Adhikarana atha vraNavibhaktiparij~jAnIyo nAmaikonatriMsho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
ਅਥਾਤੋ ਵ੍ਰਣਵਿਭਕ੍ਤਿਪਰਿਜ੍ਞਾਨੀਯਨ੍ਨਾਮਾਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
अथातो व्रणविभक्तिपरिज्ञानीयन्नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vraNaniruktiH (2) · Śloka 2
ਯਾਵਦਾਯੁਰ੍ਵਣੀਤੇ ਵਿਵਣੋਤਿ ਵਾ ਸ਼ਰੀਰਮਿਤਿ ਵ੍ਰਣਃ||੨||
यावदायुर्वृणीते विवृणोति वा शरीरमिति व्रणः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nijAgantuBedau (3) · Śloka 3
ਸ ਚ ਦ੍ਵਿਵਿਧੋ ਨਿਜ ਆਗਨ੍ਤੁਸ਼੍ਚ| ਤਤ੍ਰ ਨਿਜੋ ਦੋਸਸਮੁਤ੍ਥਃ| ਆਗਨ੍ਤੁਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਨੁਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੋਪਲਲਗੁਡਨਖਦਸ਼ਨਵਿਸਾਣਵਿਸਾਰੁਸ੍ਕਰਾਦਿਨਿਮਿਤ੍ਤਃ| ਸੋਪਿ ਪੁਨਰ੍ਵਾਤਾਦਿਭਿਰਧਿਸ੍ਠਿਤੋ ਨਿਜਤਾਂ ਲਭਤੇ||੩||
स च द्विविधो निज आगन्तुश्च| तत्र निजो दोषसमुत्थः| आगन्तुः शस्त्रानुशस्त्रोपललगुडनखदशनविषाणविषारुष्करादिनिमित्तः| सोऽपि पुनर्वातादिभिरधिष्ठितो निजतां लभते||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shuddhaduShTavraNau (4) · Śloka 4
ਪੁਨਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵੇਧਾ ਵ੍ਰਣੋ ਦੁਸ੍ਟਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ਼੍ਚ| ਤਤ੍ਰ ਦੋਸਦੂਸਿਤੋ ਦੁਸ੍ਟਃ||੪||
पुनश्च द्वेधा व्रणो दुष्टः शुद्धश्च| तत्र दोषदूषितो दुष्टः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana duShTavraNasAmAnyalakShaNam (5) · Śloka 5
ਤਸ੍ਯ ਸਾਮਾਨ੍ਯਲਿਙ੍ਗਮਤਿਸਂਵਤਵਿਵਤਤ੍ਵਮਤਿਮਦੁਕਠਿਨਤਾਤ੍ਯੁਤ੍ਸਾਦਾਵਸਾਦਾਵਤਿਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਭਾਵੋਤਿਰਕ੍ਤਕਸ੍ਣਪਾਣ੍ਡੁਤਾ ਪੂਤੀਮਾਂਸਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਪ੍ਰਤਿਚ੍ਛਨ੍ਨਤ੍ਵਂ ਪੂਤੀਪੂਯਾਸ੍ਰਾਵਃ ਸੋਤ੍ਸਙ੍ਗਿਤਾ ਦਾਹਪਾਕਕਣ੍ਡੂਸ਼੍ਵਯਥੁਵੇਦਨਾਸਂਰਮ੍ਭਪਿਟਕੋਪਦ੍ਰਵੋਪਦ੍ਰੁਤਤ੍ਵਂ ਦੀਰ੍ਘਕਾਲਾਨੁਬਨ੍ਧਸ਼੍ਚ||੫||
तस्य सामान्यलिङ्गमतिसंवृतविवृतत्वमतिमृदुकठिनताऽत्युत्सादावसादावतिशीतोष्णभावोऽतिरक्तकृष्णपाण्डुता पूतीमांससिरास्नायुप्रतिच्छन्नत्वं पूतीपूयास्रावः सोत्सङ्गिता दाहपाककण्डूश्वयथुवेदनासंरम्भपिटकोपद्रवोपद्रुतत्वं दीर्घकालानुबन्धश्च||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana duShTavraNaBedAH (6) · Śloka 6
ਵਿਸ਼ੇਸਤਸ੍ਤੁ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਧਾ ਭਿਦ੍ਯਤੇ||੬||
