Adhikarana atha vraNavibhaktiparij~jAnIyo nAmaikonatriMsho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാതോ വ്രണവിഭക്തിപരിജ്ഞാനീയന്നാമാധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
अथातो व्रणविभक्तिपरिज्ञानीयन्नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vraNaniruktiH (2) · Śloka 2
യാവദായുര്വൃണീതേ വിവൃണോതി വാ ശരീരമിതി വ്രണഃ||൨||
यावदायुर्वृणीते विवृणोति वा शरीरमिति व्रणः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nijAgantuBedau (3) · Śloka 3
സ ച ദ്വിവിധോ നിജ ആഗന്തുശ്ച| തത്ര നിജോ ദോഷസമുത്ഥഃ| ആഗന്തുഃ ശസ്ത്രാനുശസ്ത്രോപലലഗുഡനഖദശനവിഷാണവിഷാരുഷ്കരാദിനിമിത്തഃ| സോऽപി പുനര്വാതാദിഭിരധിഷ്ഠിതോ നിജതാം ലഭതേ||൩||
स च द्विविधो निज आगन्तुश्च| तत्र निजो दोषसमुत्थः| आगन्तुः शस्त्रानुशस्त्रोपललगुडनखदशनविषाणविषारुष्करादिनिमित्तः| सोऽपि पुनर्वातादिभिरधिष्ठितो निजतां लभते||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shuddhaduShTavraNau (4) · Śloka 4
പുനശ്ച ദ്വേധാ വ്രണോ ദുഷ്ടഃ ശുദ്ധശ്ച| തത്ര ദോഷദൂഷിതോ ദുഷ്ടഃ||൪||
पुनश्च द्वेधा व्रणो दुष्टः शुद्धश्च| तत्र दोषदूषितो दुष्टः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana duShTavraNasAmAnyalakShaNam (5) · Śloka 5
തസ്യ സാമാന്യലിങ്ഗമതിസംവൃതവിവൃതത്വമതിമൃദുകഠിനതാऽത്യുത്സാദാവസാദാവതിശീതോഷ്ണഭാവോऽതിരക്തകൃഷ്ണപാണ്ഡുതാ പൂതീമാംസസിരാസ്നായുപ്രതിച്ഛന്നത്വം പൂതീപൂയാസ്രാവഃ സോത്സങ്ഗിതാ ദാഹപാകകണ്ഡൂശ്വയഥുവേദനാസംരമ്ഭപിടകോപദ്രവോപദ്രുതത്വം ദീര്ഘകാലാനുബന്ധശ്ച||൫||
तस्य सामान्यलिङ्गमतिसंवृतविवृतत्वमतिमृदुकठिनताऽत्युत्सादावसादावतिशीतोष्णभावोऽतिरक्तकृष्णपाण्डुता पूतीमांससिरास्नायुप्रतिच्छन्नत्वं पूतीपूयास्रावः सोत्सङ्गिता दाहपाककण्डूश्वयथुवेदनासंरम्भपिटकोपद्रवोपद्रुतत्वं दीर्घकालानुबन्धश्च||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana duShTavraNaBedAH (6) · Śloka 6
വിശേഷതസ്തു പഞ്ചദശധാ ഭിദ്യതേ||൬||
विशेषतस्तु पञ्चदशधा भिद्यते||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaduShTavraNalakShaNam (7) · Śloka 7
