Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
অথাতো মদনকল্পং ব্যাখ্যাস্যামঃ||১|| ইতি হ স্মাহ ভগবানাত্রেযঃ||২||
View original
अथातो मदनकल्पं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
1. madanakalpaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
অথ খলু বমনবিরেচনার্থং বমনবিরেচনদ্রব্যাণাং সুখোপভোগতমৈঃ সহান্যৈর্দ্রব্যৈর্বিবিধৈঃ কল্পনার্থং ভেদার্থং বিভাগার্থং চেত্যর্থঃ , তদ্যোগানাং চ ক্রিযাবিধেঃ সুখোপাযস্য সম্যগুপকল্পনার্থং কল্পস্থানমুপদেক্ষ্যামোঽগ্নিবেশ!||৩||
View original
अथ खलु वमनविरेचनार्थं वमनविरेचनद्रव्याणां सुखोपभोगतमैः सहान्यैर्द्रव्यैर्विविधैः कल्पनार्थं भेदार्थं विभागार्थं चेत्यर्थः , तद्योगानां च क्रियाविधेः सुखोपायस्य सम्यगुपकल्पनार्थं कल्पस्थानमुपदेक्ष्यामोऽग्निवेश!||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
তত্র দোষহরণমূর্ধ্বভাগং বমনসঞ্জ্ঞকম্, অধোভাগং বিরেচনসঞ্জ্ঞকম্; উভযং বা শরীরমলবিরেচনাদ্বিরেচনসঞ্জ্ঞাং লভতে||৪||
View original
तत्र दोषहरणमूर्ध्वभागं वमनसञ्ज्ञकम्, अधोभागं विरेचनसञ्ज्ञकम्; उभयं वा शरीरमलविरेचनाद्विरेचनसञ्ज्ञां लभते||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
তত্রোষ্ণ-তীক্ষ্ণ-সূক্ষ্ম-ব্যবাযি-বিকাশীন্যৌষধানি স্ববীর্যেণ হৃদযমুপেত্য ধমনীরনুসৃত্য স্থূলাণুস্রোতোভ্যঃ কেবলং শরীরগতং দোষসঙ্ঘাতমাগ্নেযত্বাদ্ বিষ্যন্দযন্তি, তৈক্ষ্ণ্যাদ্ বিচ্ছিন্দন্তি, স বিচ্ছিন্নঃ পরিপ্লবন্ স্নেহভাবিতে কাযে স্নেহাক্তভাজনস্থমিব ক্ষৌদ্রমসজ্জন্নণুপ্রবণভাবাদামাশযমাগম্যোদানপ্রণুন্নোঽগ্নিবায্বাত্মকত্বাদূর্ধ্বভাগপ্রভাবাদৌষধস্যোর্ধ্বমুত্ক্ষিপ্যতে, সলিলপৃথিব্যাত্মকত্বাদধোভাগপ্রভাবাচ্চৌষধস্যাধঃ প্রবর্ততে, উভযতশ্চোভযগুণত্বাত্| ইতি লক্ষণোদ্দেশঃ||৫||
View original
तत्रोष्ण-तीक्ष्ण-सूक्ष्म-व्यवायि-विकाशीन्यौषधानि स्ववीर्येण हृदयमुपेत्य धमनीरनुसृत्य स्थूलाणुस्रोतोभ्यः केवलं शरीरगतं दोषसङ्घातमाग्नेयत्वाद् विष्यन्दयन्ति, तैक्ष्ण्याद् विच्छिन्दन्ति, स विच्छिन्नः परिप्लवन् स्नेहभाविते काये स्नेहाक्तभाजनस्थमिव क्षौद्रमसज्जन्नणुप्रवणभावादामाशयमागम्योदानप्रणुन्नोऽग्निवाय्वात्मकत्वादूर्ध्वभागप्रभावादौषधस्योर्ध्वमुत्क्षिप्यते, सलिलपृथिव्यात्मकत्वादधोभागप्रभावाच्चौषधस्याधः प्रवर्तते, उभयतश्चोभयगुणत्वात्| इति लक्षणोद्देशः||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
