21. grahaṇīdōṣacikitsitam

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

അഥാതോ ഗ്രഹണീദോഷചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ||൧|| ഇതി ഹ സ്മാഹ ഭഗവാനാത്രേയഃ||൨||

Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4

ആയുര്വര്ണോ ബലം സ്വാസ്ഥ്യമുത്സാഹോപചയൌ പ്രഭാ| ഓജസ്തേജോऽഗ്നയഃ പ്രാണാശ്ചോക്താ ദേഹാഗ്നിഹേതുകാഃ||൩|| ശാന്തേऽഗ്നൌ മ്രിയതേ, യുക്തേ ചിരം ജീവത്യനാമയഃ| രോഗീ സ്യാദ്വികൃതേ, മൂലമഗ്നിസ്തസ്മാന്നിരുച്യതേ||൪||

Adhikarana 3 (5) · Śloka 5

യദന്നം ദേഹധാത്വോജോബലവര്ണാദിപോഷകമ്| തത്രാഗ്നിര്ഹേതുരാഹാരാന്ന ഹ്യപക്വാദ്രസാദയഃ||൫||

Adhikarana 4 (6-8) · Śloka 8

അന്നമാദാനകര്മാ തു പ്രാണഃ കോഷ്ഠം പ്രകര്ഷതി| തദ്ദ്രവൈര്ഭിന്നസങ്ഘാതം സ്നേഹേന മൃദുതാം ഗതമ്||൬|| സമാനേനാവധൂതോऽഗ്നിരുദര്യഃ പവനോദ്വഹഃ| കാലേ ഭുക്തം സമം സമ്യക് പചത്യായുര്വിവൃദ്ധയേ||൭|| ഏവം രസമലായാന്നമാശയസ്ഥമധഃ സ്ഥിതഃ| പചത്യഗ്നിര്യഥാ സ്ഥാല്യാമോദനായാമ്ബുതണ്ഡുലമ്||൮||

Adhikarana 5 (9-11) · Śloka 11

അന്നസ്യ ഭുക്തമാത്രസ്യ ഷഡ്രസസ്യ പ്രപാകതഃ| മധുരാദ്യാത് കഫോ ഭാവാത് ഫേനഭൂത ഉദീര്യതേ||൯|| പരം തു പച്യമാനസ്യ വിദഗ്ധസ്യാമ്ലഭാവതഃ| ആശയാച്ച്യവമാനസ്യ പിത്തമച്ഛമുദീര്യതേ||൧൦|| പക്വാശയം തു പ്രാപ്തസ്യ ശോഷ്യമാണസ്യ വഹ്നിനാ| പരിപിണ്ഡിതപക്വസ്യ വായുഃ സ്യാത് കടുഭാവതഃ||൧൧||

Adhikarana 6 (12) · Śloka 12

അന്നമിഷ്ടം ഹ്യുപഹിതമിഷ്ടൈര്ഗന്ധാദിഭിഃ പൃഥക്| ദേഹേ പ്രീണാതി ഗന്ധാദീന് ഘ്രാണാദീനീന്ദ്രിയാണി ച||൧൨||

Adhikarana 7 (13) · Śloka 13

ഭൌമാപ്യാഗ്നേയവായവ്യാഃ പഞ്ചോഷ്മാണഃ സനാഭസാഃ| പഞ്ചാഹാരഗുണാന്സ്വാന്സ്വാന്പാര്ഥിവാദീന്പചന്തി ഹി||൧൩||

Adhikarana 8 (14) · Śloka 14

യഥാസ്വം സ്വം ച പുഷ്ണന്തി ദേഹേ ദ്രവ്യഗുണാഃ പൃഥക്| പാര്ഥിവാഃ പാര്ഥിവാനേവ ശേഷാഃ ശേഷാംശ്ച കൃത്സ്നശഃ||൧൪||

Adhikarana 9 (15) · Śloka 15

സപ്തഭിര്ദേഹധാതാരോ ധാതവോ ദ്വിവിധം പുനഃ| യഥാസ്വമഗ്നിഭിഃ പാകം യാന്തി കിട്ടപ്രസാദവത് ||൧൫||

Adhikarana 10 (16) · Śloka 16

രസാദ്രക്തം തതോ മാംസം മാംസാന്മേദസ്തതോऽസ്ഥി ച| അസ്ഥ്നോ മജ്ജാ തതഃ ശുക്രം ശുക്രാദ്ഗര്ഭഃ പ്രസാദജഃ||൧൬||

Adhikarana 11 (17) · Śloka 17

രസാത് സ്തന്യം തതോ രക്തമസൃജഃ കണ്ഡരാഃ സിരാഃ| മാംസാദ്വസാ ത്വചഃ ഷട് ച മേദസഃ സ്നായുസമ്ഭവഃ ||൧൭||

Adhikarana 12 (18-19) · Śloka 20

കിട്ടമന്നസ്യ വിണ്മൂത്രം, രസസ്യ തു കഫോऽസൃജഃ| പിത്തം, മാംസസ്യ ഖമലാ, മലഃ സ്വേദസ്തു മേദസഃ||൧൮|| സ്യാത്കിട്ടം കേശലോമാസ്ഥ്നോ, മജ്ജ്ഞഃ സ്നേഹോऽക്ഷിവിട്ത്വചാമ്| പ്രസാദകിട്ടേ ധാതൂനാം പാകാദേവംവിധര്ച്ഛതഃ ||൧൯|| പരസ്പരോപസംസ്തബ്ധാ ധാതുസ്നേഹപരമ്പരാ |൨൦|

Adhikarana 13 (20-35) · Śloka 35

വൃഷ്യാദീനാം പ്രഭാവസ്തു പുഷ്ണാതി ബലമാശു ഹി||൨൦|| ഷഡ്ഭിഃ കേചിദഹോരാത്രൈരിച്ഛന്തി പരിവര്തനമ്| സന്തത്യാ ഭോജ്യധാതൂനാം പരിവൃത്തിസ്തു ചക്രവത്||൨൧|| (ഇത്യുക്തവന്തമാചാര്യം ശിഷ്യസ്ത്വിദമചോദയത്| രസാദ്രക്തം വിസദൃശാത് കഥം ദേഹേऽഭിജായതേ||൨൨|| രസസ്യ ച ന രാഗോऽസ്തി സ കഥം യാതി രക്തതാമ്| ദ്രവാദ്രക്താത്സ്ഥിരം മാംസം കഥം തജ്ജായതേ നൃണാമ്||൨൩|| ദ്രവധാതോഃ സ്ഥിരാന്മാംസാന്മേദസഃ സമ്ഭവഃ കഥമ്| ശ്ലക്ഷ്ണാഭ്യാം മാംസമേദോഭ്യാം ഖരത്വം കഥമസ്ഥിഷു||൨൪|| ഖരേഷ്വസ്ഥിഷു മജ്ജാ ച കേന സ്നിഗ്ധോ മൃദുസ്തഥാ| മജ്ജ്ഞശ്ച പരിണാമേന യദി ശുക്രം പ്രവര്തതേ||൨൫|| സര്വദേഹഗതം ശുക്രം പ്രവദന്തി മനീഷിണഃ| തഥാऽസ്ഥിമധ്യമജ്ജ്ഞശ്ച ശുക്രം ഭവതി ദേഹിനാമ്||൨൬|| ഛിദ്രം ന ദൃശ്യതേऽസ്ഥ്നാം ച തന്നിഃസരതി വാ കഥമ്| ഏവമുക്തസ്തു ശിഷ്യേണ ഗുരുഃ പ്രാഹേദമുത്തരമ്||൨൭|| തേജോ രസാനാം സര്വേഷാം മനുജാനാം യദുച്യതേ| പിത്തോഷ്മണഃ സ രാഗേണ രസോ രക്തത്വമൃച്ഛതി||൨൮|| വായ്വമ്ബുതേജസാ രക്തമൂഷ്മണാ ചാഭിസംയുതമ്| സ്ഥിരതാം പ്രാപ്യ മാംസം സ്യാത് സ്വോഷ്മണാ പക്വമേവ തത് ||൨൯|| സ്വതേജോऽമ്ബുഗുണസ്നിഗ്ധോദ്രിക്തം മേദോऽഭിജായതേ| പൃഥിവ്യഗ്ന്യനിലാദീനാം സങ്ഘാതഃ സ്വോഷ്മണാ കൃതഃ||൩൦|| ഖരത്വം പ്രകരോത്യസ്യ ജായതേऽസ്ഥി തതോ നൃണാമ്| കരോതി തത്ര സൌഷിര്യമസ്ഥ്നാം മധ്യേ സമീരണഃ||൩൧|| മേദസസ്താനി പൂര്യന്തേ സ്നേഹോ മജ്ജാ തതഃ സ്മൃതഃ| തസ്മാന്മജ്ജ്ഞസ്തു യഃ സ്നേഹഃ ശുക്രം സഞ്ജായതേ തതഃ||൩൨|| വായ്വാകാശാദിഭിര്ഭാവൈഃ സൌഷിര്യം ജായതേऽസ്ഥിഷു| തേന സ്രവതി തച്ഛുക്രം നവാത് കുമ്ഭാദിവോദകമ്||൩൩|| സ്രോതോഭിഃ സ്യന്ദതേ ദേഹാത് സമന്താച്ഛുക്രവാഹിഭിഃ | ഹര്ഷേണോദീരിതം വേഗാത് സങ്കല്പാച്ച മനോഭവാത്||൩൪|| വിലീനം ഘൃതവദ്വ്യായാമോഷ്മണാ സ്ഥാനവിച്യുതമ്| ബസ്തൌ സമ്ഭൃത്യ നിര്യാതി സ്ഥലാന്നിമ്നാദിവോദകമ്)||൩൫||

