ਕਵਂਸ਼ਸੁਰਸਕੁਟਜਕਰਞ੍ਜਕਰਵੀਰਪਤ੍ਰਕ੍ਵਾਥੇਨ ਸੇਚਯੇਤ੍ ਅਜਾਮੂਤ੍ਰੇਣ ਵਾ ਕਵੋਸ੍ਣੇਨ| ਪੂਤਿਮਤ੍ਸ੍ਯਯੁਤਾਸ਼੍ਚ ਧੂਮਾਃ| ਏਵਂ ਕਮਿਸ੍ਵਪਗਤੇਸੁ ਤੇਜੋਵਤੀਪੂਤੀਕਵਿਮ੍ਬੀਸੁਰਸਨਕ੍ਤਮਾਲਾਵਿਡਙ੍ਗਹਰੀਤਕੀਸਰ੍ਸਪਾਰ੍ਕਕਰਵੀਰਮੂਲਮਾਲਤੀਦੇਵਦਾਰੁਕ੍ਸਵਕਮੁਸ੍ਤਫਣਿਜ੍ਜਕਪਿਪ੍ਪਲੀਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪਾਮਧੂਕਸ਼ਣਨਿਮ੍ਬਸਾਰਕਲ੍ਕੈਰਜਾਮੂਤ੍ਰਯੁਤੈਃ ਸਾਰ੍ਸਪਂ ਤੈਲਮੈਙ੍ਗੁਦਂ ਪੈਲੁਕਂ ਵਾ ਵਿਪਕ੍ਵਂ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਨਾਵਨਮ੍| ਨ ਤੁ ਜਾਤੁ ਰੁਧਿਰਮਵਸੇਚਯੇਤ੍| ਜਨ੍ਤੁਭਿਃ ਪੀਤਸ਼ੋਣਿਤੇ ਹਿ ਸ਼ਿਰਸਿ ਪੁਨਰਸ੍ਰਾਵਸੇਕਾਦਕਾਣ੍ਡੇ ਮਤ੍ਯੁਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਕਮਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਚੇਕ੍ਸੇਤ||੯||
कृमिजे दुरालभासुरदारुरोहिहपूतीकत्रिफलाकट्फलवचात्रिकटुकैरजामूत्रयुक्तं सर्पिः पक्वं पानम्| उपस्निग्धस्विन्नस्य देवदारुपूतीककटभीसर्षपविडङ्गतिलकण्टकविपक्वेन तैलेन शिरः कर्णौ चाभ्यज्य स्वेदयेत्| ततः कृमिमूर्च्छनार्थमसृङ्नस्तोवसेचयेत्| ततो रुधिरगन्धमदेन प्रविसृताः सप्तच्छदस्य त्क्ग्रसेन पुष्परसेन वानन्तरनिषिक्तेन कृमयः पतन्ति| सरलदेवदारुकट्फलसर्षपापामार्गक्षवककटुकाऽलाबुसुरसबीजपिप्पलीतण्डुलचूर्णस्तत्पक्वं वा तैलं सद्यः कृमीन् निरस्यति| विडङ्गतण्डुला वाजिमूत्रपिष्टाः शिरीषबीजानि वा छागमूत्रपिष्टानि| पुष्करमध्यबीजानि वा| गोमांसेन छागमांसेन वा वसापिष्टेन यवागूं कृत्वा शिरो विलेपयेत्| ततो निम्बार्कवंशसुरसकुटजकरञ्जकरवीरपत्रक्वाथेन सेचयेत् अजामूत्रेण वा कवोष्णेन| पूतिमत्स्ययुताश्च धूमाः| एवं कृमिष्वपगतेषु तेजोवतीपूतीकविम्बीसुरसनक्तमालाविडङ्गहरीतकीसर्षपार्ककरवीरमूलमालतीदेवदारुक्षवकमुस्तफणिज्जकपिप्पलीशतपुष्पामधूकशणनिम्बसारकल्कैरजामूत्रयुतैः सार्षपं तैलमैङ्गुदं पैलुकं वा विपक्वं युक्त्या नावनम्| न तु जातु रुधिरमवसेचयेत्| जन्तुभिः पीतशोणिते हि शिरसि पुनरस्रावसेकादकाण्डे मृत्युः स्यात्| कृमिचिकित्सितं चेक्षेत||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shiraHkampacikitsA (10) · Śloka 10
ਸ਼ਿਰਃਕਮ੍ਪਮਕ੍ਸੀਣਸ੍ਯਾਨ੍ਨਵ੍ਯਾਧ੍ਯਨੁਪਦ੍ਰੁਤਸ੍ਯ ਦਾਹਵਰ੍ਜ੍ਯਂ ਮਾਰੁਤਵਿਧਾਨੇਨੋਪਕ੍ਰਮੇਤ||੧੦||
शिरःकम्पमक्षीणस्यान्नव्याध्यनुपद्रुतस्य दाहवर्ज्यं मारुतविधानेनोपक्रमेत||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upashIrShakacikitsA (11) · Śloka 11
ਉਪਸ਼ੀਰ੍ਸਕੇ ਜਨ੍ਮੋਤ੍ਤਰਕਾਲਜਾਤੇ ਨਵੋਤ੍ਥਿਤੇ ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਵਿਹਿਤਾਨ੍ ਸ੍ਨੇਹਾਨ੍ ਪਾਨਨਾਵਨਾਭ੍ਯਞ੍ਜਨੇਸੁ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਅਭ੍ਯਕ੍ਤਞ੍ਚ ਸ੍ਵੇਦਯਿਤ੍ਵੋਪਨਾਹਯੇਦ੍ਯਥਾ ਵਿਦਾਹੋ ਨ ਭਵਤਿ| ਵਿਦਾਹੇ ਵਿਦ੍ਰਧਿਵਤ੍ ਕਰ੍ਮ||੧੧||
उपशीर्षके जन्मोत्तरकालजाते नवोत्थिते वातव्याधिविहितान् स्नेहान् पाननावनाभ्यञ्जनेषु योजयेत्| अभ्यक्तञ्च स्वेदयित्वोपनाहयेद्यथा विदाहो न भवति| विदाहे विद्रधिवत् कर्म||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piTakArbudavidradhicikitsA (12) · Śloka 12