തത്ര ശ്യാവോऽരുണഃ കൃഷ്ണോ ഭസ്മാസ്ഥികപോതഗലാന്യതമവര്ണോ വാ ദധിമസ്തുക്ഷാരാമ്ബുമാംസധാവനപുലാകോദകനിഭാല്പസ്രാവോ രൂക്ഷശ്ചടചടായമാനശീലോऽകസ്മാദ്വിവിധശൂലസ്ഫുരണായാമതോദഭേദസ്വാപബഹുലോ നിര്മാംസശ്ച വാതാത്||൭||
तत्र श्यावोऽरुणः कृष्णो भस्मास्थिकपोतगलान्यतमवर्णो वा दधिमस्तुक्षाराम्बुमांसधावनपुलाकोदकनिभाल्पस्रावो रूक्षश्चटचटायमानशीलोऽकस्माद्विविधशूलस्फुरणायामतोदभेदस्वापबहुलो निर्मांसश्च वातात्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittaduShTavraNalakShaNam (8) · Śloka 8
ക്ഷിപ്രജഃ പീതനീലഹരിതകൃഷ്ണകപിലപിങ്ഗലോ ഗോമൂത്രഭസ്മശങ്ഖകിംശുകോദകമാര്ദ്വീകതൈലാഭോഷ്ണഭൂരിക്ലേദോ ദാഹോഷാജ്വരരാഗപാകാവദരണധൂമായനാന്വിതഃ ക്ഷാരോക്ഷിതക്ഷതോപമവേദനഃ പിടകാജുഷ്ടശ്ച പിത്താത്||൮||
क्षिप्रजः पीतनीलहरितकृष्णकपिलपिङ्गलो गोमूत्रभस्मशङ्खकिंशुकोदकमार्द्वीकतैलाभोष्णभूरिक्लेदो दाहोषाज्वररागपाकावदरणधूमायनान्वितः क्षारोक्षितक्षतोपमवेदनः पिटकाजुष्टश्च पित्तात्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPaduShTavraNalakShaNam (9) · Śloka 9
സ്നിഗ്ധഃ സ്ഥൂലൌഷ്ഠഃ പാണ്ഡുശ്ചണ്ഡകണ്ഡൂര്നവനീതവസാമജ്ജപിഷ്ടതിലനാരികേലാമ്ബുസദൃശശ്വേതശീതബഹലപിച്ഛിലക്ലേദഃ സ്വാപസ്തമ്ഭസ്തൈമിത്യഗൌരവോപദേഹയുക്തഃ സിരാസ്നായുജാലാവതതോ മന്ദവേദനഃ കഠിനശ്ച കഫാത്||൯||
स्निग्धः स्थूलौष्ठः पाण्डुश्चण्डकण्डूर्नवनीतवसामज्जपिष्टतिलनारिकेलाम्बुसदृशश्वेतशीतबहलपिच्छिलक्लेदः स्वापस्तम्भस्तैमित्यगौरवोपदेहयुक्तः सिरास्नायुजालावततो मन्दवेदनः कठिनश्च कफात्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktaduShTavraNalakShaNam (10) · Śloka 10
പ്രവാലരക്തഃ കൃഷ്ണസ്ഫോടപിടകാജാലോപചിതോ വാജിസ്ഥാനഗന്ധിഃ| സരക്തപൂയസ്രാവീ പിത്തലിങ്ഗശ്ച രക്താത്||൧൦||
प्रवालरक्तः कृष्णस्फोटपिटकाजालोपचितो वाजिस्थानगन्धिः| सरक्तपूयस्रावी पित्तलिङ्गश्च रक्तात्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMsargAdiduShTavraNalakShaNam (11) · Śloka 11
യഥാസ്വലിങ്ഗസങ്കരേ ദ്വാഭ്യാം ത്രിഭിഃ സര്വൈശ്ച ദുഷ്ടം വിദ്യാത്| അപി ച-ഘൃതമണ്ഡാഭോ മത്സ്യധാവനഗന്ധിര്മൃദുവിസര്പീ കൃഷ്ണോഷ്ണപൂയശ്ച പിത്തരക്താഭ്യാമ്||൧൧||
