Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤਸ੍ਤਸ੍ਣਾਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧|| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨||
View original
अथातस्तृष्णाचिकित्सितं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
28. tr̥ṣṇācikitsitam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਜ੍ਞਾਨਪ੍ਰਸ਼ਮਤਪੋਭਿਃ ਖ੍ਯਾਤੋਤ੍ਰਿਸੁਤੋ ਜਗਦ੍ਧਿਤੇਭਿਰਤਃ| ਤਸ੍ਣਾਨਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਮਾਰ੍ਥਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਪ੍ਰਾਹ ਪਞ੍ਚਾਨਾਮ੍||੩||
View original
ज्ञानप्रशमतपोभिः ख्यातोऽत्रिसुतो जगद्धितेऽभिरतः| तृष्णानां प्रशमार्थं चिकित्सितं प्राह पञ्चानाम्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4-7) · Śloka 7
ਕ੍ਸੋਭਾਦ੍ਭਯਾਚ੍ਛ੍ਰਮਾਦਪਿ ਸ਼ੋਕਾਤ੍ਕ੍ਰੋਧਾਦ੍ਵਿਲਙ੍ਘਨਾਨ੍ਮਦ੍ਯਾਤ੍| ਕ੍ਸਾਰਾਮ੍ਲਲਵਣਕਟੁਕੋਸ੍ਣਰੂਕ੍ਸਸ਼ੁਸ੍ਕਾਨ੍ਨਸੇਵਾਭਿਃ||੪|| ਧਾਤੁਕ੍ਸਯਗਦਕਰ੍ਸਣਵਮਨਾਦ੍ਯਤਿਯੋਗਸੂਰ੍ਯਸਨ੍ਤਾਪੈਃ| ਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲੌ ਪ੍ਰਵਦ੍ਧੌ ਸੌਮ੍ਯਾਨ੍ਧਾਤੂਂਸ਼੍ਚ ਸ਼ੋਸਯਤਃ||੫|| ਰਸਵਾਹਿਨੀਸ਼੍ਚ ਨਾਲੀਰ੍ਜਿਹ੍ਵਾਮੂਲਗਲਤਾਲੁਕਕ੍ਲੋਮ੍ਨਃ | ਸਂਸ਼ੋਸ੍ਯ ਨਣਾਂ ਦੇਹੇ ਕੁਰੁਤਸ੍ਤਸ੍ਣਾਂ ਮਹਾਬਲਾਵੇਤੌ||੬|| ਪੀਤਂ ਪੀਤਂ ਹਿ ਜਲਂ ਸ਼ੋਸਯਤਸ੍ਤਾਵਤੋ ਨ ਯਾਤਿ ਸ਼ਮਮ੍| ਘੋਰਵ੍ਯਾਧਿਕਸ਼ਾਨਾਂ ਪ੍ਰਭਵਤ੍ਯੁਪਸਰ੍ਗਭੂਤਾ ਸਾ||੭||
View original
क्षोभाद्भयाच्छ्रमादपि शोकात्क्रोधाद्विलङ्घनान्मद्यात्| क्षाराम्ललवणकटुकोष्णरूक्षशुष्कान्नसेवाभिः||४|| धातुक्षयगदकर्षणवमनाद्यतियोगसूर्यसन्तापैः| पित्तानिलौ प्रवृद्धौ सौम्यान्धातूंश्च शोषयतः||५|| रसवाहिनीश्च नालीर्जिह्वामूलगलतालुकक्लोम्नः | संशोष्य नृणां देहे कुरुतस्तृष्णां महाबलावेतौ||६|| पीतं पीतं हि जलं शोषयतस्तावतो न याति शमम्| घोरव्याधिकृशानां प्रभवत्युपसर्गभूता सा||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (8) · Śloka 8
ਪ੍ਰਾਗ੍ਰੂਪਂ ਮੁਖਸ਼ੋਸਃ, ਸ੍ਵਲਕ੍ਸਣਂ ਸਰ੍ਵਦਾਮ੍ਬੁਕਾਮਿਤ੍ਵਮ੍| ਤਸ੍ਣਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵਾਸਾਂ ਲਿਙ੍ਗਾਨਾਂ ਲਾਘਵਮਪਾਯਃ||੮||
View original
प्राग्रूपं मुखशोषः, स्वलक्षणं सर्वदाऽम्बुकामित्वम्| तृष्णानां सर्वासां लिङ्गानां लाघवमपायः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (9-10) · Śloka 10
ਮੁਖਸ਼ੋਸਸ੍ਵਰਭੇਦਭ੍ਰਮਸਨ੍ਤਾਪਪ੍ਰਲਾਪਸਂਸ੍ਤਮ੍ਭਾਨ੍| ਤਾਲ੍ਵੋਸ੍ਠਕਣ੍ਠਜਿਹ੍ਵਾਕਰ੍ਕਸ਼ਤਾਂ ਚਿਤ੍ਤਨਾਸ਼ਂ ਚ||੯|| ਜਿਹ੍ਵਾਨਿਰ੍ਗਮਮਰੁਚਿਂ ਬਾਧਿਰ੍ਯਂ ਮਰ੍ਮਦੂਯਨਂ ਸਾਦਮ੍| ਤਸ੍ਣੋਦ੍ਭੂਤਾ ਕੁਰੁਤੇ, ਪਞ੍ਚਵਿਧਾਂ ਲਿਙ੍ਗਤਃ ਸ਼ਣੁ ਤਾਮ੍||੧੦||
View original
