Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
અથાતોઽભયામલકીયં રસાયનપાદં વ્યાખ્યાસ્યામઃ||૧|| ઇતિ હ સ્માહ ભગવાનાત્રેયઃ||૨||
View original
अथातोऽभयामलकीयं रसायनपादं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
અથાતોઽભયામલકીયં રસાયનપાદં વ્યાખ્યાસ્યામઃ||૧|| ઇતિ હ સ્માહ ભગવાનાત્રેયઃ||૨||
अथातोऽभयामलकीयं रसायनपादं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 2 (3) · Śloka 4
ચિકિત્સિતં વ્યાધિહરં પથ્યં સાધનમૌષધમ્| પ્રાયશ્ચિત્તં પ્રશમનં પ્રકૃતિસ્થાપનં હિતમ્||૩|| વિદ્યાદ્ભેષજનામાનિ, ...|૪|
चिकित्सितं व्याधिहरं पथ्यं साधनमौषधम्| प्रायश्चित्तं प्रशमनं प्रकृतिस्थापनं हितम्||३|| विद्याद्भेषजनामानि, ...|४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
... ભેષજં દ્વિવિધં ચ તત્| સ્વસ્થસ્યોર્જસ્કરં કિઞ્ચિત્ કિઞ્ચિદાર્તસ્ય રોગનુત્||૪||
... भेषजं द्विविधं च तत्| स्वस्थस्योर्जस्करं किञ्चित् किञ्चिदार्तस्य रोगनुत्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
અભેષજં ચ દ્વિવિધં બાધનં સાનુબાધનમ્|૫|
अभेषजं च द्विविधं बाधनं सानुबाधनम्|५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (5-6) · Śloka 6
સ્વસ્થસ્યોર્જસ્કરં યત્તુ તદ્વૃષ્યં તદ્રસાયનમ્||૫|| પ્રાયઃ, પ્રાયેણ રોગાણાં દ્વિતીયં પ્રશમે મતમ્| પ્રાયઃશબ્દો વિશેષાર્થો હ્યુભયં હ્યુભયાર્થકૃત્||૬||
स्वस्थस्योर्जस्करं यत्तु तद्वृष्यं तद्रसायनम्||५|| प्रायः, प्रायेण रोगाणां द्वितीयं प्रशमे मतम्| प्रायःशब्दो विशेषार्थो ह्युभयं ह्युभयार्थकृत्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7-8) · Śloka 8
દીર્ઘમાયુઃ સ્મૃતિં મેધામારોગ્યં તરુણં વયઃ| પ્રભાવર્ણસ્વરૌદાર્યં દેહેન્દ્રિયબલં પરમ્||૭|| વાક્સિદ્ધિં પ્રણતિં કાન્તિં લભતે ના રસાયનાત્| લાભોપાયો હિ શસ્તાનાં રસાદીનાં રસાયનમ્||૮||
दीर्घमायुः स्मृतिं मेधामारोग्यं तरुणं वयः| प्रभावर्णस्वरौदार्यं देहेन्द्रियबलं परम्||७|| वाक्सिद्धिं प्रणतिं कान्तिं लभते ना रसायनात्| लाभोपायो हि शस्तानां रसादीनां रसायनम्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (9-12) · Śloka 12
અપત્યસન્તાનકરં યત્ સદ્યઃ સમ્પ્રહર્ષણમ્| વાજીવાતિબલો યેન યાત્યપ્રતિહતઃ સ્ત્રિયઃ||૯|| ભવત્યતિપ્રિયઃ સ્ત્રીણાં યેન યેનોપચીયતે| જીર્યતોઽપ્યક્ષયં શુક્રં ફલવદ્યેન દૃશ્યતે||૧૦|| પ્રભૂતશાખઃ શાખીવ યેન ચૈત્યો યથા મહાન્| ભવત્યર્ચ્યો બહુમતઃ પ્રજાનાં સુબહુપ્રજઃ||૧૧|| સન્તાનમૂલં યેનેહ પ્રેત્ય ચાનન્ત્યમશ્નુતે| યશઃ શ્રિયં બલં પુષ્ટિં વાજીકરણમેવ તત્||૧૨||
अपत्यसन्तानकरं यत् सद्यः सम्प्रहर्षणम्| वाजीवातिबलो येन यात्यप्रतिहतः स्त्रियः||९|| भवत्यतिप्रियः स्त्रीणां येन येनोपचीयते| जीर्यतोऽप्यक्षयं शुक्रं फलवद्येन दृश्यते||१०|| प्रभूतशाखः शाखीव येन चैत्यो यथा महान्| भवत्यर्च्यो बहुमतः प्रजानां सुबहुप्रजः||११|| सन्तानमूलं येनेह प्रेत्य चानन्त्यमश्नुते| यशः श्रियं बलं पुष्टिं वाजीकरणमेव तत्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (13-14) · Śloka 14