विशेषतस्तु पञ्चदशधा भिद्यते||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaduShTavraNalakShaNam (7) · Śloka 7
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਯਾਵੋਰੁਣਃ ਕਸ੍ਣੋ ਭਸ੍ਮਾਸ੍ਥਿਕਪੋਤਗਲਾਨ੍ਯਤਮਵਰ੍ਣੋ ਵਾ ਦਧਿਮਸ੍ਤੁਕ੍ਸਾਰਾਮ੍ਬੁਮਾਂਸਧਾਵਨਪੁਲਾਕੋਦਕਨਿਭਾਲ੍ਪਸ੍ਰਾਵੋ ਰੂਕ੍ਸਸ਼੍ਚਟਚਟਾਯਮਾਨਸ਼ੀਲੋਕਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਵਿਧਸ਼ੂਲਸ੍ਫੁਰਣਾਯਾਮਤੋਦਭੇਦਸ੍ਵਾਪਬਹੁਲੋ ਨਿਰ੍ਮਾਂਸਸ਼੍ਚ ਵਾਤਾਤ੍||੭||
तत्र श्यावोऽरुणः कृष्णो भस्मास्थिकपोतगलान्यतमवर्णो वा दधिमस्तुक्षाराम्बुमांसधावनपुलाकोदकनिभाल्पस्रावो रूक्षश्चटचटायमानशीलोऽकस्माद्विविधशूलस्फुरणायामतोदभेदस्वापबहुलो निर्मांसश्च वातात्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittaduShTavraNalakShaNam (8) · Śloka 8
ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਜਃ ਪੀਤਨੀਲਹਰਿਤਕਸ੍ਣਕਪਿਲਪਿਙ੍ਗਲੋ ਗੋਮੂਤ੍ਰਭਸ੍ਮਸ਼ਙ੍ਖਕਿਂਸ਼ੁਕੋਦਕਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਤੈਲਾਭੋਸ੍ਣਭੂਰਿਕ੍ਲੇਦੋ ਦਾਹੋਸਾਜ੍ਵਰਰਾਗਪਾਕਾਵਦਰਣਧੂਮਾਯਨਾਨ੍ਵਿਤਃ ਕ੍ਸਾਰੋਕ੍ਸਿਤਕ੍ਸਤੋਪਮਵੇਦਨਃ ਪਿਟਕਾਜੁਸ੍ਟਸ਼੍ਚ ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍||੮||
क्षिप्रजः पीतनीलहरितकृष्णकपिलपिङ्गलो गोमूत्रभस्मशङ्खकिंशुकोदकमार्द्वीकतैलाभोष्णभूरिक्लेदो दाहोषाज्वररागपाकावदरणधूमायनान्वितः क्षारोक्षितक्षतोपमवेदनः पिटकाजुष्टश्च पित्तात्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPaduShTavraNalakShaNam (9) · Śloka 9
ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃ ਸ੍ਥੂਲੌਸ੍ਠਃ ਪਾਣ੍ਡੁਸ਼੍ਚਣ੍ਡਕਣ੍ਡੂਰ੍ਨਵਨੀਤਵਸਾਮਜ੍ਜਪਿਸ੍ਟਤਿਲਨਾਰਿਕੇਲਾਮ੍ਬੁਸਦਸ਼ਸ਼੍ਵੇਤਸ਼ੀਤਬਹਲਪਿਚ੍ਛਿਲਕ੍ਲੇਦਃ ਸ੍ਵਾਪਸ੍ਤਮ੍ਭਸ੍ਤੈਮਿਤ੍ਯਗੌਰਵੋਪਦੇਹਯੁਕ੍ਤਃ ਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਜਾਲਾਵਤਤੋ ਮਨ੍ਦਵੇਦਨਃ ਕਠਿਨਸ਼੍ਚ ਕਫਾਤ੍||੯||
स्निग्धः स्थूलौष्ठः पाण्डुश्चण्डकण्डूर्नवनीतवसामज्जपिष्टतिलनारिकेलाम्बुसदृशश्वेतशीतबहलपिच्छिलक्लेदः स्वापस्तम्भस्तैमित्यगौरवोपदेहयुक्तः सिरास्नायुजालावततो मन्दवेदनः कठिनश्च कफात्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktaduShTavraNalakShaNam (10) · Śloka 10
ਪ੍ਰਵਾਲਰਕ੍ਤਃ ਕਸ੍ਣਸ੍ਫੋਟਪਿਟਕਾਜਾਲੋਪਚਿਤੋ ਵਾਜਿਸ੍ਥਾਨਗਨ੍ਧਿਃ| ਸਰਕ੍ਤਪੂਯਸ੍ਰਾਵੀ ਪਿਤ੍ਤਲਿਙ੍ਗਸ਼੍ਚ ਰਕ੍ਤਾਤ੍||੧੦||
