Adhikarana atha shirorogapratiShedho nAmAShTAviMsho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
અથાતઃ શિરોરોગપ્રતિષેધં નામાધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ| ઇતિ હ સ્માહુરાત્રેયાદયો મહર્ષયઃ||૧||
अथातः शिरोरोगप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajashirobhitApacikitsA (2) · Śloka 2
વાતજે શિરોભિતાપે વાતવ્યાધિવિહિતં કુર્યાત્| નિવાતસ્થં ચ નક્તમભ્યક્તશિરસં સર્પિઃ પયોનુપાનં તૈલં વા પાયયેત્| માષાન્ વા સસર્પિષ્કાનુષ્ણપયોનુપાનાન્ ભક્ષયેત્| તદ્વદ્વા મુદ્ગાન્| આનૂપપિશિતવેશવારેણ યવતિલમુદ્ગમાષકુલત્થકુષ્ઠદારુહરિદ્રાતસીસૈન્ધવૈર્વા મહાસ્નેહવતીમુત્કારિકાં દત્વા શિરો વેષ્ટયેત્| તતઃ પ્રત્યૂષે દશમૂલસિદ્ધેન પયસા કવોશ્ગ્ણેન પરિષેકં કુર્યાત્| તત્સિદ્ધૈશ્ચ પાયસૈઃ પિણ્ડસ્વેદં લેપં વા| કૂર્મમહિષવરાહકુક્કુટશલ્લકીનાં વસા સસૈન્ધવા નસ્યં શિરઃકર્ણપૂરણં ચ| તથૈવ ચ પઞ્ચમૂલબલાસારિવાદ્વયક્વાથે મધુકજીવકર્ષભકપુનર્નવગર્ભં સપયં સર્પિસ્તૈલં ચૈકતો વિપક્વમ્| કાર્પાસમજ્જત્વઙ્મુસ્તાસુમનઃકોરકાણ્યુષ્ણામ્બુપિષ્ટાનિ નાવનં સર્વશિરોરુજાઘ્નમ્| તદ્વત્ ત્વક્પત્રશર્કરાશિગ્રુકરઞ્જબીજાનિ| તથા ચન્દનોત્પલતગરકુષ્ઠૈઃ સઘૃતૈર્લેપઃ| દેવદારુકુષ્ઠચોરકયષ્ટીમધુકકમલનીલોત્પલૈલાપ્રપૌણ્ડરીકૈશ્ચ| કુઙ્કુમશર્કરાસંસ્કૃતમાજ્યં રક્તપિત્તાનુબન્ધે મર્શઃ| ન ચાત્ર રક્તમવસેચયેદ્વાતોદ્રેકભયાત્| સ્નૈહિકં ધૂમં પિબેત્| શિરોબસ્તિશ્ચ શીલયેત્| બસ્તિકર્મ ચાચરેત્| એવમસિદ્ધૌ વાતજે શ્લેષ્મજે ચ યથોક્તો દાહઃ||૨||
वातजे शिरोभितापे वातव्याधिविहितं कुर्यात्| निवातस्थं च नक्तमभ्यक्तशिरसं सर्पिः पयोनुपानं तैलं वा पाययेत्| माषान् वा ससर्पिष्कानुष्णपयोनुपानान् भक्षयेत्| तद्वद्वा मुद्गान्| आनूपपिशितवेशवारेण यवतिलमुद्गमाषकुलत्थकुष्ठदारुहरिद्रातसीसैन्धवैर्वा महास्नेहवतीमुत्कारिकां दत्वा शिरो वेष्टयेत्| ततः प्रत्यूषे दशमूलसिद्धेन पयसा कवोश्ग्णेन परिषेकं कुर्यात्| तत्सिद्धैश्च पायसैः पिण्डस्वेदं लेपं वा| कूर्ममहिषवराहकुक्कुटशल्लकीनां वसा ससैन्धवा नस्यं शिरःकर्णपूरणं च| तथैव च पञ्चमूलबलासारिवाद्वयक्वाथे मधुकजीवकर्षभकपुनर्नवगर्भं सपयं सर्पिस्तैलं चैकतो विपक्वम्| कार्पासमज्जत्वङ्मुस्तासुमनःकोरकाण्युष्णाम्बुपिष्टानि नावनं सर्वशिरोरुजाघ्नम्| तद्वत् त्वक्पत्रशर्कराशिग्रुकरञ्जबीजानि| तथा चन्दनोत्पलतगरकुष्ठैः सघृतैर्लेपः| देवदारुकुष्ठचोरकयष्टीमधुककमलनीलोत्पलैलाप्रपौण्डरीकैश्च| कुङ्कुमशर्करासंस्कृतमाज्यं रक्तपित्तानुबन्धे मर्शः| न चात्र रक्तमवसेचयेद्वातोद्रेकभयात्| स्नैहिकं धूमं पिबेत्| शिरोबस्तिश्च शीलयेत्| बस्तिकर्म चाचरेत्| एवमसिद्धौ वातजे श्लेष्मजे च यथोक्तो दाहः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ardhAvaBedakacikitsA (3) · Śloka 3
અર્ધાવભેદકેઽપ્યયમેવ વિધિઃ| નિર્ગુણ્ડીપત્રરસશ્ચ સઘૃતસૈન્ધવો નસ્યમ્| શિરીષમૂલફલાનિ વા| સારિવોત્પલકુષ્ઠવચામધુકપિપ્પલીભિઃ સતૈલામ્લો લેપઃ| અશામ્યતિ દોષાનુબન્ધમવેક્ષ્ય પ્રતિકુર્વીત||૩||
अर्धावभेदकेऽप्ययमेव विधिः| निर्गुण्डीपत्ररसश्च सघृतसैन्धवो नस्यम्| शिरीषमूलफलानि वा| सारिवोत्पलकुष्ठवचामधुकपिप्पलीभिः सतैलाम्लो लेपः| अशाम्यति दोषानुबन्धमवेक्ष्य प्रतिकुर्वीत||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sUryAvartacikitsA (4) · Śloka 4
સૂર્યાવર્તે ત્વયમેવ વિધિઃ વિશેષતસ્તુ શિરામોક્ષઃ||૪||
सूर्यावर्ते त्वयमेव विधिः विशेषतस्तु शिरामोक्षः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pitta-rakta-SirastApayoScikitsA (5) · Śloka 5
