Adhikarana atha shirorogapratiShedho nAmAShTAviMsho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
ಅಥಾತಃ ಶಿರೋರೋಗಪ್ರತಿಷೇಧಂ ನಾಮಾಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||
अथातः शिरोरोगप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajashirobhitApacikitsA (2) · Śloka 2
ವಾತಜೇ ಶಿರೋಭಿತಾಪೇ ವಾತವ್ಯಾಧಿವಿಹಿತಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ನಿವಾತಸ್ಥಂ ಚ ನಕ್ತಮಭ್ಯಕ್ತಶಿರಸಂ ಸರ್ಪಿಃ ಪಯೋನುಪಾನಂ ತೈಲಂ ವಾ ಪಾಯಯೇತ್| ಮಾಷಾನ್ ವಾ ಸಸರ್ಪಿಷ್ಕಾನುಷ್ಣಪಯೋನುಪಾನಾನ್ ಭಕ್ಷಯೇತ್| ತದ್ವದ್ವಾ ಮುದ್ಗಾನ್| ಆನೂಪಪಿಶಿತವೇಶವಾರೇಣ ಯವತಿಲಮುದ್ಗಮಾಷಕುಲತ್ಥಕುಷ್ಠದಾರುಹರಿದ್ರಾತಸೀಸೈನ್ಧವೈರ್ವಾ ಮಹಾಸ್ನೇಹವತೀಮುತ್ಕಾರಿಕಾಂ ದತ್ವಾ ಶಿರೋ ವೇಷ್ಟಯೇತ್| ತತಃ ಪ್ರತ್ಯೂಷೇ ದಶಮೂಲಸಿದ್ಧೇನ ಪಯಸಾ ಕವೋಶ್ಗ್ಣೇನ ಪರಿಷೇಕಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ತತ್ಸಿದ್ಧೈಶ್ಚ ಪಾಯಸೈಃ ಪಿಣ್ಡಸ್ವೇದಂ ಲೇಪಂ ವಾ| ಕೂರ್ಮಮಹಿಷವರಾಹಕುಕ್ಕುಟಶಲ್ಲಕೀನಾಂ ವಸಾ ಸಸೈನ್ಧವಾ ನಸ್ಯಂ ಶಿರಃಕರ್ಣಪೂರಣಂ ಚ| ತಥೈವ ಚ ಪಞ್ಚಮೂಲಬಲಾಸಾರಿವಾದ್ವಯಕ್ವಾಥೇ ಮಧುಕಜೀವಕರ್ಷಭಕಪುನರ್ನವಗರ್ಭಂ ಸಪಯಂ ಸರ್ಪಿಸ್ತೈಲಂ ಚೈಕತೋ ವಿಪಕ್ವಮ್| ಕಾರ್ಪಾಸಮಜ್ಜತ್ವಙ್ಮುಸ್ತಾಸುಮನಃಕೋರಕಾಣ್ಯುಷ್ಣಾಮ್ಬುಪಿಷ್ಟಾನಿ ನಾವನಂ ಸರ್ವಶಿರೋರುಜಾಘ್ನಮ್| ತದ್ವತ್ ತ್ವಕ್ಪತ್ರಶರ್ಕರಾಶಿಗ್ರುಕರಞ್ಜಬೀಜಾನಿ| ತಥಾ ಚನ್ದನೋತ್ಪಲತಗರಕುಷ್ಠೈಃ ಸಘೃತೈರ್ಲೇಪಃ| ದೇವದಾರುಕುಷ್ಠಚೋರಕಯಷ್ಟೀಮಧುಕಕಮಲನೀಲೋತ್ಪಲೈಲಾಪ್ರಪೌಣ್ಡರೀಕೈಶ್ಚ| ಕುಙ್ಕುಮಶರ್ಕರಾಸಂಸ್ಕೃತಮಾಜ್ಯಂ ರಕ್ತಪಿತ್ತಾನುಬನ್ಧೇ ಮರ್ಶಃ| ನ ಚಾತ್ರ ರಕ್ತಮವಸೇಚಯೇದ್ವಾತೋದ್ರೇಕಭಯಾತ್| ಸ್ನೈಹಿಕಂ ಧೂಮಂ ಪಿಬೇತ್| ಶಿರೋಬಸ್ತಿಶ್ಚ ಶೀಲಯೇತ್| ಬಸ್ತಿಕರ್ಮ ಚಾಚರೇತ್| ಏವಮಸಿದ್ಧೌ ವಾತಜೇ ಶ್ಲೇಷ್ಮಜೇ ಚ ಯಥೋಕ್ತೋ ದಾಹಃ||೨||
वातजे शिरोभितापे वातव्याधिविहितं कुर्यात्| निवातस्थं च नक्तमभ्यक्तशिरसं सर्पिः पयोनुपानं तैलं वा पाययेत्| माषान् वा ससर्पिष्कानुष्णपयोनुपानान् भक्षयेत्| तद्वद्वा मुद्गान्| आनूपपिशितवेशवारेण यवतिलमुद्गमाषकुलत्थकुष्ठदारुहरिद्रातसीसैन्धवैर्वा महास्नेहवतीमुत्कारिकां दत्वा शिरो वेष्टयेत्| ततः प्रत्यूषे दशमूलसिद्धेन पयसा कवोश्ग्णेन परिषेकं कुर्यात्| तत्सिद्धैश्च पायसैः पिण्डस्वेदं लेपं वा| कूर्ममहिषवराहकुक्कुटशल्लकीनां वसा ससैन्धवा नस्यं शिरःकर्णपूरणं च| तथैव च पञ्चमूलबलासारिवाद्वयक्वाथे मधुकजीवकर्षभकपुनर्नवगर्भं सपयं सर्पिस्तैलं चैकतो विपक्वम्| कार्पासमज्जत्वङ्मुस्तासुमनःकोरकाण्युष्णाम्बुपिष्टानि नावनं सर्वशिरोरुजाघ्नम्| तद्वत् त्वक्पत्रशर्कराशिग्रुकरञ्जबीजानि| तथा चन्दनोत्पलतगरकुष्ठैः सघृतैर्लेपः| देवदारुकुष्ठचोरकयष्टीमधुककमलनीलोत्पलैलाप्रपौण्डरीकैश्च| कुङ्कुमशर्करासंस्कृतमाज्यं रक्तपित्तानुबन्धे मर्शः| न चात्र रक्तमवसेचयेद्वातोद्रेकभयात्| स्नैहिकं धूमं पिबेत्| शिरोबस्तिश्च शीलयेत्| बस्तिकर्म चाचरेत्| एवमसिद्धौ वातजे श्लेष्मजे च यथोक्तो दाहः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ardhAvaBedakacikitsA (3) · Śloka 3
ಅರ್ಧಾವಭೇದಕೇಽಪ್ಯಯಮೇವ ವಿಧಿಃ| ನಿರ್ಗುಣ್ಡೀಪತ್ರರಸಶ್ಚ ಸಘೃತಸೈನ್ಧವೋ ನಸ್ಯಮ್| ಶಿರೀಷಮೂಲಫಲಾನಿ ವಾ| ಸಾರಿವೋತ್ಪಲಕುಷ್ಠವಚಾಮಧುಕಪಿಪ್ಪಲೀಭಿಃ ಸತೈಲಾಮ್ಲೋ ಲೇಪಃ| ಅಶಾಮ್ಯತಿ ದೋಷಾನುಬನ್ಧಮವೇಕ್ಷ್ಯ ಪ್ರತಿಕುರ್ವೀತ||೩||
अर्धावभेदकेऽप्ययमेव विधिः| निर्गुण्डीपत्ररसश्च सघृतसैन्धवो नस्यम्| शिरीषमूलफलानि वा| सारिवोत्पलकुष्ठवचामधुकपिप्पलीभिः सतैलाम्लो लेपः| अशाम्यति दोषानुबन्धमवेक्ष्य प्रतिकुर्वीत||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sUryAvartacikitsA (4) · Śloka 4
ಸೂರ್ಯಾವರ್ತೇ ತ್ವಯಮೇವ ವಿಧಿಃ ವಿಶೇಷತಸ್ತು ಶಿರಾಮೋಕ್ಷಃ||೪||
सूर्यावर्ते त्वयमेव विधिः विशेषतस्तु शिरामोक्षः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pitta-rakta-SirastApayoScikitsA (5) · Śloka 5