प्रवालरक्तः कृष्णस्फोटपिटकाजालोपचितो वाजिस्थानगन्धिः| सरक्तपूयस्रावी पित्तलिङ्गश्च रक्तात्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMsargAdiduShTavraNalakShaNam (11) · Śloka 11
ਯਥਾਸ੍ਵਲਿਙ੍ਗਸਙ੍ਕਰੇ ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਤ੍ਰਿਭਿਃ ਸਰ੍ਵੈਸ਼੍ਚ ਦੁਸ੍ਟਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍| ਅਪਿ ਚ-ਘਤਮਣ੍ਡਾਭੋ ਮਤ੍ਸ੍ਯਧਾਵਨਗਨ੍ਧਿਰ੍ਮਦੁਵਿਸਰ੍ਪੀ ਕਸ੍ਣੋਸ੍ਣਪੂਯਸ਼੍ਚ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਾਭ੍ਯਾਮ੍||੧੧||
यथास्वलिङ्गसङ्करे द्वाभ्यां त्रिभिः सर्वैश्च दुष्टं विद्यात्| अपि च-घृतमण्डाभो मत्स्यधावनगन्धिर्मृदुविसर्पी कृष्णोष्णपूयश्च पित्तरक्ताभ्याम्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shuddhavraNalakShaNam (12) · Śloka 12
ਵਾਤਾਦਿਭਿਰੇਵ ਚ ਵ੍ਰਣਸ੍ਯਾਨਧਿਸ੍ਠਾਨਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਃ| ਤਤ੍ਰ ਯਥੋਕ੍ਤਦੁਸ੍ਟਲਿਙ੍ਗਾਭਾਵਾਤ੍ ਸਂਰਮ੍ਭਰਹਿਤਤ੍ਵਂ ਜਿਹ੍ਵਾਵਰ੍ਣਤਾ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਤ੍ਵਂ ਨੀਰੁਜਤ੍ਵਂ ਨਿਰਾਸ੍ਰਾਵਤਾ ਸ਼੍ਯਾਵਪਰ੍ਯਨ੍ਤਤ੍ਵਂ ਸਮੌਸ੍ਠਮਧ੍ਯਤਾ ਕਿਞ੍ਚਿਦੁਨ੍ਨਤਮਧ੍ਯਤਾ ਵਾ||੧੨||
वातादिभिरेव च व्रणस्यानधिष्ठानं शुद्धिः| तत्र यथोक्तदुष्टलिङ्गाभावात् संरम्भरहितत्वं जिह्वावर्णता श्लक्ष्णत्वं नीरुजत्वं निरास्रावता श्यावपर्यन्तत्वं समौष्ठमध्यता किञ्चिदुन्नतमध्यता वा||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aShTau vraNASayAH (13) · Śloka 13
ਤ੍ਵਡ੍ਮਾਂਸਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਸਨ੍ਧ੍ਯਸ੍ਥਿਕੋਸ੍ਠਮਰ੍ਮਾਣ੍ਯਸ੍ਟੌ ਵ੍ਰਣਾਸ਼ਯਃ| ਆਸ਼ਯਵਿਸ਼ੇਸਾਚ੍ਚਾਸ੍ਰਾਵਵਿਸ਼ੇਸਃ||੧੩||
त्वड्मांससिरास्नायुसन्ध्यस्थिकोष्ठमर्माण्यष्टौ व्रणाशयः| आशयविशेषाच्चाऽऽस्रावविशेषः||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tvaggatasyAsrAvaviSeShaH (14) · Śloka 14
ਤਤ੍ਰ ਘਸ੍ਟਾਸੁ ਵਾ ਤ੍ਵਕ੍ਸੁ ਸ੍ਫੋਟੇਸੁ ਵਾ ਭਿਨ੍ਨੇਸੁ ਸਲਿਲਪ੍ਰਕਾਸ਼ੋ ਭਵਤ੍ਯਾਸ੍ਰਾਵਃ| ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਵਿਸ੍ਰਃ ਪੀਤਾਵਭਾਸਸ਼੍ਚ||੧੪||
तत्र घृष्टासु वा त्वक्षु स्फोटेषु वा भिन्नेषु सलिलप्रकाशो भवत्यास्रावः| किञ्चिद्विस्रः पीतावभासश्च||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsagatAsrAvavisheShaH (15) · Śloka 15
ਮਾਂਸਗਤਃ ਸਰ੍ਪਿਃਪ੍ਰਕਾਸ਼ੋ ਬਹਲਃ ਪਿਚ੍ਛਿਲਸ਼੍ਚ||੧੫||
मांसगतः सर्पिःप्रकाशो बहलः पिच्छिलश्च||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirAgatAsrAvavisheShaH (16) · Śloka 16