मुखशोषस्वरभेदभ्रमसन्तापप्रलापसंस्तम्भान्| ताल्वोष्ठकण्ठजिह्वाकर्कशतां चित्तनाशं च||९|| जिह्वानिर्गममरुचिं बाधिर्यं मर्मदूयनं सादम्| तृष्णोद्भूता कुरुते, पञ्चविधां लिङ्गतः शृणु ताम्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (11) · Śloka 11
ਅਬ੍ਧਾਤੁਂ ਦੇਹਸ੍ਥਂ ਕੁਪਿਤਃ ਪਵਨੋ ਯਦਾ ਵਿਸ਼ੋਸਯਤਿ| ਤਸ੍ਮਿਞ੍ਸ਼ੁਸ੍ਕੇ ਸ਼ੁਸ੍ਯਤ੍ਯਬਲਸ੍ਤਸ੍ਯਤ੍ਯਥ ਵਿਸ਼ੁਸ੍ਯਨ੍||੧੧||
View original
अब्धातुं देहस्थं कुपितः पवनो यदा विशोषयति| तस्मिञ्शुष्के शुष्यत्यबलस्तृष्यत्यथ विशुष्यन्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (12) · Śloka 12
ਨਿਦ੍ਰਾਨਾਸ਼ਃ ਸ਼ਿਰਸੋ ਭ੍ਰਮਸ੍ਤਥਾ ਸ਼ੁਸ੍ਕਵਿਰਸਮੁਖਤਾ ਚ ਸ੍ਰੋਤੋਵਰੋਧ ਇਤਿ ਚ ਸ੍ਯਾਲ੍ਲਿਙ੍ਗਂ ਵਾਤਤਸ੍ਣਾਯਾਃ||੧੨||
View original
निद्रानाशः शिरसो भ्रमस्तथा शुष्कविरसमुखता च स्रोतोऽवरोध इति च स्याल्लिङ्गं वाततृष्णायाः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (13-14) · Śloka 14
ਪਿਤ੍ਤਂ ਮਤਮਾਗ੍ਨੇਯਂ ਕੁਪਿਤਂ ਚੇਤ੍ਤਾਪਯਤ੍ਯਪਾਂ ਧਾਤੁਮ੍| ਸਨ੍ਤਪ੍ਤਃ ਸ ਹਿ ਜਨਯੇਤ੍ਤਸ੍ਣਾਂ ਦਾਹੋਲ੍ਬਣਾਂ ਨਣਾਮ੍||੧੩|| ਤਿਕ੍ਤਾਸ੍ਯਤ੍ਵਂ ਸ਼ਿਰਸੋ ਦਾਹਃ ਸ਼ੀਤਾਭਿਨਨ੍ਦਤਾ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ| ਪੀਤਾਕ੍ਸਿਮੂਤ੍ਰਵਰ੍ਚਸ੍ਤ੍ਵਮਾਕਤਿਃ ਪਿਤ੍ਤਤਸ੍ਣਾਯਾਃ||੧੪||
View original
पित्तं मतमाग्नेयं कुपितं चेत्तापयत्यपां धातुम्| सन्तप्तः स हि जनयेत्तृष्णां दाहोल्बणां नॄणाम्||१३|| तिक्तास्यत्वं शिरसो दाहः शीताभिनन्दता मूर्च्छा| पीताक्षिमूत्रवर्चस्त्वमाकृतिः पित्ततृष्णायाः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (15) · Śloka 15
ਤਸ੍ਣਾ ਯਾਮਪ੍ਰਭਵਾ ਸਾਪ੍ਯਾਗ੍ਨੇਯਾਮਪਿਤ੍ਤਜਨਿਤਤ੍ਵਾਤ੍ | ਲਿਙ੍ਗਂ ਤਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚਾਰੁਚਿਰਾਧ੍ਮਾਨਕਫਪ੍ਰਸੇਕੌ ਚ||੧੫||
View original
तृष्णा याऽऽमप्रभवा साऽप्याग्नेयाऽऽमपित्तजनितत्वात् | लिङ्गं तस्याश्चारुचिराध्मानकफप्रसेकौ च||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (16) · Śloka 16
ਦੇਹੋ ਰਸਜੋਮ੍ਬੁਭਵੋ ਰਸਸ਼੍ਚ ਤਸ੍ਯ ਕ੍ਸਯਾਚ੍ਚ ਤਸ੍ਯੇਦ੍ਧਿ| ਦੀਨਸ੍ਵਰਃ ਪ੍ਰਤਾਮ੍ਯਨ੍ ਸਂਸ਼ੁਸ੍ਕਹਦਯਗਲਤਾਲੁਃ ||੧੬||
View original
देहो रसजोऽम्बुभवो रसश्च तस्य क्षयाच्च तृष्येद्धि| दीनस्वरः प्रताम्यन् संशुष्कहृदयगलतालुः ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (17) · Śloka 17
ਭਵਤਿ ਖਲੁ ਯੋਪਸਰ੍ਗਾਤ੍ਤਸ੍ਣਾ ਸਾ ਸ਼ੋਸਿਣੀ ਕਸ੍ਟਾ| ਜ੍ਵਰਮੇਹਕ੍ਸਯਸ਼ੋਸਸ਼੍ਵਾਸਾਦ੍ਯੁਪਸਸ੍ਟਦੇਹਾਨਾਮ੍ ||੧੭||
View original
भवति खलु योपसर्गात्तृष्णा सा शोषिणी कष्टा| ज्वरमेहक्षयशोषश्वासाद्युपसृष्टदेहानाम् ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (18) · Śloka 18
ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਤ੍ਵਤਿਪ੍ਰਸਕ੍ਤਾ ਰੋਗਕਸ਼ਾਨਾਂ ਵਮਿਪ੍ਰਸਕ੍ਤਾਨਾਮ੍| ਘੋਰੋਪਦ੍ਰਵਯੁਕ੍ਤਾਸ੍ਤਣਾ ਮਰਣਾਯ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਃ||੧੮||
View original
सर्वास्त्वतिप्रसक्ता रोगकृशानां वमिप्रसक्तानाम्| घोरोपद्रवयुक्तास्तृणा मरणाय विज्ञेयाः||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (19-22) · Śloka 22
ਨਾਗ੍ਨਿਂ ਵਿਨਾ ਹਿ ਤਰ੍ਸਃ ਪਵਨਾਦ੍ਵਾ ਤੌ ਹਿ ਸ਼ੋਸਣੇ ਹੇਤੂ| ਅਬ੍ਧਾਤੋਰਤਿਵਦ੍ਧਾਵਪਾਂ ਕ੍ਸਯੇ ਤਸ੍ਯਤੇ ਨਰੋ ਹਿ||੧੯|| ਗੁਰ੍ਵਨ੍ਨਪਯਃਸ੍ਨੇਹੈਃ ਸਮ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਦ੍ਭਿਰ੍ਵਿਦਾਹਕਾਲੇ ਚ| ਯਸ੍ਤਸ੍ਯੇਦ੍ਵਤਮਾਰ੍ਗੇ ਤਤ੍ਰਾਪ੍ਯਨਿਲਾਨਲੌ ਹੇਤੂ||੨੦|| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਰੂਕ੍ਸਭਾਵਾਨ੍ਮਦ੍ਯਂ ਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲੌ ਪ੍ਰਕੋਪਯਤਿ| ਸ਼ੋਸਯਤੋਪਾਂ ਧਾਤੁਂ ਤਾਵੇਵ ਹਿ ਮਦ੍ਯਸ਼ੀਲਾਨਾਮ੍||੨੧|| ਤਪ੍ਤਾਸ੍ਵਿਵ ਸਿਕਤਾਸੁ ਹਿ ਤੋਯਮਾਸ਼ੁ ਸ਼ੁਸ੍ਯਤਿ ਕ੍ਸਿਪ੍ਤਮ੍| ਤੇਸਾਂ ਸਨ੍ਤਪ੍ਤਾਨਾਂ ਹਿਮਜਲਪਾਨਾਦ੍ਭਵਤਿ ਸ਼ਰ੍ਮ||੨੨||
View original
नाग्निं विना हि तर्षः पवनाद्वा तौ हि शोषणे हेतू| अब्धातोरतिवृद्धावपां क्षये तृष्यते नरो हि||१९|| गुर्वन्नपयःस्नेहैः सम्मूर्च्छद्भिर्विदाहकाले च| यस्तृष्येद्वृतमार्गे तत्राप्यनिलानलौ हेतू||२०|| तीक्ष्णोष्णरूक्षभावान्मद्यं पित्तानिलौ प्रकोपयति| शोषयतोऽपां धातुं तावेव हि मद्यशीलानाम्||२१|| तप्तास्विव सिकतासु हि तोयमाशु शुष्यति क्षिप्तम्| तेषां सन्तप्तानां हिमजलपानाद्भवति शर्म||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (23) · Śloka 23
ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਸ੍ਨਾਤਸ੍ਯੋਸ੍ਮਾ ਰੁਦ੍ਧਃ ਕੋਸ੍ਠਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯ ਤਰ੍ਸਯਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨੋਸ੍ਣਕ੍ਲਾਨ੍ਤੋ ਭਜੇਤ ਸਹਸਾ ਜਲਂ ਸ਼ੀਤਮ੍ ||੨੩||
View original
शिशिरस्नातस्योष्मा रुद्धः कोष्ठं प्रपद्य तर्षयति| तस्मान्नोष्णक्लान्तो भजेत सहसा जलं शीतम् ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (24) · Śloka 24
ਲਿਙ੍ਗਂ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਵੇਤਾਸ੍ਵਨਿਲਕ੍ਸਯਪਿਤ੍ਤਜਂ ਭਵਤ੍ਯਥ ਤੁ| ਪਥਗਾਗਮਾਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਤਃ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਤਸ੍ਣਾਨਾਮ੍||੨੪||
View original
लिङ्गं सर्वास्वेतास्वनिलक्षयपित्तजं भवत्यथ तु| पृथगागमाच्चिकित्सितमतः प्रवक्ष्यामि तृष्णानाम्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (25-26) · Śloka 26