তত্র ফল-জীমূতকেক্ষ্বাকু-ধামার্গব-কুটজ-কৃতবেধনানাং, শ্যামা-ত্রিবৃচ্চতুরঙ্গুল-তিল্বক-মহাবৃক্ষ-সপ্তলা-শঙ্খিনী-দন্তী-দ্রবন্তীনাং চ, নানাবিধদেশকালসম্ভবাস্বাদ-রস-বীর্য-বিপাক-প্রভাবগ্রহণাদ্ দেহ-দোষ-প্রকৃতি-বযো-বলাগ্নি-ভক্তি-সাত্ম্য-রোগাবস্থাদীনাং নানাপ্রভাববত্ত্বাচ্চ , বিচিত্রগন্ধ-বর্ণ-রস-স্পর্শানামুপযোগসুখার্থমসঙ্খ্যেযসংযোগানামপি চ সতাং দ্রব্যাণাং বিকল্পমার্গোপদর্শনার্থং ষড্বিরেচনযোগশতানি ব্যাখ্যাস্যামঃ||৬||
View original
तत्र फल-जीमूतकेक्ष्वाकु-धामार्गव-कुटज-कृतवेधनानां, श्यामा-त्रिवृच्चतुरङ्गुल-तिल्वक-महावृक्ष-सप्तला-शङ्खिनी-दन्ती-द्रवन्तीनां च, नानाविधदेशकालसम्भवास्वाद-रस-वीर्य-विपाक-प्रभावग्रहणाद् देह-दोष-प्रकृति-वयो-बलाग्नि-भक्ति-सात्म्य-रोगावस्थादीनां नानाप्रभाववत्त्वाच्च , विचित्रगन्ध-वर्ण-रस-स्पर्शानामुपयोगसुखार्थमसङ्ख्येयसंयोगानामपि च सतां द्रव्याणां विकल्पमार्गोपदर्शनार्थं षड्विरेचनयोगशतानि व्याख्यास्यामः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
তানি তু দ্রব্যাণি দেশ-কাল-গুণ-ভাজন-সম্পদ্বীর্যবলাধানাত্ ক্রিযাসমর্থতমানি ভবন্তি||৭||
View original
तानि तु द्रव्याणि देश-काल-गुण-भाजन-सम्पद्वीर्यबलाधानात् क्रियासमर्थतमानि भवन्ति||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
ত্রিবিধঃ খলু দেশঃ- জাঙ্গলঃ, আনূপঃ, সাধারণশ্চেতি| তত্র জাঙ্গলঃ পর্যাকাশভূযিষ্ঠঃ, তরুভিরপি চ কদর-খদিরাসনাশ্বকর্ণ-ধব-তিনিশ-শল্লকী-সাল-সোমবল্ক-বদরী-তিন্দুকাশ্বত্থ-বটামলকীবনগহনঃ, অনেকশমী-ককুভ-শিংশপাপ্রাযঃ, স্থিরশুষ্কপবনবলবিধূযমানপ্রনৃত্যত্তরুণবিটপঃ, প্রততমৃগতৃষ্ণিকোপগূঢতনুখরপরুষসিকতাশর্করাবহুলঃ, লাবতিত্তিরিচকোরানুচরিতভূমিভাগঃ, বাতপিত্তবহুলঃ, স্থিরকঠিনমনুষ্যপ্রাযো জ্ঞেযঃ, অথানূপো হিন্তালতমালনারিকেলকদলীবনগহনঃ, সরিত্সমুদ্রপর্যন্তপ্রাযঃ, শিশিরপবনবহুলঃ, বঞ্জুলবানীরোপশোভিততীরাভিঃ সরিদ্ভিরুপগতভূমিভাগঃ, ক্ষিতিধরনিকুঞ্জোপশোভিতঃ, মন্দপবনানুবীজিতক্ষিতিরুহগহনঃ, অনেকবনরাজীপুষ্পিতবনগহনভূমিভাগঃ, স্নিগ্ধতরুপ্রতানোপগূঢঃ, হংস-চক্রবাক-বলাকা-নন্দীমুখ-পুণ্ডরীক-কাদম্ব-মদ্গু -ভৃঙ্গরাজ-শতপত্র-মত্তকোকিলানুনাদিততরুবিটপঃ, সুকুমারপুরুষঃ, পবনকফপ্রাযো জ্ঞেযঃ; অনযোরেব দ্বযোর্দেশযোর্বীরুদ্বনস্পতিবানস্পত্যশকুনিমৃগগণযুতঃ স্থিরসুকুমারবলবর্ণসংহননোপপন্নসাধারণগুণযুক্তপুরুষঃ সাধারণো জ্ঞেযঃ||৮||
View original
त्रिविधः खलु देशः- जाङ्गलः, आनूपः, साधारणश्चेति| तत्र जाङ्गलः पर्याकाशभूयिष्ठः, तरुभिरपि च कदर-खदिरासनाश्वकर्ण-धव-तिनिश-शल्लकी-साल-सोमवल्क-बदरी-तिन्दुकाश्वत्थ-वटामलकीवनगहनः, अनेकशमी-ककुभ-शिंशपाप्रायः, स्थिरशुष्कपवनबलविधूयमानप्रनृत्यत्तरुणविटपः, प्रततमृगतृष्णिकोपगूढतनुखरपरुषसिकताशर्कराबहुलः, लावतित्तिरिचकोरानुचरितभूमिभागः, वातपित्तबहुलः, स्थिरकठिनमनुष्यप्रायो ज्ञेयः, अथानूपो हिन्तालतमालनारिकेलकदलीवनगहनः, सरित्समुद्रपर्यन्तप्रायः, शिशिरपवनबहुलः, वञ्जुलवानीरोपशोभिततीराभिः सरिद्भिरुपगतभूमिभागः, क्षितिधरनिकुञ्जोपशोभितः, मन्दपवनानुवीजितक्षितिरुहगहनः, अनेकवनराजीपुष्पितवनगहनभूमिभागः, स्निग्धतरुप्रतानोपगूढः, हंस-चक्रवाक-बलाका-नन्दीमुख-पुण्डरीक-कादम्ब-मद्गु -भृङ्गराज-शतपत्र-मत्तकोकिलानुनादिततरुविटपः, सुकुमारपुरुषः, पवनकफप्रायो ज्ञेयः; अनयोरेव द्वयोर्देशयोर्वीरुद्वनस्पतिवानस्पत्यशकुनिमृगगणयुतः स्थिरसुकुमारबलवर्णसंहननोपपन्नसाधारणगुणयुक्तपुरुषः साधारणो ज्ञेयः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
তত্র দেশে সাধারণে জাঙ্গলে বা যথাকালং শিশিরাতপপবনসলিলসেবিতে সমে শুচৌ প্রদক্ষিণোদকে শ্মশান-চৈত্য-দেবযজনাগার-সভা-শ্বভ্রারাম-বল্মীকোষরবিরহিতে কুশরোহিষাস্তীর্ণে স্নিগ্ধকৃষ্ণমধুরমৃত্তিকে সুবর্ণবর্ণমধুরমৃত্তিকে বা মৃদাবফালকৃষ্টেঽনুপহতেঽন্যৈর্বলবত্তরৈর্দ্রুমৈরৌষধানি জাতানি প্রশস্যন্তে||৯||
View original
तत्र देशे साधारणे जाङ्गले वा यथाकालं शिशिरातपपवनसलिलसेविते समे शुचौ प्रदक्षिणोदके श्मशान-चैत्य-देवयजनागार-सभा-श्वभ्राराम-वल्मीकोषरविरहिते कुशरोहिषास्तीर्णे स्निग्धकृष्णमधुरमृत्तिके सुवर्णवर्णमधुरमृत्तिके वा मृदावफालकृष्टेऽनुपहतेऽन्यैर्बलवत्तरैर्द्रुमैरौषधानि जातानि प्रशस्यन्ते||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