ਸਿਰਾਗਤਸ੍ਤੁ ਸਦ੍ਯਸ਼੍ਛਿਨ੍ਨਾਸੁ ਸਿਰਾਸੁ ਰਕ੍ਤਾਤਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ| ਪਕ੍ਵਾਸੁ ਚ ਤੋਯਨਾਡੀਭਿਰਿਵਾਮ੍ਭਸਃ ਪੂਯਸ੍ਯਾਗਮਨਮ੍| ਸ ਚ ਤਨੁਰ੍ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਃ ਪਿਚ੍ਛਿਲੋਵਲਮ੍ਬੀ ਸ਼੍ਯਾਵਸ਼੍ਚ||੧੬||
सिरागतस्तु सद्यश्छिन्नासु सिरासु रक्तातिप्रवृत्तिः| पक्वासु च तोयनाडीभिरिवाम्भसः पूयस्यागमनम्| स च तनुर्विच्छिन्नः पिच्छिलोऽवलम्बी श्यावश्च||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snAvagatAsrAvaviSeShaH (17) · Śloka 17
ਸ੍ਨਾਵਗਤਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਘਨਃ ਸਿਙ੍ਘਾਣਕਪ੍ਰਤਿਮਃ ਸਰਕ੍ਤਸ਼੍ਚ||੧੭||
स्नावगतः स्निग्धो घनः सिङ्घाणकप्रतिमः सरक्तश्च||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sandhigatAsrAvaviSeShaH (18) · Śloka 18
ਸਨ੍ਧਿਗਤਃ ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍ ਪ੍ਰਪੀਡ੍ਯਮਾਨੋ ਨ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਤਥਾਕੁਞ੍ਚਨਪ੍ਰਸਾਰਣੋਨ੍ਨਮਨਨਮਨਪ੍ਰਵਾਹਣੇਸੁ ਸ੍ਰਵਤਿ ਪਿਚ੍ਛਿਲੋਵਲਮ੍ਬੀ ਸ ਫੇਨਰੁਧਿਰੋਨ੍ਮਿਸ਼੍ਰਸ਼੍ਚ||੧੮||
सन्धिगतः समन्तात् प्रपीड्यमानो न प्रवर्तते तथाऽऽकुञ्चनप्रसारणोन्नमननमनप्रवाहणेषु स्रवति पिच्छिलोऽवलम्बी स फेनरुधिरोन्मिश्रश्च||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asthigatAsrAvavisheShaH (19) · Śloka 19
ਸਨ੍ਧਿਗਤਸ੍ਤ੍ਵਾਸ੍ਰਾਵਃ ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍ ਪ੍ਰਪੀਡ੍ਯਮਾਨੋ ਨ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਤਥਾ ਯਥਾਕੁਞ੍ਜਨਾਦਿਸੁ ਸ੍ਰਵਤਿ| ਪਿਚ੍ਛਿਲਾਦਿਗੁਣਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ| ਸਨ੍ਧਿਗਤਸ੍ਰਾਵਃ ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍ ਪ੍ਰਪੀਡ੍ਯਮਾਨੋ ਨ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਤਥਾ ਯਥਾਕੁਞ੍ਚਨਾਦਿਸੁ ਸ੍ਰਵਤਿ| ਪਿਚ੍ਛਿਲਾਦਿ ਗੁਣਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ| ਅਸ੍ਥਿਗਤ ਸ੍ਰਾਵਃ ਵਿਸ਼ੇਸਃ -ਅਸ੍ਥਿ ਤ੍ਵਭਿਹਤਂ ਸ੍ਫੁਟਿਤਂ ਭਿਨ੍ਨਂ ਦੋਸਾਵਦਾਰਿਤਂ ਵਾ ਦੋਸਭਕ੍ਸਿਤਤ੍ਵਾਨ੍ਨਿਸ੍ਸਾਰਂ ਭਵਤਿ| ਆਸ੍ਰਾਵਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਮਜ੍ਜਮਿਸ਼੍ਰਃ ਸਰੁ-ਧਿਰਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼੍ਚ||੧੯||