ਪਿਟਕਾਰ੍ਬੁਦਵਿਦ੍ਰਧਿਸੁ ਯਥਾਸ੍ਵਮਾਚਰੇਤ੍| ਵ੍ਰਣੀਭੂਤਾਸੁ ਪਿਟਕਾਸੁ ਨਿਮ੍ਬਨਿਸ਼ਾਮਧੁਕਧਾਤ੍ਰੀਫਲੈਰ੍ਵਿਪਕ੍ਵਂ ਤੈਲਂ ਸ਼ੋਧਨਰੋਪਣਮ੍| ਮੂਰ੍ਵਾਚਨ੍ਦਨਸਾਰਿਵਾਧਾਤਕੀਕਾਨ੍ਤਾਲੋਧ੍ਰਮਧੁਕਸਮਙ੍ਗਾਪਦ੍ਮਕੇਸਰਸ਼ਤਪਰ੍ਵਕਮੂਲੈਰ੍ਵਿਦ੍ਰਧਿਸੁ| ਏਭਿਰੇਵ ਚ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਨਸ੍ਯਮ੍| ਰੂਢੇ ਤੁ ਵਿਦ੍ਰਧੌ ਯਸਿ ਤ੍ਵਕ੍ ਸੁਪ੍ਤੇਵ ਭਵਤਿ ਤਤੋ ਵਾਮਯੇਤ੍| ਉਅਪਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਚ ਵਿਰੇਚਯੇਤ੍||੧੨||
पिटकार्बुदविद्रधिषु यथास्वमाचरेत्| व्रणीभूतासु पिटकासु निम्बनिशामधुकधात्रीफलैर्विपक्वं तैलं शोधनरोपणम्| मूर्वाचन्दनसारिवाधातकीकान्तालोध्रमधुकसमङ्गापद्मकेसरशतपर्वकमूलैर्विद्रधिषु| एभिरेव च सिद्धं सर्पिर्नस्यम्| रूढे तु विद्रधौ यसि त्वक् सुप्तेव भवति ततो वामयेत्| उअपस्निग्धं च विरेचयेत्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arUMShikAcikitsA (13) · Śloka 13
ਅਰੂਂਸਿਕਾਸੁ ਜਲੌਕੋਪਹਤਸ਼ੋਣਿਤਂ ਸ਼ਿਰਃ ਕ੍ਸੁਰਾਮਸ੍ਟਂ ਵਾ ਨਿਮ੍ਬੋਦਕੇਨ ਪਰਿਸਿਚ੍ਯਾਸ਼੍ਵਵਸ਼ਕਦ੍ਰਸੇਨ ਲਵਣਪ੍ਰਗਾਢੇਨ ਲੇਪਯੇਤ੍| ਕਿਞ੍ਹ੍ਚਿਤ੍ ਕਾਲਂ ਸ੍ਥਿਤਂ ਚੋਸ੍ਣੋਦਕਾਮ੍ਲਕਾਞ੍ਜਿਕਾਨ੍ਯਤਰਧੌਤਂ ਵਿਡਙ੍ਗਵ੍ਯੋਸਲਾਕ੍ਸਾਗਾਰਧੂਮਮਨੋਹ੍ਵਾਲਵਚਾਰਸਾਞ੍ਜਨਹਰਿਦ੍ਰਾਦ੍ਵਯੈਰਾਲਿਮ੍ਪੇਤ੍| ਤਿਲਮਸ੍ਯਾ ਵਾ ਸ੍ਨੁਹੀਕ੍ਸੀਰਯੁਕ੍ਤਯਾ| ਮਧੁਕੋਤ੍ਪਲਤਿਲੈਰਣ੍ਡਮਾਰ੍ਕਵਪਤ੍ਰੈਰ੍ਵਾ| ਸ਼ਿਗ੍ਰੁਮੂਲਕਸਰ੍ਸਪਬੀਜੈਰ੍ਵਾ ਗੋਮੂਤ੍ਰਪਿਸ੍ਟੈਃ| ਬਾਲਕਾਮਲਕਨਾਗਰਮੂਲਕਸਰ੍ਸਪਬੀਜੈਰ੍ਵਾ ਕ੍ਸੀਰਪਿਸ੍ਟੈਃ| ਸ਼ਿਰੀਸਤ੍ਵਗ੍ਯਸ੍ਟੀਮਧੁਕਾਭ੍ਯਾਂ ਵਾ| ਪੁਰਾਣਪਿਣ੍ਯਾਕਕੁਕ੍ਕੁਟਪੁਰੀਸਾਭ੍ਯਾਂ ਵਾ| ਕਪਾਲਭਸ੍ਟਕੁਸ੍ਠਚੂਰ੍ਣਂ ਤੈਲਯੁਕ੍ਤਂ ਕਣ੍ਡੂਕ੍ਲੇਦਦਾਹਸ੍ਵੇਦਵੇਦਨਾਘ੍ਨਮ੍| ਤਥਾ ਚਾਚੋਕ੍ਤਂ ਚਿਤ੍ਰਕਾਦਿਤੈਲਮਭ੍ਯਞ੍ਜਨਮ੍| ਦਨ੍ਤੀਪਾਠਾਕੋਸ਼ਾਤਕੀਚਿਤ੍ਰਕਾਤੀਵਿਸਾਮਹਾਲਾਙ੍ਗਲਕੀਸਿਦ੍ਧਂ ਤੈਲਂ ਵ੍ਰਣਾਭ੍ਯਙ੍ਗਃ| ਮਨਸ਼੍ਸ਼ਿਲੈਲਾਹਰਿਤਾਲਪਿਪ੍ਪਲੀਕੁਸ੍ਠਕਾਸੀਸਹਰਿਦ੍ਰਾਕਰਞ੍ਜਮੁਸ੍ਤਾਤਗਰਵਿਡਙ੍ਗਂ ਚਿਤ੍ਰਕਾਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਕਕਰਵੀਰਮੂਲਚੂਰ੍ਣਗਰ੍ਭਂ ਤੈਲਮਾਦਿਤ੍ਯਪਾਕਂ ਵ੍ਰਣਰੋਪਣਮ੍| ਏਵਮਨੁਪਸ਼ਮੇ ਵਮਨਧੂਮਕਾਯਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਕਾਨ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍||੧੩||
अरूंषिकासु जलौकोपहृतशोणितं शिरः क्षुरामृष्टं वा निम्बोदकेन परिषिच्याश्ववशकृद्रसेन लवणप्रगाढेन लेपयेत्| किञ्ह्चित् कालं स्थितं चोष्णोदकाम्लकाञ्जिकान्यतरधौतं विडङ्गव्योषलाक्षागारधूममनोह्वालवचारसाञ्जनहरिद्राद्वयैरालिम्पेत्| तिलमष्या वा स्नुहीक्षीरयुक्तया| मधुकोत्पलतिलैरण्डमार्कवपत्रैर्वा| शिग्रुमूलकसर्षपबीजैर्वा गोमूत्रपिष्टैः| बालकामलकनागरमूलकसर्षपबीजैर्वा क्षीरपिष्टैः| शिरीषत्वग्यष्टीमधुकाभ्यां वा| पुराणपिण्याककुक्कुटपुरीषाभ्यां वा| कपालभृष्टकुष्ठचूर्णं तैलयुक्तं कण्डूक्लेददाहस्वेदवेदनाघ्नम्| तथा चाचोक्तं चित्रकादितैलमभ्यञ्जनम्| दन्तीपाठाकोशातकीचित्रकातीविषामहालाङ्गलकीसिद्धं तैलं व्रणाभ्यङ्गः| मनश्शिलैलाहरितालपिप्पलीकुष्ठकासीसहरिद्राकरञ्जमुस्तातगरविडङ्गं चित्रकासिद्धार्थककरवीरमूलचूर्णगर्भं तैलमादित्यपाकं व्रणरोपणम्| एवमनुपशमे वमनधूमकायशिरोविरेकान् कुर्यात्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dAraNakacikitsA (14) · Śloka 14
ਦਾਰਣਕੇ ਲਲਾਟੇ ਸਿਰਾਂ ਵਿਧ੍ਯੇਤ੍| ਅਭ੍ਯਙ੍ਗਸ੍ਨਾਨਨਾਵਨਾਨਿ ਚ ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍ ਪ੍ਰਿਯਾਲਬੀਜਮਧੁਕਕੁਸ੍ਠਮਾਸਸਰ੍ਸਪੈਃ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰੈਰ੍ਲੇਪਃ| ਕੋਦ੍ਰਵਤਣਕ੍ਸਾਰਾਮ੍ਭਃ ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਨਮ੍||੧੪||