ಪಿತ್ತಜೇ ರಕ್ತಜೇ ಚ ಶಿರೋಭಿತಾಪೇ ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ಯ ಸಿರಾಂ ವಿದ್ಧ್ಯೇತ್| ಕಾಯಂ ಚ ವಿರೇಚಯೇತ್| ಸುಶೀತೈಃ ಶತಧೌತಘೃತಾನ್ವಿತೈಃ ಶಿರೋವಕ್ತ್ರಂ ಸಿಞ್ಚೇತ್ ಪ್ರದಿಹ್ಯಾಚ್ಚ| ಚನ್ದನಸಾರಿವಾಮಧುಕದೂರ್ವೋತ್ಪಲಪ್ರಪೌಣ್ಡರೀಕಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾವಿದಾರೀಭಿಃ ಸಕ್ಷೀರಂ ಸರ್ಪಿರ್ವಿಪಾಚಿತಂ ನಾವನಂ ಶಿರೋಬಸ್ತಿಶ್ಚ| ಜೀವನೀಯವಿಪಕ್ವಾತ್ ಪಯಸೋ ಅವನೀತಮುದ್ಧೃತ್ಯ ಜೀವನೀಯಕ್ವಾಥಕಲ್ಕಾಭ್ಯಾಂ ಪಾಚಿತಂ ಪಾನಭೋಜನನಸ್ಯಾಭ್ಯಙ್ಗವಸ್ತಿಷು ಪ್ರಣೀತಂ ಪಿತ್ತರಕ್ತಜಾನ್ ಸರ್ವಾನ್ ವಿಕಾರಾನ್ ಸಾಧಯತಿ| ಜೀವನೀಯಗರ್ಭಷೋಡಶಗುಣೇ ಪಯಸಿ ಸಿದ್ಧಮಾಜ್ಯಂ ವಾ| ಕ್ಷೀರೇಕ್ಷುಜಾಙ್ಗಲರಸಖರ್ಜೂರದ್ರಾಕ್ಷಾಕಶೇರೂಕಮೃಣಾಲಸಿದ್ಧಃ ಸರ್ಪಿರ್ಮಣ್ಡೋಽನುವಾಸನಮ್| ಅಞ್ಜನಾದಿವರ್ಗಶ್ರೃತಂ ಕ್ಷೀರಮಾಸ್ಥಾಪನಮ್||೫||
पित्तजे रक्तजे च शिरोभितापे स्निग्धस्य सिरां विद्ध्येत्| कायं च विरेचयेत्| सुशीतैः शतधौतघृतान्वितैः शिरोवक्त्रं सिञ्चेत् प्रदिह्याच्च| चन्दनसारिवामधुकदूर्वोत्पलप्रपौण्डरीकमञ्जिष्ठाविदारीभिः सक्षीरं सर्पिर्विपाचितं नावनं शिरोबस्तिश्च| जीवनीयविपक्वात् पयसो अवनीतमुद्धृत्य जीवनीयक्वाथकल्काभ्यां पाचितं पानभोजननस्याभ्यङ्गवस्तिषु प्रणीतं पित्तरक्तजान् सर्वान् विकारान् साधयति| जीवनीयगर्भषोडशगुणे पयसि सिद्धमाज्यं वा| क्षीरेक्षुजाङ्गलरसखर्जूरद्राक्षाकशेरूकमृणालसिद्धः सर्पिर्मण्डोऽनुवासनम्| अञ्जनादिवर्गश्रृतं क्षीरमास्थापनम्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sha~gkhakacikitsA (6) · Śloka 6
ಶಙ್ಖಕಂ ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯಾಯೈವಮೇವೋಪಚರೇತ್| ವಿಸರ್ಪವಚ್ಚ| ವಿಶೇಷತಸ್ತು ಕೃಷ್ಣತಿಲಶತಾವರೀನೀಲೋತ್ಪಲಮೂರ್ವಾಪುನರ್ನವೈರ್ಲೇಪಃ||೬||
शङ्खकं प्रत्याख्यायैवमेवोपचरेत्| विसर्पवच्च| विशेषतस्तु कृष्णतिलशतावरीनीलोत्पलमूर्वापुनर्नवैर्लेपः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPajaSiroBitApacikitsA (7) · Śloka 7
ಕಫಜೇ ಶಿರೋಭಿತಾಪೇ ಲಙ್ಘಯೇತ್| ಪುರಾಣಸರ್ಪಿಸ್ನಿಗ್ಧಂ ವಾ ವಾಮಯೇತ್| ಸ್ವೇದಃ ಪಿಣ್ಡೇನ ರೂಕ್ಷೇಣ| ಶಿಗ್ರುನಿಮ್ಬೈರಣ್ಡಕ್ವಾಥೇನ ವಾ ನಾಡೀಸ್ವೇದಃ| ದೇವಕಾಷ್ಠಕುಷ್ಠಶಾರ್ಙ್ಗೇಷ್ಟಾಸರಲರೋಹಿಷೈಃ ಸಲವಣೈಃ ಸುಖೋಷ್ಣೌರಾಲೇಪಃ| ಯವಚೂರ್ಣಮಧುಕಚನ್ದನಹರಿದ್ರಾಕುಷ್ಠಪ್ರಿಯಙ್ಗುಶತಪುಷ್ಪಾಸುರದಾರುಭಿಸ್ತೈಲಾಜಕ್ಷೀರಯುಕ್ತೈಃ ಸಸೈನ್ಧವೈರುಪನಾಹಃ| ವಿಡಙ್ಗತೈಲಂ ನಸ್ಯಂ ಸಾರ್ಷಪಂ ವಾ ತದೇವ ವಾ ವ್ಯೋಷಸಿದ್ಧಮ್| ಮಧೂಕಸಾರಕಲ್ಕೋ ವಾ ಮಧುಯುತಸ್ತ್ವಗ್ವಾ ಮೇಷ ಶ್ರೃಙ್ಗ್ಯಾ ಇಙ್ಗುದಸ್ಯ ವಾ| ಏಭಿರೇವ ಚ ಧೂಮವರ್ತ್ತಿಃ| ಶಿರೋವಿರೇಚನದ್ರವ್ಯೈರ್ವಾ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೋಕ್ತೈಃ ಪ್ರಧಮನಮ್| ತೈರೇವ ಚ ಪಕ್ವಂ ತೈಲಂ ಮರ್ಶಃ ಪ್ರತಿಮರ್ಶೋ ವಾ| ಶಿರೋವಿರೇಚನಾನ್ತೇ ಕರ್ಣನಾದೋಕ್ತಂ ಸ್ನೇಹನಸ್ಯಮ್| ತೀಕ್ಷ್ಣಾಃ ಕವಲಾಃ ಮನಶ್ಶಿಲಾನಲದತುತ್ಥಕಾಸೀಸಚೂರ್ಣಃ ಸಸರ್ಪಿಷ್ಕೋ ಧೂಮಃ| ನಲದಚೂರ್ಣಸ್ಯ ಚ ಮುಹುರ್ಮುಹುರಾಘ್ರಾಣನಮ್||೭||
कफजे शिरोभितापे लङ्घयेत्| पुराणसर्पिस्निग्धं वा वामयेत्| स्वेदः पिण्डेन रूक्षेण| शिग्रुनिम्बैरण्डक्वाथेन वा नाडीस्वेदः| देवकाष्ठकुष्ठशार्ङ्गेष्टासरलरोहिषैः सलवणैः सुखोष्णौरालेपः| यवचूर्णमधुकचन्दनहरिद्राकुष्ठप्रियङ्गुशतपुष्पासुरदारुभिस्तैलाजक्षीरयुक्तैः ससैन्धवैरुपनाहः| विडङ्गतैलं नस्यं सार्षपं वा तदेव वा व्योषसिद्धम्| मधूकसारकल्को वा मधुयुतस्त्वग्वा मेष श्रृङ्ग्या इङ्गुदस्य वा| एभिरेव च धूमवर्त्तिः| शिरोविरेचनद्रव्यैर्वा सूत्रस्थानोक्तैः प्रधमनम्| तैरेव च पक्वं तैलं मर्शः प्रतिमर्शो वा| शिरोविरेचनान्ते कर्णनादोक्तं स्नेहनस्यम्| तीक्ष्णाः कवलाः मनश्शिलानलदतुत्थकासीसचूर्णः ससर्पिष्को धूमः| नलदचूर्णस्य च मुहुर्मुहुराघ्राणनम्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtashirobhitApacikitsA (8) · Śloka 8
ಸನ್ನಿಪಾತೇ ವ್ಯಾಮಿಶ್ರೋ ವಿಧಿಃ||೮||
सन्निपाते व्यामिश्रो विधिः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRumijashirobhitApacikitsA (9) · Śloka 9