ਅਪਾਂ ਕ੍ਸਯਾਦ੍ਧਿ ਤਸ੍ਣਾ ਸਂਸ਼ੋਸ੍ਯ ਨਰਂ ਪ੍ਰਣਾਸ਼ਯੇਦਾਸ਼ੁ| ਤਸ੍ਮਾਦੈਨ੍ਦ੍ਰਂ ਤੋਯਂ ਸਮਧੁ ਪਿਬੇਤ੍ਤਦ੍ਗੁਣਂ ਵਾਨ੍ਯਤ੍||੨੫|| ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਤੁਵਰਾਨੁਰਸਂ ਤਨੁ ਲਘੁ ਸ਼ੀਤਲਂ ਸੁਗਨ੍ਧਿ ਸੁਰਸਂ ਚ| ਅਨਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਚ ਯਤ੍ਤਤ੍ਕ੍ਸਿਤਿਗਤਮਪ੍ਯੈਨ੍ਦ੍ਰਵਜ੍ਜ੍ਞੇਯਮ੍||੨੬||
View original
अपां क्षयाद्धि तृष्णा संशोष्य नरं प्रणाशयेदाशु| तस्मादैन्द्रं तोयं समधु पिबेत्तद्गुणं वाऽन्यत्||२५|| किञ्चित्तुवरानुरसं तनु लघु शीतलं सुगन्धि सुरसं च| अनभिष्यन्दि च यत्तत्क्षितिगतमप्यैन्द्रवज्ज्ञेयम्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (27-33) · Śloka 33
ਸ਼ਤਸ਼ੀਤਂ ਸਸਿਤੋਪਲਮਥਵਾ ਸ਼ਰਪੂਰ੍ਵਪਞ੍ਚਮੂਲੇਨ| ਲਾਜਾਸਕ੍ਤੁਸਿਤਾਹ੍ਵਾਮਧੁਯੁਤਮੈਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਵਾ ਮਨ੍ਥਮ੍||੨੭|| ਵਾਟ੍ਯਂ ਵਾਮਯਵਾਨਾਂ ਸ਼ੀਤਂ ਮਧੁਸ਼ਰ੍ਕਰਾਯੁਤਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਪੇਯਾਂ ਵਾ ਸ਼ਾਲੀਨਾਂ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਵਾ ਕੋਰਦੂਸਾਣਾਮ੍||੨੮|| ਪਯਸਾ ਸ਼ਤੇਨ ਭੋਜਨਮਥਵਾ ਮਧੁਸ਼ਰ੍ਕਰਾਯੁਤਂ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਪਾਰਾਵਤਾਦਿਕਰਸੈਰ੍ਘਤਭਸ੍ਟੈਰ੍ਵਾਪ੍ਯਲਵਣਾਮ੍ਲੈਃ||੨੯|| ਤਣਪਞ੍ਚਮੂਲਮੁਞ੍ਜਾਤਕੈਃ ਪ੍ਰਿਯਾਲੈਸ਼੍ਚ ਜਾਙ੍ਗਲਾਃ ਸੁਕਤਾਃ| ਸ਼ਸ੍ਤਾ ਰਸਾਃ ਪਯੋ ਵਾ ਤੈਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਧੁਮਤ੍||੩੦|| ਸ਼ਤਧੌਤਘਤੇਨਾਕ੍ਤਃ ਪਯਃ ਪਿਬੇਚ੍ਛੀਤਤੋਯਮਵਗਾਹ੍ਯ| ਮੁਦ੍ਗਮਸੂਰਚਣਕਜਾ ਰਸਾਸ੍ਤੁ ਭਸ੍ਟਾ ਘਤੇ ਦੇਯਾਃ||੩੧|| ਮਧੁਰੈਃ ਸਜੀਵਨੀਯੈਃ ਸ਼ੀਤੈਸ਼੍ਚ ਸਤਿਕ੍ਤਕੈਃ ਸ਼ਤਂ ਕ੍ਸੀਰਮ੍| ਪਾਨਾਭ੍ਯਞ੍ਜਨਸੇਕੇਸ੍ਵਿਸ੍ਟਂ ਮਧੁਸ਼ਰ੍ਕਰਾਯੁਕ੍ਤਮ੍||੩੨|| ਤਜ੍ਜਂ ਵਾ ਘਤਮਿਸ੍ਟਂ ਪਾਨਾਭ੍ਯਙ੍ਗੇਸੁ ਨਸ੍ਯਮਪਿ ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਨਾਰੀਪਯਃ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਮੁਸ੍ਟ੍ਰ੍ਯਾ ਅਪਿ ਨਸ੍ਯਮਿਕ੍ਸੁਰਸਃ||੩੩||
View original
शृतशीतं ससितोपलमथवा शरपूर्वपञ्चमूलेन| लाजासक्तुसिताह्वामधुयुतमैन्द्रेण वा मन्थम्||२७|| वाट्यं वाऽऽमयवानां शीतं मधुशर्करायुतं दद्यात्| पेयां वा शालीनां दद्याद्वा कोरदूषाणाम्||२८|| पयसा शृतेन भोजनमथवा मधुशर्करायुतं योज्यम्| पारावतादिकरसैर्घृतभृष्टैर्वाऽप्यलवणाम्लैः||२९|| तृणपञ्चमूलमुञ्जातकैः प्रियालैश्च जाङ्गलाः सुकृताः| शस्ता रसाः पयो वा तैः सिद्धं शर्करामधुमत्||३०|| शतधौतघृतेनाक्तः पयः पिबेच्छीततोयमवगाह्य| मुद्गमसूरचणकजा रसास्तु भृष्टा घृते देयाः||३१|| मधुरैः सजीवनीयैः शीतैश्च सतिक्तकैः शृतं क्षीरम्| पानाभ्यञ्जनसेकेष्विष्टं मधुशर्करायुक्तम्||३२|| तज्जं वा घृतमिष्टं पानाभ्यङ्गेषु नस्यमपि च स्यात्| नारीपयः सशर्करमुष्ट्र्या अपि नस्यमिक्षुरसः||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (34-39) · Śloka 39