પિત્તજે રક્તજે ચ શિરોભિતાપે સ્નિગ્ધસ્ય સિરાં વિદ્ધ્યેત્| કાયં ચ વિરેચયેત્| સુશીતૈઃ શતધૌતઘૃતાન્વિતૈઃ શિરોવક્ત્રં સિઞ્ચેત્ પ્રદિહ્યાચ્ચ| ચન્દનસારિવામધુકદૂર્વોત્પલપ્રપૌણ્ડરીકમઞ્જિષ્ઠાવિદારીભિઃ સક્ષીરં સર્પિર્વિપાચિતં નાવનં શિરોબસ્તિશ્ચ| જીવનીયવિપક્વાત્ પયસો અવનીતમુદ્ધૃત્ય જીવનીયક્વાથકલ્કાભ્યાં પાચિતં પાનભોજનનસ્યાભ્યઙ્ગવસ્તિષુ પ્રણીતં પિત્તરક્તજાન્ સર્વાન્ વિકારાન્ સાધયતિ| જીવનીયગર્ભષોડશગુણે પયસિ સિદ્ધમાજ્યં વા| ક્ષીરેક્ષુજાઙ્ગલરસખર્જૂરદ્રાક્ષાકશેરૂકમૃણાલસિદ્ધઃ સર્પિર્મણ્ડોઽનુવાસનમ્| અઞ્જનાદિવર્ગશ્રૃતં ક્ષીરમાસ્થાપનમ્||૫||
पित्तजे रक्तजे च शिरोभितापे स्निग्धस्य सिरां विद्ध्येत्| कायं च विरेचयेत्| सुशीतैः शतधौतघृतान्वितैः शिरोवक्त्रं सिञ्चेत् प्रदिह्याच्च| चन्दनसारिवामधुकदूर्वोत्पलप्रपौण्डरीकमञ्जिष्ठाविदारीभिः सक्षीरं सर्पिर्विपाचितं नावनं शिरोबस्तिश्च| जीवनीयविपक्वात् पयसो अवनीतमुद्धृत्य जीवनीयक्वाथकल्काभ्यां पाचितं पानभोजननस्याभ्यङ्गवस्तिषु प्रणीतं पित्तरक्तजान् सर्वान् विकारान् साधयति| जीवनीयगर्भषोडशगुणे पयसि सिद्धमाज्यं वा| क्षीरेक्षुजाङ्गलरसखर्जूरद्राक्षाकशेरूकमृणालसिद्धः सर्पिर्मण्डोऽनुवासनम्| अञ्जनादिवर्गश्रृतं क्षीरमास्थापनम्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sha~gkhakacikitsA (6) · Śloka 6
શઙ્ખકં પ્રત્યાખ્યાયૈવમેવોપચરેત્| વિસર્પવચ્ચ| વિશેષતસ્તુ કૃષ્ણતિલશતાવરીનીલોત્પલમૂર્વાપુનર્નવૈર્લેપઃ||૬||
शङ्खकं प्रत्याख्यायैवमेवोपचरेत्| विसर्पवच्च| विशेषतस्तु कृष्णतिलशतावरीनीलोत्पलमूर्वापुनर्नवैर्लेपः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPajaSiroBitApacikitsA (7) · Śloka 7
કફજે શિરોભિતાપે લઙ્ઘયેત્| પુરાણસર્પિસ્નિગ્ધં વા વામયેત્| સ્વેદઃ પિણ્ડેન રૂક્ષેણ| શિગ્રુનિમ્બૈરણ્ડક્વાથેન વા નાડીસ્વેદઃ| દેવકાષ્ઠકુષ્ઠશાર્ઙ્ગેષ્ટાસરલરોહિષૈઃ સલવણૈઃ સુખોષ્ણૌરાલેપઃ| યવચૂર્ણમધુકચન્દનહરિદ્રાકુષ્ઠપ્રિયઙ્ગુશતપુષ્પાસુરદારુભિસ્તૈલાજક્ષીરયુક્તૈઃ સસૈન્ધવૈરુપનાહઃ| વિડઙ્ગતૈલં નસ્યં સાર્ષપં વા તદેવ વા વ્યોષસિદ્ધમ્| મધૂકસારકલ્કો વા મધુયુતસ્ત્વગ્વા મેષ શ્રૃઙ્ગ્યા ઇઙ્ગુદસ્ય વા| એભિરેવ ચ ધૂમવર્ત્તિઃ| શિરોવિરેચનદ્રવ્યૈર્વા સૂત્રસ્થાનોક્તૈઃ પ્રધમનમ્| તૈરેવ ચ પક્વં તૈલં મર્શઃ પ્રતિમર્શો વા| શિરોવિરેચનાન્તે કર્ણનાદોક્તં સ્નેહનસ્યમ્| તીક્ષ્ણાઃ કવલાઃ મનશ્શિલાનલદતુત્થકાસીસચૂર્ણઃ સસર્પિષ્કો ધૂમઃ| નલદચૂર્ણસ્ય ચ મુહુર્મુહુરાઘ્રાણનમ્||૭||
कफजे शिरोभितापे लङ्घयेत्| पुराणसर्पिस्निग्धं वा वामयेत्| स्वेदः पिण्डेन रूक्षेण| शिग्रुनिम्बैरण्डक्वाथेन वा नाडीस्वेदः| देवकाष्ठकुष्ठशार्ङ्गेष्टासरलरोहिषैः सलवणैः सुखोष्णौरालेपः| यवचूर्णमधुकचन्दनहरिद्राकुष्ठप्रियङ्गुशतपुष्पासुरदारुभिस्तैलाजक्षीरयुक्तैः ससैन्धवैरुपनाहः| विडङ्गतैलं नस्यं सार्षपं वा तदेव वा व्योषसिद्धम्| मधूकसारकल्को वा मधुयुतस्त्वग्वा मेष श्रृङ्ग्या इङ्गुदस्य वा| एभिरेव च धूमवर्त्तिः| शिरोविरेचनद्रव्यैर्वा सूत्रस्थानोक्तैः प्रधमनम्| तैरेव च पक्वं तैलं मर्शः प्रतिमर्शो वा| शिरोविरेचनान्ते कर्णनादोक्तं स्नेहनस्यम्| तीक्ष्णाः कवलाः मनश्शिलानलदतुत्थकासीसचूर्णः ससर्पिष्को धूमः| नलदचूर्णस्य च मुहुर्मुहुराघ्राणनम्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtashirobhitApacikitsA (8) · Śloka 8
સન્નિપાતે વ્યામિશ્રો વિધિઃ||૮||
सन्निपाते व्यामिश्रो विधिः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRumijashirobhitApacikitsA (9) · Śloka 9