ಕೃಮಿಜೇ ದುರಾಲಭಾಸುರದಾರುರೋಹಿಹಪೂತೀಕತ್ರಿಫಲಾಕಟ್ಫಲವಚಾತ್ರಿಕಟುಕೈರಜಾಮೂತ್ರಯುಕ್ತಂ ಸರ್ಪಿಃ ಪಕ್ವಂ ಪಾನಮ್| ಉಪಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನಸ್ಯ ದೇವದಾರುಪೂತೀಕಕಟಭೀಸರ್ಷಪವಿಡಙ್ಗತಿಲಕಣ್ಟಕವಿಪಕ್ವೇನ ತೈಲೇನ ಶಿರಃ ಕರ್ಣೌ ಚಾಭ್ಯಜ್ಯ ಸ್ವೇದಯೇತ್| ತತಃ ಕೃಮಿಮೂರ್ಚ್ಛನಾರ್ಥಮಸೃಙ್ನಸ್ತೋವಸೇಚಯೇತ್| ತತೋ ರುಧಿರಗನ್ಧಮದೇನ ಪ್ರವಿಸೃತಾಃ ಸಪ್ತಚ್ಛದಸ್ಯ ತ್ಕ್ಗ್ರಸೇನ ಪುಷ್ಪರಸೇನ ವಾನನ್ತರನಿಷಿಕ್ತೇನ ಕೃಮಯಃ ಪತನ್ತಿ| ಸರಲದೇವದಾರುಕಟ್ಫಲಸರ್ಷಪಾಪಾಮಾರ್ಗಕ್ಷವಕಕಟುಕಾಽಲಾಬುಸುರಸಬೀಜಪಿಪ್ಪಲೀತಣ್ಡುಲಚೂರ್ಣಸ್ತತ್ಪಕ್ವಂ ವಾ ತೈಲಂ ಸದ್ಯಃ ಕೃಮೀನ್ ನಿರಸ್ಯತಿ| ವಿಡಙ್ಗತಣ್ಡುಲಾ ವಾಜಿಮೂತ್ರಪಿಷ್ಟಾಃ ಶಿರೀಷಬೀಜಾನಿ ವಾ ಛಾಗಮೂತ್ರಪಿಷ್ಟಾನಿ| ಪುಷ್ಕರಮಧ್ಯಬೀಜಾನಿ ವಾ| ಗೋಮಾಂಸೇನ ಛಾಗಮಾಂಸೇನ ವಾ ವಸಾಪಿಷ್ಟೇನ ಯವಾಗೂಂ ಕೃತ್ವಾ ಶಿರೋ ವಿಲೇಪಯೇತ್| ತತೋ ನಿಮ್ಬಾರ್ಕವಂಶಸುರಸಕುಟಜಕರಞ್ಜಕರವೀರಪತ್ರಕ್ವಾಥೇನ ಸೇಚಯೇತ್ ಅಜಾಮೂತ್ರೇಣ ವಾ ಕವೋಷ್ಣೇನ| ಪೂತಿಮತ್ಸ್ಯಯುತಾಶ್ಚ ಧೂಮಾಃ| ಏವಂ ಕೃಮಿಷ್ವಪಗತೇಷು ತೇಜೋವತೀಪೂತೀಕವಿಮ್ಬೀಸುರಸನಕ್ತಮಾಲಾವಿಡಙ್ಗಹರೀತಕೀಸರ್ಷಪಾರ್ಕಕರವೀರಮೂಲಮಾಲತೀದೇವದಾರುಕ್ಷವಕಮುಸ್ತಫಣಿಜ್ಜಕಪಿಪ್ಪಲೀಶತಪುಷ್ಪಾಮಧೂಕಶಣನಿಮ್ಬಸಾರಕಲ್ಕೈರಜಾಮೂತ್ರಯುತೈಃ ಸಾರ್ಷಪಂ ತೈಲಮೈಙ್ಗುದಂ ಪೈಲುಕಂ ವಾ ವಿಪಕ್ವಂ ಯುಕ್ತ್ಯಾ ನಾವನಮ್| ನ ತು ಜಾತು ರುಧಿರಮವಸೇಚಯೇತ್| ಜನ್ತುಭಿಃ ಪೀತಶೋಣಿತೇ ಹಿ ಶಿರಸಿ ಪುನರಸ್ರಾವಸೇಕಾದಕಾಣ್ಡೇ ಮೃತ್ಯುಃ ಸ್ಯಾತ್| ಕೃಮಿಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಚೇಕ್ಷೇತ||೯||
कृमिजे दुरालभासुरदारुरोहिहपूतीकत्रिफलाकट्फलवचात्रिकटुकैरजामूत्रयुक्तं सर्पिः पक्वं पानम्| उपस्निग्धस्विन्नस्य देवदारुपूतीककटभीसर्षपविडङ्गतिलकण्टकविपक्वेन तैलेन शिरः कर्णौ चाभ्यज्य स्वेदयेत्| ततः कृमिमूर्च्छनार्थमसृङ्नस्तोवसेचयेत्| ततो रुधिरगन्धमदेन प्रविसृताः सप्तच्छदस्य त्क्ग्रसेन पुष्परसेन वानन्तरनिषिक्तेन कृमयः पतन्ति| सरलदेवदारुकट्फलसर्षपापामार्गक्षवककटुकाऽलाबुसुरसबीजपिप्पलीतण्डुलचूर्णस्तत्पक्वं वा तैलं सद्यः कृमीन् निरस्यति| विडङ्गतण्डुला वाजिमूत्रपिष्टाः शिरीषबीजानि वा छागमूत्रपिष्टानि| पुष्करमध्यबीजानि वा| गोमांसेन छागमांसेन वा वसापिष्टेन यवागूं कृत्वा शिरो विलेपयेत्| ततो निम्बार्कवंशसुरसकुटजकरञ्जकरवीरपत्रक्वाथेन सेचयेत् अजामूत्रेण वा कवोष्णेन| पूतिमत्स्ययुताश्च धूमाः| एवं कृमिष्वपगतेषु तेजोवतीपूतीकविम्बीसुरसनक्तमालाविडङ्गहरीतकीसर्षपार्ककरवीरमूलमालतीदेवदारुक्षवकमुस्तफणिज्जकपिप्पलीशतपुष्पामधूकशणनिम्बसारकल्कैरजामूत्रयुतैः सार्षपं तैलमैङ्गुदं पैलुकं वा विपक्वं युक्त्या नावनम्| न तु जातु रुधिरमवसेचयेत्| जन्तुभिः पीतशोणिते हि शिरसि पुनरस्रावसेकादकाण्डे मृत्युः स्यात्| कृमिचिकित्सितं चेक्षेत||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shiraHkampacikitsA (10) · Śloka 10
ಶಿರಃಕಮ್ಪಮಕ್ಷೀಣಸ್ಯಾನ್ನವ್ಯಾಧ್ಯನುಪದ್ರುತಸ್ಯ ದಾಹವರ್ಜ್ಯಂ ಮಾರುತವಿಧಾನೇನೋಪಕ್ರಮೇತ||೧೦||
शिरःकम्पमक्षीणस्यान्नव्याध्यनुपद्रुतस्य दाहवर्ज्यं मारुतविधानेनोपक्रमेत||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upashIrShakacikitsA (11) · Śloka 11
ಉಪಶೀರ್ಷಕೇ ಜನ್ಮೋತ್ತರಕಾಲಜಾತೇ ನವೋತ್ಥಿತೇ ವಾತವ್ಯಾಧಿವಿಹಿತಾನ್ ಸ್ನೇಹಾನ್ ಪಾನನಾವನಾಭ್ಯಞ್ಜನೇಷು ಯೋಜಯೇತ್| ಅಭ್ಯಕ್ತಞ್ಚ ಸ್ವೇದಯಿತ್ವೋಪನಾಹಯೇದ್ಯಥಾ ವಿದಾಹೋ ನ ಭವತಿ| ವಿದಾಹೇ ವಿದ್ರಧಿವತ್ ಕರ್ಮ||೧೧||
उपशीर्षके जन्मोत्तरकालजाते नवोत्थिते वातव्याधिविहितान् स्नेहान् पाननावनाभ्यञ्जनेषु योजयेत्| अभ्यक्तञ्च स्वेदयित्वोपनाहयेद्यथा विदाहो न भवति| विदाहे विद्रधिवत् कर्म||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piTakArbudavidradhicikitsA (12) · Śloka 12
ಪಿಟಕಾರ್ಬುದವಿದ್ರಧಿಷು ಯಥಾಸ್ವಮಾಚರೇತ್| ವ್ರಣೀಭೂತಾಸು ಪಿಟಕಾಸು ನಿಮ್ಬನಿಶಾಮಧುಕಧಾತ್ರೀಫಲೈರ್ವಿಪಕ್ವಂ ತೈಲಂ ಶೋಧನರೋಪಣಮ್| ಮೂರ್ವಾಚನ್ದನಸಾರಿವಾಧಾತಕೀಕಾನ್ತಾಲೋಧ್ರಮಧುಕಸಮಙ್ಗಾಪದ್ಮಕೇಸರಶತಪರ್ವಕಮೂಲೈರ್ವಿದ್ರಧಿಷು| ಏಭಿರೇವ ಚ ಸಿದ್ಧಂ ಸರ್ಪಿರ್ನಸ್ಯಮ್| ರೂಢೇ ತು ವಿದ್ರಧೌ ಯಸಿ ತ್ವಕ್ ಸುಪ್ತೇವ ಭವತಿ ತತೋ ವಾಮಯೇತ್| ಉಅಪಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಚ ವಿರೇಚಯೇತ್||೧೨||