Adhikarana 14 (36-37) · Śloka 38

വ്യാനേന രസധാതുര്ഹി വിക്ഷേപോചിതകര്മണാ| യുഗപത് സര്വതോऽജസ്രം ദേഹേ വിക്ഷിപ്യതേ സദാ||൩൬|| ക്ഷിപ്യമാണഃ ഖവൈഗുണ്യാദ്രസഃ സജ്ജതി യത്ര സഃ| കരോതി വികൃതിം തത്ര ഖേ വര്ഷമിവ തോയദഃ||൩൭|| ദോഷാണാമപി ചൈവം സ്യാദേകദേശപ്രകോപണമ് |൩൮|

Adhikarana 15 (38-41) · Śloka 41

ഇതി ഭൌതികധാത്വന്നപക്തൃൗണാം കര്മ ഭാഷിതമ്||൩൮|| അന്നസ്യ പക്താ സര്വേഷാം പക്തൃൗണാമധിപോ മതഃ| തന്മൂലാസ്തേ ഹി തദ്വൃദ്ധിക്ഷയവൃദ്ധിക്ഷയാത്മകാഃ||൩൯|| തസ്മാത്തം വിധിവദ്യുക്തൈരന്നപാനേന്ധനൈര്ഹിതൈഃ| പാലയേത് പ്രയതസ്തസ്യ സ്ഥിതൌ ഹ്യയുര്ബലസ്ഥിതിഃ||൪൦|| യോ ഹി ഭുങ്ക്തേ വിധിം ത്യാക്ത്വാ ഗ്രഹണീദോഷജാന് ഗദാന്| സ ലൌല്യാല്ലഭതേ ശീഘ്രം, വക്ഷ്യന്തേऽതഃ പരം തു തേ||൪൧||

Adhikarana 16 (42-44) · Śloka 44

അഭോജനാദജീര്ണാതിഭോജനാദ്വിഷമാശനാത്| അസാത്മ്യഗുരുശീതാതിരൂക്ഷസന്ദുഷ്ടഭോജനാത്||൪൨|| വിരേകവമനസ്നേഹവിഭ്രമാദ്വ്യാധികര്ഷണാത്| ദേശകാലര്തുവൈഷമ്യാദ്വേഗാനാം ച വിധാരണാത്||൪൩|| ദുഷ്യത്യഗ്നിഃ, സ ദുഷ്ടോऽന്നം ന തത് പചതി ലഘ്വപി| അപച്യമാനം ശുക്തത്വം യാത്യന്നം വിഷരൂപതാമ് ||൪൪||

Adhikarana 17 (45-49) · Śloka 49

തസ്യ ലിങ്ഗമജീര്ണസ്യ വിഷ്ടമ്ഭഃ സദനം തഥാ| ശിരസോ രുക് ച മൂര്ച്ഛാ ച ഭ്രമഃ പൃഷ്ഠകടിഗ്രഹഃ||൪൫|| ജൃമ്ഭാऽങ്ഗമര്ദസ്തൃഷ്ണാ ച ജ്വരശ്ഛര്ദിഃ പ്രവാഹണമ്| അരോചകോऽവിപാകശ്ച, ഘോരമന്നവിഷം ച തത്||൪൬|| സംസൃജ്യമാനം പിത്തേന ദാഹം തൃഷ്ണാം മുഖാമയാന്| ജനയത്യമ്ലപിത്തം ച പിത്തജാംശ്ചാപരാന് ഗദാന്||൪൭|| യക്ഷ്മപീനസമേഹാദീന് കഫജാന് കഫസങ്ഗതമ്| കരോതി വാതസംസൃഷ്ടം വാതജാംശ്ച ഗദാന് ബഹൂന്||൪൮|| മൂത്രരോഗാംശ്ച മൂത്രസ്ഥം കുക്ഷിരോഗാന് ശകൃദ്ഗതമ്| രസാദിഭിശ്ച സംസൃഷ്ടം കുര്യാദ്രോഗാന് രസാദിജാന്||൪൯||

Adhikarana 18 (50) · Śloka 50

വിഷമോ ധാതുവൈഷമ്യം കരോതി വിഷമം പചന്| തീക്ഷ്ണോ മന്ദേന്ധനോ ധാതൂന് വിശോഷയതി പാവകഃ||൫൦||

Adhikarana 19 (51) · Śloka 51

യുക്തം ഭുക്തവതോ യുക്തോ ധാതുസാമ്യം സമം പചന്|൫൧|

Adhikarana 20 (51-54) · Śloka 54

ദുര്ബലോ വിദഹത്യന്നം തദ്യാത്യൂര്ധ്വമധോऽപി വാ||൫൧|| അധസ്തു പക്വമാമം വാ പ്രവൃത്തം ഗ്രഹണീഗദഃ| ഉച്യതേ സര്വമേവാന്നം പ്രായോ ഹ്യസ്യ വിദഹ്യതേ||൫൨|| അതിസൃഷ്ടം വിബദ്ധം വാ ദ്രവം തദുപദിശ്യതേ| തൃഷ്ണാരോചകവൈരസ്യപ്രസേകതമകാന്വിതഃ||൫൩|| ശൂനപാദകരഃ സാസ്ഥിപര്വരുക് ഛര്ദനം ജ്വരഃ| ലോഹാമഗന്ധിസ്തിക്താമ്ല ഉദ്ഗാരശ്ചാസ്യ ജായതേ||൫൪||

Adhikarana 21 (55) · Śloka 55

പൂര്വരൂപം തു തസ്യേദം തൃഷ്ണാऽऽലസ്യം ബലക്ഷയഃ| വിദാഹോऽന്നസ്യ പാകശ്ച ചിരാത് കായസ്യ ഗൌരവമ്||൫൫||

Adhikarana 22 (56-57) · Śloka 57

അഗ്ന്യധിഷ്ഠാനമന്നസ്യ ഗ്രഹണാദ്ഗ്രഹണീ മതാ| നാഭേരുപര്യഹ്യഗ്നിബലേനോപഷ്ടബ്ധോപബൃംഹിതാ ||൫൬|| അപക്വം ധാരത്യന്നം പക്വം സൃജതി പാര്ശ്വതഃ| ദുര്ബലാഗ്നിബലാ ദുഷ്ടാ ത്വാമമേവ വിമുഞ്ചതി||൫൭||