दारणके ललाटे सिरां विध्येत्| अभ्यङ्गस्नाननावनानि च शीलयेत् प्रियालबीजमधुककुष्ठमाषसर्षपैः सक्षौद्रैर्लेपः| कोद्रवतृणक्षाराम्भः प्रक्षालनम्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana indraluptacikitsA (15) · Śloka 15
ਇਨ੍ਦ੍ਰਲੁਪ੍ਤੇ ਯਥਾਸਨ੍ਨਂ ਸਿਰਾਂ ਵਿਦ੍ਧ੍ਵਾ ਤੁਤ੍ਥਕਾਸੀਸਮਨਸ਼੍ਸ਼ਿਲਾਮਰਿਚੈਰ੍ਲੇਪਯੇਤ੍| ਭਦ੍ਰਦਾਰੁਕੁਟਨ੍ਨਟਾਭ੍ਯਾਂ ਵਾ ਚਿਤ੍ਰਕਕਰਵੀਰਨਕ੍ਤਮਾਲਮਾਲਤੀਸਿਦ੍ਧੇਨ ਵਾ ਤੈਲੇਨਾਭ੍ਯਜ੍ਯਾਤ੍| ਅਵਗਾਢਪਦਂ ਵਾ ਸੂਚੀਕੂਰ੍ਚਕੇਨ ਪ੍ਰਚ੍ਛਾਯ ਭੂਯੋ ਭੂਯਃ ਪ੍ਰਦਿਹ੍ਯਤ ਕਪੋਤਪਙ੍ਕਾਮੂਲੇਨ ਲਾਙ੍ਗਲਿਕਾਮੂਲੇਨ ਵਾ ਮਹਿਸੀਕ੍ਸੀਰਪਿਸ੍ਟੇਨ| ਘਸ੍ਟਲਿਪ੍ਤਮੇਰਣ੍ਡਪਤ੍ਰਾਵਚ੍ਛਾਦਿਤਂ ਰਾਤ੍ਰਿਮੁਸਿਤਂ ਮਾਹਿਸਨਵਨੀਤੇਨ ਲਿਮ੍ਪੇਤ੍| ਮਾਰ੍ਕਵਪਤ੍ਰਸਹਚਰਪੁਸ੍ਪਪਕ੍ਵਂ ਵਾ| ਵਾਰ੍ਤਾਕਫਲੈਸ੍ਤੈਲਂ ਪਕ੍ਵਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾਞ੍ਜਨਯੁਕ੍ਤਮਾਲੇਪਃ| ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰੋ ਵਾ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਵਾਰ੍ਤਾਕਰਸਃ| ਜਲਸ਼ੂਕੋ ਵਾ ਪਲਾਸ਼ਕ੍ਸਾਰਸਾਨ੍ਦ੍ਰਃ| ਗੋਸ਼ਕਤਾ ਵਾ ਘਸ੍ਟਮਿਨ੍ਦ੍ਰਲੁਪ੍ਤਮਰੁਸ੍ਕਰਰਸੇਨਾਵਲਿਪ੍ਯਾਨ੍ਤਰ੍ਧੂਮਦਗ੍ਧਕੂਰ੍ਮਮਸ਼੍ਯਾਵਚੂਰ੍ਣਯੇਤ੍| ਕੂਰ੍ਮਕਪਾਲਭਸ੍ਮਨਾ ਵਾ ਸੁਰਸਾਰਸਾਕ੍ਤੇਨ ਪ੍ਰਦਿਹ੍ਯਾਤ੍| ਹਸ੍ਤਿਦਨ੍ਤਮਸ੍ਯਾ ਵਾ ਤੈਲਾਨ੍ਵਿਤਯਾ| ਪੂਤਿਕਰਞ੍ਜਪਤ੍ਰਾਣਿ ਵਾ ਸਸੈਨ੍ਧਵਾਨਿ ਲੇਪਃ| ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਞ੍ਜਨਰਸਾਞ੍ਜਨਬਾਕੁਚਿਕਾਫਲਲੋਹਰਜਾਂਸਿ ਵਾ ਗੋਮੂਤ੍ਰਪਿਸ੍ਟਾਨਿ| ਖਲਤਿਵਿਹਿਤਾਨਿ ਚਾਚਰੇਤ੍| ਸਲਿਲਸੇਕਮਾਰੋਮੋਦ੍ਗਮਾਤ੍ ਪਰਿਹਰੇਤ੍||੧੫||
इन्द्रलुप्ते यथासन्नं सिरां विद्ध्वा तुत्थकासीसमनश्शिलामरिचैर्लेपयेत्| भद्रदारुकुटन्नटाभ्यां वा चित्रककरवीरनक्तमालमालतीसिद्धेन वा तैलेनाभ्यज्यात्| अवगाढपदं वा सूचीकूर्चकेन प्रच्छाय भूयो भूयः प्रदिह्यत कपोतपङ्कामूलेन लाङ्गलिकामूलेन वा महिषीक्षीरपिष्टेन| घृष्टलिप्तमेरण्डपत्रावच्छादितं रात्रिमुषितं माहिषनवनीतेन लिम्पेत्| मार्कवपत्रसहचरपुष्पपक्वं वा| वार्ताकफलैस्तैलं पक्वं क्षौद्राञ्जनयुक्तमालेपः| सक्षौद्रो वा क्षुद्रवार्ताकरसः| जलशूको वा पलाशक्षारसान्द्रः| गोशकृता वा घृष्टमिन्द्रलुप्तमरुष्कररसेनावलिप्यान्तर्धूमदग्धकूर्ममश्यावचूर्णयेत्| कूर्मकपालभस्मना वा सुरसारसाक्तेन प्रदिह्यात्| हस्तिदन्तमष्या वा तैलान्वितया| पूतिकरञ्जपत्राणि वा ससैन्धवानि लेपः| पिप्पल्यञ्जनरसाञ्जनबाकुचिकाफललोहरजांसि वा गोमूत्रपिष्टानि| खलतिविहितानि चाचरेत्| सलिलसेकमारोमोद्गमात् परिहरेत्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana khalaticikitsA (16) · Śloka 16
ਖਲਤਾਵਿਨ੍ਦ੍ਰਲੁਪ੍ਤੋਕ੍ਤਃ ਕ੍ਰਮੋ ਯਥਾਦੋਸਂ ਚ ਸੁਸ਼ੁਦ੍ਧਿਃ| ਤ੍ਰਿਫਲਾਰ੍ਜੁਨਸੈਰ੍ਯਕਤ੍ਵਕ੍ਪੁਸ੍ਪਕਸ੍ਣਪਿਣ੍ਡੀਤਕਫਲਮੂਲਨੀਲੋਤ੍ਪਲਲੋਹਚੂਰ੍ਣਕਾਸੀਸਜਮ੍ਬੂਮਾਰ੍ਕਵਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਮੇਸਸ਼੍ਰਙ੍ਗੀਖਦਿਰਰਜਃ ਸਕਰ੍ਦਮਮਰ੍ਦਿਤੋਕ੍ਤਾਣੁਤੈਲਯੁਕ੍ਤਮਸਨਸਾਰਸਮੁਦ੍ਗਕੇ ਨ੍ਯਸ੍ਤਂ ਕਰ੍ਦਮੇ ਮਾਸਂ ਨਿਖਾਤਂ ਸ੍ਥਿਤਮੁਦ੍ਧਤਂ ਸੂਚੀਕੂਰ੍ਚਪ੍ਰਚ੍ਛਿਤਾਯਾਃ ਖਲਤੇਰ੍ਲੇਪਃ ਪਰਂ ਰੋਮਸਞ੍ਜਨਨਃ| ਰਕ੍ਤਾਗ੍ਨਿਮਨ੍ਥਪੁਸ੍ਪਕਿਂਸ਼ੁਕਨਲਦਮੂਲਮ੍ਧੁਕਿਂਹਸ੍ਤਿਦਨ੍ਤਭਸ੍ਮਾਨ੍ਯਵਿਕ੍ਸੀਰਪਿਸ੍ਟਾਨਿ ਲੇਪਃ| ਜਮ੍ਬੂਦ੍ਵਯਤ੍ਵਕ੍ਪਤ੍ਰਮਧੁਕਭਙ੍ਗਰਜਸ੍ਤ੍ਰਿਫਲਾਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਤਕਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਫ੍ਣਿਜ੍ਜਕਬਲਾਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਜਸ਼੍ਰਙ੍ਗੀਚਪਲਾਤਿਵਿਸਾਕਟ੍ਫਲਕਲ੍ਕੇਨ ਕ੍ਸੀਰਿਵਕ੍ਸਕ੍ਵਾਥੇਨ ਚ ਤਿਲਤੈਲਮਕ੍ਸਤੈਲਂ ਚੈਕਧ੍ਯਂ ਸਾਧਯੇਤ੍ ਤਨ੍ਨਸ੍ਯੇਭ੍ਯਙ੍ਗੇ ਚ ਨਿਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍| ਏਵਮੇਵ ਮਧੁਰਵਰ੍ਗਕਲ੍ਕੇਨ||੧੬||