पिटकार्बुदविद्रधिषु यथास्वमाचरेत्| व्रणीभूतासु पिटकासु निम्बनिशामधुकधात्रीफलैर्विपक्वं तैलं शोधनरोपणम्| मूर्वाचन्दनसारिवाधातकीकान्तालोध्रमधुकसमङ्गापद्मकेसरशतपर्वकमूलैर्विद्रधिषु| एभिरेव च सिद्धं सर्पिर्नस्यम्| रूढे तु विद्रधौ यसि त्वक् सुप्तेव भवति ततो वामयेत्| उअपस्निग्धं च विरेचयेत्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arUMShikAcikitsA (13) · Śloka 13
ಅರೂಂಷಿಕಾಸು ಜಲೌಕೋಪಹೃತಶೋಣಿತಂ ಶಿರಃ ಕ್ಷುರಾಮೃಷ್ಟಂ ವಾ ನಿಮ್ಬೋದಕೇನ ಪರಿಷಿಚ್ಯಾಶ್ವವಶಕೃದ್ರಸೇನ ಲವಣಪ್ರಗಾಢೇನ ಲೇಪಯೇತ್| ಕಿಞ್ಹ್ಚಿತ್ ಕಾಲಂ ಸ್ಥಿತಂ ಚೋಷ್ಣೋದಕಾಮ್ಲಕಾಞ್ಜಿಕಾನ್ಯತರಧೌತಂ ವಿಡಙ್ಗವ್ಯೋಷಲಾಕ್ಷಾಗಾರಧೂಮಮನೋಹ್ವಾಲವಚಾರಸಾಞ್ಜನಹರಿದ್ರಾದ್ವಯೈರಾಲಿಮ್ಪೇತ್| ತಿಲಮಷ್ಯಾ ವಾ ಸ್ನುಹೀಕ್ಷೀರಯುಕ್ತಯಾ| ಮಧುಕೋತ್ಪಲತಿಲೈರಣ್ಡಮಾರ್ಕವಪತ್ರೈರ್ವಾ| ಶಿಗ್ರುಮೂಲಕಸರ್ಷಪಬೀಜೈರ್ವಾ ಗೋಮೂತ್ರಪಿಷ್ಟೈಃ| ಬಾಲಕಾಮಲಕನಾಗರಮೂಲಕಸರ್ಷಪಬೀಜೈರ್ವಾ ಕ್ಷೀರಪಿಷ್ಟೈಃ| ಶಿರೀಷತ್ವಗ್ಯಷ್ಟೀಮಧುಕಾಭ್ಯಾಂ ವಾ| ಪುರಾಣಪಿಣ್ಯಾಕಕುಕ್ಕುಟಪುರೀಷಾಭ್ಯಾಂ ವಾ| ಕಪಾಲಭೃಷ್ಟಕುಷ್ಠಚೂರ್ಣಂ ತೈಲಯುಕ್ತಂ ಕಣ್ಡೂಕ್ಲೇದದಾಹಸ್ವೇದವೇದನಾಘ್ನಮ್| ತಥಾ ಚಾಚೋಕ್ತಂ ಚಿತ್ರಕಾದಿತೈಲಮಭ್ಯಞ್ಜನಮ್| ದನ್ತೀಪಾಠಾಕೋಶಾತಕೀಚಿತ್ರಕಾತೀವಿಷಾಮಹಾಲಾಙ್ಗಲಕೀಸಿದ್ಧಂ ತೈಲಂ ವ್ರಣಾಭ್ಯಙ್ಗಃ| ಮನಶ್ಶಿಲೈಲಾಹರಿತಾಲಪಿಪ್ಪಲೀಕುಷ್ಠಕಾಸೀಸಹರಿದ್ರಾಕರಞ್ಜಮುಸ್ತಾತಗರವಿಡಙ್ಗಂ ಚಿತ್ರಕಾಸಿದ್ಧಾರ್ಥಕಕರವೀರಮೂಲಚೂರ್ಣಗರ್ಭಂ ತೈಲಮಾದಿತ್ಯಪಾಕಂ ವ್ರಣರೋಪಣಮ್| ಏವಮನುಪಶಮೇ ವಮನಧೂಮಕಾಯಶಿರೋವಿರೇಕಾನ್ ಕುರ್ಯಾತ್||೧೩||
अरूंषिकासु जलौकोपहृतशोणितं शिरः क्षुरामृष्टं वा निम्बोदकेन परिषिच्याश्ववशकृद्रसेन लवणप्रगाढेन लेपयेत्| किञ्ह्चित् कालं स्थितं चोष्णोदकाम्लकाञ्जिकान्यतरधौतं विडङ्गव्योषलाक्षागारधूममनोह्वालवचारसाञ्जनहरिद्राद्वयैरालिम्पेत्| तिलमष्या वा स्नुहीक्षीरयुक्तया| मधुकोत्पलतिलैरण्डमार्कवपत्रैर्वा| शिग्रुमूलकसर्षपबीजैर्वा गोमूत्रपिष्टैः| बालकामलकनागरमूलकसर्षपबीजैर्वा क्षीरपिष्टैः| शिरीषत्वग्यष्टीमधुकाभ्यां वा| पुराणपिण्याककुक्कुटपुरीषाभ्यां वा| कपालभृष्टकुष्ठचूर्णं तैलयुक्तं कण्डूक्लेददाहस्वेदवेदनाघ्नम्| तथा चाचोक्तं चित्रकादितैलमभ्यञ्जनम्| दन्तीपाठाकोशातकीचित्रकातीविषामहालाङ्गलकीसिद्धं तैलं व्रणाभ्यङ्गः| मनश्शिलैलाहरितालपिप्पलीकुष्ठकासीसहरिद्राकरञ्जमुस्तातगरविडङ्गं चित्रकासिद्धार्थककरवीरमूलचूर्णगर्भं तैलमादित्यपाकं व्रणरोपणम्| एवमनुपशमे वमनधूमकायशिरोविरेकान् कुर्यात्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dAraNakacikitsA (14) · Śloka 14
ದಾರಣಕೇ ಲಲಾಟೇ ಸಿರಾಂ ವಿಧ್ಯೇತ್| ಅಭ್ಯಙ್ಗಸ್ನಾನನಾವನಾನಿ ಚ ಶೀಲಯೇತ್ ಪ್ರಿಯಾಲಬೀಜಮಧುಕಕುಷ್ಠಮಾಷಸರ್ಷಪೈಃ ಸಕ್ಷೌದ್ರೈರ್ಲೇಪಃ| ಕೋದ್ರವತೃಣಕ್ಷಾರಾಮ್ಭಃ ಪ್ರಕ್ಷಾಲನಮ್||೧೪||
दारणके ललाटे सिरां विध्येत्| अभ्यङ्गस्नाननावनानि च शीलयेत् प्रियालबीजमधुककुष्ठमाषसर्षपैः सक्षौद्रैर्लेपः| कोद्रवतृणक्षाराम्भः प्रक्षालनम्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana indraluptacikitsA (15) · Śloka 15
ಇನ್ದ್ರಲುಪ್ತೇ ಯಥಾಸನ್ನಂ ಸಿರಾಂ ವಿದ್ಧ್ವಾ ತುತ್ಥಕಾಸೀಸಮನಶ್ಶಿಲಾಮರಿಚೈರ್ಲೇಪಯೇತ್| ಭದ್ರದಾರುಕುಟನ್ನಟಾಭ್ಯಾಂ ವಾ ಚಿತ್ರಕಕರವೀರನಕ್ತಮಾಲಮಾಲತೀಸಿದ್ಧೇನ ವಾ ತೈಲೇನಾಭ್ಯಜ್ಯಾತ್| ಅವಗಾಢಪದಂ ವಾ ಸೂಚೀಕೂರ್ಚಕೇನ ಪ್ರಚ್ಛಾಯ ಭೂಯೋ ಭೂಯಃ ಪ್ರದಿಹ್ಯತ ಕಪೋತಪಙ್ಕಾಮೂಲೇನ ಲಾಙ್ಗಲಿಕಾಮೂಲೇನ ವಾ ಮಹಿಷೀಕ್ಷೀರಪಿಷ್ಟೇನ| ಘೃಷ್ಟಲಿಪ್ತಮೇರಣ್ಡಪತ್ರಾವಚ್ಛಾದಿತಂ ರಾತ್ರಿಮುಷಿತಂ ಮಾಹಿಷನವನೀತೇನ ಲಿಮ್ಪೇತ್| ಮಾರ್ಕವಪತ್ರಸಹಚರಪುಷ್ಪಪಕ್ವಂ ವಾ| ವಾರ್ತಾಕಫಲೈಸ್ತೈಲಂ ಪಕ್ವಂ ಕ್ಷೌದ್ರಾಞ್ಜನಯುಕ್ತಮಾಲೇಪಃ| ಸಕ್ಷೌದ್ರೋ ವಾ ಕ್ಷುದ್ರವಾರ್ತಾಕರಸಃ| ಜಲಶೂಕೋ ವಾ ಪಲಾಶಕ್ಷಾರಸಾನ್ದ್ರಃ| ಗೋಶಕೃತಾ ವಾ ಘೃಷ್ಟಮಿನ್ದ್ರಲುಪ್ತಮರುಷ್ಕರರಸೇನಾವಲಿಪ್ಯಾನ್ತರ್ಧೂಮದಗ್ಧಕೂರ್ಮಮಶ್ಯಾವಚೂರ್ಣಯೇತ್| ಕೂರ್ಮಕಪಾಲಭಸ್ಮನಾ ವಾ ಸುರಸಾರಸಾಕ್ತೇನ ಪ್ರದಿಹ್ಯಾತ್| ಹಸ್ತಿದನ್ತಮಷ್ಯಾ ವಾ ತೈಲಾನ್ವಿತಯಾ| ಪೂತಿಕರಞ್ಜಪತ್ರಾಣಿ ವಾ ಸಸೈನ್ಧವಾನಿ ಲೇಪಃ| ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಞ್ಜನರಸಾಞ್ಜನಬಾಕುಚಿಕಾಫಲಲೋಹರಜಾಂಸಿ ವಾ ಗೋಮೂತ್ರಪಿಷ್ಟಾನಿ| ಖಲತಿವಿಹಿತಾನಿ ಚಾಚರೇತ್| ಸಲಿಲಸೇಕಮಾರೋಮೋದ್ಗಮಾತ್ ಪರಿಹರೇತ್||೧೫||
इन्द्रलुप्ते यथासन्नं सिरां विद्ध्वा तुत्थकासीसमनश्शिलामरिचैर्लेपयेत्| भद्रदारुकुटन्नटाभ्यां वा चित्रककरवीरनक्तमालमालतीसिद्धेन वा तैलेनाभ्यज्यात्| अवगाढपदं वा सूचीकूर्चकेन प्रच्छाय भूयो भूयः प्रदिह्यत कपोतपङ्कामूलेन लाङ्गलिकामूलेन वा महिषीक्षीरपिष्टेन| घृष्टलिप्तमेरण्डपत्रावच्छादितं रात्रिमुषितं माहिषनवनीतेन लिम्पेत्| मार्कवपत्रसहचरपुष्पपक्वं वा| वार्ताकफलैस्तैलं पक्वं क्षौद्राञ्जनयुक्तमालेपः| सक्षौद्रो वा क्षुद्रवार्ताकरसः| जलशूको वा पलाशक्षारसान्द्रः| गोशकृता वा घृष्टमिन्द्रलुप्तमरुष्कररसेनावलिप्यान्तर्धूमदग्धकूर्ममश्यावचूर्णयेत्| कूर्मकपालभस्मना वा सुरसारसाक्तेन प्रदिह्यात्| हस्तिदन्तमष्या वा तैलान्वितया| पूतिकरञ्जपत्राणि वा ससैन्धवानि लेपः| पिप्पल्यञ्जनरसाञ्जनबाकुचिकाफललोहरजांसि वा गोमूत्रपिष्टानि| खलतिविहितानि चाचरेत्| सलिलसेकमारोमोद्गमात् परिहरेत्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana khalaticikitsA (16) · Śloka 16
ಖಲತಾವಿನ್ದ್ರಲುಪ್ತೋಕ್ತಃ ಕ್ರಮೋ ಯಥಾದೋಷಂ ಚ ಸುಶುದ್ಧಿಃ| ತ್ರಿಫಲಾರ್ಜುನಸೈರ್ಯಕತ್ವಕ್ಪುಷ್ಪಕೃಷ್ಣಪಿಣ್ಡೀತಕಫಲಮೂಲನೀಲೋತ್ಪಲಲೋಹಚೂರ್ಣಕಾಸೀಸಜಮ್ಬೂಮಾರ್ಕವಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಮೇಷಶ್ರೃಙ್ಗೀಖದಿರರಜಃ ಸಕರ್ದಮಮರ್ದಿತೋಕ್ತಾಣುತೈಲಯುಕ್ತಮಸನಸಾರಸಮುದ್ಗಕೇ ನ್ಯಸ್ತಂ ಕರ್ದಮೇ ಮಾಸಂ ನಿಖಾತಂ ಸ್ಥಿತಮುದ್ಧೃತಂ ಸೂಚೀಕೂರ್ಚಪ್ರಚ್ಛಿತಾಯಾಃ ಖಲತೇರ್ಲೇಪಃ ಪರಂ ರೋಮಸಞ್ಜನನಃ| ರಕ್ತಾಗ್ನಿಮನ್ಥಪುಷ್ಪಕಿಂಶುಕನಲದಮೂಲಮ್ಧುಕಿಂಹಸ್ತಿದನ್ತಭಸ್ಮಾನ್ಯವಿಕ್ಷೀರಪಿಷ್ಟಾನಿ ಲೇಪಃ| ಜಮ್ಬೂದ್ವಯತ್ವಕ್ಪತ್ರಮಧುಕಭೃಙ್ಗರಜಸ್ತ್ರಿಫಲಾಶ್ಲೇಷ್ಮಾತಕಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಫ್ಣಿಜ್ಜಕಬಲಾದ್ರಾಕ್ಷಾಜಶ್ರೃಙ್ಗೀಚಪಲಾತಿವಿಷಾಕಟ್ಫಲಕಲ್ಕೇನ ಕ್ಷೀರಿವೃಕ್ಷಕ್ವಾಥೇನ ಚ ತಿಲತೈಲಮಕ್ಷತೈಲಂ ಚೈಕಧ್ಯಂ ಸಾಧಯೇತ್ ತನ್ನಸ್ಯೇಽಭ್ಯಙ್ಗೇ ಚ ನಿಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್| ಏವಮೇವ ಮಧುರವರ್ಗಕಲ್ಕೇನ||೧೬||
खलताविन्द्रलुप्तोक्तः क्रमो यथादोषं च सुशुद्धिः| त्रिफलार्जुनसैर्यकत्वक्पुष्पकृष्णपिण्डीतकफलमूलनीलोत्पललोहचूर्णकासीसजम्बूमार्कवमञ्जिष्ठामेषश्रृङ्गीखदिररजः सकर्दममर्दितोक्ताणुतैलयुक्तमसनसारसमुद्गके न्यस्तं कर्दमे मासं निखातं स्थितमुद्धृतं सूचीकूर्चप्रच्छितायाः खलतेर्लेपः परं रोमसञ्जननः| रक्ताग्निमन्थपुष्पकिंशुकनलदमूलम्धुकिंहस्तिदन्तभस्मान्यविक्षीरपिष्टानि लेपः| जम्बूद्वयत्वक्पत्रमधुकभृङ्गरजस्त्रिफलाश्लेष्मातकमञ्जिष्ठाफ्णिज्जकबलाद्राक्षाजश्रृङ्गीचपलातिविषाकट्फलकल्केन क्षीरिवृक्षक्वाथेन च तिलतैलमक्षतैलं चैकध्यं साधयेत् तन्नस्येऽभ्यङ्गे च नियुञ्ज्यात्| एवमेव मधुरवर्गकल्केन||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana palitacikitsA (17) · Śloka 17
ಖಲತಿಪಲಿತಯೋಶ್ಚ ಪ್ರಯೋಗಾನ್ ಪರಸ್ಪರಂ ವಿದಧ್ಯಾತ್||೧೭||
खलतिपलितयोश्च प्रयोगान् परस्परं विदध्यात्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana akAlapalitacikitsA (18) · Śloka 18
ಅಕಾಲಪಲಿತೇಷು ವಾತಾದೀನವೇಕ್ಷ್ಯ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದಸಂಶೋಧನಾಸ್ರವಿಸ್ರಾವಣಾನಿ ಕುರ್ಯಾತ್| ತತೋಽಸ್ಯಾರ್ದಿತಪ್ರೋಕ್ತಮಣುತೈಲಂ ನಸ್ಯಮಭ್ಯಞ್ಜನಂ ಚ| ಮಧುಕಾಮಲಕಮಾಕ್ಷಿಕೈಃ ಕೇಶಮೂಲಾನಿ ಲಿಮ್ಪೇತ್| ತಿಲಾಮಲಕಕ್ಷೌದ್ರತೈಲೈರ್ವಾ| ತತ್ಥಕಾಭ್ರಕಮ್ಬ್ವಸ್ಥಿಕಾಸೀಸಕಿಟ್ಟಶರ್ಕರಾಭಿರ್ವಾ| ಸೈರ್ಯಕಪುಷ್ಪನೀಲಿನೀತ್ರಿಫಲಾಭೃಙ್ಗರಜೋಭಿರ್ವಾ ಕೃಷ್ಣಾಜಮೂತ್ರಪಿಷ್ಟೈಃ| ಅಸನಪುಷ್ಪಪತ್ರಮಯೇ ಪಾತ್ರೇ ಬಹಿರಾಮಲಕೀಕಲ್ಕಪ್ರದಿಗ್ಧೇ ನಿಹಿತಮಕ್ಷತೈಲಂ ಷಣ್ಮಾಸಂ ವ್ರೀಹಿಪಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿತಮಭ್ಯಙ್ಗಾನ್ನಾವನಾತ್ ಚ ಪಲಿತಂ ಜಯತಿ| ಅಯಮೇವ ಕಲ್ಪಃ ಸೈರೀಯಕೇಽಪಿ| ಕಪಿಕಚ್ಛೂಫಲಮೂಲಗರ್ಭಮಕ್ಷತೈಲಂ ಸಿದ್ಧಮಯಃಪಾತ್ರೇ ಪೂರ್ವವತ್ ಸ್ಥಿತಂ ಸಮಾನಂ ಪೂರ್ವೇಣ| ರಾಮತರಣೀಮೂಲಪಲದ್ವಯಂ ಯಷ್ಟೀಮಧುಕಪಲಂ ಸಾರಿವಾರ್ಧಪಲಮೇಕತ್ರಜರ್ಜರೀಕೃತಮಕ್ಷತೈಲಪಲೈರ್ದಶಭಿರಾಪ್ಲುತಂ ಲೋಹಭಾಜನೇ ದಶಾಹಂ ದಿವಸಕರಕರಪ್ರತಪ್ತಂ ನಾವನಾತ್ ಪಲಿತಘ್ನಂ ಸರ್ವೇನ್ದ್ರಿಯದಾರ್ಢ್ಯಾವಹಂ ಚ| ಕೃಷ್ಣತಿಲತಿಲಪರ್ಣೀತ್ರಿಫಲಾಮಧುಕಕಾಸೀಸಪದ್ಮಕಕರ್ದಮಮಾಂಸೀಮಾರ್ಕವಮಸನಪತ್ರಸ್ವರಸಪಿಷ್ಟಂ ತ್ರಿರಾತ್ರಮಯಃಪಾತ್ರೇ ಸ್ಥಾಪಯೇತ್| ತತಃ ಪೂರ್ವೋಕ್ತರಸದ್ರುತೇನ ಪದ್ಮಿನೀಕರ್ದಮಪ್ರಲಿಪ್ತಧೌತಾನ್ ಕೇಶಾನ್ ಕಪಾಲಂ ಚ ಲೇಪಯೇತ್| ತತಃ ಪದ್ಮಿನೀಕರ್ದಮೈಃ ಪ್ರಚ್ಛಾದ್ಯ ಕೌಶೇಯೇನ ವೇಷ್ಟಯೇತ್| ತೃತೀಯೇ ಚಾಹ್ನಿ ಪ್ರಕ್ಷಾಲ್ಯೈವಮೇವ ಕುರ್ಯಾತ್| ಏವಮಲಿಕುಲನೀಲಾಃ ಕೇಶಾಃ ಶಿರೋ ವಿಭೂಷಯನ್ತಿ||೧೮||