સ્વસ્થસ્યોર્જસ્કરં ત્વેતદ્દ્વિવિધં પ્રોક્તમૌષધમ્| યદ્વ્યાધિનિર્ઘાતકરં વક્ષ્યતે તચ્ચિકિત્સિતે||૧૩|| ચિકિત્સિતાર્થ એતાવાન્ વિકારાણાં યદૌષધમ્| રસાયનવિધિશ્ચાગ્રે વાજીકરણમેવ ચ||૧૪||
स्वस्थस्योर्जस्करं त्वेतद्द्विविधं प्रोक्तमौषधम्| यद्व्याधिनिर्घातकरं वक्ष्यते तच्चिकित्सिते||१३|| चिकित्सितार्थ एतावान् विकाराणां यदौषधम्| रसायनविधिश्चाग्रे वाजीकरणमेव च||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (15) · Śloka 15
અભેષજમિતિ જ્ઞેયં વિપરીતં યદૌષધાત્| તદસેવ્યં નિષેવ્યં તુ પ્રવક્ષ્યામિ યદૌષધમ્||૧૫||
अभेषजमिति ज्ञेयं विपरीतं यदौषधात्| तदसेव्यं निषेव्यं तु प्रवक्ष्यामि यदौषधम्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (16-24) · Śloka 24
રસાયનાનાં દ્વિવિધં પ્રયોગમૃષયો વિદુઃ| કુટીપ્રાવેશિકં ચૈવ વાતાતપિકમેવ ચ||૧૬|| કુટીપ્રાવેશિકસ્યાદૌ વિધિઃ સમુપદેક્ષ્યતે| નૃપવૈદ્યદ્વિજાતીનાં સાધૂનાં પુણ્યકર્મણામ્||૧૭|| નિવાસે નિર્ભયે શસ્તે પ્રાપ્યોપકરણે પુરે| દિશિ પૂર્વોત્તરસ્યાં ચ સુભૂમૌ કારયેત્ કુટીમ્||૧૮|| વિસ્તારોત્સેધસમ્પન્નાં ત્રિગર્ભાં સૂક્ષ્મલોચનામ્| ઘનભિત્તિમૃતુસુખાં સુસ્પષ્ટાં મનસઃ પ્રિયામ્||૧૯|| શબ્દાદીનામશસ્તાનામગમ્યં સ્ત્રીવિવર્જિતામ્| ઇષ્ટોપકરણોપેતાં સજ્જવૈદ્યૌષધદ્વિજામ્ ||૨૦|| અથોદગયને શુક્લે તિથિનક્ષત્રપૂજિતે| મુહૂર્તકરણોપેતે પ્રશસ્તે કૃતવાપનઃ||૨૧|| ધૃતિસ્મૃતિબલં કૃત્વા શ્રદ્દધાનઃ સમાહિતઃ| વિધૂય માનસાન્ દોષાન્ મૈત્રીં ભૂતેષુ ચિન્તયન્||૨૨|| દેવતાઃ પૂજયિત્વાઽગ્રે દ્વિજાતીંશ્ચ પ્રદક્ષિણમ્| દેવગોબ્રાહ્મણાન્ કૃત્વા તતસ્તાં પ્રવિશેત્ કુટીમ્||૨૩|| તસ્યાં સંશોધનૈઃ શુદ્ધઃ સુખી જાતબલઃ પુનઃ| રસાયનં પ્રયુઞ્જીત તત્પ્રવક્ષ્યામિ શોધનમ્||૨૪||
रसायनानां द्विविधं प्रयोगमृषयो विदुः| कुटीप्रावेशिकं चैव वातातपिकमेव च||१६|| कुटीप्रावेशिकस्यादौ विधिः समुपदेक्ष्यते| नृपवैद्यद्विजातीनां साधूनां पुण्यकर्मणाम्||१७|| निवासे निर्भये शस्ते प्राप्योपकरणे पुरे| दिशि पूर्वोत्तरस्यां च सुभूमौ कारयेत् कुटीम्||१८|| विस्तारोत्सेधसम्पन्नां त्रिगर्भां सूक्ष्मलोचनाम्| घनभित्तिमृतुसुखां सुस्पष्टां मनसः प्रियाम्||१९|| शब्दादीनामशस्तानामगम्यं स्त्रीविवर्जिताम्| इष्टोपकरणोपेतां सज्जवैद्यौषधद्विजाम् ||२०|| अथोदगयने शुक्ले तिथिनक्षत्रपूजिते| मुहूर्तकरणोपेते प्रशस्ते कृतवापनः||२१|| धृतिस्मृतिबलं कृत्वा श्रद्दधानः समाहितः| विधूय मानसान् दोषान् मैत्रीं भूतेषु चिन्तयन्||२२|| देवताः पूजयित्वाऽग्रे द्विजातींश्च प्रदक्षिणम्| देवगोब्राह्मणान् कृत्वा ततस्तां प्रविशेत् कुटीम्||२३|| तस्यां संशोधनैः शुद्धः सुखी जातबलः पुनः| रसायनं प्रयुञ्जीत तत्प्रवक्ष्यामि शोधनम्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (25-28) · Śloka 28