खलताविन्द्रलुप्तोक्तः क्रमो यथादोषं च सुशुद्धिः| त्रिफलार्जुनसैर्यकत्वक्पुष्पकृष्णपिण्डीतकफलमूलनीलोत्पललोहचूर्णकासीसजम्बूमार्कवमञ्जिष्ठामेषश्रृङ्गीखदिररजः सकर्दममर्दितोक्ताणुतैलयुक्तमसनसारसमुद्गके न्यस्तं कर्दमे मासं निखातं स्थितमुद्धृतं सूचीकूर्चप्रच्छितायाः खलतेर्लेपः परं रोमसञ्जननः| रक्ताग्निमन्थपुष्पकिंशुकनलदमूलम्धुकिंहस्तिदन्तभस्मान्यविक्षीरपिष्टानि लेपः| जम्बूद्वयत्वक्पत्रमधुकभृङ्गरजस्त्रिफलाश्लेष्मातकमञ्जिष्ठाफ्णिज्जकबलाद्राक्षाजश्रृङ्गीचपलातिविषाकट्फलकल्केन क्षीरिवृक्षक्वाथेन च तिलतैलमक्षतैलं चैकध्यं साधयेत् तन्नस्येऽभ्यङ्गे च नियुञ्ज्यात्| एवमेव मधुरवर्गकल्केन||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana palitacikitsA (17) · Śloka 17
ਖਲਤਿਪਲਿਤਯੋਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਯੋਗਾਨ੍ ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍||੧੭||
खलतिपलितयोश्च प्रयोगान् परस्परं विदध्यात्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana akAlapalitacikitsA (18) · Śloka 18
ਅਕਾਲਪਲਿਤੇਸੁ ਵਾਤਾਦੀਨਵੇਕ੍ਸ੍ਯ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦਸਂਸ਼ੋਧਨਾਸ੍ਰਵਿਸ੍ਰਾਵਣਾਨਿ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਤਤੋਸ੍ਯਾਰ੍ਦਿਤਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮਣੁਤੈਲਂ ਨਸ੍ਯਮਭ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਚ| ਮਧੁਕਾਮਲਕਮਾਕ੍ਸਿਕੈਃ ਕੇਸ਼ਮੂਲਾਨਿ ਲਿਮ੍ਪੇਤ੍| ਤਿਲਾਮਲਕਕ੍ਸੌਦ੍ਰਤੈਲੈਰ੍ਵਾ| ਤਤ੍ਥਕਾਭ੍ਰਕਮ੍ਬ੍ਵਸ੍ਥਿਕਾਸੀਸਕਿਟ੍ਟਸ਼ਰ੍ਕਰਾਭਿਰ੍ਵਾ| ਸੈਰ੍ਯਕਪੁਸ੍ਪਨੀਲਿਨੀਤ੍ਰਿਫਲਾਭਙ੍ਗਰਜੋਭਿਰ੍ਵਾ ਕਸ੍ਣਾਜਮੂਤ੍ਰਪਿਸ੍ਟੈਃ| ਅਸਨਪੁਸ੍ਪਪਤ੍ਰਮਯੇ ਪਾਤ੍ਰੇ ਬਹਿਰਾਮਲਕੀਕਲ੍ਕਪ੍ਰਦਿਗ੍ਧੇ ਨਿਹਿਤਮਕ੍ਸਤੈਲਂ ਸਣ੍ਮਾਸਂ ਵ੍ਰੀਹਿਪਲ੍ਲੇ ਸ੍ਥਿਤਮਭ੍ਯਙ੍ਗਾਨ੍ਨਾਵਨਾਤ੍ ਚ ਪਲਿਤਂ ਜਯਤਿ| ਅਯਮੇਵ ਕਲ੍ਪਃ ਸੈਰੀਯਕੇਪਿ| ਕਪਿਕਚ੍ਛੂਫਲਮੂਲਗਰ੍ਭਮਕ੍ਸਤੈਲਂ ਸਿਦ੍ਧਮਯਃਪਾਤ੍ਰੇ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ਸ੍ਥਿਤਂ ਸਮਾਨਂ ਪੂਰ੍ਵੇਣ| ਰਾਮਤਰਣੀਮੂਲਪਲਦ੍ਵਯਂ ਯਸ੍ਟੀਮਧੁਕਪਲਂ ਸਾਰਿਵਾਰ੍ਧਪਲਮੇਕਤ੍ਰਜਰ੍ਜਰੀਕਤਮਕ੍ਸਤੈਲਪਲੈਰ੍ਦਸ਼ਭਿਰਾਪ੍ਲੁਤਂ ਲੋਹਭਾਜਨੇ ਦਸ਼ਾਹਂ ਦਿਵਸਕਰਕਰਪ੍ਰਤਪ੍ਤਂ ਨਾਵਨਾਤ੍ ਪਲਿਤਘ੍ਨਂ ਸਰ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਦਾਰ੍ਢ੍ਯਾਵਹਂ ਚ| ਕਸ੍ਣਤਿਲਤਿਲਪਰ੍ਣੀਤ੍ਰਿਫਲਾਮਧੁਕਕਾਸੀਸਪਦ੍ਮਕਕਰ੍ਦਮਮਾਂਸੀਮਾਰ੍ਕਵਮਸਨਪਤ੍ਰਸ੍ਵਰਸਪਿਸ੍ਟਂ ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਮਯਃਪਾਤ੍ਰੇ ਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍| ਤਤਃ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਰਸਦ੍ਰੁਤੇਨ ਪਦ੍ਮਿਨੀਕਰ੍ਦਮਪ੍ਰਲਿਪ੍ਤਧੌਤਾਨ੍ ਕੇਸ਼ਾਨ੍ ਕਪਾਲਂ ਚ ਲੇਪਯੇਤ੍| ਤਤਃ ਪਦ੍ਮਿਨੀਕਰ੍ਦਮੈਃ ਪ੍ਰਚ੍ਛਾਦ੍ਯ ਕੌਸ਼ੇਯੇਨ ਵੇਸ੍ਟਯੇਤ੍| ਤਤੀਯੇ ਚਾਹ੍ਨਿ ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲ੍ਯੈਵਮੇਵ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਏਵਮਲਿਕੁਲਨੀਲਾਃ ਕੇਸ਼ਾਃ ਸ਼ਿਰੋ ਵਿਭੂਸਯਨ੍ਤਿ||੧੮||