यथास्वलिङ्गसङ्करे द्वाभ्यां त्रिभिः सर्वैश्च दुष्टं विद्यात्| अपि च-घृतमण्डाभो मत्स्यधावनगन्धिर्मृदुविसर्पी कृष्णोष्णपूयश्च पित्तरक्ताभ्याम्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shuddhavraNalakShaNam (12) · Śloka 12
വാതാദിഭിരേവ ച വ്രണസ്യാനധിഷ്ഠാനം ശുദ്ധിഃ| തത്ര യഥോക്തദുഷ്ടലിങ്ഗാഭാവാത് സംരമ്ഭരഹിതത്വം ജിഹ്വാവര്ണതാ ശ്ലക്ഷ്ണത്വം നീരുജത്വം നിരാസ്രാവതാ ശ്യാവപര്യന്തത്വം സമൌഷ്ഠമധ്യതാ കിഞ്ചിദുന്നതമധ്യതാ വാ||൧൨||
वातादिभिरेव च व्रणस्यानधिष्ठानं शुद्धिः| तत्र यथोक्तदुष्टलिङ्गाभावात् संरम्भरहितत्वं जिह्वावर्णता श्लक्ष्णत्वं नीरुजत्वं निरास्रावता श्यावपर्यन्तत्वं समौष्ठमध्यता किञ्चिदुन्नतमध्यता वा||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aShTau vraNASayAH (13) · Śloka 13
ത്വഡ്മാംസസിരാസ്നായുസന്ധ്യസ്ഥികോഷ്ഠമര്മാണ്യഷ്ടൌ വ്രണാശയഃ| ആശയവിശേഷാച്ചാऽऽസ്രാവവിശേഷഃ||൧൩||
त्वड्मांससिरास्नायुसन्ध्यस्थिकोष्ठमर्माण्यष्टौ व्रणाशयः| आशयविशेषाच्चाऽऽस्रावविशेषः||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tvaggatasyAsrAvaviSeShaH (14) · Śloka 14
തത്ര ഘൃഷ്ടാസു വാ ത്വക്ഷു സ്ഫോടേഷു വാ ഭിന്നേഷു സലിലപ്രകാശോ ഭവത്യാസ്രാവഃ| കിഞ്ചിദ്വിസ്രഃ പീതാവഭാസശ്ച||൧൪||
तत्र घृष्टासु वा त्वक्षु स्फोटेषु वा भिन्नेषु सलिलप्रकाशो भवत्यास्रावः| किञ्चिद्विस्रः पीतावभासश्च||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsagatAsrAvavisheShaH (15) · Śloka 15
മാംസഗതഃ സര്പിഃപ്രകാശോ ബഹലഃ പിച്ഛിലശ്ച||൧൫||
मांसगतः सर्पिःप्रकाशो बहलः पिच्छिलश्च||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirAgatAsrAvavisheShaH (16) · Śloka 16
സിരാഗതസ്തു സദ്യശ്ഛിന്നാസു സിരാസു രക്താതിപ്രവൃത്തിഃ| പക്വാസു ച തോയനാഡീഭിരിവാമ്ഭസഃ പൂയസ്യാഗമനമ്| സ ച തനുര്വിച്ഛിന്നഃ പിച്ഛിലോऽവലമ്ബീ ശ്യാവശ്ച||൧൬||
सिरागतस्तु सद्यश्छिन्नासु सिरासु रक्तातिप्रवृत्तिः| पक्वासु च तोयनाडीभिरिवाम्भसः पूयस्यागमनम्| स च तनुर्विच्छिन्नः पिच्छिलोऽवलम्बी श्यावश्च||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snAvagatAsrAvaviSeShaH (17) · Śloka 17
സ്നാവഗതഃ സ്നിഗ്ധോ ഘനഃ സിങ്ഘാണകപ്രതിമഃ സരക്തശ്ച||൧൭||