Adhikarana 23 (58-72) · Śloka 72

വാതാത് പിത്താത് കഫാച്ച സ്യാത്തദ്രോഗസ്ത്രിഭ്യ ഏവ ച| ഹേതും ലിങ്ഗം രൂപഭേദാഞ് ശൃണു തസ്യ പൃഥക് പൃഥക്||൫൮|| കടുതിക്തകഷായാതിരൂക്ഷശീതലഭോജനൈഃ| പ്രമിതാനശനാത്യധ്വവേഗനിഗ്രഹമൈഥുനൈഃ||൫൯|| കരോതി കുപിതോ മന്ദമഗ്നിം സഞ്ഛാദ്യ മാരുതഃ | തസ്യാന്നം പച്യതേ ദുഃഖം ശുക്തപാകം ഖരാങ്ഗതാ||൬൦|| കണ്ഠാസ്യശോഷഃ ക്ഷുത്തൃഷ്ണാ തിമിരം കര്ണയോഃ സ്വനഃ| പാര്ശ്വോരുവങ്ക്ഷണഗ്രീവാരുജോऽഭീക്ഷ്ണം വിസൂചികാ||൬൧|| ഹൃത്പീഡാ കാര്ശ്യദൌര്ബല്യം വൈരസ്യം പരികര്തികാ| ഗൃദ്ധിഃ സര്വരസാനാം ച മനസഃ സദനം തഥാ||൬൨|| ജീര്ണേ ജീര്യതി ചാധ്മാനം ഭുക്തേ സ്വാസ്ഥ്യമുപൈതി ച| സ വാതഗുല്മഹൃദ്രോഗപ്ലീഹാശങ്കീ ച മാനവഃ||൬൩|| ചിരാദുഃഖം ദ്രവം ശുഷ്കം തന്വാമം ശബ്ദഫേനവത്| പുനഃ പുനഃ സൃജേദ്വര്ചഃ കാസശ്വാസാര്ദിതോऽനിലാത്||൬൪|| കട്വജീര്ണവിദാഹ്യമ്ലക്ഷാരാദ്യൈഃ പിത്തമുല്ബണമ്| അഗ്നിമാപ്ലാവയദ്ധന്തി ജലം തപ്തമിവാനലമ്||൬൫|| സോऽജീര്ണം നീലപീതാഭം പീതാഭഃ സാര്യതേ ദ്രവമ്| പൂത്യമ്ലോദ്ഗാരഹൃത്കണ്ഠദാഹാരുചിതൃഡര്ദിതഃ||൬൬|| ഗുര്വതിസ്നിഗ്ധശീതാദിഭോജനാദതിഭോജനാത്| ഭുക്തമാത്രസ്യ ച സ്വപ്നാദ്ധന്ത്യഗ്നിം കുപിതഃ കഫഃ||൬൭|| തസ്യാന്നം പച്യതേ ദുഃഖം ഹൃല്ലാസച്ഛര്ദ്യരോചകാഃ| ആസ്യോപദേഹമാധുര്യകാസഷ്ഠീവനപീനസാഃ||൬൮|| ഹൃദയം മന്യതേ സ്ത്യാനമുദരം സ്തിമിതം ഗുരു| ദുഷ്ടോ മധുര ഉദ്ഗാരഃ സദനം സ്ത്രീഷ്വഹര്ഷണമ്||൬൯|| ഭിന്നാമശ്ലേഷ്മസംസൃഷ്ടഗുരുവര്ചഃപ്രവര്തനമ്| അകൃശസ്യാപി ദൌര്ബല്യമാലസ്യം ച കഫാത്മകേ||൭൦|| യശ്ചാഗ്നിഃ പൂര്വമുദ്ദിഷ്ടോ രോഗാനീകേ ചതുര്വിധഃ| തം ചാപി ഗ്രഹണീദോഷം സമവര്ജം പ്രചക്ഷ്മഹേ||൭൧|| പൃഥഗ്വാതാദിനിര്ദിഷ്ടഹേതുലിങ്ഗസമാഗമേ| ത്രിദോഷം നിര്ദിശേത്തേഷാം ഭേഷജം ശൃണ്വതഃ പരമ്||൭൨||

Adhikarana 24 (73-81) · Śloka 81

ഗ്രഹണീമാശ്രിതം ദോഷം വിദഗ്ധാഹാരമൂര്ച്ഛിതമ്| സവിഷ്ടമ്ഭപ്രസേകാര്തിവിദാഹാരുചിഗൌരവൈഃ||൭൩|| ആമലിങ്ഗാന്വിതം ദൃഷ്ട്വാ സുഖോഷ്ണേനാമ്ബുനോദ്ധരേത്| ഫലാനാം വാ കഷായേണ പിപ്പലീസര്ഷപൈസ്തഥാ||൭൪|| ലീനം പക്വാശയസ്ഥം വാऽऽപ്യാമം സ്രാവ്യം സദീപനൈഃ| ശരീരാനുഗതേ സാമേ രസേ ലങ്ഘനപാചനമ്||൭൫|| വിശുദ്ധാമാശയായാസ്മൈ പഞ്ചകോലാദിഭിഃ ശൃതമ്| ദദ്യാത് പേയാദി ലഘ്വന്നം പുനര്യോഗാംശ്ച ദീപനാന്||൭൬|| ജ്ഞാത്വാ തു പരിപക്വാമം മാരുതഗ്രഹണീഗദമ്| ദീപനീയയുതം സര്പിഃ പായയേതാല്പശോ ഭിഷക്||൭൭|| കിഞ്ചിത്സന്ധുക്ഷിതേ ത്വഗ്നൌ സക്തവിണ്മൂത്രമാരുതമ്| ദ്വ്യഹം ത്ര്യഹം വാ സംസ്നേഹ്യ സ്വിന്നാഭ്യക്തം നിരൂഹയേത്||൭൮|| തത ഏരണ്ഡതൈലേന സര്പിഷാ തൈല്വകേന വാ| സക്ഷാരേണാനിലേ ശാന്തേ സ്രസ്തദോഷം വിരേചയേത്||൭൯|| ശുദ്ധം രൂക്ഷാശയം ബദ്ധവര്ചസം ചാനുവാസയേത്| ദീപനീയാമ്ലവാതഘ്നസിദ്ധാതൈലേന മാത്രയാ||൮൦|| നിരൂഢം ച വിരിക്തം ച സമ്യക് ചൈവാനുവാസിതമ്| ലഘ്വന്നം പ്രതിസമ്ഭുക്തം സര്പിരഭ്യാസയേത് പുനഃ||൮൧||

Adhikarana 25 (82-86) · Śloka 86

ദ്വേ പഞ്ചമൂലേ സരലം ദേവദാരു സനാഗരമ്| പിപ്പലീം പിപ്പലീമൂലം ചിത്രകം ഹസ്തിപിപ്പലീമ്||൮൨|| ശണബീജം യവാന് കോലന് കുലത്ഥാന് സുഷവീം തഥാ | പാചയേദാരനാലേന ദധ്നാ സൌവീരകേണ വാ||൮൩|| ചതുര്ഭാഗാവശേഷേണ പചേത്തേന ഘൃതാഢകമ്| സ്വര്ജികായാവശൂകാഖ്യൌ ക്ഷാരൌ ദത്ത്വാ ച യുക്തിതഃ||൮൪|| സൈന്ധവൌദ്ഭിദസാമുദ്രബിഡാനാം രോമകസ്യ ച| സസൌവര്ചലപാക്യാനാം ഭാഗാന്ദ്വിപലികാന് പൃഥക്||൮൫|| വിനീയ ചൂര്ണിതാന് തസ്മാത് പായയേത് പ്രസൃതം ബുധഃ| കരോത്യഗ്നിം ബലം വര്ണം വാതഘ്നം ഭുക്തപാചനമ്||൮൬|| ഇതി ദശമൂലാദ്യം ഘൃതമ്|

Adhikarana 26 (87) · Śloka 87

ത്ര്യൂഷണത്രിഫലാകല്കേ ബില്വമാത്രേ ഗുഡാത് പലേ| സര്പിഷോऽഷ്ടപലം പക്ത്വാ മാത്രാം മന്ദാനലഃ പിബേത്||൮൭|| ഇതി ത്ര്യൂഷണാദ്യം ഘൃതമ്|

Adhikarana 27 (88-93) · Śloka 93

പഞ്ചമൂലാഭയാവ്യോഷപിപ്പലീമൂലസൈന്ധവൈഃ| രാസ്നാക്ഷാരദ്വയാജാജീവിഡങ്ഗശടിഭിര്ഘൃതമ്||൮൮|| ശുക്തേന മാതുലുങ്ഗസ്യ സ്വരസേനാര്ദ്രകസ്യ ച| ശുഷ്കമൂലകകോലാമ്ബുചുക്രികാദാഡിമസ്യ ച||൮൯|| തക്രമസ്തുസുരാമണ്ഡസൌവീരകതുഷോദകൈഃ| കാഞ്ജികേന ച തത് പക്വമഗ്നിദീപ്തികരം പരമ്||൯൦|| ശൂലഗുല്മോദരശ്വാസകാസാനിലകഫാപഹമ്| സബീജപൂരകരസം സിദ്ധം വാ പായയേദ്ഘൃതമ്||൯൧|| സിദ്ധമഭ്യഞ്ജനാര്ഥം ച തൈലമേതൈഃ പ്രയോജയേത്| ഏതേഷാമൌഷധാനാം വാ പിബേച്ചൂര്ണം സുഖാമ്ബുനാ||൯൨|| വാതേ ശ്ലേഷ്മാവൃതേ സാമേ കഫേ വാ വായുനോദ്ധതേ| ദദ്യാച്ചൂര്ണം പാചനാര്ഥമഗ്നിസന്ദീപനം പരമ്||൯൩|| ഇതി പഞ്ചമൂലാദ്യം ഘൃതം ചൂര്ണം ച|

Adhikarana 28 (94-95) · Śloka 95

മജ്ജത്യാമാ ഗുരുത്വാദ്വിട് പക്വാ തൂത്പ്ലവതേ ജലേ| വിനാऽതിദ്രവസങ്ഘാതശൈത്യശ്ലേഷ്മപ്രദൂഷണാത്||൯൪|| പരീക്ഷ്യൈവം പുരാ സാമം നിരാമം ചാമദോഷിണമ്| വിധിനോപാചരേത് സമ്യക് പാചനേനേതരേണ വാ||൯൫||