હરીતકીનાં ચૂર્ણાનિ સૈન્ધવામલકે ગુડમ્| વચાં વિડઙ્ગં રજનીં પિપ્પલીં વિશ્વભેષજમ્||૨૫|| પિબેદુષ્ણામ્બુના જન્તુઃ સ્નેહસ્વેદોપપાદિતઃ| તેન શુદ્ધશરીરાય કૃતસંસર્જનાય ચ||૨૬|| ત્રિરાત્રં યાવકં દદ્યાત્ પઞ્ચાહં વાઽપિ સર્પિષા| સપ્તાહં વા પુરાણસ્ય યાવચ્છુદ્ધેસ્તુ વર્ચસઃ||૨૭|| શુદ્ધકોષ્ઠં તુ તં જ્ઞાત્વા રસાયનમુપાચરેત્| વયઃપ્રકૃતિસાત્મ્યજ્ઞો યૌગિકં યસ્ય યદ્ભવેત્||૨૮||
हरीतकीनां चूर्णानि सैन्धवामलके गुडम्| वचां विडङ्गं रजनीं पिप्पलीं विश्वभेषजम्||२५|| पिबेदुष्णाम्बुना जन्तुः स्नेहस्वेदोपपादितः| तेन शुद्धशरीराय कृतसंसर्जनाय च||२६|| त्रिरात्रं यावकं दद्यात् पञ्चाहं वाऽपि सर्पिषा| सप्ताहं वा पुराणस्य यावच्छुद्धेस्तु वर्चसः||२७|| शुद्धकोष्ठं तु तं ज्ञात्वा रसायनमुपाचरेत्| वयःप्रकृतिसात्म्यज्ञो यौगिकं यस्य यद्भवेत्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (29-37) · Śloka 37
હરીતકીં પઞ્ચરસામુષ્ણામલવણાં શિવામ્| દોષાનુલોમનીં લઘ્વીં વિદ્યાદ્દીપનપાચનીમ્||૨૯|| આયુષ્યાં પૌષ્ટિકીં ધન્યાં વયસઃ સ્થાપનીં પરામ્| સર્વરોગપ્રશમનીં બુદ્ધીન્દ્રિયબલપ્રદામ્||૩૦|| કુષ્ઠં ગુલ્મમુદાવર્તં શોષં પાણ્ડ્વામયં મદમ્| અર્શાંસિ ગ્રહણીદોષં પુરાણં વિષમજ્વરમ્||૩૧|| હૃદ્રોગં સશિરોરોગમતીસારમરોચકમ્| કાસં પ્રમેહમાનાહં પ્લીહાનમુદરં નવમ્||૩૨|| કફપ્રસેકં વૈસ્વર્યં વૈવર્ણ્યં કામલાં ક્રિમીન્| શ્વયથું તમકં છર્દિં ક્લૈબ્યમઙ્ગાવસાદનમ્||૩૩|| સ્રોતોવિબન્ધાન્ વિવિધાન્ પ્રલેપં હૃદયોરસોઃ| સ્મૃતિબુદ્ધિપ્રમોહં ચ જયેચ્છીઘ્રં હરીતકી||૩૪|| (અજીર્ણિનો રૂક્ષભુજઃ સ્ત્રીમદ્યવિષકર્શિતાઃ| સેવેરન્નાભયામેતે ક્ષુત્તૃષ્ણોષ્ણાર્દિતાશ્ચ યે)||૩૫|| તાન્ ગુણાંસ્તાનિ કર્માણિ વિદ્યાદામલકીષ્વપિ| યાન્યુક્તાનિ હરીતક્યા વીર્યસ્ય તુ વિપર્યયઃ||૩૬|| અતશ્ચામૃતકલ્પાનિ વિદ્યાત્ કર્મભિરીદૃશૈઃ| હરીતકીનાં શસ્યાનિ ભિષગામલકસ્ય ચ||૩૭||
हरीतकीं पञ्चरसामुष्णामलवणां शिवाम्| दोषानुलोमनीं लघ्वीं विद्याद्दीपनपाचनीम्||२९|| आयुष्यां पौष्टिकीं धन्यां वयसः स्थापनीं पराम्| सर्वरोगप्रशमनीं बुद्धीन्द्रियबलप्रदाम्||३०|| कुष्ठं गुल्ममुदावर्तं शोषं पाण्ड्वामयं मदम्| अर्शांसि ग्रहणीदोषं पुराणं विषमज्वरम्||३१|| हृद्रोगं सशिरोरोगमतीसारमरोचकम्| कासं प्रमेहमानाहं प्लीहानमुदरं नवम्||३२|| कफप्रसेकं वैस्वर्यं वैवर्ण्यं कामलां क्रिमीन्| श्वयथुं तमकं छर्दिं क्लैब्यमङ्गावसादनम्||३३|| स्रोतोविबन्धान् विविधान् प्रलेपं हृदयोरसोः| स्मृतिबुद्धिप्रमोहं च जयेच्छीघ्रं हरीतकी||३४|| (अजीर्णिनो रूक्षभुजः स्त्रीमद्यविषकर्शिताः| सेवेरन्नाभयामेते क्षुत्तृष्णोष्णार्दिताश्च ये)||३५|| तान् गुणांस्तानि कर्माणि विद्यादामलकीष्वपि| यान्युक्तानि हरीतक्या वीर्यस्य तु विपर्ययः||३६|| अतश्चामृतकल्पानि विद्यात् कर्मभिरीदृशैः| हरीतकीनां शस्यानि भिषगामलकस्य च||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (38-40) · Śloka 40
ઓષધીનાં પરા ભૂમિર્હિમવાઞ્ શૈલસત્તમઃ| તસ્માત્ફલાનિ તજ્જાનિ ગ્રાહયેત્કાલજાનિ તુ||૩૮|| આપૂર્ણરસવીર્યાણિ કાલે કાલે યથાવિધિ| આદિત્યપવનચ્છાયાસલિલપ્રીણિતાનિ ચ||૩૯|| યાન્યજગ્ધાન્યપૂતીનિ નિર્વ્રણાન્યગદાનિ ચ| તેષાં પ્રયોગં વક્ષ્યામિ ફલાનાં કર્મ ચોત્તમમ્||૪૦||