કૃમિજે દુરાલભાસુરદારુરોહિહપૂતીકત્રિફલાકટ્ફલવચાત્રિકટુકૈરજામૂત્રયુક્તં સર્પિઃ પક્વં પાનમ્| ઉપસ્નિગ્ધસ્વિન્નસ્ય દેવદારુપૂતીકકટભીસર્ષપવિડઙ્ગતિલકણ્ટકવિપક્વેન તૈલેન શિરઃ કર્ણૌ ચાભ્યજ્ય સ્વેદયેત્| તતઃ કૃમિમૂર્ચ્છનાર્થમસૃઙ્નસ્તોવસેચયેત્| તતો રુધિરગન્ધમદેન પ્રવિસૃતાઃ સપ્તચ્છદસ્ય ત્ક્ગ્રસેન પુષ્પરસેન વાનન્તરનિષિક્તેન કૃમયઃ પતન્તિ| સરલદેવદારુકટ્ફલસર્ષપાપામાર્ગક્ષવકકટુકાઽલાબુસુરસબીજપિપ્પલીતણ્ડુલચૂર્ણસ્તત્પક્વં વા તૈલં સદ્યઃ કૃમીન્ નિરસ્યતિ| વિડઙ્ગતણ્ડુલા વાજિમૂત્રપિષ્ટાઃ શિરીષબીજાનિ વા છાગમૂત્રપિષ્ટાનિ| પુષ્કરમધ્યબીજાનિ વા| ગોમાંસેન છાગમાંસેન વા વસાપિષ્ટેન યવાગૂં કૃત્વા શિરો વિલેપયેત્| તતો નિમ્બાર્કવંશસુરસકુટજકરઞ્જકરવીરપત્રક્વાથેન સેચયેત્ અજામૂત્રેણ વા કવોષ્ણેન| પૂતિમત્સ્યયુતાશ્ચ ધૂમાઃ| એવં કૃમિષ્વપગતેષુ તેજોવતીપૂતીકવિમ્બીસુરસનક્તમાલાવિડઙ્ગહરીતકીસર્ષપાર્કકરવીરમૂલમાલતીદેવદારુક્ષવકમુસ્તફણિજ્જકપિપ્પલીશતપુષ્પામધૂકશણનિમ્બસારકલ્કૈરજામૂત્રયુતૈઃ સાર્ષપં તૈલમૈઙ્ગુદં પૈલુકં વા વિપક્વં યુક્ત્યા નાવનમ્| ન તુ જાતુ રુધિરમવસેચયેત્| જન્તુભિઃ પીતશોણિતે હિ શિરસિ પુનરસ્રાવસેકાદકાણ્ડે મૃત્યુઃ સ્યાત્| કૃમિચિકિત્સિતં ચેક્ષેત||૯||
कृमिजे दुरालभासुरदारुरोहिहपूतीकत्रिफलाकट्फलवचात्रिकटुकैरजामूत्रयुक्तं सर्पिः पक्वं पानम्| उपस्निग्धस्विन्नस्य देवदारुपूतीककटभीसर्षपविडङ्गतिलकण्टकविपक्वेन तैलेन शिरः कर्णौ चाभ्यज्य स्वेदयेत्| ततः कृमिमूर्च्छनार्थमसृङ्नस्तोवसेचयेत्| ततो रुधिरगन्धमदेन प्रविसृताः सप्तच्छदस्य त्क्ग्रसेन पुष्परसेन वानन्तरनिषिक्तेन कृमयः पतन्ति| सरलदेवदारुकट्फलसर्षपापामार्गक्षवककटुकाऽलाबुसुरसबीजपिप्पलीतण्डुलचूर्णस्तत्पक्वं वा तैलं सद्यः कृमीन् निरस्यति| विडङ्गतण्डुला वाजिमूत्रपिष्टाः शिरीषबीजानि वा छागमूत्रपिष्टानि| पुष्करमध्यबीजानि वा| गोमांसेन छागमांसेन वा वसापिष्टेन यवागूं कृत्वा शिरो विलेपयेत्| ततो निम्बार्कवंशसुरसकुटजकरञ्जकरवीरपत्रक्वाथेन सेचयेत् अजामूत्रेण वा कवोष्णेन| पूतिमत्स्ययुताश्च धूमाः| एवं कृमिष्वपगतेषु तेजोवतीपूतीकविम्बीसुरसनक्तमालाविडङ्गहरीतकीसर्षपार्ककरवीरमूलमालतीदेवदारुक्षवकमुस्तफणिज्जकपिप्पलीशतपुष्पामधूकशणनिम्बसारकल्कैरजामूत्रयुतैः सार्षपं तैलमैङ्गुदं पैलुकं वा विपक्वं युक्त्या नावनम्| न तु जातु रुधिरमवसेचयेत्| जन्तुभिः पीतशोणिते हि शिरसि पुनरस्रावसेकादकाण्डे मृत्युः स्यात्| कृमिचिकित्सितं चेक्षेत||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shiraHkampacikitsA (10) · Śloka 10
શિરઃકમ્પમક્ષીણસ્યાન્નવ્યાધ્યનુપદ્રુતસ્ય દાહવર્જ્યં મારુતવિધાનેનોપક્રમેત||૧૦||
शिरःकम्पमक्षीणस्यान्नव्याध्यनुपद्रुतस्य दाहवर्ज्यं मारुतविधानेनोपक्रमेत||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upashIrShakacikitsA (11) · Śloka 11
ઉપશીર્ષકે જન્મોત્તરકાલજાતે નવોત્થિતે વાતવ્યાધિવિહિતાન્ સ્નેહાન્ પાનનાવનાભ્યઞ્જનેષુ યોજયેત્| અભ્યક્તઞ્ચ સ્વેદયિત્વોપનાહયેદ્યથા વિદાહો ન ભવતિ| વિદાહે વિદ્રધિવત્ કર્મ||૧૧||
उपशीर्षके जन्मोत्तरकालजाते नवोत्थिते वातव्याधिविहितान् स्नेहान् पाननावनाभ्यञ्जनेषु योजयेत्| अभ्यक्तञ्च स्वेदयित्वोपनाहयेद्यथा विदाहो न भवति| विदाहे विद्रधिवत् कर्म||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piTakArbudavidradhicikitsA (12) · Śloka 12
પિટકાર્બુદવિદ્રધિષુ યથાસ્વમાચરેત્| વ્રણીભૂતાસુ પિટકાસુ નિમ્બનિશામધુકધાત્રીફલૈર્વિપક્વં તૈલં શોધનરોપણમ્| મૂર્વાચન્દનસારિવાધાતકીકાન્તાલોધ્રમધુકસમઙ્ગાપદ્મકેસરશતપર્વકમૂલૈર્વિદ્રધિષુ| એભિરેવ ચ સિદ્ધં સર્પિર્નસ્યમ્| રૂઢે તુ વિદ્રધૌ યસિ ત્વક્ સુપ્તેવ ભવતિ તતો વામયેત્| ઉઅપસ્નિગ્ધં ચ વિરેચયેત્||૧૨||