Adhikarana 29 (96-97) · Śloka 97

ചിത്രകം പിപ്പലീമൂലം ദ്വൌ ക്ഷാരൌ ലവണാനി ച| വ്യോഷം ഹിങ്ഗ്വജമോദാം ച ചവ്യം ചൈകത്ര ചൂര്ണയേത്||൯൬|| ഗുടികാ മാതുലുങ്ഗസ്യ ദാഡിമസ്യ രസേന വാ| കൃതാ വിപാചയത്യാമം ദീപയത്യാശു ചാലനമ്||൯൭|| ഇതി ചിത്രകാദ്യാ ഗുടികാ|

Adhikarana 30 (98-110) · Śloka 110

നാഗരാതിവിഷാമുസ്തക്വാഥഃ സ്യാദാമപാചനഃ| മുസ്താന്തകല്കഃ പഥ്യാ വാ നാഗരം ചോഷ്ണവാരിണാ||൯൮|| ദേവദാരുവചാമുസ്തനാഗരാതിവിഷാഭയാഃ| വാരുണ്യാമാസുതാസ്തോയേ കോഷ്ണേ വാऽലവണാഃ പിബേത്||൯൯|| വര്ചസ്യാമേ സശൂലേ ച പിബേദ്വാ ദാഡിമാമ്ബുനാ| വിഡേന ലവണം പിഷ്ടം ബില്വം ചിത്രകനാഗരമ്||൧൦൦|| സാമേ വാ സകഫേ വാതേ കോഷ്ഠശൂലകരേ പിബേത്| കലിങ്ഗഹിങ്ഗ്വതിവിഷാവചാസൌവര്ചലാഭയാഃ||൧൦൧|| ഛര്ദ്യര്ശോഗ്രന്ഥിശൂലേഷു പിബേദുഷ്ണേന വാരിണാ| പഥ്യാസൌവര്ചലാജാജീചൂര്ണം മരിചസംയുതമ്||൧൦൨|| അഭയാം പിപ്പലീമൂലം വചാം കടുകരോഹിണീമ്| പാഠാം വത്സകബീജാനി ചിത്രകം വിശ്വഭേഷജമ്||൧൦൩|| പിബേന്നിഷ്ക്വാഥ്യ ചൂര്ണം വാ കൃത്വാ കോഷ്ണേന വാരിണാ| പിത്തശ്ലേഷ്മാഭിഭൃതായാം ഗ്രഹണ്യാം ശൂലനുദ്ധിതമ്||൧൦൪|| സാമേ സാതിവിഷം വ്യോഷം ലവണക്ഷാരഹിങ്ഗു ച| നിഃക്വാഥ്യ പായയേച്ചൂര്ണം കൃത്വാ വാ കോഷ്ണവാരിണാ||൧൦൫|| പിപ്പലീം നാഗരം പാഠാം സാരിവാം ബൃഹതീദ്വയമ്| ചിത്രകം കൌടജം ബീജം ലവണാന്യഥ പഞ്ച ച||൧൦൬|| തച്ചൂര്ണം സയവക്ഷാരം ദധ്യുഷ്ണാമ്ബുസുരാദിഭിഃ| പിബേദഗ്നിവിവൃദ്ധ്യര്ഥം കോഷ്ഠവാതഹരം നരഃ||൧൦൭|| മരിചം കുഞ്ചികാമ്ബഷ്ഠാവൃക്ഷാമ്ലാഃ കുഡവാഃ പൃഥക്| പലാനി ദശ ചാമ്ലസ്യ വേതസസ്യ പലാര്ധികമ്||൧൦൮|| സൌവര്ചലം ബിഡം പാക്യം യവക്ഷാരഃ സസൈന്ധവഃ| ശടീപുഷ്കരമൂലാനി ഹിങ്ഗു ഹിങ്ഗുശിവാടികാ||൧൦൯|| തത് സര്വമേകതഃ സൂക്ഷ്മം ചൂര്ണം കൃത്വാ പ്രയോജയേത്| ഹിതം വാതാഭിഭൂതായാം ഗ്രഹണ്യാമരുചൌ തഥാ||൧൧൦|| ഇതി മരിചാദ്യം ചൂര്ണമ്|

Adhikarana 31 (111) · Śloka 112

ചതുര്ണാം പ്രസ്ഥമമ്ലാനാം ത്ര്യൂഷണസ്യ പലത്രയമ്| ലവണാനാം ച ചത്വാരി ശര്കരായാഃ പലാഷ്ടകമ്| സഞ്ചൂര്ണ്യ ശാകസൂപാന്നരാഗാദിഷ്വവചാരയേത്||൧൧൧|| കാസാജീര്ണാരുചിശ്വാസാഹൃത്പാണ്ഡ്വാമയശൂലനുത്|൧൧൨|

Adhikarana 32 (112-116) · Śloka 117

ചവ്യത്വക്പിപ്പലീമൂലധാതകീവ്യോഷചിത്രകാന്||൧൧൨|| കപിത്ഥം ബില്വമമ്ബഷ്ഠാം ശാല്മലം ഹസ്തിപിപ്പലീമ്| ശിലോദ്ഭേദം തഥാऽജാജീം പിഷ്ട്വാ ബദരസമ്മിതമ്||൧൧൩|| പരിഭര്ജ്യ ഘൃതേ ദധ്നാ യവാഗൂം സാധയേദ്ഭിഷക്| രസൈഃ കപിത്ഥചുക്രീകാവൃക്ഷാമ്ലൈര്ദാഡിമസ്യ ച||൧൧൪|| സര്വാതിസാരഗ്രഹണീഗുല്മാര്ശഃപ്ലീഹനാശിനീ| പഞ്ചകോലകയൂഷശ്ച മൂലകാനാം ച സോഷണഃ||൧൧൫|| സ്നിഗ്ധോ ദാഡിമതക്രാമ്ലോ ജാങ്ഗലഃ സംസ്കൃതോ രസഃ| ക്രവ്യാദസ്വരസഃ ശസ്തോ ഭോജനാര്ഥേ സദീപനഃ||൧൧൬|| തക്രാരനാലമദ്യാനി പാനായാരിഷ്ട ഏവ ച|൧൧൭|

Adhikarana 33 (118-121) · Śloka 121

തക്രം തു ഗ്രഹണീദോഷേ ദീപനഗ്രാഹിലാഘവാത്||൧൧൭|| ശ്രേഷ്ഠം മധുരപാകിത്വാന്ന ച പിത്തം പ്രകോപയേത്| കഷായോഷ്ണവികാശിത്വാദ്രൌക്ഷ്യാച്ചൈവ കഫേ ഹിതമ്||൧൧൮|| വാതേ സ്വാദ്വമ്ലസാന്ദ്രത്വാത് സദ്യസ്കമവിദാഹി തത്| തസ്മാത് തക്രപ്രയോഗാ യേ ജഠരാണാം തഥാऽര്ശസാമ്||൧൧൯|| വിഹിതാ ഗ്രഹണീദോഷേ സര്വശസ്താന് പ്രയോജയേത്| യവാന്യാമലകേ പഥ്യാ മരിചം ത്രിപലംശികമ്||൧൨൦|| ലവണാനി പലാംശാനി പഞ്ച ചൈകത്ര ചൂര്ണയേത്| തക്രേ തദാസുതം ജാതം തക്രാരിഷ്ടം പിബേന്നരഃ| ദീപനം ശോഥഗുല്മാര്ശഃക്രിമിമേഹോദരാപഹമ്||൧൨൧|| ഇതി തക്രാരിഷ്ടഃ|

Adhikarana 34 (122-124) · Śloka 124

സ്വസ്ഥാനഗതമുത്ക്ലിഷ്ടമഗ്നിനിര്വാപകം ഭിഷക്| പിത്തം ജ്ഞാത്വാ വിരേകേണ നിര്ഹരേദ്വമനേന വാ||൧൨൨|| അവിദാഹിഭിരന്നൈശ്ച ലഘുഭിസ്തിക്തസംയുതൈഃ| ജാങ്ഗലാനാം രസൈര്യൂഷൈര്മുദ്ഗാദീനാം ഖഡൈരപി||൧൨൩|| ദാഡിമാമ്ലൈഃ സസര്പിഷ്കൈര്ദീപനഗ്രാഹിസംയുതൈഃ| തസ്യാഗ്നിം ദീപയേച്ചൂര്ണൈഃ സര്പിര്ഭിശ്ചാപി തിക്തകൈഃ||൧൨൪||

Adhikarana 35 (125-128) · Śloka 128

ചന്ദനം പദ്മകോശീരം പാഠാം മൂര്വാം കുടന്നടമ്| ഷഡ്ഗ്രന്ഥാസാരിവാസ്ഫോതാസപ്തപര്ണാടരൂഷകാന്||൧൨൫|| പടോലോദുമ്ബരാശ്വത്ഥവടപ്ലക്ഷകപീതനാന്| കടുകാം രോഹിണീം മുസ്തം നിമ്ബം ച ദ്വിപലാംശികമ്||൧൨൬|| ദ്രോണേऽപാം സാധയേത് പാദശേഷേ പ്രസ്ഥം ഘൃതാത് പചേത്| കിരാതതിക്തേന്ദ്രയവവീരാമാഗധികോത്പലൈഃ||൧൨൭|| കല്കൈരക്ഷസമൈഃ പേയം തത് പിത്തഗ്രഹണീഗദേ| തിക്തകം യദ്ഘൃതം ചോക്തം കൌഷ്ഠികേ തച്ച ദാപയേത്||൧൨൮|| ഇതി ചന്ദനാദ്യം ഘൃതമ്|