তত্র যানি কালজাতান্যুপাগতসম্পূর্ণপ্রমাণ-রসবীর্য-গন্ধানি কালাতপাগ্নিসলিলপবনজন্তুভিরনুপহতগন্ধ-বর্ণ-রস-স্পর্শ-প্রভাবাণি প্রত্যগ্রাণ্যুদীচ্যাং দিশি স্থিতানি; তেষাং শাখাপলাশমচিরপ্ররূঢং বর্ষাবসন্তযোর্গ্রাহ্যং, গ্রীষ্মে মূলানি শিশিরে বা শীর্ণপ্ররূঢপর্ণানাং, শরদি ত্বক্কন্দক্ষীরাণি, হেমন্তে সারাণি, যথর্তু পুষ্পফলমিতি; মঙ্গলাচারঃ কল্যাণবৃত্তঃ শুচিঃ শুক্লবাসাঃ সম্পূজ্য দেবতা অশ্বিনৌ গোব্রাহ্মণাংশ্চ কৃতোপবাসঃ প্রাঙ্মুখ উদঙ্মুখো বা গৃহ্ণীযাত্||১০||
View original
तत्र यानि कालजातान्युपागतसम्पूर्णप्रमाण-रसवीर्य-गन्धानि कालातपाग्निसलिलपवनजन्तुभिरनुपहतगन्ध-वर्ण-रस-स्पर्श-प्रभावाणि प्रत्यग्राण्युदीच्यां दिशि स्थितानि; तेषां शाखापलाशमचिरप्ररूढं वर्षावसन्तयोर्ग्राह्यं, ग्रीष्मे मूलानि शिशिरे वा शीर्णप्ररूढपर्णानां, शरदि त्वक्कन्दक्षीराणि, हेमन्ते साराणि, यथर्तु पुष्पफलमिति; मङ्गलाचारः कल्याणवृत्तः शुचिः शुक्लवासाः सम्पूज्य देवता अश्विनौ गोब्राह्मणांश्च कृतोपवासः प्राङ्मुख उदङ्मुखो वा गृह्णीयात्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (11) · Śloka 11
গৃহীত্বা চানুরূপগুণবদ্ভাজনস্থান্যাগারেষূ প্রাগুদগ্দ্বারেষু নিবাতপ্রবাতৈকদেশেষু নিত্যপুষ্পোপহারবলিকর্মবত্সু, অগ্নি-সলিলোপস্বেদ-ধূম-রজো-মূষক-চতুষ্পদামনভিগমনীযানি স্ববচ্ছন্নানি শিক্যেষ্বাসজ্য স্থাপযেত্||১১||
View original
गृहीत्वा चानुरूपगुणवद्भाजनस्थान्यागारेषू प्रागुदग्द्वारेषु निवातप्रवातैकदेशेषु नित्यपुष्पोपहारबलिकर्मवत्सु, अग्नि-सलिलोपस्वेद-धूम-रजो-मूषक-चतुष्पदामनभिगमनीयानि स्ववच्छन्नानि शिक्येष्वासज्य स्थापयेत्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (12) · Śloka 12
তানি চ যথাদোষং প্রযুঞ্জীত সুরা-সৌবীরক-তুষোদক-মৈরেয-মেদক-ধান্যাম্ল -ফলাম্ল-দধ্যম্লাদিভির্বাতে, মৃদ্বীকামলক -মধু-মধুক-পরূষক-ফাণিতক্ষীরাদিভিঃ পিত্তে, শ্লেষ্মণি তু মধু-মূত্র-কষাযাদিভির্ভাবিতান্যালোডিতানি চ; ইত্যুদ্দেশঃ| তং বিস্তরেণ দ্রব্য-দেহ-দোষ-সাত্ম্যাদীনি প্রবিভজ্য ব্যাখ্যাস্যামঃ||১২||
View original