ओषधीनां परा भूमिर्हिमवाञ् शैलसत्तमः| तस्मात्फलानि तज्जानि ग्राहयेत्कालजानि तु||३८|| आपूर्णरसवीर्याणि काले काले यथाविधि| आदित्यपवनच्छायासलिलप्रीणितानि च||३९|| यान्यजग्धान्यपूतीनि निर्व्रणान्यगदानि च| तेषां प्रयोगं वक्ष्यामि फलानां कर्म चोत्तमम्||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (41-57) · Śloka 57
પઞ્ચાનાં પઞ્ચમૂલાનાં ભાગાન્ દશપલોન્મિતાન્| હરીતકીસહસ્રં ચ ત્રિગુણામલકં નવમ્||૪૧|| વિદારિગન્ધાં બૃહતીં પૃશ્નિપર્ણીં નિદિગ્ધિકામ્| વિદ્યાદ્વિદારિગન્ધાદ્યં શ્વદંષ્ટ્રાપઞ્ચમં ગણમ્||૪૨|| બિલ્વાગ્નિમન્થશ્યોનાકં કાશ્મર્યમથ પાટલામ્| પુનર્નવાં શૂર્પપર્ણ્યૌ બલામેરણ્ડમેવ ચ||૪૩|| જીવકર્ષભકૌ મેદાં જીવન્તીં સશતાવરીમ્| શરેક્ષુદર્ભકાશાનાં શાલીનાં મૂલમેવ ચ||૪૪|| ઇત્યેષાં પઞ્ચમૂલાનાં પઞ્ચાનામુપકલ્પયેત્| ભાગાન્ યથોક્તાંસ્તત્સર્વં સાધ્યં દશગુણેઽમ્ભસિ||૪૫|| દશભાગાવશેષં તુ પૂતં તં ગ્રાહયેદ્રસમ્| હરીતકીશ્ચ તાઃ સર્વાઃ સર્વાણ્યામલકાનિ ચ||૪૬|| તાનિ સર્વાણ્યનસ્થીનિ ફલાન્યાપોથ્ય કૂર્ચનૈઃ| વિનીય તસ્મિન્નિર્યૂહે ચૂર્ણાનીમાનિ દાપયેત્||૪૭|| મણ્ડૂકપર્ણ્યાઃ પિપ્પલ્યાઃ શઙ્ખપુષ્પ્યાઃ પ્લવસ્ય ચ| મુસ્તાનાં સવિડઙ્ગાનાં ચન્દનાગુરુણોસ્તથા||૪૮|| મધુકસ્ય હરિદ્રાયા વચાયાઃ કનકસ્ય ચ| ભાગાંશ્ચતુષ્પલાન્ કૃત્વા સૂક્ષ્મૈલાયાસ્ત્વચસ્તથા||૪૯|| સિતોપલાસહસ્રં ચ ચૂર્ણિતં તુલયાઽધિકમ્| તૈલસ્ય દ્વ્યાઢકં તત્ર દદ્યાત્ત્રીણિ ચ સર્પિષઃ||૫૦|| સાધ્યમૌદુમ્બરે પાત્રે તત્ સર્વં મૃદુનાઽગ્નિના| જ્ઞાત્વા લેહ્યમદગ્ધં ચ શીતં ક્ષૌદ્રેણ સંસૃજેત્||૫૧|| ક્ષૌદ્રપ્રમાણં સ્નેહાર્ધં તત્ સર્વં ઘૃતભાજને| તિષ્ઠેત્સમ્મૂર્ચ્છિતં તસ્ય માત્રાં કાલે પ્રયોજયેત્||૫૨|| યા નોપરુન્ધ્યાદાહારમેકં માત્રા જરાં પ્રતિ| ષષ્ટિકઃ પયસા ચાત્ર જીર્ણે ભોજનમિષ્યતે||૫૩|| વૈખાનસા વાલખિલ્યાસ્તથા ચાન્યે તપોધનાઃ| રસાયનમિદં પ્રાશ્ય બભૂવુરમિતાયુષઃ||૫૪|| મુક્ત્વા જીર્ણં વપુશ્ચાગ્ર્યમવાપુસ્તરુણં વયઃ| વીતતન્દ્રાક્લમશ્વાસા નિરાતઙ્કાઃ સમાહિતાઃ||૫૫|| મેધાસ્મૃતિબલોપેતાશ્ચિરરાત્રં તપોધનાઃ| બ્રાહ્મં તપો બ્રહ્મચર્યં ચેરુશ્ચાત્યન્તનિષ્ઠયા||૫૬|| રસાયનમિદં બ્રાહ્મમાયુષ્કામઃ પ્રયોજયેત્| દીર્ઘમાયુર્વયશ્ચાગ્ર્યં કામાંશ્ચેષ્ટાન્ સમશ્નુતે||૫૭|| (ઇતિ બ્રાહ્મરસાયનમ્)|
पञ्चानां पञ्चमूलानां भागान् दशपलोन्मितान्| हरीतकीसहस्रं च त्रिगुणामलकं नवम्||४१|| विदारिगन्धां बृहतीं पृश्निपर्णीं निदिग्धिकाम्| विद्याद्विदारिगन्धाद्यं श्वदंष्ट्रापञ्चमं गणम्||४२|| बिल्वाग्निमन्थश्योनाकं काश्मर्यमथ पाटलाम्| पुनर्नवां शूर्पपर्ण्यौ बलामेरण्डमेव च||४३|| जीवकर्षभकौ मेदां जीवन्तीं सशतावरीम्| शरेक्षुदर्भकाशानां शालीनां मूलमेव च||४४|| इत्येषां पञ्चमूलानां पञ्चानामुपकल्पयेत्| भागान् यथोक्तांस्तत्सर्वं साध्यं दशगुणेऽम्भसि||४५|| दशभागावशेषं तु पूतं तं ग्राहयेद्रसम्| हरीतकीश्च