अकालपलितेषु वातादीनवेक्ष्य स्नेहस्वेदसंशोधनास्रविस्रावणानि कुर्यात्| ततोऽस्यार्दितप्रोक्तमणुतैलं नस्यमभ्यञ्जनं च| मधुकामलकमाक्षिकैः केशमूलानि लिम्पेत्| तिलामलकक्षौद्रतैलैर्वा| तत्थकाभ्रकम्ब्वस्थिकासीसकिट्टशर्कराभिर्वा| सैर्यकपुष्पनीलिनीत्रिफलाभृङ्गरजोभिर्वा कृष्णाजमूत्रपिष्टैः| असनपुष्पपत्रमये पात्रे बहिरामलकीकल्कप्रदिग्धे निहितमक्षतैलं षण्मासं व्रीहिपल्ले स्थितमभ्यङ्गान्नावनात् च पलितं जयति| अयमेव कल्पः सैरीयकेऽपि| कपिकच्छूफलमूलगर्भमक्षतैलं सिद्धमयःपात्रे पूर्ववत् स्थितं समानं पूर्वेण| रामतरणीमूलपलद्वयं यष्टीमधुकपलं सारिवार्धपलमेकत्रजर्जरीकृतमक्षतैलपलैर्दशभिराप्लुतं लोहभाजने दशाहं दिवसकरकरप्रतप्तं नावनात् पलितघ्नं सर्वेन्द्रियदार्ढ्यावहं च| कृष्णतिलतिलपर्णीत्रिफलामधुककासीसपद्मककर्दममांसीमार्कवमसनपत्रस्वरसपिष्टं त्रिरात्रमयःपात्रे स्थापयेत्| ततः पूर्वोक्तरसद्रुतेन पद्मिनीकर्दमप्रलिप्तधौतान् केशान् कपालं च लेपयेत्| ततः पद्मिनीकर्दमैः प्रच्छाद्य कौशेयेन वेष्टयेत्| तृतीये चाह्नि प्रक्षाल्यैवमेव कुर्यात्| एवमलिकुलनीलाः केशाः शिरो विभूषयन्ति||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana khalatyAdau nasyAdikramaH (19) · Śloka 19
ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ಖಲತೌ ಪಲಿತೇ ವಲ್ಯಾಂ ಹರಿಲ್ಲೋಮ್ನಿ ಚ ಶೋಧಿತಮ್| ನಸ್ಯವಕ್ತ್ರಶಿರೋಭ್ಯಙ್ಗಪ್ರದೇಹೈಃ ಸಮುಪಾಚರೇತ್||೧೯||
भवति चात्र- खलतौ पलिते वल्यां हरिल्लोम्नि च शोधितम्| नस्यवक्त्रशिरोभ्यङ्गप्रदेहैः समुपाचरेत्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bRuhatyAdinAvanam (20) · Śloka 20
ಸಿದ್ಧಂ ತೈಲಂ ಬೃಹತ್ಯಾದ್ಯೈರ್ಜೀವನೀಯೈಶ್ಚ ನಾವನಮ್||೨೦||
सिद्धं तैलं बृहत्याद्यैर्जीवनीयैश्च नावनम्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sahacarAditailAni nAvanArthe (21) · Śloka 21
ಕ್ಷೀರಾತ್ ಸಾಹಚರಾತ್ ಭೃಙ್ಗರಜಸಃ ಸೌರಸಾದ್ರಸಾತ್| ಪ್ರಸ್ಥಸ್ತೈಲಸ್ಯ ಕುಡವೋ ಯಷ್ಟೀಮಧುಪಲಾನ್ವಿತಃ| ಸಿದ್ಧಶ್ಶೈಲಾಸನೇ ಭಾಣ್ಡೇ ಶ್ರೃಙ್ಗೇ ಮೇಷಸ್ಯ ವಾ ಸ್ಥಿತಃ| ನಸ್ಯಂ ಸ್ಯಾತ್......................................||೨೧||
क्षीरात् साहचरात् भृङ्गरजसः सौरसाद्रसात्| प्रस्थस्तैलस्य कुडवो यष्टीमधुपलान्वितः| सिद्धश्शैलासने भाण्डे श्रृङ्गे मेषस्य वा स्थितः| नस्यं स्यात्......................................||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dugdhikAdilepaH (22) · Śloka 22
........ಕ್ಷೀರಪಿಷ್ಟೌ ವಾ ದುಗ್ಧಿಕಾಕರವೀರಕೌ| ಉತ್ಪಾಟ್ಯ ಪಲಿತಂ ದೇಯಾವಾಶಯೇ ಪಲಿತಾಪಹೌ||೨೨||
........क्षीरपिष्टौ वा दुग्धिकाकरवीरकौ| उत्पाट्य पलितं देयावाशये पलितापहौ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mahAnIlatailam (23) · Śloka 23
ಆದಿತ್ಯವಲ್ಲ್ಯಾ ಮೂಲಾನಿ ಕೃಷ್ಣಸೈರೇಯಕಸ್ಯ ಚ| ಫಲಂ ಕೃಷ್ಣಶಣಾತ್ಪತ್ರಂ ಸುರಸಾದ್ಯಷ್ಟಿಮಾರ್ಕವಮ್| ಸುರಾಹ್ವಂ ಕಾಕಮಾಚೀ ಚ ಪೃಥಗ್ದಶಪಲಾಂಶಿಕಮ್| ಪ್ರಪೌಣ್ಡರೀಕಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಲೋಧ್ರಕೃಷ್ಣಾಗರುತ್ಪಲಮ್| ಆಮ್ರಾಸ್ಥಿಕರ್ದಮಃ ಕೃಷ್ಣೋ ಮೃಣಾಲೀ ರಕ್ತಚನ್ದನಮ್| ನೀಲೀಭಲ್ಲಾತಕಾಸ್ಥೀನಿ ಕಾಸೀಸಂ ಮದಯನ್ತಿಕಾ| ಸೋಮರಾಜ್ಯಸನಂ ಶಸ್ತ್ರಂ ಕೃಷ್ಣಂ ಪಿಣ್ಡೀತಚಿತ್ರಕೌ| ಪುಷ್ಪಾಣ್ಯರ್ಜುನಕಾಶ್ಮರ್ಯಾ ಆಮಜಮ್ಬೂಫಲಾಞ್ಜನಮ್| ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಪಞ್ಚಪಲಿಕಂ ಪಿಷ್ಟಂ ಸತ್ರಿಫಲಾಕಣಮ್| ಅಕ್ಷತೈಲಾಢಕಂ ತೇನ ಪಚೇದ್ಧಾತ್ರೀರಸಾರ್ಮಣೇ| ಕುರ್ಯಾದಾದಿತ್ಯಪಾಕಂ ವಾ ಯಾವಚ್ಛುಷ್ಕೋ ಭವೇದ್ರಸಃ| ಲೋಹಪಾತ್ರೇ ತತಃ ಪೂತಂ ಮಹಾನೀಲಂ ಪ್ರಯೋಜಿತಮ್| ತತ್ಪಾನೇ ನಾವನೇಽಭ್ಯಙ್ಗೇ ಶುದ್ಧಸ್ಯ ನಿಯತಾತ್ಮನಃ| ಸರ್ವಜತ್ರೂರ್ಧ್ವರೋಗಘ್ನಂ ಪಲಿತಘ್ನಂ ವಿಶೇಷತಃ| ಏಭಿರೇವ ಚ ಭೈಷಜ್ಯೈಃ ಶಿರೋವಕ್ತ್ರಞ್ಚ ಲೇಪಯೇತ್||೨೩||