Adhikarana 36 (129-131) · Śloka 131

നാഗരാതിവിഷേ മുസ്തം ധാതകീം ച രസാഞ്ജനമ്| വത്സകത്വക്ഫലം ബില്വം പാഠാം കടുകരോഹിണീമ്||൧൨൯|| പിബേത് സമാംശം തച്ചൂര്ണം സക്ഷൌദ്രം തണ്ഡുലാമ്ബുനാ| പൈത്തികേ ഗ്രഹണീദോഷേ രക്തം യച്ചോപവേശ്യതേ||൧൩൦|| അര്ശാംസി ച ഗുദേ ശൂലം ജയേച്ചൈവ പ്രവാഹികാമ്| നാഗരാദ്യമിദം ചൂര്ണം കൃഷ്ണാത്രേയേണ പൂജിതമ്||൧൩൧|| ഇതി നാഗരാദ്യം ചൂര്ണമ്|

Adhikarana 37 (132-133) · Śloka 133

ഭൂനിമ്ബകടുകാവ്യോഷമുസ്തകേന്ദ്രയവാന് സമാന്| ദ്വൌ ചിത്രകാദ്വത്സകത്വഗ്ഭാഗാന് ഷോഡശ ചൂര്ണയേത്||൧൩൨|| ഗുഡശീതാമ്ബുനാ പീതം ഗ്രഹണീദോഷഗുല്മനുത്| കാമലാജ്വരപാണ്ഡുത്വമേഹാരുച്യതിസാരനുത്||൧൩൩|| ഇതി ഭൂനിമ്ബാദ്യം ചൂര്ണമ്|

Adhikarana 38 (134-140) · Śloka 140

വചാമതിവിഷാം പാഠാം സപ്തപര്ണം രസാഞ്ജനമ്| സ്യോനാകോദീച്യകട്വങ്ഗവത്സകത്വഗ്ദുരാലഭാഃ||൧൩൪|| ദാര്വീം പര്പടകം പാഠാം യവാനീം മധുശിഗ്രുകമ്| പടോലപത്രം സിദ്ധാര്ഥാന് യൂഥികാം ജാതിപല്ലവാന്||൧൩൫|| ജമ്ബ്വാമ്രബില്വമധ്യാനി നിമ്ബശാകഫലാനി ച| തദ്രോഗശമമന്വിച്ഛന് ഭൂനിമ്ബാദ്യേന യോജയേത്||൧൩൬|| കിരാതതിക്തഃ ഷഡ്ഗ്രന്ഥാ ത്രായമാണാ കടുത്രികമ്| ചന്ദനം പദ്മകോശീരം ദാര്വീത്വക് കടുരോഹിണീ||൧൩൭|| കുടജത്വക്ഫലം മുസ്തം യവാനീ ദേവദാരു ച| പടോലനിമ്ബപത്രൈലാസൌരാഷ്ട്രയതിവിഷാത്വചഃ||൧൩൮|| മധുശിഗ്രോശ്ച ബീജാനി മൂര്വാ പര്പടകസ്തഥാ| തച്ചൂര്ണം മധുനാ ലേഹ്യം പേയം മദ്യൈര്ജലേന വാ||൧൩൯|| ഹൃത്പാണ്ഡുഗ്രഹണീരോഗഗുല്മശൂലാരുചിജ്വരാന്| കാമലാം സന്നിപാതം ച മുഖരോഗാംശ്ച നാശയേത്||൧൪൦|| ഇതി കിരാതാദ്യം ചൂര്ണമ്|

Adhikarana 39 (141-145) · Śloka 145

ഗ്രഹണ്യാം ശ്ലേഷ്മദുഷ്ടായാം വമിതസ്യ യഥാവിധി| കട്വമ്ലലവണക്ഷാരൈസ്തിക്തൈശ്ചാഗ്നിം വിവര്ധയേത്||൧൪൧|| പലാശം ചിത്രകം ചവ്യം മാതുലുങ്ഗം ഹരീതകീമ്| പിപ്പലീം പിപ്പലീമൂലം പാഠാം നാഗരധാന്യകമ്||൧൪൨|| കാര്ഷികാണ്യുദകപ്രസ്ഥേ പക്ത്വാ പാദാവശേഷിതമ്| പാനീയാര്ഥം പ്രയുഞ്ജീത യവാഗൂം തൈശ്ച സാധയേത്||൧൪൩|| ശുഷ്കമൂലകയൂഷേണ കൌലത്ഥേനാഥവാ പുനഃ| കട്വമ്ലക്ഷാരപടുനാ ലഘൂന്യന്നാനി ഭോജയേത്||൧൪൪|| അമ്ലം ചാനു പിബേത്തക്രം തക്രാരിഷ്ടമഥാപി വാ| മദിരാം മധ്വരിഷ്ടം വാ നിഗദം സീധുമേവ വാ||൧൪൫||

Adhikarana 40 (146-151) · Śloka 151

ദ്രോണം മധൂകപുഷ്പാണാം വിഡങ്ഗാനാം തതോऽര്ധതഃ| ചിത്രകസ്യ തതോऽര്ധം സ്യാത്തഥാ ഭല്ലാതകാഢകമ്||൧൪൬|| മഞ്ജിഷ്ഠാഷ്ടപലം ചൈവ ത്രിദ്രോണേऽപാം വിപാചയേത്| ദ്രോണശേഷം തു തച്ഛീതം മധ്വര്ധാഢകസംയുതമ്||൧൪൭|| ഏലാമൃണാലാഗുരുഭിശ്ചന്ദനേന ച രൂഷിതേ| കുമ്ഭേ മാസസ്ഥിതം ജാതമാസവം തം പ്രയോജയേത്||൧൪൮|| ഗ്രഹണീം ദീപയത്യേവ ബൃംഹണഃ കഫപിത്തജിത്| ശോഥം കുഷ്ഠം കിലാസം ച പ്രമേഹാംശ്ച പ്രണാശയേത്||൧൪൯|| ഇതി മധൂകാസവഃ| മധൂകപുഷ്പസ്വരസം ശൃതമര്ധക്ഷയീകൃതമ്| ക്ഷൌദ്രപാദയുതം ശീതം പൂര്വവത് സന്നിധാപയേത്||൧൫൦|| തം പിബന് ഗ്രഹണീദോഷാഞ്ജയേത് സര്വാന് ഹിതാശനഃ| തദ്വദ്ദ്രാക്ഷേക്ഷുഖര്ജൂരസ്വരസാനാസുതാന് പിബേത്||൧൫൧||

Adhikarana 41 (152-159) · Śloka 159

പ്രസ്ഥൌ ദുരാലഭായാ ദ്വൌ പസ്ഥമാമലകസ്യ ച| ദന്തീചിത്രകമുഷ്ടീ ദ്വേ പ്രത്യഗ്രം ചാഭയാശതമ്||൧൫൨|| ചതുര്ദ്രോണേऽമ്ഭസഃ പക്ത്വാ ശീതം ദ്രോണാവശേഷിതമ്| സഗുഡദ്വിശതം പൂതം മധുനഃ കുഡവായുതമ്||൧൫൩|| തദ്വത് പ്രിയങ്ഗോഃ പിപ്പല്യാ വിഡങ്ഗാനാം ച ചൂര്ണിതൈഃ| കുഡവൈര്ഘൃതകുമ്ഭസ്ഥം പക്ഷാജ്ജാതം തതഃ പിബേത്||൧൫൪|| ഗ്രഹണീപാണ്ഡുരോഗാര്ശഃകുഷ്ഠവീസര്പമേഹനുത്| സ്വരവര്ണകരശ്ചൈഷ രക്തപിത്തകഫാപഹഃ||൧൫൫|| ഇതി ദുരാലഭാസവഃ| ഹരിദ്രാ പഞ്ചമൂലേ ദ്വേ വീരര്ഷഭകജീവകമ്| ഏഷാം പഞ്ചപലാന് ഭാഗാംശ്ചതുര്ദ്രോണേऽമ്ഭസഃ പചേത്||൧൫൬|| ദ്രോണശേഷേ രസേ പൂതേ ഗുഡസ്യ ദ്വിശതം ഭിഷക്| ചൂര്ണിതാന് കുഡവാര്ധാംശാന് പ്രക്ഷിപേച്ച സമാക്ഷികാന്||൧൫൭|| പ്രിയങ്ഗുമുസ്തമഞ്ജിഷ്ഠാവിഡങ്ഗമധുകപ്ലവാന്| ലോധ്രം ശാബരകം ചൈവ മാസാര്ധസ്ഥം പിബേത്തു തമ്||൧൫൮|| ഏഷ മൂലാസവഃ സിദ്ധോ ദീപനോ രക്തപിത്തജിത്| ആനാഹകഫഹൃദ്രോഗപാണ്ഡുരോഗാങ്ഗസാദനുത്||൧൫൯|| ഇതി മൂലാസവഃ|