ताः सर्वाः सर्वाण्यामलकानि च||४६|| तानि सर्वाण्यनस्थीनि फलान्यापोथ्य कूर्चनैः| विनीय तस्मिन्निर्यूहे चूर्णानीमानि दापयेत्||४७|| मण्डूकपर्ण्याः पिप्पल्याः शङ्खपुष्प्याः प्लवस्य च| मुस्तानां सविडङ्गानां चन्दनागुरुणोस्तथा||४८|| मधुकस्य हरिद्राया वचायाः कनकस्य च| भागांश्चतुष्पलान् कृत्वा सूक्ष्मैलायास्त्वचस्तथा||४९|| सितोपलासहस्रं च चूर्णितं तुलयाऽधिकम्| तैलस्य द्व्याढकं तत्र दद्यात्त्रीणि च सर्पिषः||५०|| साध्यमौदुम्बरे पात्रे तत् सर्वं मृदुनाऽग्निना| ज्ञात्वा लेह्यमदग्धं च शीतं क्षौद्रेण संसृजेत्||५१|| क्षौद्रप्रमाणं स्नेहार्धं तत् सर्वं घृतभाजने| तिष्ठेत्सम्मूर्च्छितं तस्य मात्रां काले प्रयोजयेत्||५२|| या नोपरुन्ध्यादाहारमेकं मात्रा जरां प्रति| षष्टिकः पयसा चात्र जीर्णे भोजनमिष्यते||५३|| वैखानसा वालखिल्यास्तथा चान्ये तपोधनाः| रसायनमिदं प्राश्य बभूवुरमितायुषः||५४|| मुक्त्वा जीर्णं वपुश्चाग्र्यमवापुस्तरुणं वयः| वीततन्द्राक्लमश्वासा निरातङ्काः समाहिताः||५५|| मेधास्मृतिबलोपेताश्चिररात्रं तपोधनाः| ब्राह्मं तपो ब्रह्मचर्यं चेरुश्चात्यन्तनिष्ठया||५६|| रसायनमिदं ब्राह्ममायुष्कामः प्रयोजयेत्| दीर्घमायुर्वयश्चाग्र्यं कामांश्चेष्टान् समश्नुते||५७|| (इति ब्राह्मरसायनम्)|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (58-61) · Śloka 61
યથોક્તગુણાનામામલકાનાં સહસ્રં પિષ્ટસ્વેદનવિધિના પયસ ઊષ્મણા સુસ્વિન્નમનાતપશુષ્કમનસ્થિ ચૂર્ણયેત્| તદામલકસહસ્રસ્વરસપરિપીતં સ્થિરાપુનર્નવાજીવન્તીનાગબલાબ્રહ્મસુવર્ચલામણ્ડૂકપર્ણીશતાવરીશઙ્ખપુષ્પીપિપ્પલીવચાવિડઙ્ગસ્વયઙ્ગુપ્તામૃતા- ચન્દનાગુરુમધુકમધૂકપુષ્પોત્પલપદ્મમાલતીયુવતીયૂથિકાચૂર્ણાષ્ટભાગસંયુક્તં પુનર્નાગબલાસહસ્રપલસ્વરસપરિપીતમનાતપશુષ્કં દ્વિગુણિતસર્પિષા ક્ષૌદ્રસર્પિષા વા ક્ષુદ્રગુડાકૃતિં કૃત્વા શુચૌ દૃઢે ઘૃતભાવિતે કુમ્ભે ભસ્મરાશેરધઃ સ્થાપયેદન્તર્ભૂમેઃ પક્ષં કૃતરક્ષાવિધાનમથર્વવેદવિદા, પક્ષાત્યયે ચોદ્ધૃત્ય કનકરજતતામ્રપ્રવાલકાલાયસચૂર્ણાષ્ટભાગસંયુક્તમર્ધકર્ષવૃદ્ધ્યા યથોક્તેન વિધિના પ્રાતઃ પ્રાતઃ પ્રયુઞ્જાનોઽગ્નિબલમભિસમીક્ષ્ય, જીર્ણે ચ ષષ્ટિકં પયસા સસર્પિષ્કમુપસેવમાનો યથોક્તાન્ ગુણાન્ સમશ્નુત ઇતિ||૫૮|| ભવન્તિ ચાત્ર- ઇદં રસાયનં બ્રાહ્મં મહર્ષિગણસેવિતમ્| ભવત્યરોગો દીર્ઘાયુઃ પ્રયુઞ્જાનો મહાબલઃ||૫૯|| કાન્તઃ પ્રજાનાં સિદ્ધાર્થશ્ચન્દ્રાદિત્યસમદ્યુતિઃ| શ્રુતં ધારયતે સત્ત્વમાર્ષં ચાસ્ય પ્રવર્તતે||૬૦|| ધરણીધરસારશ્ચ વાયુના સમવિક્રમઃ| સ ભવત્યવિષં ચાસ્ય ગાત્રે સમ્પદ્યતે વિષમ્||૬૧|| (ઇતિ દ્વિતીયં બ્રાહ્મરસાયનમ્)|