आदित्यवल्ल्या मूलानि कृष्णसैरेयकस्य च| फलं कृष्णशणात्पत्रं सुरसाद्यष्टिमार्कवम्| सुराह्वं काकमाची च पृथग्दशपलांशिकम्| प्रपौण्डरीकमञ्जिष्ठालोध्रकृष्णागरुत्पलम्| आम्रास्थिकर्दमः कृष्णो मृणाली रक्तचन्दनम्| नीलीभल्लातकास्थीनि कासीसं मदयन्तिका| सोमराज्यसनं शस्त्रं कृष्णं पिण्डीतचित्रकौ| पुष्पाण्यर्जुनकाश्मर्या आमजम्बूफलाञ्जनम्| प्रत्येकं पञ्चपलिकं पिष्टं सत्रिफलाकणम्| अक्षतैलाढकं तेन पचेद्धात्रीरसार्मणे| कुर्यादादित्यपाकं वा यावच्छुष्को भवेद्रसः| लोहपात्रे ततः पूतं महानीलं प्रयोजितम्| तत्पाने नावनेऽभ्यङ्गे शुद्धस्य नियतात्मनः| सर्वजत्रूर्ध्वरोगघ्नं पलितघ्नं विशेषतः| एभिरेव च भैषज्यैः शिरोवक्त्रञ्च लेपयेत्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pralepanAni (24) · Śloka 24
ಕ್ಷೀರಂಪ್ರಿಯಾಲಂ ಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಂ ಜೀವನೀಯೋ ಗಣಸ್ತಿಲಾಃ| ಕೃಷ್ಣಾಃ ಪ್ರಲೇಪೋ ವಕ್ತ್ರಸ್ಯ ಹರಿಲ್ಲೋಮವಲೀಹಿತಃ| ತಿಲಾಃ ಸಾಮಲಕಾಃ ಪದ್ಮಕಿಞ್ಜಲ್ಕೋ ಮಧುಕಂ ಮಧು| ಬೃಂಹಯೇದ್ರಞ್ಜಯೇಚ್ಚೈತತ್ ಕೇಶಾನ್ ಮೂರ್ಧ್ನಃ ಪ್ರಲೇಪನಾತ್| ಪಚೇತ್ ಸೈನ್ಧವಶುಕ್ತಾಮ್ಲೈರಯಶ್ಚೂರ್ಣಂ ಸತಣ್ಡುಲಮ್| ತೇನಾಲಿಪ್ತಂ ಶಿರಃಶುದ್ಧಮಸ್ನಿಗ್ಧಮುಷಿತಂ ನಿಶಾಮ್| ತತ್ಪ್ರಾತಸ್ತ್ರಿಫಲಾಧೌತಂ ಸ್ಯಾತ್ಕೃಷ್ಣಸ್ನಿಗ್ಧಮೂರ್ದ್ಧಜಮ್||೨೪||
क्षीरंप्रियालं यष्ट्याह्वं जीवनीयो गणस्तिलाः| कृष्णाः प्रलेपो वक्त्रस्य हरिल्लोमवलीहितः| तिलाः सामलकाः पद्मकिञ्जल्को मधुकं मधु| बृंहयेद्रञ्जयेच्चैतत् केशान् मूर्ध्नः प्रलेपनात्| पचेत् सैन्धवशुक्ताम्लैरयश्चूर्णं सतण्डुलम्| तेनालिप्तं शिरःशुद्धमस्निग्धमुषितं निशाम्| तत्प्रातस्त्रिफलाधौतं स्यात्कृष्णस्निग्धमूर्द्धजम्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana keSarAgaH (25) · Śloka 25
ಅಯಶ್ಚೂರ್ಣೋಽಮ್ಲಪಿಷ್ಟಶ್ಚ ರಾಗಃ ಸತ್ರಿಫಲೋ ವರಃ||೨೫||
अयश्चूर्णोऽम्लपिष्टश्च रागः सत्रिफलो वरः||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aBya~jjanayogaH (26) · Śloka 26
ಕನ್ಯಾಯಾಸ್ತಿಲನಿಮ್ಬಬೀಜಮ್ಧುಕಶ್ರೇಷ್ಠಾವಚಾಮಾರ್ಕವಾತ್| ಚೂರ್ಣಂ ಛಾಗಲಗವ್ಯಮಾಹಿಷಪಲಸ್ನೇಹೇನ ಸಮ್ಪ್ಲಾವಿತಮ್| ಪಾತ್ರೇ ಸ್ಥಾಪಿತಮಾಯಸೇ ಕ್ಷಿತಿತಲೇ ಮಾಸಂ ನಿಧಾಯೋದ್ಧೃತಮ್| ಪಾಲಿತ್ಯಂ ಖಲತಿಞ್ಚ ದರ್ಪಣನಿಭಾಂ ಹನ್ತ್ಯೇತದಭ್ಯಞ್ಜನಾತ್||೨೬||
कन्यायास्तिलनिम्बबीजम्धुकश्रेष्ठावचामार्कवात्| चूर्णं छागलगव्यमाहिषपलस्नेहेन सम्प्लावितम्| पात्रे स्थापितमायसे क्षितितले मासं निधायोद्धृतम्| पालित्यं खलतिञ्च दर्पणनिभां हन्त्येतदभ्यञ्जनात्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAvanABya~ggayostailam (27) · Śloka 27
ಬೀಜೈಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾತಕಸ್ಯ ವ್ಯಪಗಮಿತತುಷೈಃಕಾಞ್ಜಿಕಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಪಿಷ್ಟೈರ್ಯಲ್ಲಿಪ್ತಾಲ್ಲೋಹದಣ್ಡಾದ್ದಿನಕರಕಿರಣೈಸ್ತಾಪಿತಾತ್ ಪ್ರಚ್ಯತೇವ| ತತ್ತೈಲಂ ಕೇಶಕಾರ್ಷ್ಣ್ಯಂ ಜನಯತಿ ಪರಮಂ ನಾವನಾಭ್ಯಞ್ಜನಾಭ್ಯಾಂ ಮೂರ್ದ್ಧಘ್ರಾಣಾಕ್ಷಿದನ್ತಶ್ರವಣಗಲರುಜಂ ಹನ್ತಿ ನಿಶ್ಶೇಷತಶ್ಚ||೨೭||
बीजैः श्लेष्मातकस्य व्यपगमिततुषैःकाञ्जिकश्लक्ष्णपिष्टैर्यल्लिप्ताल्लोहदण्डाद्दिनकरकिरणैस्तापितात् प्रच्यतेव| तत्तैलं केशकार्ष्ण्यं जनयति परमं नावनाभ्यञ्जनाभ्यां मूर्द्धघ्राणाक्षिदन्तश्रवणगलरुजं हन्ति निश्शेषतश्च||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana balAditailam (28) · Śloka 28
ಬಲಾಮಧೂಕಮಧುಕವಿದಾರೀಚನ್ದನೋತ್ಪಲೈಃ| ಜೀವಕರ್ಷಭಕದ್ರಾಕ್ಷಾಶರ್ಕರಾಭಿಶ್ಚ ಸಾಧಿತಃ| ಪ್ರಸ್ಥಸ್ತೈಲಸ್ಯ ಸಕ್ಷೀರೋ ಜಾಙ್ಗಲಾರ್ಧತುಲಾರಸೇ| ನಸ್ಯಂ ಸರ್ವೋರ್ಧ್ವಜತ್ರೂತ್ಥವಾತಪಿತ್ತಾಮಯಾಪಹಮ್||೨೮||