Adhikarana 42 (160-162) · Śloka 162

പ്രാസ്ഥികം പിപ്പലീം പിഷ്ട്വാ ഗുഡം മധ്യം ബിഭീതകാത്| ഉദകപ്രസ്ഥസംയുക്തം യവപല്ലേ നിധാപയേത്||൧൬൦|| തസ്മാത് പലം സുജാതാത്തു സലിലാഞ്ജലിസംയുതമ്| പിബേത്പിണ്ഡാസവോ ഹ്യേഷ രോഗാനീകവിനാശനഃ||൧൬൧|| സ്വസ്ഥോऽപ്യേനം പിബേന്മാസം നരഃ സ്നിഗ്ധരസാശനഃ | ഇച്ഛംസ്തേഷാമനുത്പത്തിം രോഗാണാം യേऽത്ര കീര്തിതാഃ||൧൬൨|| ഇതി പിണ്ഡാസവഃ|

Adhikarana 43 (163-167) · Śloka 167

നവേ പിപ്പലിമധ്വാക്തേ കലസേऽഗുരുധൂപിതേ| മധ്വാഢകം ജലസമം ചൂര്ണാനീമാനി ദാപയേത്||൧൬൩|| കുഡവാര്ധം വിഡങ്ഗാനാം പിപ്പല്യാഃ കുഡവം തഥാ| ചതുര്ഥികാംശാം ത്വക്ക്ഷീരീം കേശരം മരിചാനി ച||൧൬൪|| ത്വഗേലാപത്രകശടീക്രമുകാതിവിഷാഘനാന്| ഹരേണ്വേല്വാലുതേജോഹ്വാപിപ്പലീമൂലചിത്രകാന്||൧൬൫|| കാര്ഷികാംസ്തത് സ്ഥിതം മാസമത ഊര്ധ്വം പ്രയോജയേത്| മന്ദം സന്ദപയത്യഗ്നിം കരോതി വിഷമം സമമ്||൧൬൬|| ഹൃത്പാണ്ഡുഗ്രഹണീരോഗകുഷ്ഠാര്ശഃശ്വയഥുജ്വരാന്| വാതശ്ലേഷ്മാമയാംശ്ചാന്യാന്മധ്വരിഷ്ടോ വ്യപോഹതി||൧൬൭|| ഇതി മധ്വരിഷ്ടഃ|

Adhikarana 44 (168-170) · Śloka 170

സമൂലാം പിപ്പലീം ക്ഷാരൌ ദ്വൌ പഞ്ച ലവണാനി ച| മാതുലുങ്ഗാഭയാരാസ്നാശടീമരിചനാഗരമ്||൧൬൮|| കൃത്വാ സമാംശം തച്ചൂര്ണം പിബേത് പ്രാതഃ സുഖാമ്ബുനാ| ശ്ലേഷ്മികേ ഗ്രഹണീദോഷേ ബലവര്ണാഗ്നിവര്ധനമ്||൧൬൯|| ഏതൈരേവൌഷധൈഃ സിദ്ധം സര്പിഃ പേയം സമാരുതേ| ഗൌല്മികേ ഷട്പലം പ്രോക്തം ഭല്ലാതകഘൃതം ച യത്||൧൭൦||

Adhikarana 45 (171-178) · Śloka 178

ബിഡം കാലോത്ഥലവണം സര്ജികായവശൂകജമ്| സപ്തലാം കണ്ടകാരീം ച ചിത്രകം ചേതി ദാഹയേത്||൧൭൧|| സപ്തകൃത്വഃ സ്രുതസ്യാസ്യ ക്ഷാരസ്യ ദ്വ്യാഢകേന തു| ആഢകം സര്പിഷഃ പക്ത്വാ പിബേദഗ്നിവിവര്ധനമ്||൧൭൨|| ഇതി ക്ഷാരഘൃതമ്| സമൂലാം പിപ്പലീം പാഠാം ചവ്യേന്ദ്രയവനാഗരമ്| ചിത്രകാതിവിഷേ ഹിങ്ഗു ശ്വദംഷ്ട്രാം കടുരോഹിണീമ്||൧൭൩|| വചാം ച കാര്ഷികം പഞ്ചലവണാനാം പലാനി ച| ദധ്നഃ പ്രസ്ഥദ്വയേ തൈലസര്പിഷോഃ കുഡവദ്വയേ||൧൭൪|| ഖണ്ഡീകൃതാനി നിഷ്ക്വാഥ്യ ശനൈരന്തര്ഗതേ രസേ| അന്തര്ധൂമം തതോ ദഗ്ധവാ ചൂര്ണം കൃത്വാ ഘൃതാപ്ലുതമ്||൧൭൫|| പിബേത് പാണിതലം തസ്മിഞ്ജീര്ണേ സ്യാന്മധുരാശനഃ| വാതശ്ലേഷ്മാമയാന്സര്വാന്ഹന്യാദ്വിഷഗരാംശ്ച സഃ||൧൭൬|| ഭല്ലാതകം ത്രികടുകം ത്രിഫലാം ലവണത്രയമ്| അന്തര്ധൂമം ദ്വിപലികം ഗോപുരീഷാഗ്നിനാ ദഹേത്||൧൭൭|| സ ക്ഷാരഃ സര്പിഷാ പീതോ ഭോജ്യേ വാऽപ്യവചൂര്ണിതഃ| ഹൃത്പാണ്ഡുഗ്രഹണീദോഷഗുല്മോദാവര്തശൂലനുത്||൧൭൮||

Adhikarana 46 (179-180) · Śloka 180

ദുരാലഭാം കരഞ്ജൌ ദ്വൌ സപ്തപര്ണം സവത്സകമ്| ഷഡ്ഗ്രന്ഥാം മദനം മൂര്വാം പാഠാമാരഗ്വധം തഥാ||൧൭൯|| ഗോമൂത്രേണ സമാംശാനി കൃത്വാ ചൂര്ണാനി ദാഹയേത്| ദഗ്ധ്വാ ച തം പിബേത് ക്ഷാരം ഗ്രഹണീബലവര്ധനമ്||൧൮൦||

Adhikarana 47 (181-182) · Śloka 182

ഭൂനിമ്ബം രോഹിണീം തിക്താം പടോലം നിമ്ബപര്പടമ്| ദഹേന്മാഹിഷമൂത്രേണ ക്ഷാര ഏഷോऽഗ്നിവര്ധനഃ||൧൮൧|| ദ്വേ ഹരിദ്രേ വചാ കുഷ്ഠം ചിത്രകഃ കടുരോഹിണീ| മുസ്തം ച ബസ്തമൂത്രേണ ദഹേത് ക്ഷാരോऽഗ്നിവര്ധനഃ||൧൮൨||

Adhikarana 48 (183-187) · Śloka 187

ചതുഷ്പലം സുധാകാണ്ഡാത്ത്രിപലം ലവണത്രയാത്| വാര്താകീകുഡവം ചാര്കാദഷ്ടൌ ദ്വേ ചിത്രകാത് പലേ||൧൮൩|| ദഗ്ധാനി വാര്താകുരസേ ഗുടികാ ഭോജനോത്തരാഃ| ഭുക്തം ഭുക്തം പചന്ത്യാശു കാസശ്വാസാര്ശസാം ഹിതാഃ||൧൮൪|| വിസൂചികാപ്രതിശ്യായഹൃദ്രോഗശമനാശ്ച താഃ| ഇത്യേഷാ ക്ഷാരഗുടികാ കൃഷ്ണാത്രേയേണ കീര്തിതാ||൧൮൫|| ഇതി ക്ഷാരഗുഡികാ| വത്സകാതിവിഷേ പാഠാം ദുഃസ്പര്ശാം ഹിങ്ഗു ചിത്രകമ്| ചൂര്ണീകൃത്യ പലാശാഗ്രക്ഷാരേ മൂത്രസ്രുതേ പചേത്||൧൮൬|| ആയസേ ഭാജനേ സാന്ദ്രാത്തസ്മാത് കോലം സുഖാമ്ബുനാ| മദ്യൈര്വാ ഗ്രഹണീദോഷശോഥാര്ശഃപാണ്ഡുമാന് പിബേത്||൧൮൭|| ഇതി ചതുര്ഥക്ഷാരഃ|