अकालपलितेषु वातादीनवेक्ष्य स्नेहस्वेदसंशोधनास्रविस्रावणानि कुर्यात्| ततोऽस्यार्दितप्रोक्तमणुतैलं नस्यमभ्यञ्जनं च| मधुकामलकमाक्षिकैः केशमूलानि लिम्पेत्| तिलामलकक्षौद्रतैलैर्वा| तत्थकाभ्रकम्ब्वस्थिकासीसकिट्टशर्कराभिर्वा| सैर्यकपुष्पनीलिनीत्रिफलाभृङ्गरजोभिर्वा कृष्णाजमूत्रपिष्टैः| असनपुष्पपत्रमये पात्रे बहिरामलकीकल्कप्रदिग्धे निहितमक्षतैलं षण्मासं व्रीहिपल्ले स्थितमभ्यङ्गान्नावनात् च पलितं जयति| अयमेव कल्पः सैरीयकेऽपि| कपिकच्छूफलमूलगर्भमक्षतैलं सिद्धमयःपात्रे पूर्ववत् स्थितं समानं पूर्वेण| रामतरणीमूलपलद्वयं यष्टीमधुकपलं सारिवार्धपलमेकत्रजर्जरीकृतमक्षतैलपलैर्दशभिराप्लुतं लोहभाजने दशाहं दिवसकरकरप्रतप्तं नावनात् पलितघ्नं सर्वेन्द्रियदार्ढ्यावहं च| कृष्णतिलतिलपर्णीत्रिफलामधुककासीसपद्मककर्दममांसीमार्कवमसनपत्रस्वरसपिष्टं त्रिरात्रमयःपात्रे स्थापयेत्| ततः पूर्वोक्तरसद्रुतेन पद्मिनीकर्दमप्रलिप्तधौतान् केशान् कपालं च लेपयेत्| ततः पद्मिनीकर्दमैः प्रच्छाद्य कौशेयेन वेष्टयेत्| तृतीये चाह्नि प्रक्षाल्यैवमेव कुर्यात्| एवमलिकुलनीलाः केशाः शिरो विभूषयन्ति||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana khalatyAdau nasyAdikramaH (19) · Śloka 19
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਖਲਤੌ ਪਲਿਤੇ ਵਲ੍ਯਾਂ ਹਰਿਲ੍ਲੋਮ੍ਨਿ ਚ ਸ਼ੋਧਿਤਮ੍| ਨਸ੍ਯਵਕ੍ਤ੍ਰਸ਼ਿਰੋਭ੍ਯਙ੍ਗਪ੍ਰਦੇਹੈਃ ਸਮੁਪਾਚਰੇਤ੍||੧੯||
भवति चात्र- खलतौ पलिते वल्यां हरिल्लोम्नि च शोधितम्| नस्यवक्त्रशिरोभ्यङ्गप्रदेहैः समुपाचरेत्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bRuhatyAdinAvanam (20) · Śloka 20
ਸਿਦ੍ਧਂ ਤੈਲਂ ਬਹਤ੍ਯਾਦ੍ਯੈਰ੍ਜੀਵਨੀਯੈਸ਼੍ਚ ਨਾਵਨਮ੍||੨੦||
सिद्धं तैलं बृहत्याद्यैर्जीवनीयैश्च नावनम्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sahacarAditailAni nAvanArthe (21) · Śloka 21
ਕ੍ਸੀਰਾਤ੍ ਸਾਹਚਰਾਤ੍ ਭਙ੍ਗਰਜਸਃ ਸੌਰਸਾਦ੍ਰਸਾਤ੍| ਪ੍ਰਸ੍ਥਸ੍ਤੈਲਸ੍ਯ ਕੁਡਵੋ ਯਸ੍ਟੀਮਧੁਪਲਾਨ੍ਵਿਤਃ| ਸਿਦ੍ਧਸ਼੍ਸ਼ੈਲਾਸਨੇ ਭਾਣ੍ਡੇ ਸ਼੍ਰਙ੍ਗੇ ਮੇਸਸ੍ਯ ਵਾ ਸ੍ਥਿਤਃ| ਨਸ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਤ੍......................................||੨੧||
क्षीरात् साहचरात् भृङ्गरजसः सौरसाद्रसात्| प्रस्थस्तैलस्य कुडवो यष्टीमधुपलान्वितः| सिद्धश्शैलासने भाण्डे श्रृङ्गे मेषस्य वा स्थितः| नस्यं स्यात्......................................||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dugdhikAdilepaH (22) · Śloka 22
........ਕ੍ਸੀਰਪਿਸ੍ਟੌ ਵਾ ਦੁਗ੍ਧਿਕਾਕਰਵੀਰਕੌ| ਉਤ੍ਪਾਟ੍ਯ ਪਲਿਤਂ ਦੇਯਾਵਾਸ਼ਯੇ ਪਲਿਤਾਪਹੌ||੨੨||
........क्षीरपिष्टौ वा दुग्धिकाकरवीरकौ| उत्पाट्य पलितं देयावाशये पलितापहौ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mahAnIlatailam (23) · Śloka 23