पिटकार्बुदविद्रधिषु यथास्वमाचरेत्| व्रणीभूतासु पिटकासु निम्बनिशामधुकधात्रीफलैर्विपक्वं तैलं शोधनरोपणम्| मूर्वाचन्दनसारिवाधातकीकान्तालोध्रमधुकसमङ्गापद्मकेसरशतपर्वकमूलैर्विद्रधिषु| एभिरेव च सिद्धं सर्पिर्नस्यम्| रूढे तु विद्रधौ यसि त्वक् सुप्तेव भवति ततो वामयेत्| उअपस्निग्धं च विरेचयेत्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arUMShikAcikitsA (13) · Śloka 13
અરૂંષિકાસુ જલૌકોપહૃતશોણિતં શિરઃ ક્ષુરામૃષ્ટં વા નિમ્બોદકેન પરિષિચ્યાશ્વવશકૃદ્રસેન લવણપ્રગાઢેન લેપયેત્| કિઞ્હ્ચિત્ કાલં સ્થિતં ચોષ્ણોદકામ્લકાઞ્જિકાન્યતરધૌતં વિડઙ્ગવ્યોષલાક્ષાગારધૂમમનોહ્વાલવચારસાઞ્જનહરિદ્રાદ્વયૈરાલિમ્પેત્| તિલમષ્યા વા સ્નુહીક્ષીરયુક્તયા| મધુકોત્પલતિલૈરણ્ડમાર્કવપત્રૈર્વા| શિગ્રુમૂલકસર્ષપબીજૈર્વા ગોમૂત્રપિષ્ટૈઃ| બાલકામલકનાગરમૂલકસર્ષપબીજૈર્વા ક્ષીરપિષ્ટૈઃ| શિરીષત્વગ્યષ્ટીમધુકાભ્યાં વા| પુરાણપિણ્યાકકુક્કુટપુરીષાભ્યાં વા| કપાલભૃષ્ટકુષ્ઠચૂર્ણં તૈલયુક્તં કણ્ડૂક્લેદદાહસ્વેદવેદનાઘ્નમ્| તથા ચાચોક્તં ચિત્રકાદિતૈલમભ્યઞ્જનમ્| દન્તીપાઠાકોશાતકીચિત્રકાતીવિષામહાલાઙ્ગલકીસિદ્ધં તૈલં વ્રણાભ્યઙ્ગઃ| મનશ્શિલૈલાહરિતાલપિપ્પલીકુષ્ઠકાસીસહરિદ્રાકરઞ્જમુસ્તાતગરવિડઙ્ગં ચિત્રકાસિદ્ધાર્થકકરવીરમૂલચૂર્ણગર્ભં તૈલમાદિત્યપાકં વ્રણરોપણમ્| એવમનુપશમે વમનધૂમકાયશિરોવિરેકાન્ કુર્યાત્||૧૩||
अरूंषिकासु जलौकोपहृतशोणितं शिरः क्षुरामृष्टं वा निम्बोदकेन परिषिच्याश्ववशकृद्रसेन लवणप्रगाढेन लेपयेत्| किञ्ह्चित् कालं स्थितं चोष्णोदकाम्लकाञ्जिकान्यतरधौतं विडङ्गव्योषलाक्षागारधूममनोह्वालवचारसाञ्जनहरिद्राद्वयैरालिम्पेत्| तिलमष्या वा स्नुहीक्षीरयुक्तया| मधुकोत्पलतिलैरण्डमार्कवपत्रैर्वा| शिग्रुमूलकसर्षपबीजैर्वा गोमूत्रपिष्टैः| बालकामलकनागरमूलकसर्षपबीजैर्वा क्षीरपिष्टैः| शिरीषत्वग्यष्टीमधुकाभ्यां वा| पुराणपिण्याककुक्कुटपुरीषाभ्यां वा| कपालभृष्टकुष्ठचूर्णं तैलयुक्तं कण्डूक्लेददाहस्वेदवेदनाघ्नम्| तथा चाचोक्तं चित्रकादितैलमभ्यञ्जनम्| दन्तीपाठाकोशातकीचित्रकातीविषामहालाङ्गलकीसिद्धं तैलं व्रणाभ्यङ्गः| मनश्शिलैलाहरितालपिप्पलीकुष्ठकासीसहरिद्राकरञ्जमुस्तातगरविडङ्गं चित्रकासिद्धार्थककरवीरमूलचूर्णगर्भं तैलमादित्यपाकं व्रणरोपणम्| एवमनुपशमे वमनधूमकायशिरोविरेकान् कुर्यात्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dAraNakacikitsA (14) · Śloka 14
દારણકે લલાટે સિરાં વિધ્યેત્| અભ્યઙ્ગસ્નાનનાવનાનિ ચ શીલયેત્ પ્રિયાલબીજમધુકકુષ્ઠમાષસર્ષપૈઃ સક્ષૌદ્રૈર્લેપઃ| કોદ્રવતૃણક્ષારામ્ભઃ પ્રક્ષાલનમ્||૧૪||
दारणके ललाटे सिरां विध्येत्| अभ्यङ्गस्नाननावनानि च शीलयेत् प्रियालबीजमधुककुष्ठमाषसर्षपैः सक्षौद्रैर्लेपः| कोद्रवतृणक्षाराम्भः प्रक्षालनम्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana indraluptacikitsA (15) · Śloka 15
ઇન્દ્રલુપ્તે યથાસન્નં સિરાં વિદ્ધ્વા તુત્થકાસીસમનશ્શિલામરિચૈર્લેપયેત્| ભદ્રદારુકુટન્નટાભ્યાં વા ચિત્રકકરવીરનક્તમાલમાલતીસિદ્ધેન વા તૈલેનાભ્યજ્યાત્| અવગાઢપદં વા સૂચીકૂર્ચકેન પ્રચ્છાય ભૂયો ભૂયઃ પ્રદિહ્યત કપોતપઙ્કામૂલેન લાઙ્ગલિકામૂલેન વા મહિષીક્ષીરપિષ્ટેન| ઘૃષ્ટલિપ્તમેરણ્ડપત્રાવચ્છાદિતં રાત્રિમુષિતં માહિષનવનીતેન લિમ્પેત્| માર્કવપત્રસહચરપુષ્પપક્વં વા| વાર્તાકફલૈસ્તૈલં પક્વં ક્ષૌદ્રાઞ્જનયુક્તમાલેપઃ| સક્ષૌદ્રો વા ક્ષુદ્રવાર્તાકરસઃ| જલશૂકો વા પલાશક્ષારસાન્દ્રઃ| ગોશકૃતા વા ઘૃષ્ટમિન્દ્રલુપ્તમરુષ્કરરસેનાવલિપ્યાન્તર્ધૂમદગ્ધકૂર્મમશ્યાવચૂર્ણયેત્| કૂર્મકપાલભસ્મના વા સુરસારસાક્તેન પ્રદિહ્યાત્| હસ્તિદન્તમષ્યા વા તૈલાન્વિતયા| પૂતિકરઞ્જપત્રાણિ વા સસૈન્ધવાનિ લેપઃ| પિપ્પલ્યઞ્જનરસાઞ્જનબાકુચિકાફલલોહરજાંસિ વા ગોમૂત્રપિષ્ટાનિ| ખલતિવિહિતાનિ ચાચરેત્| સલિલસેકમારોમોદ્ગમાત્ પરિહરેત્||૧૫||