Adhikarana 49 (188-193) · Śloka 193

ത്രിഫലാം കടഭീം ചവ്യം ബില്വമധ്യമയോരജഃ| രോഹിണീം കടുകാം മുസ്തം കുഷ്ഠം പാഠാം ച ഹിങ്ഗു ച||൧൮൮|| മധുകം മുഷ്കകയവക്ഷാരൌ ത്രികടുകം വചാമ്| വിഡങ്ഗം പിപ്പലീമൂലം സ്വര്ജികാം നിമ്ബചിത്രകൌ||൧൮൯|| മൂര്വാജമോദേന്ദ്രയവാന് ഗുഡൂചീം ദേവദാരു ച| കാര്ഷികം ലവണാനാം ച പഞ്ചാനാം പലികാന്പൃഥക്||൧൯൦|| ഭാഗാന് ദധ്നി ത്രികുഡവേ ഘൃതതൈലേന മൂര്ച്ഛിതമ്| അന്തര്ധൂമം ശനൈര്ദഗ്ധ്വാ തസ്മാത് പാണിതലം പിബേത്||൧൯൧|| സര്പിഷാ കഫവാതാര്ശോഗ്രഹണീപാണ്ഡുരോഗവാന്| പ്ലീഹമൂത്രഗ്രഹശ്വാസഹിക്കാകാസക്രിമിജ്വരാന്||൧൯൨|| ശോഷാതിസാരൌ ശ്വയഥും പ്രമേഹാനാഹഹൃദ്ഗ്രഹാന്| ഹന്യാത് സര്വവിഷം ചൈവ ക്ഷാരോऽഗ്നിജനനോ വരഃ||൧൯൩|| ജീര്ണേ രസൈര്വാ മധുരൈരശ്നീയാത് പയസാऽപി വാ| ഇതി പഞ്ചമക്ഷാരഃ|

Adhikarana 50 (194-195) · Śloka 196

ത്രിദോഷേ വിധിവിദ്വൈദ്യഃ പഞ്ച കര്മാണി കാരയേത്||൧൯൪|| ഘൃതക്ഷാരാസവാരിഷ്ടാന് ദദ്യാച്ചാഗ്നിവിവര്ധനാന്| ക്രിയാ യാ ചാനിലാദീനാം നിര്ദിഷ്ടാ ഗ്രഹണീം പ്രതി||൧൯൫|| വ്യത്യാസാത്താം സമസ്താം വാ കുര്യാദ്ദോഷവിശേഷവിത്|൧൯൬|

Adhikarana 51 (196-197) · Śloka 198

സ്നേഹനം സ്വേദനം ശുദ്ധിര്ലങ്ഘനം ദീപനം ച യത്||൧൯൬|| ചൂര്ണാനി ലവണക്ഷാരമധ്വരിഷ്ടസുരാസവാഃ| വിവിധാസ്തക്രയോഗാശ്ച ദീപനാനാം ച സര്പിഷാമ്||൧൯൭|| ഗ്രഹണീരോഗിഭിഃ സേവ്യാഃ, ...|൧൯൮|

Adhikarana 52 (198-200) · Śloka 201

... ക്രിയാം ചാവസ്ഥികീം ശൃണു| ഷ്ഠീവനം ശ്ലൈഷ്മികേ രൂക്ഷം ദീപനം തിക്തസംയുതമ്||൧൯൮|| സകൃദ്രൂക്ഷം സകൃത്സ്നിഗ്ധം കൃശേ ബഹുകഫേ ഹിതമ്| പരീക്ഷ്യാമം ശരീരസ്യ ദീപനം സ്നേഹസംയുതമ്||൧൯൯|| ദീപനം ബഹുപിത്തസ്യ തിക്തം മധുരസംയുതമ്| ബഹുവാതസ്യ തു സ്നേഹലവണാമ്ലയുതം ഹിതമ്||൨൦൦|| സന്ധുക്ഷതി തഥാ വഹ്നിരേഷാം വിധിവദിന്ധനൈഃ|൨൦൧|

Adhikarana 53 (201-205) · Śloka 205

സ്നേഹമേവ പരം വിദ്യാദ്ദുര്ബലാനലദീപനമ്||൨൦൧|| നാലം സ്നേഹസമിദ്ധസ്യ ശമായാന്നം സുഗുര്വപി| മന്ദാഗ്നിരവിപക്വം തു പുരീഷം യോऽതിസാര്യതേ||൨൦൨|| ദീപനീയൌഷധൈര്യുക്താം ഘൃതമാത്രാം പിബേത്തു സഃ| തയാ സമാനഃ പവനഃ പ്രസന്നോ മാര്ഗമാസ്ഥിതഃ||൨൦൩|| അഗ്നേഃ സമീപചാരിത്വാദാശു പ്രകുരുതേ ബലമ്| കാഠിന്യാദ്യഃ പുരീഷം തു കൃച്ഛ്രാന്മുഞ്ചതി മാനവഃ||൨൦൪|| സഘൃതം ലവണൈര്യുക്തം നരോऽന്നാവഗ്രഹം പിബേത്| രൌക്ഷ്യാന്മന്ദേ പിബേത്സര്പിസ്തൈലം വാ ദീപനൈര്യുതമ്||൨൦൫||

Adhikarana 54 (206-210) · Śloka 211

അതിസ്നേഹാത്തു മന്ദേऽഗ്നൌ ചൂര്ണാരിഷ്ടാസവാ ഹിതാഃ| ഭിന്നേ ഗുദോപലേപാത്തു മലേ തൈലസുരാസവാഃ||൨൦൬|| ഉദാവര്താത്തു മന്ദേऽഗ്നൌ നിരൂഹാഃ സ്നേഹബസ്തയഃ| ദോഷവൃദ്ധ്യാ തു മന്ദേऽഗ്നൌ ശുദ്ധോ ദോഷവിധിം ചരേത്||൨൦൭|| വ്യാധിയുക്തസ്യ മന്ദേ തു സര്പിരേവാഗ്നിദീപനമ്| ഉപവാസാച്ച മന്ദേऽഗ്നൌ യവാഗൂഭിഃ പിബേദ്ഘൃതമ്||൨൦൮|| അന്നാവപീഡിതം ബല്യം ദീപനം ബൃംഹണം ച തത്| ദീര്ഘകാലപ്രസങ്ഗാത്തു ക്ഷാമക്ഷീണകൃശാന്നരാന്||൨൦൯|| പ്രസഹാനാം രസൈഃ സാമ്ലൈര്ഭോജയേത് പിശിതാശിനാമ്| ലഘു, തീക്ഷ്ണോഷ്ണശോധിത്വാദ്ദീപയന്ത്യാശു തേऽനലമ്||൨൧൦|| മാംസോപചിതമാംസത്വാത്തഥാऽऽശുതരബൃംഹണാഃ|൨൧൧|

Adhikarana 55 (211-216) · Śloka 217

നാഭോജനേന കായാഗ്നിര്ദീപ്യതേ നാതിഭോജനാത്||൨൧൧|| യഥാ നിരിന്ധനോ വഹ്നിരല്പോ വാऽതീന്ധനാവൃതഃ| സ്നേഹാന്നവിധിഭിശ്ചിത്രൈശ്ചൂര്ണാരിഷ്ടസുരാസവൈഃ ||൨൧൨|| സമ്യക്പ്രയുക്തൈര്ഭിഷജാ ബലമഗ്നേഃ പ്രവര്ധതേ| യഥാ ഹി സാരദാര്വഗ്നിഃ സ്ഥിരഃ സന്തിഷ്ഠതേ ചിരമ്||൨൧൩|| സ്നേഹാന്നവിധിഭിസ്തദ്വദന്തരഗ്നിര്ഭവേത് സ്ഥിരഃ| ഹിതം ജീര്ണേ മിതം ചാശ്നംശ്ചിരമാരോഗ്യമശ്നുതേ||൨൧൪|| അവൈഷമ്യേണ ധാതൂനാമഗ്നിവൃദ്ധൌ യതേത നാ| സമൈര്ദോഷൈഃ സമോ മധ്യേ ദേഹസ്യോഷ്മാऽഗ്നിസംസ്ഥിതഃ||൨൧൫|| പചത്യന്നം തദാരോഗ്യപുഷ്ട്യായുര്ബലവൃദ്ധയേ| ദോഷൈര്മന്ദോऽതിവൃദ്ധോ വാ വിഷമൈര്ജനയേദ്ഗദാന്||൨൧൬|| വാച്യം മന്ദസ്യ തത്രോക്തമതിവൃദ്ധസ്യ വക്ഷ്യതേ|൨൧൭|