बलामधूकमधुकविदारीचन्दनोत्पलैः| जीवकर्षभकद्राक्षाशर्कराभिश्च साधितः| प्रस्थस्तैलस्य सक्षीरो जाङ्गलार्धतुलारसे| नस्यं सर्वोर्ध्वजत्रूत्थवातपित्तामयापहम्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mayUraghRutam (29) · Śloka 29
ಮಯೂರಂ ಪಕ್ಷಪಿತ್ತಾನ್ತ್ರಪಾದವಿಟ್ತುಣ್ಡವರ್ಜಿತಮ್| ದಶಮೂಲಬಲಾರಾಸ್ನಾಮಧುಕೈಸ್ತ್ರಿಫಲೈರ್ಯುತಮ್| ಜಲೇ ಪಕ್ತ್ವಾ ಘೃತಪ್ರಸ್ಥಂ ತಸ್ಮಿನ್ ಕ್ಷೀರಸಮಂ ಪಚೇತ್| ಕಲ್ಕಿತೈರ್ಮಧುರದ್ರವ್ಯೈಃ ಸರ್ವಜತ್ರೂರ್ಧ್ವರೋಗಜಿತ್| ತದಭ್ಯಾಸೀಕೃತಂ ಪಾನಬಸ್ತ್ಯಭ್ಯಞ್ಜನನಾವನೈಃ||೨೯||
मयूरं पक्षपित्तान्त्रपादविट्तुण्डवर्जितम्| दशमूलबलारास्नामधुकैस्त्रिफलैर्युतम्| जले पक्त्वा घृतप्रस्थं तस्मिन् क्षीरसमं पचेत्| कल्कितैर्मधुरद्रव्यैः सर्वजत्रूर्ध्वरोगजित्| तदभ्यासीकृतं पानबस्त्यभ्यञ्जननावनैः||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mahAmAyUraghRutam (30) · Śloka 30
ಏತೇನೈವ ಕಷಾಯೇಣ ಘೃತಪ್ರಸ್ಥಂ ವಿಪಾಚಯೇತ್| ಚತುರ್ಗುಣೇನ ಪಯಸಾ ಕಲ್ಕೈರೇಭಿಶ್ಚ ಕಾರ್ಷಿಕೈಃ| ಜೀವನ್ತೀತ್ರಿಫಲಾಮೇದಾಮೃದ್ವೀಕರ್ದ್ಧಿಪರುಷಕೈಃ| ಸಮಙ್ಗಾಚವಿಕಾಭಾರ್ಙ್ಗೀಕಾಶ್ಮರೀಕರ್ಕಟಾಹ್ವಯೈಃ| ಆತ್ಮಗುಪ್ತಾಮಹಾಮೇದಾತಾಲಖರ್ಜೂರಮಸ್ತಕೈಃ| ಮೃಣಾಲಬಿಸಖರ್ಜೂರಯಷ್ಟೀಮಧುಕಜೀವಕೈಃ| ಶತಾವರೀವಿದಾರೀಕ್ಷುಬೃಹತೀಸಾರಿವಾಯುಗೈಃ| ಮೂರ್ವಾಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರರ್ಷಭಕಶ್ರೃಙ್ಗಾಟಕಕಶೇರುಕೈಃ| ರಾಸ್ನಾಸ್ಥಿತಾತಾಮಲಕೀಸೂಕ್ಷ್ಮೈಲಾಶಠಿಪೌಷ್ಕರೈಃ| ಪುನರ್ನವಾತವಕ್ಷೀರೀಕಾಕೋಲೀಧನ್ವಯಾಸಕೈಃ| ಮಧುಕಾಕ್ಷೋಡವಾತಾಮಮುಞ್ಜಾತಾಭಿಷುಕೈರಪಿ| ಮಹಾಮಾಯೂರಮಿತ್ಯೇತನ್ಮಾಯೂರಾದಧಿಕಂ ಗುಣೈಃ| ಧಾತ್ವಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ವರಭ್ರಂಶಶ್ವಾಸಕಾಸಾರ್ದಿತಾಪಹಮ್| ಯೋನ್ಯಸೃಕ್ಶುಕ್ರದೋಷೇಷು ಶಸ್ತಂ ವನ್ಧ್ಯಾಸುತಪ್ರದಮ್||೩೦||
एतेनैव कषायेण घृतप्रस्थं विपाचयेत्| चतुर्गुणेन पयसा कल्कैरेभिश्च कार्षिकैः| जीवन्तीत्रिफलामेदामृद्वीकर्द्धिपरुषकैः| समङ्गाचविकाभार्ङ्गीकाश्मरीकर्कटाह्वयैः| आत्मगुप्तामहामेदातालखर्जूरमस्तकैः| मृणालबिसखर्जूरयष्टीमधुकजीवकैः| शतावरीविदारीक्षुबृहतीसारिवायुगैः| मूर्वाश्वदंष्ट्रर्षभकश्रृङ्गाटककशेरुकैः| रास्नास्थितातामलकीसूक्ष्मैलाशठिपौष्करैः| पुनर्नवातवक्षीरीकाकोलीधन्वयासकैः| मधुकाक्षोडवाताममुञ्जाताभिषुकैरपि| महामायूरमित्येतन्मायूरादधिकं गुणैः| धात्विन्द्रियस्वरभ्रंशश्वासकासार्दितापहम्| योन्यसृक्शुक्रदोषेषु शस्तं वन्ध्यासुतप्रदम्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atideshena AkhvAdighRutAni (31) · Śloka 31
ಆಖುಭಿಃ ಕುಕ್ಕುಟೈರ್ಹಂಸೈಃ ಶಶೈಶ್ಚೇತಿ ಪ್ರಕಲ್ಪಯೇತ್||೩೧||
आखुभिः कुक्कुटैर्हंसैः शशैश्चेति प्रकल्पयेत्||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jatrUrdhvarogopasaMhAraH (32-28) · Śloka 28
ಜತ್ರೂರ್ಧ್ವಜಾನಾಂ ವ್ಯಾಧೀನಾಮೇಕತ್ರಿಂಶಚ್ಛತದ್ವಯಮ್| ಪರಸ್ಪರಮದ್ಸಙ್ಕೀರ್ಣಂ ವಿಸ್ತರೇಣ ಪ್ರಕಾಶಿತಮ್| ಊರ್ಧ್ವಮೂಲಮಧಃ ಶಾಖಮೃಷಯಃ ಪುರುಷಂ ವಿದುಃ| ಮೂಲಪ್ರಹಾರಿಣಸ್ತಸ್ಮಾದ್ರೋಗಾನ್ ಶೀಘ್ರತರಂ ಜಯೇತ್| ಸರ್ವೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಯೇನಾಸ್ಮಿನ್ ಪ್ರಾಣಾ ಯೇನ ಚ ಸಂಶ್ರಿತಾಃ| ತೇನ ತಸ್ಯೋತ್ತಮಾಙ್ಗಸ್ಯ ರಕ್ಷಾಯಾಮಾದೃತೋ ಭವೇತ್||೩೨|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತಾವಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರೇ ಶಿರೋರೋಗಪ್ರತಿಷೇಧೋ ನಾಮಾಷ್ಟವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨೮||
जत्रूर्ध्वजानां व्याधीनामेकत्रिंशच्छतद्वयम्| परस्परमद्सङ्कीर्णं विस्तरेण प्रकाशितम्| ऊर्ध्वमूलमधः शाखमृषयः पुरुषं विदुः| मूलप्रहारिणस्तस्माद्रोगान् शीघ्रतरं जयेत्| सर्वेन्द्रियाणि येनास्मिन् प्राणा येन च संश्रिताः| तेन तस्योत्तमाङ्गस्य रक्षायामादृतो भवेत्||३२|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे शिरोरोगप्रतिषेधो नामाष्टविंशोऽध्यायः||२८||
🔊 Audio coming soon