ਕ੍ਸੀਰੇਕ੍ਸੁਰਸਗੁਡੋਦਕਸਿਤੋਪਲਾਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸੀਧੁਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕੈਃ | ਵਕ੍ਸਾਮ੍ਲਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗੈਰ੍ਗਣ੍ਡੂਸਾਸ੍ਤਾਲੁਸ਼ੋਸਘ੍ਨਾਃ||੩੪|| ਜਮ੍ਬ੍ਵਾਮ੍ਰਾਤਕਬਦਰੀਵੇਤਸਪਞ੍ਚਵਲ੍ਕਪਞ੍ਚਾਮ੍ਲੈਃ| ਹਨ੍ਮੁਖਸ਼ਿਰਃਪ੍ਰਦੇਹਾਃਸਘਤਾ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਭ੍ਰਮਤਸ੍ਣਾਘ੍ਨਾਃ ਸ੍ਯੁਃ||੩੫|| ਦਾਡਿਮਦਧਿਤ੍ਥਲੋਧ੍ਰੈਃ ਸਵਿਦਾਰੀਬੀਜਪੂਰਕੈਃ ਸ਼ਿਰਸਃ| ਲੇਪੋ ਗੌਰਾਮਲਕੈਰ੍ਘਤਾਰਨਾਲਾਯੁਤੈਸ਼੍ਚ ਹਿਤਃ||੩੬|| ਸ਼ੈਵਲਪਙ੍ਕਾਮ੍ਬੁਰੁਹੈਃ ਸਾਮ੍ਲੈਃ ਸਘਤੈਸ਼੍ਚ ਸ਼ਕ੍ਤੁਭਿਰ੍ਲੇਪਃ| ਮਸ੍ਤ੍ਵਾਰਨਾਲਾਰ੍ਦ੍ਰਵਸਨਕਮਲਮਣਿਹਾਰਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਃ||੩੭|| ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਾਮ੍ਬੁਚਨ੍ਦਨਾਰ੍ਦ੍ਰਸ੍ਤਨਤਟਪਾਣਿਤਲਗਾਤ੍ਰਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਃ| ਕ੍ਸੌਮਾਰ੍ਦ੍ਰਨਿਵਸਨਾਨਾਂ ਵਰਾਙ੍ਗਨਾਨਾਂ ਪ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਚ||੩੮|| ਹਿਮਵਦ੍ਦਰੀਵਨਸਰਿਤ੍ਸਰੋਮ੍ਬੁਜਪਵਨੇਨ੍ਦੁਪਾਦਸ਼ਿਸ਼ਿਰਾਣਾਮ੍| ਰਮ੍ਯਸ਼ਿਸ਼ਿਰੋਦਕਾਨਾਂ ਸ੍ਮਰਣਂ ਕਥਾਸ਼੍ਚ ਤਸ੍ਣਾਘ੍ਨਾਃ||੩੯||
View original
क्षीरेक्षुरसगुडोदकसितोपलाक्षौद्रसीधुमार्द्वीकैः | वृक्षाम्लमातुलुङ्गैर्गण्डूषास्तालुशोषघ्नाः||३४|| जम्ब्वाम्रातकबदरीवेतसपञ्चवल्कपञ्चाम्लैः| हृन्मुखशिरःप्रदेहाःसघृता मूर्च्छाभ्रमतृष्णाघ्नाः स्युः||३५|| दाडिमदधित्थलोध्रैः सविदारीबीजपूरकैः शिरसः| लेपो गौरामलकैर्घृतारनालायुतैश्च हितः||३६|| शैवलपङ्काम्बुरुहैः साम्लैः सघृतैश्च शक्तुभिर्लेपः| मस्त्वारनालार्द्रवसनकमलमणिहारसंस्पर्शाः||३७|| शिशिराम्बुचन्दनार्द्रस्तनतटपाणितलगात्रसंस्पर्शाः| क्षौमार्द्रनिवसनानां वराङ्गनानां प्रियाणां च||३८|| हिमवद्दरीवनसरित्सरोऽम्बुजपवनेन्दुपादशिशिराणाम्| रम्यशिशिरोदकानां स्मरणं कथाश्च तृष्णाघ्नाः||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (40) · Śloka 41
ਵਾਤਘ੍ਨਮਨ੍ਨਪਾਨਂ ਮਦੁ ਲਘੁ ਸ਼ੀਤਂ ਚ ਵਾਤਤਸ੍ਣਾਯਾਮ੍| ਕ੍ਸਯਕਾਸਨੁਚ੍ਛਤਂ ਕ੍ਸੀਰਘਤਮੂਰ੍ਧ੍ਵਵਾਤਤਸ੍ਣਾਘ੍ਨਮ੍ ||੪੦|| ਸ੍ਯਾਜ੍ਜੀਵਨੀਯਸਿਦ੍ਧਂ ਕ੍ਸੀਰਘਤਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜੇ ਤਰ੍ਸ|੪੧|
View original
वातघ्नमन्नपानं मृदु लघु शीतं च वाततृष्णायाम्| क्षयकासनुच्छृतं क्षीरघृतमूर्ध्ववाततृष्णाघ्नम् ||४०|| स्याज्जीवनीयसिद्धं क्षीरघृतं वातपित्तजे तर्ष|४१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (41-46) · Śloka 46