Adhikarana 56 (217-234) · Śloka 235

നരേ ക്ഷീണകഫേ പിത്തം കുപിതം മാരുതാനുഗമ്||൨൧൭|| സ്വോഷ്മണാ പാവകസ്ഥാനേ ബലമഗ്നേഃ പ്രയച്ഛതി| തദാ ലബ്ധബലോ ദേഹേ വിരൂക്ഷേ സാനിലോऽനലഃ||൨൧൮|| പരിഭൂയ പചത്യന്നം തൈക്ഷ്ണ്യാദാശു മുഹുര്മുഹുഃ| പക്ത്വാऽന്നം സ തതോ ധാതൂഞ്ഛോണിതാദീന് പചത്യപി||൨൧൯|| തതോ ദൌര്ബല്യമാതങ്കാന്മൃത്യും ചോപനയേന്നരമ്| ഭുക്തേऽന്നേ ലഭതേ ശാന്തിം ജീര്ണമാത്രേ പ്രതാമ്യതി||൨൨൦|| തൃട്ശ്വാസദാഹമൂര്ച്ഛാദ്യാ വ്യാധയോऽത്യഗ്നിസമ്ഭവാഃ| തമത്യഗ്നിം ഗുരുസ്നിഗ്ധശീതൈര്മധുരവിജ്ജലൈഃ||൨൨൧|| അന്നപാനൈര്നയേച്ഛാന്തിം ദീപ്തമഗ്നിമിവാമ്ബുഭിഃ| മുഹുര്മുഹുരജീര്ണേऽപി ഭോജ്യാന്യസ്യോപഹാരയേത്||൨൨൨|| നിരിന്ധനോऽന്തരം ലബ്ധ്വാ യഥൈനം ന വിപാദയേത്| പായസം കൃശരാം സ്നിഗ്ധം പൈഷ്ടികം ഗുഡവൈകൃതമ്||൨൨൩|| അദ്യാത്തഥൌദകാനൂപപിശിതാനി ഭൃതാനി ച| മത്സ്യാന്വിശേഷതഃ ശ്ലക്ഷ്ണാന്സ്ഥിരതോയചരാംസ്തഥാ||൨൨൪|| ആവികം ച ഭൃതം മാംസമദ്യാദത്യഗ്നിനാശനമ് | യവാഗൂം സമധൂച്ഛിഷ്ടാം ഘൃതം വാ ക്ഷുധിതഃ പിബേത്||൨൨൫|| ഗോധൂമചൂര്ണമന്ഥം വാ വ്യധയിത്വാ സിരാം പിബേത്| പയോ വാ ശര്കരാസര്പിര്ജീവനീയൌഷധൈഃ ശൃതമ്||൨൨൬|| ഫലാനാം തൈലയോനീനാമുത്ക്രുഞ്ചാശ്ച സശര്കരാഃ| മാര്ദവം ജനയന്ത്യഗ്നേഃ സ്നിഗ്ധാ മാംസരസാസ്തഥാ||൨൨൭|| പിബേച്ഛീതാമ്ബുനാ സര്പിര്മധൂച്ഛിഷ്ടേന സംയുതമ്| ഗോധൂമചൂര്ണം പയസാ സസര്പിഷ്കം പിബേന്നരഃ||൨൨൮|| ആനൂപരസസിദ്ധാന് വാ ത്രീന് സ്നേഹാംസ്തൈലവര്ജിതാന്| പയസാ സമ്മിതം ചാപി ഘനം ത്രിസ്നേഹസംയുതമ്||൨൨൯|| നാരിസ്തന്യേന സംയുക്താം പിബേദൌദുമ്ബരീം ത്വചമ്| താഭ്യാം വാ പായസം സിദ്ധമദ്യാദത്യഗ്നിശാന്തയേ||൨൩൦|| ശ്യാമാത്രിവൃദ്വിപക്വം വാ പയോ ദദ്യാദ്വിരേചനമ്| അസകൃത് പിത്തശാന്ത്യര്ഥം പായസപ്രതിഭോജനമ്||൨൩൧|| പ്രസമീക്ഷ്യ ഭിഷക് പ്രാജ്ഞസ്തസ്മൈ ദദ്യാദ്വിധാനവിത്| യത്കിഞ്ചിന്മധുരം മേദ്യം ശ്ലേഷ്മലം ഗുരുഭോജനമ്||൨൩൨|| സര്വം തദത്യഗ്നിഹിതം ഭുക്ത്വാ പ്രസ്വപനം ദിവാ| മേദ്യാന്യന്നാനി യോऽത്യഗ്നാവപ്രതാന്തഃ സമശ്നുതേ||൨൩൩|| ന തന്നിമിത്തം വ്യസനം ലഭതേ പുഷ്ടിമേവ ച| കഫേ വൃദ്ധേ ജിതേ പിത്തേ മാരുതേ ചാനലഃ സമഃ||൨൩൪|| സമധാതോഃ പചത്യന്നം പുഷ്ട്യായുര്ബലവൃദ്ധയേ|൨൩൫|

Adhikarana 57 (235-243) · Śloka 243

ഭവന്തി ചാത്ര- പഥ്യാപഥ്യമിഹൈകത്ര ഭുക്തം സമശനം മതമ്||൨൩൫|| വിഷമം ബഹു വാऽല്പം വാऽപ്യപ്രാപ്താതീതകാലയോഃ| ഭുക്തം പൂര്വാന്നശേഷേ തു പുനരധ്യശനം മതമ്||൨൩൬|| ത്രീണ്യപ്യേതാനി മൃത്യും വാ ഘോരാന് വ്യാധീന്സൃജന്തി വാ| പ്രാതരാശേ ത്വജീര്ണേऽപി സായമാശോ ന ദുഷ്യതി||൨൩൭|| ദിവാ പ്രബുധ്യതേऽര്കേണ ഹൃദയം പുണ്ഡരീകവത്| തസ്മിന്വിബുദ്ധേ സ്രോതാംസി സ്ഫുടത്വം യാന്തി സര്വശഃ||൨൩൮|| വ്യായാമാച്ച വിഹാരാച്ച വിക്ഷിപ്തത്വാച്ച ചേതസഃ| ന ക്ലേദമുപഗച്ഛന്തി ദിവാ തേനാസ്യ ധാതവഃ||൨൩൯|| അക്ലിന്നേഷ്വന്നമാസിക്തമന്യത്തേഷു ന ദുഷ്യതി| അവിദഗ്ധ ഇവ ക്ഷീരേ ക്ഷീരമന്യദ്വിമിശ്രിതമ്||൨൪൦|| നൈവ ദൂഷ്യതി തേനൈവ സമം സമ്പദ്യതേ യഥാ| രാത്രൌ തു ഹൃദയേ മ്ലാനേ സംവൃതേഷ്വയനേഷു ച| യാന്തി കോഷ്ഠേ പരിക്ലേദം സംവൃതേ ദേഹധാതവഃ||൨൪൧|| ക്ലിന്നേഷ്വന്യദപക്വേഷു തേഷ്വാസിക്തം പ്രദുഷ്യതി| വിദഗ്ധേഷു പയഃസ്വന്യത് പയസ്തപ്തമിവാര്പിതമ്||൨൪൨|| നൈശേഷ്വാഹാരജാതേഷു നാവിപക്വേഷു ബുദ്ധിമാന്| തസ്മാദന്യത്സമശ്നീയാത്പാലയിഷ്യന്ബലായുഷീ||൨൪൩||

Adhikarana 58 (244-249) · Śloka 249

തത്ര ശ്ലോകാഃ- അന്തരഗ്നിഗുണാ ദേഹം യഥാ ധാരയതേ ച സഃ| യഥാऽന്നം പച്യതേ യാംശ്ച യഥാऽऽഹാരഃ കരോത്യപി||൨൪൪|| യേऽഗ്നയോ യാംശ്ച പുഷ്യന്തി യാവന്തോ യേ പചന്തി യാന്| രസാദീനാം ക്രമോത്പത്തിര്മലാനാം തേഭ്യ ഏവ ച||൨൪൫|| വൃഷ്യാണാമാശുകൃദ്ധേതുര്ധാതുകാലോദ്ഭവക്രമഃ| രോഗൈകദേശകൃദ്ധേതുരന്തരഗ്നിര്യഥാऽധികഃ||൨൪൬|| പ്രദുഷ്യതി യഥാ ദുഷ്ടോ യാന് രോഗാഞ്ജനയത്യപി| ഗ്രഹണീ യാ യഥാ യച്ച ഗ്രഹണീദോഷലക്ഷണമ്||൨൪൭|| പൂര്വരൂപം പൃഥക് ചൈവ വ്യഞ്ജനം സചികിത്സിതമ്| ചതുര്വിധസ്യ നിര്ദിഷ്ടം തഥാ ചാവസ്ഥികീ ക്രിയാ||൨൪൮|| ജായതേ ച യഥാऽത്യഗ്നിര്യച്ച തസ്യ ചികിത്സിതമ്| ഉക്തവാനിഹ തത് സര്വം ഗ്രഹണീദോഷകേ മുനിഃ||൨൪൯||

Adhikarana puShpikA · Śloka 15

ഇത്യഗ്നിവേശകൃതേ തന്ത്രേऽപ്രാപ്തേ ദൃഢബലസമ്പൂരിതേ ചികിത്സാസ്ഥാനേ ഗ്രഹണീചികിത്സിതം നാമ പഞ്ചദശോऽധ്യായഃ||൧൫||