इन्द्रलुप्ते यथासन्नं सिरां विद्ध्वा तुत्थकासीसमनश्शिलामरिचैर्लेपयेत्| भद्रदारुकुटन्नटाभ्यां वा चित्रककरवीरनक्तमालमालतीसिद्धेन वा तैलेनाभ्यज्यात्| अवगाढपदं वा सूचीकूर्चकेन प्रच्छाय भूयो भूयः प्रदिह्यत कपोतपङ्कामूलेन लाङ्गलिकामूलेन वा महिषीक्षीरपिष्टेन| घृष्टलिप्तमेरण्डपत्रावच्छादितं रात्रिमुषितं माहिषनवनीतेन लिम्पेत्| मार्कवपत्रसहचरपुष्पपक्वं वा| वार्ताकफलैस्तैलं पक्वं क्षौद्राञ्जनयुक्तमालेपः| सक्षौद्रो वा क्षुद्रवार्ताकरसः| जलशूको वा पलाशक्षारसान्द्रः| गोशकृता वा घृष्टमिन्द्रलुप्तमरुष्कररसेनावलिप्यान्तर्धूमदग्धकूर्ममश्यावचूर्णयेत्| कूर्मकपालभस्मना वा सुरसारसाक्तेन प्रदिह्यात्| हस्तिदन्तमष्या वा तैलान्वितया| पूतिकरञ्जपत्राणि वा ससैन्धवानि लेपः| पिप्पल्यञ्जनरसाञ्जनबाकुचिकाफललोहरजांसि वा गोमूत्रपिष्टानि| खलतिविहितानि चाचरेत्| सलिलसेकमारोमोद्गमात् परिहरेत्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana khalaticikitsA (16) · Śloka 16
ખલતાવિન્દ્રલુપ્તોક્તઃ ક્રમો યથાદોષં ચ સુશુદ્ધિઃ| ત્રિફલાર્જુનસૈર્યકત્વક્પુષ્પકૃષ્ણપિણ્ડીતકફલમૂલનીલોત્પલલોહચૂર્ણકાસીસજમ્બૂમાર્કવમઞ્જિષ્ઠામેષશ્રૃઙ્ગીખદિરરજઃ સકર્દમમર્દિતોક્તાણુતૈલયુક્તમસનસારસમુદ્ગકે ન્યસ્તં કર્દમે માસં નિખાતં સ્થિતમુદ્ધૃતં સૂચીકૂર્ચપ્રચ્છિતાયાઃ ખલતેર્લેપઃ પરં રોમસઞ્જનનઃ| રક્તાગ્નિમન્થપુષ્પકિંશુકનલદમૂલમ્ધુકિંહસ્તિદન્તભસ્માન્યવિક્ષીરપિષ્ટાનિ લેપઃ| જમ્બૂદ્વયત્વક્પત્રમધુકભૃઙ્ગરજસ્ત્રિફલાશ્લેષ્માતકમઞ્જિષ્ઠાફ્ણિજ્જકબલાદ્રાક્ષાજશ્રૃઙ્ગીચપલાતિવિષાકટ્ફલકલ્કેન ક્ષીરિવૃક્ષક્વાથેન ચ તિલતૈલમક્ષતૈલં ચૈકધ્યં સાધયેત્ તન્નસ્યેઽભ્યઙ્ગે ચ નિયુઞ્જ્યાત્| એવમેવ મધુરવર્ગકલ્કેન||૧૬||
खलताविन्द्रलुप्तोक्तः क्रमो यथादोषं च सुशुद्धिः| त्रिफलार्जुनसैर्यकत्वक्पुष्पकृष्णपिण्डीतकफलमूलनीलोत्पललोहचूर्णकासीसजम्बूमार्कवमञ्जिष्ठामेषश्रृङ्गीखदिररजः सकर्दममर्दितोक्ताणुतैलयुक्तमसनसारसमुद्गके न्यस्तं कर्दमे मासं निखातं स्थितमुद्धृतं सूचीकूर्चप्रच्छितायाः खलतेर्लेपः परं रोमसञ्जननः| रक्ताग्निमन्थपुष्पकिंशुकनलदमूलम्धुकिंहस्तिदन्तभस्मान्यविक्षीरपिष्टानि लेपः| जम्बूद्वयत्वक्पत्रमधुकभृङ्गरजस्त्रिफलाश्लेष्मातकमञ्जिष्ठाफ्णिज्जकबलाद्राक्षाजश्रृङ्गीचपलातिविषाकट्फलकल्केन क्षीरिवृक्षक्वाथेन च तिलतैलमक्षतैलं चैकध्यं साधयेत् तन्नस्येऽभ्यङ्गे च नियुञ्ज्यात्| एवमेव मधुरवर्गकल्केन||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana palitacikitsA (17) · Śloka 17
ખલતિપલિતયોશ્ચ પ્રયોગાન્ પરસ્પરં વિદધ્યાત્||૧૭||
खलतिपलितयोश्च प्रयोगान् परस्परं विदध्यात्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana akAlapalitacikitsA (18) · Śloka 18
અકાલપલિતેષુ વાતાદીનવેક્ષ્ય સ્નેહસ્વેદસંશોધનાસ્રવિસ્રાવણાનિ કુર્યાત્| તતોઽસ્યાર્દિતપ્રોક્તમણુતૈલં નસ્યમભ્યઞ્જનં ચ| મધુકામલકમાક્ષિકૈઃ કેશમૂલાનિ લિમ્પેત્| તિલામલકક્ષૌદ્રતૈલૈર્વા| તત્થકાભ્રકમ્બ્વસ્થિકાસીસકિટ્ટશર્કરાભિર્વા| સૈર્યકપુષ્પનીલિનીત્રિફલાભૃઙ્ગરજોભિર્વા કૃષ્ણાજમૂત્રપિષ્ટૈઃ| અસનપુષ્પપત્રમયે પાત્રે બહિરામલકીકલ્કપ્રદિગ્ધે નિહિતમક્ષતૈલં ષણ્માસં વ્રીહિપલ્લે સ્થિતમભ્યઙ્ગાન્નાવનાત્ ચ પલિતં જયતિ| અયમેવ કલ્પઃ સૈરીયકેઽપિ| કપિકચ્છૂફલમૂલગર્ભમક્ષતૈલં સિદ્ધમયઃપાત્રે પૂર્વવત્ સ્થિતં સમાનં પૂર્વેણ| રામતરણીમૂલપલદ્વયં યષ્ટીમધુકપલં સારિવાર્ધપલમેકત્રજર્જરીકૃતમક્ષતૈલપલૈર્દશભિરાપ્લુતં લોહભાજને દશાહં દિવસકરકરપ્રતપ્તં નાવનાત્ પલિતઘ્નં સર્વેન્દ્રિયદાર્ઢ્યાવહં ચ| કૃષ્ણતિલતિલપર્ણીત્રિફલામધુકકાસીસપદ્મકકર્દમમાંસીમાર્કવમસનપત્રસ્વરસપિષ્ટં ત્રિરાત્રમયઃપાત્રે સ્થાપયેત્| તતઃ પૂર્વોક્તરસદ્રુતેન પદ્મિનીકર્દમપ્રલિપ્તધૌતાન્ કેશાન્ કપાલં ચ લેપયેત્| તતઃ પદ્મિનીકર્દમૈઃ પ્રચ્છાદ્ય કૌશેયેન વેષ્ટયેત્| તૃતીયે ચાહ્નિ પ્રક્ષાલ્યૈવમેવ કુર્યાત્| એવમલિકુલનીલાઃ કેશાઃ શિરો વિભૂષયન્તિ||૧૮||
अकालपलितेषु वातादीनवेक्ष्य स्नेहस्वेदसंशोधनास्रविस्रावणानि कुर्यात्| ततोऽस्यार्दितप्रोक्तमणुतैलं नस्यमभ्यञ्जनं च| मधुकामलकमाक्षिकैः केशमूलानि लिम्पेत्| तिलामलकक्षौद्रतैलैर्वा| तत्थकाभ्रकम्ब्वस्थिकासीसकिट्टशर्कराभिर्वा| सैर्यकपुष्पनीलिनीत्रिफलाभृङ्गरजोभिर्वा कृष्णाजमूत्रपिष्टैः| असनपुष्पपत्रमये पात्रे बहिरामलकीकल्कप्रदिग्धे निहितमक्षतैलं षण्मासं व्रीहिपल्ले स्थितमभ्यङ्गान्नावनात् च पलितं जयति| अयमेव कल्पः सैरीयकेऽपि| कपिकच्छूफलमूलगर्भमक्षतैलं सिद्धमयःपात्रे पूर्ववत् स्थितं समानं पूर्वेण| रामतरणीमूलपलद्वयं यष्टीमधुकपलं सारिवार्धपलमेकत्रजर्जरीकृतमक्षतैलपलैर्दशभिराप्लुतं लोहभाजने दशाहं दिवसकरकरप्रतप्तं नावनात् पलितघ्नं सर्वेन्द्रियदार्ढ्यावहं च| कृष्णतिलतिलपर्णीत्रिफलामधुककासीसपद्मककर्दममांसीमार्कवमसनपत्रस्वरसपिष्टं त्रिरात्रमयःपात्रे स्थापयेत्| ततः पूर्वोक्तरसद्रुतेन पद्मिनीकर्दमप्रलिप्तधौतान् केशान् कपालं च लेपयेत्| ततः पद्मिनीकर्दमैः प्रच्छाद्य कौशेयेन वेष्टयेत्| तृतीये चाह्नि प्रक्षाल्यैवमेव कुर्यात्| एवमलिकुलनीलाः केशाः शिरो विभूषयन्ति||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana khalatyAdau nasyAdikramaH (19) · Śloka 19
ભવતિ ચાત્ર- ખલતૌ પલિતે વલ્યાં હરિલ્લોમ્નિ ચ શોધિતમ્| નસ્યવક્ત્રશિરોભ્યઙ્ગપ્રદેહૈઃ સમુપાચરેત્||૧૯||
भवति चात्र- खलतौ पलिते वल्यां हरिल्लोम्नि च शोधितम्| नस्यवक्त्रशिरोभ्यङ्गप्रदेहैः समुपाचरेत्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bRuhatyAdinAvanam (20) · Śloka 20
સિદ્ધં તૈલં બૃહત્યાદ્યૈર્જીવનીયૈશ્ચ નાવનમ્||૨૦||
सिद्धं तैलं बृहत्याद्यैर्जीवनीयैश्च नावनम्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sahacarAditailAni nAvanArthe (21) · Śloka 21
ક્ષીરાત્ સાહચરાત્ ભૃઙ્ગરજસઃ સૌરસાદ્રસાત્| પ્રસ્થસ્તૈલસ્ય કુડવો યષ્ટીમધુપલાન્વિતઃ| સિદ્ધશ્શૈલાસને ભાણ્ડે શ્રૃઙ્ગે મેષસ્ય વા સ્થિતઃ| નસ્યં સ્યાત્......................................||૨૧||
क्षीरात् साहचरात् भृङ्गरजसः सौरसाद्रसात्| प्रस्थस्तैलस्य कुडवो यष्टीमधुपलान्वितः| सिद्धश्शैलासने भाण्डे श्रृङ्गे मेषस्य वा स्थितः| नस्यं स्यात्......................................||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dugdhikAdilepaH (22) · Śloka 22
........ક્ષીરપિષ્ટૌ વા દુગ્ધિકાકરવીરકૌ| ઉત્પાટ્ય પલિતં દેયાવાશયે પલિતાપહૌ||૨૨||
........क्षीरपिष्टौ वा दुग्धिकाकरवीरकौ| उत्पाट्य पलितं देयावाशये पलितापहौ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mahAnIlatailam (23) · Śloka 23
આદિત્યવલ્લ્યા મૂલાનિ કૃષ્ણસૈરેયકસ્ય ચ| ફલં કૃષ્ણશણાત્પત્રં સુરસાદ્યષ્ટિમાર્કવમ્| સુરાહ્વં કાકમાચી ચ પૃથગ્દશપલાંશિકમ્| પ્રપૌણ્ડરીકમઞ્જિષ્ઠાલોધ્રકૃષ્ણાગરુત્પલમ્| આમ્રાસ્થિકર્દમઃ કૃષ્ણો મૃણાલી રક્તચન્દનમ્| નીલીભલ્લાતકાસ્થીનિ કાસીસં મદયન્તિકા| સોમરાજ્યસનં શસ્ત્રં કૃષ્ણં પિણ્ડીતચિત્રકૌ| પુષ્પાણ્યર્જુનકાશ્મર્યા આમજમ્બૂફલાઞ્જનમ્| પ્રત્યેકં પઞ્ચપલિકં પિષ્ટં સત્રિફલાકણમ્| અક્ષતૈલાઢકં તેન પચેદ્ધાત્રીરસાર્મણે| કુર્યાદાદિત્યપાકં વા યાવચ્છુષ્કો ભવેદ્રસઃ| લોહપાત્રે તતઃ પૂતં મહાનીલં પ્રયોજિતમ્| તત્પાને નાવનેઽભ્યઙ્ગે શુદ્ધસ્ય નિયતાત્મનઃ| સર્વજત્રૂર્ધ્વરોગઘ્નં પલિતઘ્નં વિશેષતઃ| એભિરેવ ચ ભૈષજ્યૈઃ શિરોવક્ત્રઞ્ચ લેપયેત્||૨૩||
आदित्यवल्ल्या मूलानि कृष्णसैरेयकस्य च| फलं कृष्णशणात्पत्रं सुरसाद्यष्टिमार्कवम्| सुराह्वं काकमाची च पृथग्दशपलांशिकम्| प्रपौण्डरीकमञ्जिष्ठालोध्रकृष्णागरुत्पलम्| आम्रास्थिकर्दमः कृष्णो मृणाली रक्तचन्दनम्| नीलीभल्लातकास्थीनि कासीसं मदयन्तिका| सोमराज्यसनं शस्त्रं कृष्णं पिण्डीतचित्रकौ| पुष्पाण्यर्जुनकाश्मर्या आमजम्बूफलाञ्जनम्| प्रत्येकं पञ्चपलिकं पिष्टं सत्रिफलाकणम्| अक्षतैलाढकं तेन पचेद्धात्रीरसार्मणे| कुर्यादादित्यपाकं वा यावच्छुष्को भवेद्रसः| लोहपात्रे ततः पूतं महानीलं प्रयोजितम्| तत्पाने नावनेऽभ्यङ्गे शुद्धस्य नियतात्मनः| सर्वजत्रूर्ध्वरोगघ्नं पलितघ्नं विशेषतः| एभिरेव च भैषज्यैः शिरोवक्त्रञ्च लेपयेत्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pralepanAni (24) · Śloka 24
ક્ષીરંપ્રિયાલં યષ્ટ્યાહ્વં જીવનીયો ગણસ્તિલાઃ| કૃષ્ણાઃ પ્રલેપો વક્ત્રસ્ય હરિલ્લોમવલીહિતઃ| તિલાઃ સામલકાઃ પદ્મકિઞ્જલ્કો મધુકં મધુ| બૃંહયેદ્રઞ્જયેચ્ચૈતત્ કેશાન્ મૂર્ધ્નઃ પ્રલેપનાત્| પચેત્ સૈન્ધવશુક્તામ્લૈરયશ્ચૂર્ણં સતણ્ડુલમ્| તેનાલિપ્તં શિરઃશુદ્ધમસ્નિગ્ધમુષિતં નિશામ્| તત્પ્રાતસ્ત્રિફલાધૌતં સ્યાત્કૃષ્ણસ્નિગ્ધમૂર્દ્ધજમ્||૨૪||
क्षीरंप्रियालं यष्ट्याह्वं जीवनीयो गणस्तिलाः| कृष्णाः प्रलेपो वक्त्रस्य हरिल्लोमवलीहितः| तिलाः सामलकाः पद्मकिञ्जल्को मधुकं मधु| बृंहयेद्रञ्जयेच्चैतत् केशान् मूर्ध्नः प्रलेपनात्| पचेत् सैन्धवशुक्ताम्लैरयश्चूर्णं सतण्डुलम्| तेनालिप्तं शिरःशुद्धमस्निग्धमुषितं निशाम्| तत्प्रातस्त्रिफलाधौतं स्यात्कृष्णस्निग्धमूर्द्धजम्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana keSarAgaH (25) · Śloka 25
અયશ્ચૂર્ણોઽમ્લપિષ્ટશ્ચ રાગઃ સત્રિફલો વરઃ||૨૫||
अयश्चूर्णोऽम्लपिष्टश्च रागः सत्रिफलो वरः||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aBya~jjanayogaH (26) · Śloka 26
કન્યાયાસ્તિલનિમ્બબીજમ્ધુકશ્રેષ્ઠાવચામાર્કવાત્| ચૂર્ણં છાગલગવ્યમાહિષપલસ્નેહેન સમ્પ્લાવિતમ્| પાત્રે સ્થાપિતમાયસે ક્ષિતિતલે માસં નિધાયોદ્ધૃતમ્| પાલિત્યં ખલતિઞ્ચ દર્પણનિભાં હન્ત્યેતદભ્યઞ્જનાત્||૨૬||
कन्यायास्तिलनिम्बबीजम्धुकश्रेष्ठावचामार्कवात्| चूर्णं छागलगव्यमाहिषपलस्नेहेन सम्प्लावितम्| पात्रे स्थापितमायसे क्षितितले मासं निधायोद्धृतम्| पालित्यं खलतिञ्च दर्पणनिभां हन्त्येतदभ्यञ्जनात्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAvanABya~ggayostailam (27) · Śloka 27
બીજૈઃ શ્લેષ્માતકસ્ય વ્યપગમિતતુષૈઃકાઞ્જિકશ્લક્ષ્ણપિષ્ટૈર્યલ્લિપ્તાલ્લોહદણ્ડાદ્દિનકરકિરણૈસ્તાપિતાત્ પ્રચ્યતેવ| તત્તૈલં કેશકાર્ષ્ણ્યં જનયતિ પરમં નાવનાભ્યઞ્જનાભ્યાં મૂર્દ્ધઘ્રાણાક્ષિદન્તશ્રવણગલરુજં હન્તિ નિશ્શેષતશ્ચ||૨૭||
बीजैः श्लेष्मातकस्य व्यपगमिततुषैःकाञ्जिकश्लक्ष्णपिष्टैर्यल्लिप्ताल्लोहदण्डाद्दिनकरकिरणैस्तापितात् प्रच्यतेव| तत्तैलं केशकार्ष्ण्यं जनयति परमं नावनाभ्यञ्जनाभ्यां मूर्द्धघ्राणाक्षिदन्तश्रवणगलरुजं हन्ति निश्शेषतश्च||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana balAditailam (28) · Śloka 28