ਆਦਿਤ੍ਯਵਲ੍ਲ੍ਯਾ ਮੂਲਾਨਿ ਕਸ੍ਣਸੈਰੇਯਕਸ੍ਯ ਚ| ਫਲਂ ਕਸ੍ਣਸ਼ਣਾਤ੍ਪਤ੍ਰਂ ਸੁਰਸਾਦ੍ਯਸ੍ਟਿਮਾਰ੍ਕਵਮ੍| ਸੁਰਾਹ੍ਵਂ ਕਾਕਮਾਚੀ ਚ ਪਥਗ੍ਦਸ਼ਪਲਾਂਸ਼ਿਕਮ੍| ਪ੍ਰਪੌਣ੍ਡਰੀਕਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਲੋਧ੍ਰਕਸ੍ਣਾਗਰੁਤ੍ਪਲਮ੍| ਆਮ੍ਰਾਸ੍ਥਿਕਰ੍ਦਮਃ ਕਸ੍ਣੋ ਮਣਾਲੀ ਰਕ੍ਤਚਨ੍ਦਨਮ੍| ਨੀਲੀਭਲ੍ਲਾਤਕਾਸ੍ਥੀਨਿ ਕਾਸੀਸਂ ਮਦਯਨ੍ਤਿਕਾ| ਸੋਮਰਾਜ੍ਯਸਨਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਕਸ੍ਣਂ ਪਿਣ੍ਡੀਤਚਿਤ੍ਰਕੌ| ਪੁਸ੍ਪਾਣ੍ਯਰ੍ਜੁਨਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਾ ਆਮਜਮ੍ਬੂਫਲਾਞ੍ਜਨਮ੍| ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਪਞ੍ਚਪਲਿਕਂ ਪਿਸ੍ਟਂ ਸਤ੍ਰਿਫਲਾਕਣਮ੍| ਅਕ੍ਸਤੈਲਾਢਕਂ ਤੇਨ ਪਚੇਦ੍ਧਾਤ੍ਰੀਰਸਾਰ੍ਮਣੇ| ਕੁਰ੍ਯਾਦਾਦਿਤ੍ਯਪਾਕਂ ਵਾ ਯਾਵਚ੍ਛੁਸ੍ਕੋ ਭਵੇਦ੍ਰਸਃ| ਲੋਹਪਾਤ੍ਰੇ ਤਤਃ ਪੂਤਂ ਮਹਾਨੀਲਂ ਪ੍ਰਯੋਜਿਤਮ੍| ਤਤ੍ਪਾਨੇ ਨਾਵਨੇਭ੍ਯਙ੍ਗੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਨਿਯਤਾਤ੍ਮਨਃ| ਸਰ੍ਵਜਤ੍ਰੂਰ੍ਧ੍ਵਰੋਗਘ੍ਨਂ ਪਲਿਤਘ੍ਨਂ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ| ਏਭਿਰੇਵ ਚ ਭੈਸਜ੍ਯੈਃ ਸ਼ਿਰੋਵਕ੍ਤ੍ਰਞ੍ਚ ਲੇਪਯੇਤ੍||੨੩||
आदित्यवल्ल्या मूलानि कृष्णसैरेयकस्य च| फलं कृष्णशणात्पत्रं सुरसाद्यष्टिमार्कवम्| सुराह्वं काकमाची च पृथग्दशपलांशिकम्| प्रपौण्डरीकमञ्जिष्ठालोध्रकृष्णागरुत्पलम्| आम्रास्थिकर्दमः कृष्णो मृणाली रक्तचन्दनम्| नीलीभल्लातकास्थीनि कासीसं मदयन्तिका| सोमराज्यसनं शस्त्रं कृष्णं पिण्डीतचित्रकौ| पुष्पाण्यर्जुनकाश्मर्या आमजम्बूफलाञ्जनम्| प्रत्येकं पञ्चपलिकं पिष्टं सत्रिफलाकणम्| अक्षतैलाढकं तेन पचेद्धात्रीरसार्मणे| कुर्यादादित्यपाकं वा यावच्छुष्को भवेद्रसः| लोहपात्रे ततः पूतं महानीलं प्रयोजितम्| तत्पाने नावनेऽभ्यङ्गे शुद्धस्य नियतात्मनः| सर्वजत्रूर्ध्वरोगघ्नं पलितघ्नं विशेषतः| एभिरेव च भैषज्यैः शिरोवक्त्रञ्च लेपयेत्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pralepanAni (24) · Śloka 24
ਕ੍ਸੀਰਂਪ੍ਰਿਯਾਲਂ ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਂ ਜੀਵਨੀਯੋ ਗਣਸ੍ਤਿਲਾਃ| ਕਸ੍ਣਾਃ ਪ੍ਰਲੇਪੋ ਵਕ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਹਰਿਲ੍ਲੋਮਵਲੀਹਿਤਃ| ਤਿਲਾਃ ਸਾਮਲਕਾਃ ਪਦ੍ਮਕਿਞ੍ਜਲ੍ਕੋ ਮਧੁਕਂ ਮਧੁ| ਬਂਹਯੇਦ੍ਰਞ੍ਜਯੇਚ੍ਚੈਤਤ੍ ਕੇਸ਼ਾਨ੍ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਃ ਪ੍ਰਲੇਪਨਾਤ੍| ਪਚੇਤ੍ ਸੈਨ੍ਧਵਸ਼ੁਕ੍ਤਾਮ੍ਲੈਰਯਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਸਤਣ੍ਡੁਲਮ੍| ਤੇਨਾਲਿਪ੍ਤਂ ਸ਼ਿਰਃਸ਼ੁਦ੍ਧਮਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮੁਸਿਤਂ ਨਿਸ਼ਾਮ੍| ਤਤ੍ਪ੍ਰਾਤਸ੍ਤ੍ਰਿਫਲਾਧੌਤਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕਸ੍ਣਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮੂਰ੍ਦ੍ਧਜਮ੍||੨੪||
क्षीरंप्रियालं यष्ट्याह्वं जीवनीयो गणस्तिलाः| कृष्णाः प्रलेपो वक्त्रस्य हरिल्लोमवलीहितः| तिलाः सामलकाः पद्मकिञ्जल्को मधुकं मधु| बृंहयेद्रञ्जयेच्चैतत् केशान् मूर्ध्नः प्रलेपनात्| पचेत् सैन्धवशुक्ताम्लैरयश्चूर्णं सतण्डुलम्| तेनालिप्तं शिरःशुद्धमस्निग्धमुषितं निशाम्| तत्प्रातस्त्रिफलाधौतं स्यात्कृष्णस्निग्धमूर्द्धजम्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana keSarAgaH (25) · Śloka 25
ਅਯਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣੋਮ੍ਲਪਿਸ੍ਟਸ਼੍ਚ ਰਾਗਃ ਸਤ੍ਰਿਫਲੋ ਵਰਃ||੨੫||
अयश्चूर्णोऽम्लपिष्टश्च रागः सत्रिफलो वरः||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aBya~jjanayogaH (26) · Śloka 26
ਕਨ੍ਯਾਯਾਸ੍ਤਿਲਨਿਮ੍ਬਬੀਜਮ੍ਧੁਕਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਾਵਚਾਮਾਰ੍ਕਵਾਤ੍| ਚੂਰ੍ਣਂ ਛਾਗਲਗਵ੍ਯਮਾਹਿਸਪਲਸ੍ਨੇਹੇਨ ਸਮ੍ਪ੍ਲਾਵਿਤਮ੍| ਪਾਤ੍ਰੇ ਸ੍ਥਾਪਿਤਮਾਯਸੇ ਕ੍ਸਿਤਿਤਲੇ ਮਾਸਂ ਨਿਧਾਯੋਦ੍ਧਤਮ੍| ਪਾਲਿਤ੍ਯਂ ਖਲਤਿਞ੍ਚ ਦਰ੍ਪਣਨਿਭਾਂ ਹਨ੍ਤ੍ਯੇਤਦਭ੍ਯਞ੍ਜਨਾਤ੍||੨੬||
कन्यायास्तिलनिम्बबीजम्धुकश्रेष्ठावचामार्कवात्| चूर्णं छागलगव्यमाहिषपलस्नेहेन सम्प्लावितम्| पात्रे स्थापितमायसे क्षितितले मासं निधायोद्धृतम्| पालित्यं खलतिञ्च दर्पणनिभां हन्त्येतदभ्यञ्जनात्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAvanABya~ggayostailam (27) · Śloka 27
ਬੀਜੈਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਤਕਸ੍ਯ ਵ੍ਯਪਗਮਿਤਤੁਸੈਃਕਾਞ੍ਜਿਕਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਪਿਸ੍ਟੈਰ੍ਯਲ੍ਲਿਪ੍ਤਾਲ੍ਲੋਹਦਣ੍ਡਾਦ੍ਦਿਨਕਰਕਿਰਣੈਸ੍ਤਾਪਿਤਾਤ੍ ਪ੍ਰਚ੍ਯਤੇਵ| ਤਤ੍ਤੈਲਂ ਕੇਸ਼ਕਾਰ੍ਸ੍ਣ੍ਯਂ ਜਨਯਤਿ ਪਰਮਂ ਨਾਵਨਾਭ੍ਯਞ੍ਜਨਾਭ੍ਯਾਂ ਮੂਰ੍ਦ੍ਧਘ੍ਰਾਣਾਕ੍ਸਿਦਨ੍ਤਸ਼੍ਰਵਣਗਲਰੁਜਂ ਹਨ੍ਤਿ ਨਿਸ਼੍ਸ਼ੇਸਤਸ਼੍ਚ||੨੭||
बीजैः श्लेष्मातकस्य व्यपगमिततुषैःकाञ्जिकश्लक्ष्णपिष्टैर्यल्लिप्ताल्लोहदण्डाद्दिनकरकिरणैस्तापितात् प्रच्यतेव| तत्तैलं केशकार्ष्ण्यं जनयति परमं नावनाभ्यञ्जनाभ्यां मूर्द्धघ्राणाक्षिदन्तश्रवणगलरुजं हन्ति निश्शेषतश्च||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana balAditailam (28) · Śloka 28
ਬਲਾਮਧੂਕਮਧੁਕਵਿਦਾਰੀਚਨ੍ਦਨੋਤ੍ਪਲੈਃ| ਜੀਵਕਰ੍ਸਭਕਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਸ਼ਰ੍ਕਰਾਭਿਸ਼੍ਚ ਸਾਧਿਤਃ| ਪ੍ਰਸ੍ਥਸ੍ਤੈਲਸ੍ਯ ਸਕ੍ਸੀਰੋ ਜਾਙ੍ਗਲਾਰ੍ਧਤੁਲਾਰਸੇ| ਨਸ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵੋਰ੍ਧ੍ਵਜਤ੍ਰੂਤ੍ਥਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਮਯਾਪਹਮ੍||੨੮||
बलामधूकमधुकविदारीचन्दनोत्पलैः| जीवकर्षभकद्राक्षाशर्कराभिश्च साधितः| प्रस्थस्तैलस्य सक्षीरो जाङ्गलार्धतुलारसे| नस्यं सर्वोर्ध्वजत्रूत्थवातपित्तामयापहम्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mayUraghRutam (29) · Śloka 29
ਮਯੂਰਂ ਪਕ੍ਸਪਿਤ੍ਤਾਨ੍ਤ੍ਰਪਾਦਵਿਟ੍ਤੁਣ੍ਡਵਰ੍ਜਿਤਮ੍| ਦਸ਼ਮੂਲਬਲਾਰਾਸ੍ਨਾਮਧੁਕੈਸ੍ਤ੍ਰਿਫਲੈਰ੍ਯੁਤਮ੍| ਜਲੇ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਘਤਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕ੍ਸੀਰਸਮਂ ਪਚੇਤ੍| ਕਲ੍ਕਿਤੈਰ੍ਮਧੁਰਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਸਰ੍ਵਜਤ੍ਰੂਰ੍ਧ੍ਵਰੋਗਜਿਤ੍| ਤਦਭ੍ਯਾਸੀਕਤਂ ਪਾਨਬਸ੍ਤ੍ਯਭ੍ਯਞ੍ਜਨਨਾਵਨੈਃ||੨੯||
मयूरं पक्षपित्तान्त्रपादविट्तुण्डवर्जितम्| दशमूलबलारास्नामधुकैस्त्रिफलैर्युतम्| जले पक्त्वा घृतप्रस्थं तस्मिन् क्षीरसमं पचेत्| कल्कितैर्मधुरद्रव्यैः सर्वजत्रूर्ध्वरोगजित्| तदभ्यासीकृतं पानबस्त्यभ्यञ्जननावनैः||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mahAmAyUraghRutam (30) · Śloka 30