ਪੈਤ੍ਤੇ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਚਨ੍ਦਨਖਰ੍ਜੂਰੋਸ਼ੀਰਮਧੁਯੁਤਂ ਤੋਯਮ੍||੪੧|| ਲੋਹਿਤਸ਼ਾਲਿਤਣ੍ਡੁਲਖਰ੍ਜੂਰਪਰੂਸਕੋਤ੍ਪਲਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਃ| ਮਧੁ ਪਕ੍ਵਲੋਸ੍ਟਮੇਵ ਚ ਜਲੇ ਸ੍ਥਿਤਂ ਸ਼ੀਤਲਂ ਪੇਯਮ੍||੪੨|| ਲੋਹਿਤਸ਼ਾਲਿਪ੍ਰਸ੍ਥਃ ਸਲੋਧ੍ਰਮਧੁਕਾਞ੍ਜਨੋਤ੍ਪਲਃ ਕ੍ਸੁਣ੍ਣਃ| ਪਕ੍ਵਾਮਲੋਸ੍ਟਜਲਮਧੁਸਮਾਯੁਤੋ ਮਨ੍ਮਯੇ ਪੇਯਃ||੪੩|| ਵਟਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਵੇਤਸਪਲ੍ਲਵਕੁਸ਼ਕਾਸ਼ਮੂਲਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵੈਃ| ਸਿਦ੍ਧੇਮ੍ਭਸ੍ਯਗ੍ਨਿਨਿਭਾਂ ਕਸ੍ਣਮਦਂ ਕਸ੍ਣਸਿਕਤਾਂ ਵਾ||੪੪|| ਤਪ੍ਤਾਨਿ ਨਵਕਪਾਲਾਨ੍ਯਥਵਾ ਨਿਰ੍ਵਾਪ੍ਯ ਪਾਯਯੇਤਾਚ੍ਛਮ੍| ਆਪਾਕਸ਼ਰ੍ਕਰਂ ਵਾਮਤਵਲ੍ਲ੍ਯੁਦਕਂ ਤਸਾਂ ਹਨ੍ਤਿ||੪੫|| ਕ੍ਸੀਰਵਤਾਂ ਮਧੁਰਾਣਾਂ ਸ਼ੀਤਾਨਾਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਧੁਵਿਮਿਸ਼੍ਰਾਃ| ਸ਼ੀਤਕਸਾਯਾ ਮਦ੍ਭਸ੍ਟਸਂਯੁਤਾਃ ਪਿਤ੍ਤਤਸ੍ਣਾਘ੍ਨਾਃ||੪੬||
View original
पैत्ते द्राक्षाचन्दनखर्जूरोशीरमधुयुतं तोयम्||४१|| लोहितशालितण्डुलखर्जूरपरूषकोत्पलद्राक्षाः| मधु पक्वलोष्टमेव च जले स्थितं शीतलं पेयम्||४२|| लोहितशालिप्रस्थः सलोध्रमधुकाञ्जनोत्पलः क्षुण्णः| पक्वामलोष्टजलमधुसमायुतो मृन्मये पेयः||४३|| वटमातुलुङ्गवेतसपल्लवकुशकाशमूलयष्ट्याह्वैः| सिद्धेऽम्भस्यग्निनिभां कृष्णमृदं कृष्णसिकतां वा||४४|| तप्तानि नवकपालान्यथवा निर्वाप्य पाययेताच्छम्| आपाकशर्करं वाऽमृतवल्ल्युदकं तृषां हन्ति||४५|| क्षीरवतां मधुराणां शीतानां शर्करामधुविमिश्राः| शीतकषाया मृद्भृष्टसंयुताः पित्ततृष्णाघ्नाः||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (47-56) · Śloka 56
ਵ੍ਯੋਸਵਚਾਭਲ੍ਲਾਤਕਤਿਕ੍ਤਕਸਾਯਾਸ੍ਤਥਾਮਤਸ੍ਣਾਘ੍ਨਾਃ| ਯਚ੍ਚੋਕ੍ਤਂ ਕਫਜਾਯਾਂ ਵਮ੍ਯਾਂ ਤਚ੍ਚੈਵ ਕਾਰ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਤ੍||੪੭|| ਸ੍ਤਮ੍ਭਾਰੁਚ੍ਯਵਿਪਾਕਾਲਸ੍ਯਚ੍ਛਰ੍ਦਿਸੁ ਕਫਾਨੁਗਾਂ ਤਸ੍ਣਾਮ੍| ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਦਧਿਮਧੁਤਰ੍ਪਣਲਵਣੋਸ੍ਣਜਲੈਰ੍ਵਮਨਮਿਸ੍ਟਮ੍||੪੮|| ਦਾਡਿਮਮਮ੍ਲਫਲਂ ਵਾਪ੍ਯਨ੍ਯਤ੍ ਸਕਸਾਯਮਥ ਲੇਹਮ੍| ਪੇਯਮਥਵਾ ਪ੍ਰਦਦ੍ਯਾਦ੍ਰਜਨੀਸ਼ਰ੍ਕਰਾਯੁਕ੍ਤਮ੍ ||੪੯|| ਕ੍ਸਯਕਾਸੇਨ ਤੁ ਤੁਲ੍ਯਾ ਕ੍ਸਯਤਸ੍ਣਾ ਸਾ ਗਰੀਯਸੀ ਨਣਾਮ੍| ਕ੍ਸੀਣਕ੍ਸਤਸ਼ੋਸਹਿਤੈਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਾਂ ਭੇਸਜੈਃ ਸ਼ਮਯੇਤ੍||੫੦|| ਪਾਨਤਸਾਰ੍ਤਃ ਪਾਨਂ ਤ੍ਵਰ੍ਧੋਦਕਮਮ੍ਲਲਵਣਗਨ੍ਧਾਢ੍ਯਮ੍| ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਸ੍ਨਾਤਃ ਪਾਨਂ ਮਦ੍ਯਾਮ੍ਬੁ ਗੁਡਾਮ੍ਬੁ ਵਾ ਤਸਿਤਃ||੫੧|| ਭਕ੍ਤੋਪਰੋਧਤਸਿਤਃ ਸ੍ਨੇਹਤਸਾਰ੍ਤੋਥਵਾ ਤਨੁਯਵਾਗੂਮ੍| ਪ੍ਰਪਿਬੇਦ੍ਗੁਰੁਣਾ ਤਸਿਤੋ ਭੁਕ੍ਤੇਨ ਤਦੁਦ੍ਧਰੇਦ੍ਭੁਕ੍ਤਮ੍||੫੨|| ਮਦ੍ਯਾਮ੍ਬੁ ਵਾਮ੍ਬੁ ਕੋਸ੍ਣਂ ਬਲਵਾਂਸ੍ਤਸਿਤਃ ਸਮੁਲ੍ਲਿਖੇਤ੍ ਪੀਤ੍ਵਾ| ਮਾਗਧਿਕਾਵਿਸ਼ਦਮੁਖਃ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਂ ਵਾ ਪਿਬੇਨ੍ਮਨ੍ਥਮ੍||੫੩|| ਬਲਵਾਂਸ੍ਤੁ ਤਾਲੁਸ਼ੋਸੇ ਪਿਬੇਦ੍ਧਤਂ ਤਸ੍ਯਮਦ੍ਯਾਚ੍ਚ| ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਭਸ੍ਟਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਮਾਂਸਰਸਾਂਸ਼੍ਚਾਬਲਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨ੍||੫੪|| ਅਤਿਰੂਕ੍ਸਦੁਰ੍ਬਲਾਨਾਂ ਤਰ੍ਸਂ ਸ਼ਮਯੇਨ੍ਨਣਾਮਿਹਾਸ਼ੁ ਪਯਃ| ਛਾਗੋ ਵਾ ਘਤਭਸ੍ਟਃ ਸ਼ੀਤੋ ਮਧੁਰੋ ਰਸੋ ਹਦ੍ਯਃ||੫੫|| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੇਨ੍ਨੇ ਭੁਕ੍ਤੇ ਯਾ ਤਸ੍ਣਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਾਂ ਗੁਡਾਮ੍ਬੁਨਾ ਸ਼ਮਯੇਤ੍| ਤਰ੍ਸਂ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਭਿਹਤਸ੍ਯ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਪਹੈਰ੍ਹਨ੍ਯਾਤ੍||੫੬||
View original
व्योषवचाभल्लातकतिक्तकषायास्तथाऽऽमतृष्णाघ्नाः| यच्चोक्तं कफजायां वम्यां तच्चैव कार्यं स्यात्||४७|| स्तम्भारुच्यविपाकालस्यच्छर्दिषु कफानुगां तृष्णाम्| ज्ञात्वा दधिमधुतर्पणलवणोष्णजलैर्वमनमिष्टम्||४८|| दाडिममम्लफलं वाऽप्यन्यत् सकषायमथ लेहम्| पेयमथवा प्रदद्याद्रजनीशर्करायुक्तम् ||४९|| क्षयकासेन तु तुल्या क्षयतृष्णा सा गरीयसी नॄणाम्| क्षीणक्षतशोषहितैस्तस्मात्तां भेषजैः शमयेत्||५०|| पानतृषार्तः पानं त्वर्धोदकमम्ललवणगन्धाढ्यम्| शिशिरस्नातः पानं मद्याम्बु गुडाम्बु वा तृषितः||५१|| भक्तोपरोधतृषितः स्नेहतृषार्तोऽथवा तनुयवागूम्| प्रपिबेद्गुरुणा तृषितो भुक्तेन तदुद्धरेद्भुक्तम्||५२|| मद्याम्बु वाऽम्बु कोष्णं बलवांस्तृषितः समुल्लिखेत् पीत्वा| मागधिकाविशदमुखः सशर्करं वा पिबेन्मन्थम्||५३|| बलवांस्तु तालुशोषे पिबेद्धृतं तृष्यमद्याच्च| सर्पिर्भृष्टं क्षीरं मांसरसांश्चाबलः स्निग्धान्||५४|| अतिरूक्षदुर्बलानां तर्षं शमयेन्नृणामिहाशु पयः| छागो वा घृतभृष्टः शीतो मधुरो रसो हृद्यः||५५|| स्निग्धेऽन्ने भुक्ते या तृष्णा स्यात्तां गुडाम्बुना शमयेत्| तर्षं मूर्च्छाभिहतस्य रक्तपित्तापहैर्हन्यात्||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (57-62) · Śloka 62