બલામધૂકમધુકવિદારીચન્દનોત્પલૈઃ| જીવકર્ષભકદ્રાક્ષાશર્કરાભિશ્ચ સાધિતઃ| પ્રસ્થસ્તૈલસ્ય સક્ષીરો જાઙ્ગલાર્ધતુલારસે| નસ્યં સર્વોર્ધ્વજત્રૂત્થવાતપિત્તામયાપહમ્||૨૮||
बलामधूकमधुकविदारीचन्दनोत्पलैः| जीवकर्षभकद्राक्षाशर्कराभिश्च साधितः| प्रस्थस्तैलस्य सक्षीरो जाङ्गलार्धतुलारसे| नस्यं सर्वोर्ध्वजत्रूत्थवातपित्तामयापहम्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mayUraghRutam (29) · Śloka 29
મયૂરં પક્ષપિત્તાન્ત્રપાદવિટ્તુણ્ડવર્જિતમ્| દશમૂલબલારાસ્નામધુકૈસ્ત્રિફલૈર્યુતમ્| જલે પક્ત્વા ઘૃતપ્રસ્થં તસ્મિન્ ક્ષીરસમં પચેત્| કલ્કિતૈર્મધુરદ્રવ્યૈઃ સર્વજત્રૂર્ધ્વરોગજિત્| તદભ્યાસીકૃતં પાનબસ્ત્યભ્યઞ્જનનાવનૈઃ||૨૯||
मयूरं पक्षपित्तान्त्रपादविट्तुण्डवर्जितम्| दशमूलबलारास्नामधुकैस्त्रिफलैर्युतम्| जले पक्त्वा घृतप्रस्थं तस्मिन् क्षीरसमं पचेत्| कल्कितैर्मधुरद्रव्यैः सर्वजत्रूर्ध्वरोगजित्| तदभ्यासीकृतं पानबस्त्यभ्यञ्जननावनैः||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mahAmAyUraghRutam (30) · Śloka 30
એતેનૈવ કષાયેણ ઘૃતપ્રસ્થં વિપાચયેત્| ચતુર્ગુણેન પયસા કલ્કૈરેભિશ્ચ કાર્ષિકૈઃ| જીવન્તીત્રિફલામેદામૃદ્વીકર્દ્ધિપરુષકૈઃ| સમઙ્ગાચવિકાભાર્ઙ્ગીકાશ્મરીકર્કટાહ્વયૈઃ| આત્મગુપ્તામહામેદાતાલખર્જૂરમસ્તકૈઃ| મૃણાલબિસખર્જૂરયષ્ટીમધુકજીવકૈઃ| શતાવરીવિદારીક્ષુબૃહતીસારિવાયુગૈઃ| મૂર્વાશ્વદંષ્ટ્રર્ષભકશ્રૃઙ્ગાટકકશેરુકૈઃ| રાસ્નાસ્થિતાતામલકીસૂક્ષ્મૈલાશઠિપૌષ્કરૈઃ| પુનર્નવાતવક્ષીરીકાકોલીધન્વયાસકૈઃ| મધુકાક્ષોડવાતામમુઞ્જાતાભિષુકૈરપિ| મહામાયૂરમિત્યેતન્માયૂરાદધિકં ગુણૈઃ| ધાત્વિન્દ્રિયસ્વરભ્રંશશ્વાસકાસાર્દિતાપહમ્| યોન્યસૃક્શુક્રદોષેષુ શસ્તં વન્ધ્યાસુતપ્રદમ્||૩૦||
एतेनैव कषायेण घृतप्रस्थं विपाचयेत्| चतुर्गुणेन पयसा कल्कैरेभिश्च कार्षिकैः| जीवन्तीत्रिफलामेदामृद्वीकर्द्धिपरुषकैः| समङ्गाचविकाभार्ङ्गीकाश्मरीकर्कटाह्वयैः| आत्मगुप्तामहामेदातालखर्जूरमस्तकैः| मृणालबिसखर्जूरयष्टीमधुकजीवकैः| शतावरीविदारीक्षुबृहतीसारिवायुगैः| मूर्वाश्वदंष्ट्रर्षभकश्रृङ्गाटककशेरुकैः| रास्नास्थितातामलकीसूक्ष्मैलाशठिपौष्करैः| पुनर्नवातवक्षीरीकाकोलीधन्वयासकैः| मधुकाक्षोडवाताममुञ्जाताभिषुकैरपि| महामायूरमित्येतन्मायूरादधिकं गुणैः| धात्विन्द्रियस्वरभ्रंशश्वासकासार्दितापहम्| योन्यसृक्शुक्रदोषेषु शस्तं वन्ध्यासुतप्रदम्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atideshena AkhvAdighRutAni (31) · Śloka 31
આખુભિઃ કુક્કુટૈર્હંસૈઃ શશૈશ્ચેતિ પ્રકલ્પયેત્||૩૧||
आखुभिः कुक्कुटैर्हंसैः शशैश्चेति प्रकल्पयेत्||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jatrUrdhvarogopasaMhAraH (32-28) · Śloka 28
જત્રૂર્ધ્વજાનાં વ્યાધીનામેકત્રિંશચ્છતદ્વયમ્| પરસ્પરમદ્સઙ્કીર્ણં વિસ્તરેણ પ્રકાશિતમ્| ઊર્ધ્વમૂલમધઃ શાખમૃષયઃ પુરુષં વિદુઃ| મૂલપ્રહારિણસ્તસ્માદ્રોગાન્ શીઘ્રતરં જયેત્| સર્વેન્દ્રિયાણિ યેનાસ્મિન્ પ્રાણા યેન ચ સંશ્રિતાઃ| તેન તસ્યોત્તમાઙ્ગસ્ય રક્ષાયામાદૃતો ભવેત્||૩૨|| ઇતિ વૈદ્યપતિસિંહગુપ્તસ્ય સૂનોર્વાગ્ભટસ્ય કૃતાવષ્ટાઙ્ગસંગ્રહસંહિતાયામુત્તરતન્ત્રે શિરોરોગપ્રતિષેધો નામાષ્ટવિંશોઽધ્યાયઃ||૨૮||
जत्रूर्ध्वजानां व्याधीनामेकत्रिंशच्छतद्वयम्| परस्परमद्सङ्कीर्णं विस्तरेण प्रकाशितम्| ऊर्ध्वमूलमधः शाखमृषयः पुरुषं विदुः| मूलप्रहारिणस्तस्माद्रोगान् शीघ्रतरं जयेत्| सर्वेन्द्रियाणि येनास्मिन् प्राणा येन च संश्रिताः| तेन तस्योत्तमाङ्गस्य रक्षायामादृतो भवेत्||३२|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे शिरोरोगप्रतिषेधो नामाष्टविंशोऽध्यायः||२८||
🔊 Audio coming soon