स्नावगतः स्निग्धो घनः सिङ्घाणकप्रतिमः सरक्तश्च||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sandhigatAsrAvaviSeShaH (18) · Śloka 18
സന്ധിഗതഃ സമന്താത് പ്രപീഡ്യമാനോ ന പ്രവര്തതേ തഥാऽऽകുഞ്ചനപ്രസാരണോന്നമനനമനപ്രവാഹണേഷു സ്രവതി പിച്ഛിലോऽവലമ്ബീ സ ഫേനരുധിരോന്മിശ്രശ്ച||൧൮||
सन्धिगतः समन्तात् प्रपीड्यमानो न प्रवर्तते तथाऽऽकुञ्चनप्रसारणोन्नमननमनप्रवाहणेषु स्रवति पिच्छिलोऽवलम्बी स फेनरुधिरोन्मिश्रश्च||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asthigatAsrAvavisheShaH (19) · Śloka 19
സന്ധിഗതസ്ത്വാസ്രാവഃ സമന്താത് പ്രപീഡ്യമാനോ ന പ്രവര്തതേ തഥാ യഥാऽऽകുഞ്ജനാദിഷു സ്രവതി| പിച്ഛിലാദിഗുണശ്ച ഭവതി| സന്ധിഗതസ്രാവഃ സമന്താത് പ്രപീഡ്യമാനോ ന പ്രവര്തതേ തഥാ യഥാऽऽകുഞ്ചനാദിഷു സ്രവതി| പിച്ഛിലാദി ഗുണശ്ച ഭവതി| അസ്ഥിഗത സ്രാവഃ വിശേഷഃ -അസ്ഥി ത്വഭിഹതം സ്ഫുടിതം ഭിന്നം ദോഷാവദാരിതം വാ ദോഷഭക്ഷിതത്വാന്നിസ്സാരം ഭവതി| ആസ്രാവശ്ചാത്ര മജ്ജമിശ്രഃ സരു-ധിരഃ സ്നിഗ്ധശ്ച||൧൯||
सन्धिगतस्त्वास्रावः समन्तात् प्रपीड्यमानो न प्रवर्तते तथा यथाऽऽकुञ्जनादिषु स्रवति| पिच्छिलादिगुणश्च भवति| सन्धिगतस्रावः समन्तात् प्रपीड्यमानो न प्रवर्तते तथा यथाऽऽकुञ्चनादिषु स्रवति| पिच्छिलादि गुणश्च भवति| अस्थिगत स्रावः विशेषः -अस्थि त्वभिहतं स्फुटितं भिन्नं दोषावदारितं वा दोषभक्षितत्वान्निस्सारं भवति| आस्रावश्चात्र मज्जमिश्रः सरु-धिरः स्निग्धश्च||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana koShThagatAsrAvaviSeShaH (20) · Śloka 20
കോഷ്ഠാശ്രിതസ്തു വ്രണോ മൂത്രപുരീഷരുധിരപയോദകാനി സ്രവതി||൨൦||
कोष्ठाश्रितस्तु व्रणो मूत्रपुरीषरुधिरपयोदकानि स्रवति||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana marmagatAsrAvanirdeSaH (21) · Śloka 21
മര്മഗതസ്തു നോച്യതേ ത്വഗാദിഷ്വേവാരുദ്ധത്വാത്||൨൧||
मर्मगतस्तु नोच्यते त्वगादिष्वेवारुद्धत्वात्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sukhasAdhyavraNalakShaNam (22) · Śloka 22
തേഷു യഥാപൂര്വം സുഖസാധ്യത്വമ്| തഥാऽऽയതശ്ചുതുരസ്രോ വൃത്തസ്ത്രിപുടകശ്ച വ്രണഃ| ശേഷാസ്തു വികൃതാകൃതയോ ദുരുപചാരാഃ| തേ ച പ്രായശോ ഭവന്ത്യാഗന്തവഃ| സ്വയം വിദീര്ണാശ്ച ദോഷജാ ന തു വൈദ്യകൃതാഃ||൨൨||