ਤਟ੍ਦਾਹਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਭ੍ਰਮਕ੍ਲਮਮਦਾਤ੍ਯਯਾਸ੍ਰਵਿਸਪਿਤ੍ਤੇ | ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਸ੍ਵਭਾਵਸ਼ੀਤਂ, ਸ਼ਤਸ਼ੀਤਂ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇਮ੍ਭਃ||੫੭|| ਹਿਕ੍ਕਾਸ਼੍ਵਾਸਨਵਜ੍ਵਰਪੀਨਸਘਤਪੀਤਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਗਲਰੋਗੇ| ਕਫਵਾਤਕਤੇ ਸ੍ਤ੍ਯਾਨੇ ਸਦ੍ਯਃਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਚ ਹਿਤਮੁਸ੍ਣਮ੍||੫੮|| ਪਾਣ੍ਡੂਦਰਪੀਨਸਮੇਹਗੁਲ੍ਮਮਨ੍ਦਾਨਲਾਤਿਸਾਰੇਸੁ| ਪ੍ਲੀਹ੍ਨਿ ਚ ਤੋਯਂ ਨ ਹਿਤਂ ਕਾਮਮਸਹ੍ਯੇ ਪਿਬੇਦਲ੍ਪਮ੍||੫੯|| ਪੂਰ੍ਵਾਮਯਾਤੁਰਃ ਸਨ੍ ਦੀਨਸ੍ਤਸ੍ਣਾਰ੍ਦਿਤੋ ਜਲਂ ਕਾਙ੍ਕ੍ਸਨ੍| ਨ ਲਭੇਤ ਸ ਚੇਨ੍ਮਰਣਮਾਸ਼੍ਵੇਵਾਪ੍ਨੁਯਾਦ੍ਦੀਰ੍ਘਰੋਗਂ ਵਾ||੬੦|| ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਬੁ ਪਿਬੇਤ੍ਤਸ੍ਯਨ੍ ਰੋਗੀ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਾਕ੍ਸੌਦ੍ਰਮ੍| ਯਦ੍ਵਾ ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਯਤ੍ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਰੋਗਸ੍ਯ ਤਚ੍ਚੇਸ੍ਟਮ੍||੬੧|| ਤਸ੍ਯਾਂ ਵਿਨਿਵਤ੍ਤਾਯਾਂ ਤਜ੍ਜਨ੍ਯ ਉਪਦ੍ਰਵਃ ਸੁਖਂ ਜੇਤੁਮ੍| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਣਾਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਜਯੇਦ੍ਬਹੁਭ੍ਯੋਪਿ ਰੋਗੇਭ੍ਯਃ||੬੨||
View original
तृट्दाहमूर्च्छाभ्रमक्लममदात्ययास्रविषपित्ते | शस्तं स्वभावशीतं, शृतशीतं सन्निपातेऽम्भः||५७|| हिक्काश्वासनवज्वरपीनसघृतपीतपार्श्वगलरोगे| कफवातकृते स्त्याने सद्यःशुद्धे च हितमुष्णम्||५८|| पाण्डूदरपीनसमेहगुल्ममन्दानलातिसारेषु| प्लीह्नि च तोयं न हितं काममसह्ये पिबेदल्पम्||५९|| पूर्वामयातुरः सन् दीनस्तृष्णार्दितो जलं काङ्क्षन्| न लभेत स चेन्मरणमाश्वेवाप्नुयाद्दीर्घरोगं वा||६०|| तस्माद्धान्याम्बु पिबेत्तृष्यन् रोगी सशर्कराक्षौद्रम्| यद्वा तस्यान्यत्स्यात् सात्म्यं रोगस्य तच्चेष्टम्||६१|| तस्यां विनिवृत्तायां तज्जन्य उपद्रवः सुखं जेतुम्| तस्मात्तृष्णां पूर्वं जयेद्बहुभ्योऽपि रोगेभ्यः||६२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (63) · Śloka 63
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕਃ- ਹੇਤੂ ਯਥਾਗ੍ਨਿਪਵਨੌ ਕੁਰੁਤਃ ਸੋਪਦ੍ਰਵਾਂ ਚ ਪਞ੍ਚਾਨਾਮ੍| ਤਸ੍ਣਾਨਾਂ ਪਥਗਾਕਤਿਰਸਾਧ੍ਯਤਾ ਸਾਧਨਂ ਚੋਕ੍ਤਮ੍||੬੩||
View original
तत्र श्लोकः- हेतू यथाऽग्निपवनौ कुरुतः सोपद्रवां च पञ्चानाम्| तृष्णानां पृथगाकृतिरसाध्यता साधनं चोक्तम्||६३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 22
ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਦਢਬਲਸਮ੍ਪੂਰਿਤੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨੇ ਤਸ੍ਣਾਰੋਗਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਦ੍ਵਾਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨੨||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते चिकित्सास्थाने तृष्णारोगचिकित्सितं नाम द्वाविंशोऽध्यायः||२२||
🔊 Audio coming soon