सन्धिगतस्त्वास्रावः समन्तात् प्रपीड्यमानो न प्रवर्तते तथा यथाऽऽकुञ्जनादिषु स्रवति| पिच्छिलादिगुणश्च भवति| सन्धिगतस्रावः समन्तात् प्रपीड्यमानो न प्रवर्तते तथा यथाऽऽकुञ्चनादिषु स्रवति| पिच्छिलादि गुणश्च भवति| अस्थिगत स्रावः विशेषः -अस्थि त्वभिहतं स्फुटितं भिन्नं दोषावदारितं वा दोषभक्षितत्वान्निस्सारं भवति| आस्रावश्चात्र मज्जमिश्रः सरु-धिरः स्निग्धश्च||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana koShThagatAsrAvaviSeShaH (20) · Śloka 20
ਕੋਸ੍ਠਾਸ਼੍ਰਿਤਸ੍ਤੁ ਵ੍ਰਣੋ ਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਰੁਧਿਰਪਯੋਦਕਾਨਿ ਸ੍ਰਵਤਿ||੨੦||
कोष्ठाश्रितस्तु व्रणो मूत्रपुरीषरुधिरपयोदकानि स्रवति||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana marmagatAsrAvanirdeSaH (21) · Śloka 21
ਮਰ੍ਮਗਤਸ੍ਤੁ ਨੋਚ੍ਯਤੇ ਤ੍ਵਗਾਦਿਸ੍ਵੇਵਾਰੁਦ੍ਧਤ੍ਵਾਤ੍||੨੧||
मर्मगतस्तु नोच्यते त्वगादिष्वेवारुद्धत्वात्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sukhasAdhyavraNalakShaNam (22) · Śloka 22
ਤੇਸੁ ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਂ ਸੁਖਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਮ੍| ਤਥਾਯਤਸ਼੍ਚੁਤੁਰਸ੍ਰੋ ਵਤ੍ਤਸ੍ਤ੍ਰਿਪੁਟਕਸ਼੍ਚ ਵ੍ਰਣਃ| ਸ਼ੇਸਾਸ੍ਤੁ ਵਿਕਤਾਕਤਯੋ ਦੁਰੁਪਚਾਰਾਃ| ਤੇ ਚ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ੋ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਾਗਨ੍ਤਵਃ| ਸ੍ਵਯਂ ਵਿਦੀਰ੍ਣਾਸ਼੍ਚ ਦੋਸਜਾ ਨ ਤੁ ਵੈਦ੍ਯਕਤਾਃ||੨੨||
तेषु यथापूर्वं सुखसाध्यत्वम्| तथाऽऽयतश्चुतुरस्रो वृत्तस्त्रिपुटकश्च व्रणः| शेषास्तु विकृताकृतयो दुरुपचाराः| ते च प्रायशो भवन्त्यागन्तवः| स्वयं विदीर्णाश्च दोषजा न तु वैद्यकृताः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vayasthAdInAM vraNAnAM sucikitsyatvantatra hetushca (23) · Śloka 23
ਵਯਸ੍ਥਾਨਾਂ ਦਢਾਨਾਂ ਪ੍ਰਾਣਵਤਾਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਵਤਾਮਾਤ੍ਮਵਤਾਂ ਦੀਪ੍ਤਾਗ੍ਨੀਨਾਂ ਚ ਵ੍ਰਣਾਃ ਸੁਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਯਾਃ| ਤਤ੍ਰ ਵਯਸ੍ਥਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਗ੍ਰਧਾਤੁਤ੍ਵਾਦਾਸ਼ੁ ਵ੍ਰਣਸਂਰੋਹੋ ਭਵਤਿ| ਦਢਾਨਾਂ ਸ੍ਥਿਰਬਹੁਮਾਂਸਤ੍ਵਾਚ੍ਛਸ੍ਤ੍ਰਮਵਚਾਰ੍ਯਮਾਣਂ ਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯ੍ਵਾਦੀਨ੍ ਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ| ਪ੍ਰਾਣਵਤਾਂ ਵੇਦਨਾਹਾਰਵਿਹਾਰਯਨ੍ਤ੍ਰਣਾਦਿਭਿਰ੍ਨ ਗ੍ਲਾਨਿਃ| ਸਤ੍ਤ੍ਵਵਤਾਂ ਦਾਰੁਣੈਰਪਿ ਕ੍ਰਿਯਾਵਿਸ਼ੇਸੈਰ੍ਨ ਵ੍ਯਥਾ ਭਵਤਿ| ਆਤ੍ਮਵਤਾਂ ਸੁਨਿਯਮਿਤਾਹਾਰਵਿਹਾਰਾਦਿਭਿਰੁਪਦੇਸ਼ੈਰ੍ਨਾਨ੍ਯਥਾ ਭਵਤਿ| ਦੀਪ੍ਤਗ੍ਨੀਨਾਮਪ੍ਰਕ੍ਲਿਨ੍ਨਦੇਹਤ੍ਵਾਤ੍| ਪ੍ਰਕਤਿਤਸ਼੍ਚਾਪ੍ਰਕ੍ਲੇਦਿਸ਼ਰੀਰਾਣਾਂ ਤਦ੍ਵਿਧਯੋਸ਼੍ਚ ਦੇਸ਼ਕਾਲਯੋਰਾਸ੍ਰਾਵਦੌਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯਾਭਾਵਾਦਾਸ਼ੁ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧੇਨ ਮਾਂਸੇਨਾਨੁਪਦ੍ਰਵਮਾਪੂਰਣਮ੍||੨੩||