तेषु यथापूर्वं सुखसाध्यत्वम्| तथाऽऽयतश्चुतुरस्रो वृत्तस्त्रिपुटकश्च व्रणः| शेषास्तु विकृताकृतयो दुरुपचाराः| ते च प्रायशो भवन्त्यागन्तवः| स्वयं विदीर्णाश्च दोषजा न तु वैद्यकृताः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vayasthAdInAM vraNAnAM sucikitsyatvantatra hetushca (23) · Śloka 23
വയസ്ഥാനാം ദൃഢാനാം പ്രാണവതാം സത്ത്വവതാമാത്മവതാം ദീപ്താഗ്നീനാം ച വ്രണാഃ സുചികിത്സ്യാഃ| തത്ര വയസ്ഥാനാം പ്രത്യഗ്രധാതുത്വാദാശു വ്രണസംരോഹോ ഭവതി| ദൃഢാനാം സ്ഥിരബഹുമാംസത്വാച്ഛസ്ത്രമവചാര്യമാണം സിരാസ്നായ്വാദീന് ന പ്രാപ്നോതി| പ്രാണവതാം വേദനാഹാരവിഹാരയന്ത്രണാദിഭിര്ന ഗ്ലാനിഃ| സത്ത്വവതാം ദാരുണൈരപി ക്രിയാവിശേഷൈര്ന വ്യഥാ ഭവതി| ആത്മവതാം സുനിയമിതാഹാരവിഹാരാദിഭിരുപദേശൈര്നാന്യഥാ ഭവതി| ദീപ്തഗ്നീനാമപ്രക്ലിന്നദേഹത്വാത്| പ്രകൃതിതശ്ചാപ്രക്ലേദിശരീരാണാം തദ്വിധയോശ്ച ദേശകാലയോരാസ്രാവദൌര്ഗന്ധ്യാഭാവാദാശു വിശുദ്ധേന മാംസേനാനുപദ്രവമാപൂരണമ്||൨൩||
वयस्थानां दृढानां प्राणवतां सत्त्ववतामात्मवतां दीप्ताग्नीनां च व्रणाः सुचिकित्स्याः| तत्र वयस्थानां प्रत्यग्रधातुत्वादाशु व्रणसंरोहो भवति| दृढानां स्थिरबहुमांसत्वाच्छस्त्रमवचार्यमाणं सिरास्नाय्वादीन् न प्राप्नोति| प्राणवतां वेदनाहारविहारयन्त्रणादिभिर्न ग्लानिः| सत्त्ववतां दारुणैरपि क्रियाविशेषैर्न व्यथा भवति| आत्मवतां सुनियमिताहारविहारादिभिरुपदेशैर्नान्यथा भवति| दीप्तग्नीनामप्रक्लिन्नदेहत्वात्| प्रकृतितश्चाप्रक्लेदिशरीराणां तद्विधयोश्च देशकालयोरास्रावदौर्गन्ध्याभावादाशु विशुद्धेन मांसेनानुपद्रवमापूरणम्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vRuddhAdInAM vraNAnAM duScikistyatvantatra hetuSca (24) · Śloka 24
ഏത ഏവ ഗുണാ വൃദ്ധകൃശാല്പപ്രാണാഭീരുമന്ദാഗ്നിപ്രക്ലേദിദേഹദേശകാലേഷു വിപരീതാഃ ശിഷ്യോപനയനീയം ചേക്ഷേത||൨൪||
एत एव गुणा वृद्धकृशाल्पप्राणाभीरुमन्दाग्निप्रक्लेदिदेहदेशकालेषु विपरीताः शिष्योपनयनीयं चेक्षेत||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana suKaropaNIyAH duHKaropaNIyASca vraNAH (25) · Śloka 25
തഥാ സ്ഫിക്പായുപ്രജനനലലാടഗണ്ഡൌഷ്ഠപൃഷ്ഠകര്ണഫലകോശോദരജത്രുമുഖാഭ്യന്തരസ്ഥാഃ സുഖരോപണീയാഃ| വിപരീതാസ്ത്വക്ഷിദന്തനാസാऽപാങ്ഗശ്രോത്രനാഭിജഠരസേവനീനിതമ്ബപാര്ശ്വകുക്ഷിവക്ഷഃകക്ഷാസ്തനസന്ധിഭാഗഗതാഃ| സഫേനപൂയരക്താനിലവാഹിനോന്തഃശല്യാശ്ചാധോഭാഗാച്ചോര്ധ്വഭാഗനിര്വമനാ രോമാന്തോപനഖമര്മജങ്ഘാസ്ഥിഘ്രാണാശ്രിതാശ്ച| ഭഗന്ദരശ്ചാന്തര്മുഖഃ സേവനീകട്യസ്ഥിസംശ്രിതഃ| അപി ച-കുഷ്ഠിനാം വിഷജുഷ്ടാനാം ശോഷിണാം മധുമേഹിനാമ്| വ്രണാഃ കൃച്ഛ്രേണ സിധ്യന്തി യേഷാഞ്ച സ്യുര്വ്രണേ വ്രണാഃ||൨൫||
तथा स्फिक्पायुप्रजननललाटगण्डौष्ठपृष्ठकर्णफलकोशोदरजत्रुमुखाभ्यन्तरस्थाः सुखरोपणीयाः| विपरीतास्त्वक्षिदन्तनासाऽपाङ्गश्रोत्रनाभिजठरसेवनीनितम्बपार्श्वकुक्षिवक्षःकक्षास्तनसन्धिभागगताः| सफेनपूयरक्तानिलवाहिनोन्तःशल्याश्चाधोभागाच्चोर्ध्वभागनिर्वमना रोमान्तोपनखमर्मजङ्घास्थिघ्राणाश्रिताश्च| भगन्दरश्चान्तर्मुखः सेवनीकट्यस्थिसंश्रितः| अपि च-कुष्ठिनां विषजुष्टानां शोषिणां मधुमेहिनाम्| व्रणाः कृच्छ्रेण सिध्यन्ति येषाञ्च स्युर्व्रणे व्रणाः||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yApyavraNAH (26) · Śloka 26
യാപ്യാസ്ത്വവപാടികാ നിരുദ്ധമണിരുദ്ധഗുദവ്രണഗ്രന്ഥിപ്രഭൃതയഃ സര്വാസ്ഥിക്ഷതം ച||൨൬||
याप्यास्त्ववपाटिका निरुद्धमणिरुद्धगुदव्रणग्रन्थिप्रभृतयः सर्वास्थिक्षतं च||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asAdhyavraNAH (27) · Śloka 27
അസാധ്യാഃ പുനര്മാംസപിണ്ഡവദുദ്ഗതാഃ പ്രസേകിനോന്തഃപൂയാ വേദനാവന്തശ്ച പായുവദുദ്ധൃത്തൌഷ്ഠാഃ കഠിനാ ഗോശ്രൃങ്ഗവദുന്നതമാംസപ്രരോഹാ ദുഷ്ടശോണിതാസ്രാവിണസ്തനുപിച്ഛലാസ്രാവസ്രാവിണോ വാ മധ്യോന്നതാഃ സമവസന്നസുഷിരപര്യന്താഃ ശണതൂലവത്സ്നായുജാലവന്തോ ദുര്ദര്ശനാ മേദോമജ്ജവസാമസ്തുലുങ്ഗസ്രാവിണശ്ച ദോഷസമുത്ഥാഃ പീതാസിതാ മൂത്രപുരീഷവാതവാഹിനശ്ച കോഷ്ഠസ്ഥാഃ രക്താര്ശയജാശ്ച ക്ഷാരോദകസമാസ്രാവാഃ തഥാऽऽമാശയജാഃ കലായാമ്ഭോനിഭാസ്രാവാഃ പക്വാശയജശ്ച തഥാപുലാകോദകമിവ സ്രവന്തഃ ക്ഷീണമാംസാനാം ച സര്വതോഗതയസ്ത്വണുമുഖമാംസബുദ്ബുദവന്തഃ സശ്ബ്ദവാതവാഹിനശ്ച ശിരഃകണ്ഠസ്ഥാഃ വിസര്പജ്വരപിപാസാരോചകാऽവിപാകകാസശ്വാസാതീസാരച്ഛര്ദിയുക്താഃ ഭിന്നേ ച ശിരഃകപാലേ യത്ര മസ്തുലുങ്ഗദര്ശനം ത്രിദോഷലിങ്ഗപ്രാദുര്ഭാവോ വാ സ്യാദിതി| ഭവതി ചാത്ര- സ്നായുക്ലേദാത്സിരാച്ഛേദാദ്ഗാമ്ഭീര്യാത്കൃമിഭക്ഷണാത്| അസ്ഥിഭേദാത് സശല്യത്വാത് സവിഷത്വാദതര്കിതാത്| മിഥ്യാബന്ധാദതിസ്നേഹാദ്രൌക്ഷ്യാദ്രോമാദിഘട്ടനാത്| ക്ഷോഭാദശുദ്ധകോഷ്ഠത്വാത്സൌഹിത്യാദതികര്ശനാത്| മദ്യപാനാദ്ദിവാസ്വപ്നാദ്വാ യാമാദ്രാത്രിജാഗരാത്| വ്രണോ മിഥ്യോപചാരാച്ച നൈവ സാധ്യോऽപി സിധ്യതി||൨൭||
असाध्याः पुनर्मांसपिण्डवदुद्गताः प्रसेकिनोन्तःपूया वेदनावन्तश्च पायुवदुद्धृत्तौष्ठाः कठिना गोश्रृङ्गवदुन्नतमांसप्ररोहा दुष्टशोणितास्राविणस्तनुपिच्छलास्रावस्राविणो वा मध्योन्नताः समवसन्नसुषिरपर्यन्ताः शणतूलवत्स्नायुजालवन्तो दुर्दर्शना मेदोमज्जवसामस्तुलुङ्गस्राविणश्च दोषसमुत्थाः पीतासिता मूत्रपुरीषवातवाहिनश्च कोष्ठस्थाः रक्तार्शयजाश्च क्षारोदकसमास्रावाः तथाऽऽमाशयजाः कलायाम्भोनिभास्रावाः पक्वाशयजश्च तथापुलाकोदकमिव स्रवन्तः क्षीणमांसानां च सर्वतोगतयस्त्वणुमुखमांसबुद्बुदवन्तः सश्ब्दवातवाहिनश्च शिरःकण्ठस्थाः विसर्पज्वरपिपासारोचकाऽविपाककासश्वासातीसारच्छर्दियुक्ताः भिन्ने च शिरःकपाले यत्र मस्तुलुङ्गदर्शनं त्रिदोषलिङ्गप्रादुर्भावो वा स्यादिति| भवति चात्र- स्नायुक्लेदात्सिराच्छेदाद्गाम्भीर्यात्कृमिभक्षणात्| अस्थिभेदात् सशल्यत्वात् सविषत्वादतर्कितात्| मिथ्याबन्धादतिस्नेहाद्रौक्ष्याद्रोमादिघट्टनात्| क्षोभादशुद्धकोष्ठत्वात्सौहित्यादतिकर्शनात्| मद्यपानाद्दिवास्वप्नाद्वा यामाद्रात्रिजागरात्| व्रणो मिथ्योपचाराच्च नैव साध्योऽपि सिध्यति||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rohadravaNalakShaNam (28-29) · Śloka 29
കപോതവര്ണപ്രതിമാ യസ്യാന്താഃ ക്ലേദവര്ജിതാഃ| സ്ഥിരാശ്ച പിടകാവന്തോ രോഹതീതി തമാദിശേത്||൨൮|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാവഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാമുത്തരതന്ത്രേ വ്രണവിഭക്തിപരിജ്ഞാനീയോ നാമൈകോനത്രിംശോऽധ്യായഃ||൨൯||
कपोतवर्णप्रतिमा यस्यान्ताः क्लेदवर्जिताः| स्थिराश्च पिटकावन्तो रोहतीति तमादिशेत्||२८|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे व्रणविभक्तिपरिज्ञानीयो नामैकोनत्रिंशोऽध्यायः||२९||
🔊 Audio coming soon