यथोक्तगुणानामामलकानां सहस्रं पिष्टस्वेदनविधिना पयस ऊष्मणा सुस्विन्नमनातपशुष्कमनस्थि चूर्णयेत्| तदामलकसहस्रस्वरसपरिपीतं स्थिरापुनर्नवाजीवन्तीनागबलाब्रह्मसुवर्चलामण्डूकपर्णीशतावरीशङ्खपुष्पीपिप्पलीवचाविडङ्गस्वयङ्गुप्तामृता- चन्दनागुरुमधुकमधूकपुष्पोत्पलपद्ममालतीयुवतीयूथिकाचूर्णाष्टभागसंयुक्तं पुनर्नागबलासहस्रपलस्वरसपरिपीतमनातपशुष्कं द्विगुणितसर्पिषा क्षौद्रसर्पिषा वा क्षुद्रगुडाकृतिं कृत्वा शुचौ दृढे घृतभाविते कुम्भे भस्मराशेरधः स्थापयेदन्तर्भूमेः पक्षं कृतरक्षाविधानमथर्ववेदविदा, पक्षात्यये चोद्धृत्य कनकरजतताम्रप्रवालकालायसचूर्णाष्टभागसंयुक्तमर्धकर्षवृद्ध्या यथोक्तेन विधिना प्रातः प्रातः प्रयुञ्जानोऽग्निबलमभिसमीक्ष्य, जीर्णे च षष्टिकं पयसा ससर्पिष्कमुपसेवमानो यथोक्तान् गुणान् समश्नुत इति||५८|| भवन्ति चात्र- इदं रसायनं ब्राह्मं महर्षिगणसेवितम्| भवत्यरोगो दीर्घायुः प्रयुञ्जानो महाबलः||५९|| कान्तः प्रजानां सिद्धार्थश्चन्द्रादित्यसमद्युतिः| श्रुतं धारयते सत्त्वमार्षं चास्य प्रवर्तते||६०|| धरणीधरसारश्च वायुना समविक्रमः| स भवत्यविषं चास्य गात्रे सम्पद्यते विषम्||६१|| (इति द्वितीयं ब्राह्मरसायनम्)|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (62-74) · Śloka 74
બિલ્વોઽગ્નિમન્થઃ શ્યોનાકઃ કાશ્મર્યઃ પાટલિર્બલા| પર્ણ્યશ્ચતસ્રઃ પિપ્પલ્યઃ શ્વદંષ્ટ્રા બૃહતીદ્વયમ્||૬૨|| શૃઙ્ગી તામલકી દ્રાક્ષા જીવન્તી પુષ્કરાગુરુ| અભયા ચામૃતા ઋદ્ધિર્જીવકર્ષભકૌ શટી||૬૩|| મુસ્તં પુનર્નવા મેદા સૈલા ચન્દનમુત્પલમ્| વિદારી વૃષમૂલાનિ કાકોલી કાકનાસિકા||૬૪|| એષાં પલોન્મિતાન્ ભાગાઞ્છતાન્યામલકસ્ય ચ| પઞ્ચ દદ્યાત્તદૈકધ્યં જલદ્રોણે વિપાચયેત્||૬૫|| જ્ઞાત્વા ગતરસાન્યેતાન્યૌષધાન્યથ તં રસમ્| તચ્ચામલકમુદ્ધૃત્ય નિષ્કુલં તૈલસર્પિષોઃ||૬૬|| પલદ્વાદશકે ભૃષ્ટ્વા દત્ત્વા ચાર્ધતુલાં ભિષક્| મત્સ્યણ્ડિકાયાઃ પૂતાયા લેહવત્સાધુ સાધયેત્||૬૭|| ષટ્પલં મધુનશ્ચાત્ર સિદ્ધશીતે પ્રદાપયેત્| ચતુષ્પલં તુગાક્ષીર્યાઃ પિપ્પલીદ્વિપલં તથા||૬૮|| પલમેકં નિદધ્યાચ્ચ ત્વગેલાપત્રકેશરાત્| ઇત્યયં ચ્યવનપ્રાશઃ પરમુક્તો રસાયનઃ||૬૯|| કાસશ્વાસહરશ્ચૈવ વિશેષેણોપદિશ્યતે| ક્ષીણક્ષતાનાં વૃદ્ધાનાં બાલાનાં ચાઙ્ગવર્ધનઃ||૭૦|| સ્વરક્ષયમુરોરોગં હૃદ્રોગં વાતશોણિતમ્| પિપાસાં મૂત્રશુક્રસ્થાન્ દોષાંશ્ચાપ્યપકર્ષતિ||૭૧|| અસ્ય માત્રાં પ્રયુઞ્જીત યોપરુન્ધ્યાન્ન ભોજનમ્| અસ્ય પ્રયોગાચ્ચ્યવનઃ સુવૃદ્ધોઽભૂત્ પુનર્યુવા||૭૨|| મેધાં સ્મૃતિં કાન્તિમનામયત્વમાયુઃપ્રકર્ષં બલમિન્દ્રિયાણામ્| સ્ત્રીષુ પ્રહર્ષં પરમગ્નિવૃદ્ધિં વર્ણપ્રસાદં પવનાનુલોમ્યમ્||૭૩|| રસાયનસ્યાસ્ય નરઃ પ્રયોગાલ્લભેત જીર્ણોઽપિ કુટીપ્રવેશાત્| જરાકૃતં રૂપમપાસ્ય સર્વં બિભર્તિ રૂપં નવયૌવનસ્ય||૭૪|| (ઇતિ ચ્યવનપ્રાશઃ)|
बिल्वोऽग्निमन्थः श्योनाकः काश्मर्यः पाटलिर्बला| पर्ण्यश्चतस्रः पिप्पल्यः श्वदंष्ट्रा बृहतीद्वयम्||६२|| शृङ्गी तामलकी द्राक्षा जीवन्ती पुष्करागुरु| अभया चामृता ऋद्धिर्जीवकर्षभकौ शटी||६३|| मुस्तं पुनर्नवा मेदा सैला चन्दनमुत्पलम्| विदारी वृषमूलानि काकोली काकनासिका||६४|| एषां पलोन्मितान् भागाञ्छतान्यामलकस्य च| पञ्च दद्यात्तदैकध्यं जलद्रोणे विपाचयेत्||६५|| ज्ञात्वा गतरसान्येतान्यौषधान्यथ तं रसम्| तच्चामलकमुद्धृत्य निष्कुलं तैलसर्पिषोः||६६|| पलद्वादशके भृष्ट्वा दत्त्वा चार्धतुलां भिषक्| मत्स्यण्डिकायाः