वयस्थानां दृढानां प्राणवतां सत्त्ववतामात्मवतां दीप्ताग्नीनां च व्रणाः सुचिकित्स्याः| तत्र वयस्थानां प्रत्यग्रधातुत्वादाशु व्रणसंरोहो भवति| दृढानां स्थिरबहुमांसत्वाच्छस्त्रमवचार्यमाणं सिरास्नाय्वादीन् न प्राप्नोति| प्राणवतां वेदनाहारविहारयन्त्रणादिभिर्न ग्लानिः| सत्त्ववतां दारुणैरपि क्रियाविशेषैर्न व्यथा भवति| आत्मवतां सुनियमिताहारविहारादिभिरुपदेशैर्नान्यथा भवति| दीप्तग्नीनामप्रक्लिन्नदेहत्वात्| प्रकृतितश्चाप्रक्लेदिशरीराणां तद्विधयोश्च देशकालयोरास्रावदौर्गन्ध्याभावादाशु विशुद्धेन मांसेनानुपद्रवमापूरणम्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vRuddhAdInAM vraNAnAM duScikistyatvantatra hetuSca (24) · Śloka 24
ਏਤ ਏਵ ਗੁਣਾ ਵਦ੍ਧਕਸ਼ਾਲ੍ਪਪ੍ਰਾਣਾਭੀਰੁਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨਿਪ੍ਰਕ੍ਲੇਦਿਦੇਹਦੇਸ਼ਕਾਲੇਸੁ ਵਿਪਰੀਤਾਃ ਸ਼ਿਸ੍ਯੋਪਨਯਨੀਯਂ ਚੇਕ੍ਸੇਤ||੨੪||
एत एव गुणा वृद्धकृशाल्पप्राणाभीरुमन्दाग्निप्रक्लेदिदेहदेशकालेषु विपरीताः शिष्योपनयनीयं चेक्षेत||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana suKaropaNIyAH duHKaropaNIyASca vraNAH (25) · Śloka 25
ਤਥਾ ਸ੍ਫਿਕ੍ਪਾਯੁਪ੍ਰਜਨਨਲਲਾਟਗਣ੍ਡੌਸ੍ਠਪਸ੍ਠਕਰ੍ਣਫਲਕੋਸ਼ੋਦਰਜਤ੍ਰੁਮੁਖਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਸ੍ਥਾਃ ਸੁਖਰੋਪਣੀਯਾਃ| ਵਿਪਰੀਤਾਸ੍ਤ੍ਵਕ੍ਸਿਦਨ੍ਤਨਾਸਾਪਾਙ੍ਗਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਨਾਭਿਜਠਰਸੇਵਨੀਨਿਤਮ੍ਬਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਕੁਕ੍ਸਿਵਕ੍ਸਃਕਕ੍ਸਾਸ੍ਤਨਸਨ੍ਧਿਭਾਗਗਤਾਃ| ਸਫੇਨਪੂਯਰਕ੍ਤਾਨਿਲਵਾਹਿਨੋਨ੍ਤਃਸ਼ਲ੍ਯਾਸ਼੍ਚਾਧੋਭਾਗਾਚ੍ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਭਾਗਨਿਰ੍ਵਮਨਾ ਰੋਮਾਨ੍ਤੋਪਨਖਮਰ੍ਮਜਙ੍ਘਾਸ੍ਥਿਘ੍ਰਾਣਾਸ਼੍ਰਿਤਾਸ਼੍ਚ| ਭਗਨ੍ਦਰਸ਼੍ਚਾਨ੍ਤਰ੍ਮੁਖਃ ਸੇਵਨੀਕਟ੍ਯਸ੍ਥਿਸਂਸ਼੍ਰਿਤਃ| ਅਪਿ ਚ-ਕੁਸ੍ਠਿਨਾਂ ਵਿਸਜੁਸ੍ਟਾਨਾਂ ਸ਼ੋਸਿਣਾਂ ਮਧੁਮੇਹਿਨਾਮ੍| ਵ੍ਰਣਾਃ ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਸਿਧ੍ਯਨ੍ਤਿ ਯੇਸਾਞ੍ਚ ਸ੍ਯੁਰ੍ਵ੍ਰਣੇ ਵ੍ਰਣਾਃ||੨੫||