ਏਤੇਨੈਵ ਕਸਾਯੇਣ ਘਤਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍| ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇਨ ਪਯਸਾ ਕਲ੍ਕੈਰੇਭਿਸ਼੍ਚ ਕਾਰ੍ਸਿਕੈਃ| ਜੀਵਨ੍ਤੀਤ੍ਰਿਫਲਾਮੇਦਾਮਦ੍ਵੀਕਰ੍ਦ੍ਧਿਪਰੁਸਕੈਃ| ਸਮਙ੍ਗਾਚਵਿਕਾਭਾਰ੍ਙ੍ਗੀਕਾਸ਼੍ਮਰੀਕਰ੍ਕਟਾਹ੍ਵਯੈਃ| ਆਤ੍ਮਗੁਪ੍ਤਾਮਹਾਮੇਦਾਤਾਲਖਰ੍ਜੂਰਮਸ੍ਤਕੈਃ| ਮਣਾਲਬਿਸਖਰ੍ਜੂਰਯਸ੍ਟੀਮਧੁਕਜੀਵਕੈਃ| ਸ਼ਤਾਵਰੀਵਿਦਾਰੀਕ੍ਸੁਬਹਤੀਸਾਰਿਵਾਯੁਗੈਃ| ਮੂਰ੍ਵਾਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਰ੍ਸਭਕਸ਼੍ਰਙ੍ਗਾਟਕਕਸ਼ੇਰੁਕੈਃ| ਰਾਸ੍ਨਾਸ੍ਥਿਤਾਤਾਮਲਕੀਸੂਕ੍ਸ੍ਮੈਲਾਸ਼ਠਿਪੌਸ੍ਕਰੈਃ| ਪੁਨਰ੍ਨਵਾਤਵਕ੍ਸੀਰੀਕਾਕੋਲੀਧਨ੍ਵਯਾਸਕੈਃ| ਮਧੁਕਾਕ੍ਸੋਡਵਾਤਾਮਮੁਞ੍ਜਾਤਾਭਿਸੁਕੈਰਪਿ| ਮਹਾਮਾਯੂਰਮਿਤ੍ਯੇਤਨ੍ਮਾਯੂਰਾਦਧਿਕਂ ਗੁਣੈਃ| ਧਾਤ੍ਵਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਵਰਭ੍ਰਂਸ਼ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਾਰ੍ਦਿਤਾਪਹਮ੍| ਯੋਨ੍ਯਸਕ੍ਸ਼ੁਕ੍ਰਦੋਸੇਸੁ ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਵਨ੍ਧ੍ਯਾਸੁਤਪ੍ਰਦਮ੍||੩੦||
एतेनैव कषायेण घृतप्रस्थं विपाचयेत्| चतुर्गुणेन पयसा कल्कैरेभिश्च कार्षिकैः| जीवन्तीत्रिफलामेदामृद्वीकर्द्धिपरुषकैः| समङ्गाचविकाभार्ङ्गीकाश्मरीकर्कटाह्वयैः| आत्मगुप्तामहामेदातालखर्जूरमस्तकैः| मृणालबिसखर्जूरयष्टीमधुकजीवकैः| शतावरीविदारीक्षुबृहतीसारिवायुगैः| मूर्वाश्वदंष्ट्रर्षभकश्रृङ्गाटककशेरुकैः| रास्नास्थितातामलकीसूक्ष्मैलाशठिपौष्करैः| पुनर्नवातवक्षीरीकाकोलीधन्वयासकैः| मधुकाक्षोडवाताममुञ्जाताभिषुकैरपि| महामायूरमित्येतन्मायूरादधिकं गुणैः| धात्विन्द्रियस्वरभ्रंशश्वासकासार्दितापहम्| योन्यसृक्शुक्रदोषेषु शस्तं वन्ध्यासुतप्रदम्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atideshena AkhvAdighRutAni (31) · Śloka 31
ਆਖੁਭਿਃ ਕੁਕ੍ਕੁਟੈਰ੍ਹਂਸੈਃ ਸ਼ਸ਼ੈਸ਼੍ਚੇਤਿ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯੇਤ੍||੩੧||
आखुभिः कुक्कुटैर्हंसैः शशैश्चेति प्रकल्पयेत्||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jatrUrdhvarogopasaMhAraH (32-28) · Śloka 28
ਜਤ੍ਰੂਰ੍ਧ੍ਵਜਾਨਾਂ ਵ੍ਯਾਧੀਨਾਮੇਕਤ੍ਰਿਂਸ਼ਚ੍ਛਤਦ੍ਵਯਮ੍| ਪਰਸ੍ਪਰਮਦ੍ਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣਂ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤਮ੍| ਊਰ੍ਧ੍ਵਮੂਲਮਧਃ ਸ਼ਾਖਮਸਯਃ ਪੁਰੁਸਂ ਵਿਦੁਃ| ਮੂਲਪ੍ਰਹਾਰਿਣਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਰੋਗਾਨ੍ ਸ਼ੀਘ੍ਰਤਰਂ ਜਯੇਤ੍| ਸਰ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਯੇਨਾਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰਾਣਾ ਯੇਨ ਚ ਸਂਸ਼੍ਰਿਤਾਃ| ਤੇਨ ਤਸ੍ਯੋਤ੍ਤਮਾਙ੍ਗਸ੍ਯ ਰਕ੍ਸਾਯਾਮਾਦਤੋ ਭਵੇਤ੍||੩੨|| ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤਾਵਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਸ਼ਿਰੋਰੋਗਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਨਾਮਾਸ੍ਟਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨੮||
जत्रूर्ध्वजानां व्याधीनामेकत्रिंशच्छतद्वयम्| परस्परमद्सङ्कीर्णं विस्तरेण प्रकाशितम्| ऊर्ध्वमूलमधः शाखमृषयः पुरुषं विदुः| मूलप्रहारिणस्तस्माद्रोगान् शीघ्रतरं जयेत्| सर्वेन्द्रियाणि येनास्मिन् प्राणा येन च संश्रिताः| तेन तस्योत्तमाङ्गस्य रक्षायामादृतो भवेत्||३२|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे शिरोरोगप्रतिषेधो नामाष्टविंशोऽध्यायः||२८||
🔊 Audio coming soon