पूताया लेहवत्साधु साधयेत्||६७|| षट्पलं मधुनश्चात्र सिद्धशीते प्रदापयेत्| चतुष्पलं तुगाक्षीर्याः पिप्पलीद्विपलं तथा||६८|| पलमेकं निदध्याच्च त्वगेलापत्रकेशरात्| इत्ययं च्यवनप्राशः परमुक्तो रसायनः||६९|| कासश्वासहरश्चैव विशेषेणोपदिश्यते| क्षीणक्षतानां वृद्धानां बालानां चाङ्गवर्धनः||७०|| स्वरक्षयमुरोरोगं हृद्रोगं वातशोणितम्| पिपासां मूत्रशुक्रस्थान् दोषांश्चाप्यपकर्षति||७१|| अस्य मात्रां प्रयुञ्जीत योपरुन्ध्यान्न भोजनम्| अस्य प्रयोगाच्च्यवनः सुवृद्धोऽभूत् पुनर्युवा||७२|| मेधां स्मृतिं कान्तिमनामयत्वमायुःप्रकर्षं बलमिन्द्रियाणाम्| स्त्रीषु प्रहर्षं परमग्निवृद्धिं वर्णप्रसादं पवनानुलोम्यम्||७३|| रसायनस्यास्य नरः प्रयोगाल्लभेत जीर्णोऽपि कुटीप्रवेशात्| जराकृतं रूपमपास्य सर्वं बिभर्ति रूपं नवयौवनस्य||७४|| (इति च्यवनप्राशः)|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (75) · Śloka 75
અથામલકહરીતકીનામામલકબિભીતકાનાં હરીતકીબિભીતકાનામામલકહરીતકીબિભીતકાનાં વા પલાશત્વગવનદ્ધાનાં મૃદાઽવલિપ્તાનાં કુકૂલસ્વિન્નાનામકુલકાનાં પલસહસ્રમુલૂખલે સમ્પોથ્ય દધિઘૃતમધુપલલતૈલશર્કરાસંયુક્તં ભક્ષયેદનન્નભુગ્યથોક્તેન વિધિના; તસ્યાન્તે યવાગ્વાદિભિઃ પ્રત્યવસ્થાપનમ્ , અભ્યઙ્ગોત્સાદનં સર્પિષા યવચૂર્ણૈશ્ચ, અયં ચ રસાયનપ્રયોગપ્રકર્ષો દ્વિસ્તાવદગ્નિબલમભિસમીક્ષ્ય , પ્રતિભોજનં યૂષેણ પયસા વા ષષ્ટિકઃ સસર્પિષ્કઃ, અતઃ પરં યથાસુખવિહારઃ કામભક્ષ્યઃ સ્યાત્| અનેન પ્રયોગેણર્ષયઃ પુનર્યુવત્વમવાપુર્બભૂવુશ્ચાનેકવર્ષશતજીવિનો નિર્વિકારાઃ પરં શરીરબુદ્ધીન્દ્રિયબલસમુદિતાશ્ચેરુશ્ચાત્યન્તનિષ્ઠયા તપઃ||૭૫|| (ઇતિ ચતુર્થામલકરસાયનમ્)|
अथामलकहरीतकीनामामलकबिभीतकानां हरीतकीबिभीतकानामामलकहरीतकीबिभीतकानां वा पलाशत्वगवनद्धानां मृदाऽवलिप्तानां कुकूलस्विन्नानामकुलकानां पलसहस्रमुलूखले सम्पोथ्य दधिघृतमधुपललतैलशर्करासंयुक्तं भक्षयेदनन्नभुग्यथोक्तेन विधिना; तस्यान्ते यवाग्वादिभिः प्रत्यवस्थापनम् , अभ्यङ्गोत्सादनं सर्पिषा यवचूर्णैश्च, अयं च रसायनप्रयोगप्रकर्षो द्विस्तावदग्निबलमभिसमीक्ष्य , प्रतिभोजनं यूषेण पयसा वा षष्टिकः ससर्पिष्कः, अतः परं यथासुखविहारः कामभक्ष्यः स्यात्| अनेन प्रयोगेणर्षयः पुनर्युवत्वमवापुर्बभूवुश्चानेकवर्षशतजीविनो निर्विकाराः परं शरीरबुद्धीन्द्रियबलसमुदिताश्चेरुश्चात्यन्तनिष्ठया तपः||७५|| (इति चतुर्थामलकरसायनम्)|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (76) · Śloka 76
હરીતક્યામલકબિભીતકપઞ્ચપઞ્ચમૂલનિર્યૂહે પિપ્પલીમધુકમધૂકકાકોલીક્ષીરકાકોલ્યાત્મગુપ્તાજીવકર્ષભકક્ષીરશુક્લાકલ્કસમ્પ્રયુક્તેન વિદારીસ્વરસેન ક્ષીરાષ્ટગુણસમ્પ્રયુક્તેન ચ સર્પિષઃ કુમ્ભં સાધયિત્વા પ્રયુઞ્જાનોઽગ્નિબલસમાં માત્રાં જીર્ણે ચ ક્ષીરસર્પિર્ભ્યાં શાલિષષ્ટિકમુષ્ણોદકાનુપાનમશ્નઞ્જરાવ્યાધિપાપાભિચારવ્યપગતભયઃ શરીરેન્દ્રિયબુદ્ધિબલમતુલમુપલભ્યાપ્રતિહતસર્વારમ્ભઃ પરમાયુરનવાપ્નુયાત્||૭૬|| (ઇતિ પઞ્ચમો હરીતકીયોગઃ)|