तथा स्फिक्पायुप्रजननललाटगण्डौष्ठपृष्ठकर्णफलकोशोदरजत्रुमुखाभ्यन्तरस्थाः सुखरोपणीयाः| विपरीतास्त्वक्षिदन्तनासाऽपाङ्गश्रोत्रनाभिजठरसेवनीनितम्बपार्श्वकुक्षिवक्षःकक्षास्तनसन्धिभागगताः| सफेनपूयरक्तानिलवाहिनोन्तःशल्याश्चाधोभागाच्चोर्ध्वभागनिर्वमना रोमान्तोपनखमर्मजङ्घास्थिघ्राणाश्रिताश्च| भगन्दरश्चान्तर्मुखः सेवनीकट्यस्थिसंश्रितः| अपि च-कुष्ठिनां विषजुष्टानां शोषिणां मधुमेहिनाम्| व्रणाः कृच्छ्रेण सिध्यन्ति येषाञ्च स्युर्व्रणे व्रणाः||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yApyavraNAH (26) · Śloka 26
ਯਾਪ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਵਵਪਾਟਿਕਾ ਨਿਰੁਦ੍ਧਮਣਿਰੁਦ੍ਧਗੁਦਵ੍ਰਣਗ੍ਰਨ੍ਥਿਪ੍ਰਭਤਯਃ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਥਿਕ੍ਸਤਂ ਚ||੨੬||
याप्यास्त्ववपाटिका निरुद्धमणिरुद्धगुदव्रणग्रन्थिप्रभृतयः सर्वास्थिक्षतं च||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asAdhyavraNAH (27) · Śloka 27
ਅਸਾਧ੍ਯਾਃ ਪੁਨਰ੍ਮਾਂਸਪਿਣ੍ਡਵਦੁਦ੍ਗਤਾਃ ਪ੍ਰਸੇਕਿਨੋਨ੍ਤਃਪੂਯਾ ਵੇਦਨਾਵਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਪਾਯੁਵਦੁਦ੍ਧਤ੍ਤੌਸ੍ਠਾਃ ਕਠਿਨਾ ਗੋਸ਼੍ਰਙ੍ਗਵਦੁਨ੍ਨਤਮਾਂਸਪ੍ਰਰੋਹਾ ਦੁਸ੍ਟਸ਼ੋਣਿਤਾਸ੍ਰਾਵਿਣਸ੍ਤਨੁਪਿਚ੍ਛਲਾਸ੍ਰਾਵਸ੍ਰਾਵਿਣੋ ਵਾ ਮਧ੍ਯੋਨ੍ਨਤਾਃ ਸਮਵਸਨ੍ਨਸੁਸਿਰਪਰ੍ਯਨ੍ਤਾਃ ਸ਼ਣਤੂਲਵਤ੍ਸ੍ਨਾਯੁਜਾਲਵਨ੍ਤੋ ਦੁਰ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਾ ਮੇਦੋਮਜ੍ਜਵਸਾਮਸ੍ਤੁਲੁਙ੍ਗਸ੍ਰਾਵਿਣਸ਼੍ਚ ਦੋਸਸਮੁਤ੍ਥਾਃ ਪੀਤਾਸਿਤਾ ਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਵਾਤਵਾਹਿਨਸ਼੍ਚ ਕੋਸ੍ਠਸ੍ਥਾਃ ਰਕ੍ਤਾਰ੍ਸ਼ਯਜਾਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸਾਰੋਦਕਸਮਾਸ੍ਰਾਵਾਃ ਤਥਾਮਾਸ਼ਯਜਾਃ ਕਲਾਯਾਮ੍ਭੋਨਿਭਾਸ੍ਰਾਵਾਃ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਜਸ਼੍ਚ ਤਥਾਪੁਲਾਕੋਦਕਮਿਵ ਸ੍ਰਵਨ੍ਤਃ ਕ੍ਸੀਣਮਾਂਸਾਨਾਂ ਚ ਸਰ੍ਵਤੋਗਤਯਸ੍ਤ੍ਵਣੁਮੁਖਮਾਂਸਬੁਦ੍ਬੁਦਵਨ੍ਤਃ ਸਸ਼੍ਬ੍ਦਵਾਤਵਾਹਿਨਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿਰਃਕਣ੍ਠਸ੍ਥਾਃ ਵਿਸਰ੍ਪਜ੍ਵਰਪਿਪਾਸਾਰੋਚਕਾਵਿਪਾਕਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਾਤੀਸਾਰਚ੍ਛਰ੍ਦਿਯੁਕ੍ਤਾਃ ਭਿਨ੍ਨੇ ਚ ਸ਼ਿਰਃਕਪਾਲੇ ਯਤ੍ਰ ਮਸ੍ਤੁਲੁਙ੍ਗਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਲਿਙ੍ਗਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵੋ ਵਾ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ| ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਸ੍ਨਾਯੁਕ੍ਲੇਦਾਤ੍ਸਿਰਾਚ੍ਛੇਦਾਦ੍ਗਾਮ੍ਭੀਰ੍ਯਾਤ੍ਕਮਿਭਕ੍ਸਣਾਤ੍| ਅਸ੍ਥਿਭੇਦਾਤ੍ ਸਸ਼ਲ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਵਿਸਤ੍ਵਾਦਤਰ੍ਕਿਤਾਤ੍| ਮਿਥ੍ਯਾਬਨ੍ਧਾਦਤਿਸ੍ਨੇਹਾਦ੍ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਦ੍ਰੋਮਾਦਿਘਟ੍ਟਨਾਤ੍| ਕ੍ਸੋਭਾਦਸ਼ੁਦ੍ਧਕੋਸ੍ਠਤ੍ਵਾਤ੍ਸੌਹਿਤ੍ਯਾਦਤਿਕਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍| ਮਦ੍ਯਪਾਨਾਦ੍ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਾਦ੍ਵਾ ਯਾਮਾਦ੍ਰਾਤ੍ਰਿਜਾਗਰਾਤ੍| ਵ੍ਰਣੋ ਮਿਥ੍ਯੋਪਚਾਰਾਚ੍ਚ ਨੈਵ ਸਾਧ੍ਯੋਪਿ ਸਿਧ੍ਯਤਿ||੨੭||
असाध्याः पुनर्मांसपिण्डवदुद्गताः प्रसेकिनोन्तःपूया वेदनावन्तश्च पायुवदुद्धृत्तौष्ठाः कठिना गोश्रृङ्गवदुन्नतमांसप्ररोहा दुष्टशोणितास्राविणस्तनुपिच्छलास्रावस्राविणो वा मध्योन्नताः समवसन्नसुषिरपर्यन्ताः शणतूलवत्स्नायुजालवन्तो दुर्दर्शना मेदोमज्जवसामस्तुलुङ्गस्राविणश्च दोषसमुत्थाः पीतासिता मूत्रपुरीषवातवाहिनश्च कोष्ठस्थाः रक्तार्शयजाश्च क्षारोदकसमास्रावाः तथाऽऽमाशयजाः कलायाम्भोनिभास्रावाः पक्वाशयजश्च तथापुलाकोदकमिव स्रवन्तः क्षीणमांसानां च सर्वतोगतयस्त्वणुमुखमांसबुद्बुदवन्तः सश्ब्दवातवाहिनश्च शिरःकण्ठस्थाः विसर्पज्वरपिपासारोचकाऽविपाककासश्वासातीसारच्छर्दियुक्ताः भिन्ने च शिरःकपाले यत्र मस्तुलुङ्गदर्शनं त्रिदोषलिङ्गप्रादुर्भावो वा स्यादिति| भवति चात्र- स्नायुक्लेदात्सिराच्छेदाद्गाम्भीर्यात्कृमिभक्षणात्| अस्थिभेदात् सशल्यत्वात् सविषत्वादतर्कितात्| मिथ्याबन्धादतिस्नेहाद्रौक्ष्याद्रोमादिघट्टनात्| क्षोभादशुद्धकोष्ठत्वात्सौहित्यादतिकर्शनात्| मद्यपानाद्दिवास्वप्नाद्वा यामाद्रात्रिजागरात्| व्रणो मिथ्योपचाराच्च नैव साध्योऽपि सिध्यति||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rohadravaNalakShaNam (28-29) · Śloka 29
ਕਪੋਤਵਰ੍ਣਪ੍ਰਤਿਮਾ ਯਸ੍ਯਾਨ੍ਤਾਃ ਕ੍ਲੇਦਵਰ੍ਜਿਤਾਃ| ਸ੍ਥਿਰਾਸ਼੍ਚ ਪਿਟਕਾਵਨ੍ਤੋ ਰੋਹਤੀਤਿ ਤਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍||੨੮|| ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤਾਵਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਵ੍ਰਣਵਿਭਕ੍ਤਿਪਰਿਜ੍ਞਾਨੀਯੋ ਨਾਮੈਕੋਨਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨੯||
कपोतवर्णप्रतिमा यस्यान्ताः क्लेदवर्जिताः| स्थिराश्च पिटकावन्तो रोहतीति तमादिशेत्||२८|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे व्रणविभक्तिपरिज्ञानीयो नामैकोनत्रिंशोऽध्यायः||२९||
🔊 Audio coming soon