हरीतक्यामलकबिभीतकपञ्चपञ्चमूलनिर्यूहे पिप्पलीमधुकमधूककाकोलीक्षीरकाकोल्यात्मगुप्ताजीवकर्षभकक्षीरशुक्लाकल्कसम्प्रयुक्तेन विदारीस्वरसेन क्षीराष्टगुणसम्प्रयुक्तेन च सर्पिषः कुम्भं साधयित्वा प्रयुञ्जानोऽग्निबलसमां मात्रां जीर्णे च क्षीरसर्पिर्भ्यां शालिषष्टिकमुष्णोदकानुपानमश्नञ्जराव्याधिपापाभिचारव्यपगतभयः शरीरेन्द्रियबुद्धिबलमतुलमुपलभ्याप्रतिहतसर्वारम्भः परमायुरनवाप्नुयात्||७६|| (इति पञ्चमो हरीतकीयोगः)|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (77-80) · Śloka 80
હરીતક્યામલકબિભીતકહરિદ્રાસ્થિરાબલાવિડઙ્ગામૃતવલ્લીવિશ્વભેષજમધુકપિપ્પલીસોમવલ્કસિદ્ધેન ક્ષીરસર્પિષા મધુશર્કરાભ્યામપિ ચ સન્નીયામલકસ્વરસશતપરિપીતમામલકચૂર્ણમયશ્ચૂર્ણચતુર્ભાગસમ્પ્રયુક્તં પાણિતલમાત્રં પ્રાતઃ પ્રાતઃ પ્રાશ્ય યથોક્તેન વિધિના સાયં મુદ્ગયૂષેણ પયસા વા સસર્પિષ્કં શાલિષષ્ટિકાન્નમશ્નીયાત્, ત્રિવર્ષપ્રયોગાદસ્ય વર્ષશતમજરં વયસ્તિષ્ઠતિ, શ્રુતમવતિષ્ઠતે, સર્વામયાઃ પ્રશામ્યન્તિ, વિષમવિષં ભવતિ ગાત્રે, ગાત્રમશ્મવત્ સ્થિરીભવતિ, અધૃષ્યો ભૂતાનાં ભવતિ||૭૭|| ભવન્તિ ચાત્ર- યથાઽમરાણામમૃતં યથા ભોગવતાં સુધા| તથાઽભવન્મહર્ષીણાં રસાયનવિધિઃ પુરા||૭૮|| ન જરાં ન ચ દૌર્બલ્યં નાતુર્યં નિધનં ન ચ| જગ્મુર્વર્ષસહસ્રાણિ રસાયનપરાઃ પુરા||૭૯|| ન કેવલં દીર્ઘમિહાયુરશ્નુતે રસાયનં યો વિધિવન્નિષેવતે| ગતિં સ દેવર્ષિનિષેવિતાં શુભાં પ્રપદ્યતે બ્રહ્મ તથેતિ ચાક્ષયમ્ ||૮૦||
हरीतक्यामलकबिभीतकहरिद्रास्थिराबलाविडङ्गामृतवल्लीविश्वभेषजमधुकपिप्पलीसोमवल्कसिद्धेन क्षीरसर्पिषा मधुशर्कराभ्यामपि च सन्नीयामलकस्वरसशतपरिपीतमामलकचूर्णमयश्चूर्णचतुर्भागसम्प्रयुक्तं पाणितलमात्रं प्रातः प्रातः प्राश्य यथोक्तेन विधिना सायं मुद्गयूषेण पयसा वा ससर्पिष्कं शालिषष्टिकान्नमश्नीयात्, त्रिवर्षप्रयोगादस्य वर्षशतमजरं वयस्तिष्ठति, श्रुतमवतिष्ठते, सर्वामयाः प्रशाम्यन्ति, विषमविषं भवति गात्रे, गात्रमश्मवत् स्थिरीभवति, अधृष्यो भूतानां भवति||७७|| भवन्ति चात्र- यथाऽमराणाममृतं यथा भोगवतां सुधा| तथाऽभवन्महर्षीणां रसायनविधिः पुरा||७८|| न जरां न च दौर्बल्यं नातुर्यं निधनं न च| जग्मुर्वर्षसहस्राणि रसायनपराः पुरा||७९|| न केवलं दीर्घमिहायुरश्नुते रसायनं यो विधिवन्निषेवते| गतिं स देवर्षिनिषेवितां शुभां प्रपद्यते ब्रह्म तथेति चाक्षयम् ||८०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (81) · Śloka 81
તત્ર શ્લોકઃ- અભયામલકીયેઽસ્મિન્ ષડ્યોગાઃ પરિકીર્તિતાઃ| રસાયનાનાં સિદ્ધાનામાયુર્યૈરનુવર્તતે||૮૧||
तत्र श्लोकः- अभयामलकीयेऽस्मिन् षड्योगाः परिकीर्तिताः| रसायनानां सिद्धानामायुर्यैरनुवर्तते||८१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 1
ઇત્યગ્નિવેશકૃતે તન્ત્રે ચરકપ્રતિસંસ્કૃતે ચિકિત્સાસ્થાને રસાયનાધ્યાયેઽભયામલકીયો નામ રસાયનપાદઃ પ્રથમઃ||૧||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते चिकित्सास्थाने रसायनाध्यायेऽभयामलकीयो नाम रसायनपादः प्रथमः||१||
🔊 Audio coming soon