तानि च यथादोषं प्रयुञ्जीत सुरा-सौवीरक-तुषोदक-मैरेय-मेदक-धान्याम्ल -फलाम्ल-दध्यम्लादिभिर्वाते, मृद्वीकामलक -मधु-मधुक-परूषक-फाणितक्षीरादिभिः पित्ते, श्लेष्मणि तु मधु-मूत्र-कषायादिभिर्भावितान्यालोडितानि च; इत्युद्देशः| तं विस्तरेण द्रव्य-देह-दोष-सात्म्यादीनि प्रविभज्य व्याख्यास्यामः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (13) · Śloka 13
বমনদ্রব্যাণাং মদনফলানি শ্রেষ্ঠতমান্যাচক্ষতে, অনপাযিত্বাত্| তানি বসন্তগ্রীষ্মযোরন্তরে পুষ্যাশ্বযুগ্ভ্যাং মৃগশিরসা বা গৃহ্ণীযান্মৈত্রে মুহূর্তে| যানি পক্বান্যকাণান্যহরিতানি পাণ্ডূন্যক্রিমীণ্যপূতীন্যজন্তুজগ্ধান্যহ্রস্বানি; তানি প্রমৃজ্য , কুশপুটে বদ্ধ্বা, গোমযেনালিপ্য, যবতু(বু)ষমাষশালিকুলত্থমুদ্গপলানামন্যতমে নিদধ্যাদষ্টরাত্রম্| অত ঊর্ধ্বং মৃদূভূতানি মধ্বিষ্টগন্ধান্যুদ্ধৃত্য শোষযেত্| সুশুষ্কাণাং ফলপিপ্পলীরুদ্ধরেত্ | তাসাং ঘৃতদধিমধুপললবিমৃদিতানাং পুনঃ শুষ্কাণাং নবং কলশং সুপ্রমৃষ্টবালুকমরজস্কমাকণ্ঠং পূরযিত্বা স্ববচ্ছন্নং স্বনুগুপ্তং শিক্যেষ্বাসজ্য সম্যক্ স্থাপযেত্||১৩||
View original
वमनद्रव्याणां मदनफलानि श्रेष्ठतमान्याचक्षते, अनपायित्वात्| तानि वसन्तग्रीष्मयोरन्तरे पुष्याश्वयुग्भ्यां मृगशिरसा वा गृह्णीयान्मैत्रे मुहूर्ते| यानि पक्वान्यकाणान्यहरितानि पाण्डून्यक्रिमीण्यपूतीन्यजन्तुजग्धान्यह्रस्वानि; तानि प्रमृज्य , कुशपुटे बद्ध्वा, गोमयेनालिप्य, यवतु(बु)षमाषशालिकुलत्थमुद्गपलानामन्यतमे निदध्यादष्टरात्रम्| अत ऊर्ध्वं मृदूभूतानि मध्विष्टगन्धान्युद्धृत्य शोषयेत्| सुशुष्काणां फलपिप्पलीरुद्धरेत् | तासां घृतदधिमधुपललविमृदितानां पुनः शुष्काणां नवं कलशं सुप्रमृष्टवालुकमरजस्कमाकण्ठं पूरयित्वा स्ववच्छन्नं स्वनुगुप्तं शिक्येष्वासज्य सम्यक् स्थापयेत्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (14) · Śloka 14
অথ চ্ছর্দনীযমাতুরং দ্ব্যহং ত্র্যহং বা স্নেহস্বেদোপপন্নং শ্বশ্ছর্দযিতব্যমিতি গ্রাম্যানূপৌদকমাংসরস-ক্ষীর-দধি-মাষ-তিল-শাকাদিভিঃ সমুত্ক্লেশিতশ্লেষ্মাণং ব্যুষিতং জীর্ণাহারং পূর্বাহ্ণে কৃতবলিহোমমঙ্গলপ্রাযশ্চিত্তং নিরন্নমনতিস্নিগ্ধং যবাগ্বা ঘৃতমাত্রাং পীতবন্তং, তাসাং ফলপিপ্পলীনামন্তর্নখমুষ্টিং যাবদ্বা সাধু মন্যেত জর্জরীকৃত্য যষ্টিমধুকষাযেণ কোবিদার-কর্বুদার-নীপ-বিদুল-বিম্বী-শণপুষ্পী-সদাপুষ্পী-প্রত্যক্পুষ্পী-কষাযাণামন্যতমেন বা রাত্রিমুষিতং বিমৃদ্য পূতং মধুসৈন্ধবযুক্তং সুখোষ্ণং কৃত্বা পূর্ণং শরাবং মন্ত্রেণানেনাভিমন্ত্রযেত্- ‘ॐ ব্রহ্মদক্ষাশ্বিরুদ্রেন্দ্রভূচন্দ্রার্কানিলানলাঃ| ঋষযঃ সৌষধিগ্রামা ভূতসঙ্ঘাশ্চ পান্তু তে| রসাযনমিবর্ষীণাং দেবানামমৃতং যথা| সুধেবোত্তমনাগানাং ভৈষজ্যমিদমস্তু তে’| ইত্যেবমভিমন্ত্র্যোদঙ্মুখং প্রাঙ্মুখং বাঽঽতুরং পাযযেচ্ছ্লেষ্মজ্বরগুল্মপ্রতিশ্যাযার্তং বিশেষেণ পুনঃ পুনরাপিত্তাগমনাত্, তেন সাধু বমতি; হীনবেগং তু পিপ্পল্যামলক-সর্ষপ-বচাকল্কলবণোষ্ণোদকৈঃ পুনঃ পুনঃ প্রবর্তযেদাপিত্তদর্শনাত্| ইত্যেষ সর্বশ্ছর্দনযোগবিধিঃ||১৪||
View original
अथ च्छर्दनीयमातुरं द्व्यहं त्र्यहं वा स्नेहस्वेदोपपन्नं श्वश्छर्दयितव्यमिति ग्राम्यानूपौदकमांसरस-क्षीर-दधि-माष-तिल-शाकादिभिः समुत्क्लेशितश्लेष्माणं व्युषितं जीर्णाहारं पूर्वाह्णे कृतबलिहोममङ्गलप्रायश्चित्तं निरन्नमनतिस्निग्धं यवाग्वा घृतमात्रां पीतवन्तं, तासां फलपिप्पलीनामन्तर्नखमुष्टिं यावद्वा साधु मन्येत जर्जरीकृत्य यष्टिमधुकषायेण कोविदार-कर्बुदार-नीप-विदुल-बिम्बी-शणपुष्पी-सदापुष्पी-प्रत्यक्पुष्पी-कषायाणामन्यतमेन वा रात्रिमुषितं विमृद्य पूतं मधुसैन्धवयुक्तं सुखोष्णं कृत्वा पूर्णं शरावं मन्त्रेणानेनाभिमन्त्रयेत्- ‘ॐ ब्रह्मदक्षाश्विरुद्रेन्द्रभूचन्द्रार्कानिलानलाः| ऋषयः सौषधिग्रामा भूतसङ्घाश्च पान्तु ते| रसायनमिवर्षीणां देवानाममृतं यथा| सुधेवोत्तमनागानां भैषज्यमिदमस्तु ते’| इत्येवमभिमन्त्र्योदङ्मुखं प्राङ्मुखं वाऽऽतुरं पाययेच्छ्लेष्मज्वरगुल्मप्रतिश्यायार्तं विशेषेण पुनः पुनरापित्तागमनात्, तेन साधु वमति; हीनवेगं तु पिप्पल्यामलक-सर्षप-वचाकल्कलवणोष्णोदकैः पुनः पुनः प्रवर्तयेदापित्तदर्शनात्| इत्येष सर्वश्छर्दनयोगविधिः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (15) · Śloka 15
সর্বেষু তু মধুসৈন্ধবং কফবিলযনচ্ছেদার্থং বমনেষু বিদধ্যাত্| ন চোষ্ণবিরোধো মধুনশ্ছর্দনযোগযুক্তস্য, অবিপক্বপ্রত্যাগমনাদ্দোষনির্হরণাচ্চ||১৫||
View original
सर्वेषु तु मधुसैन्धवं कफविलयनच्छेदार्थं वमनेषु विदध्यात्| न चोष्णविरोधो मधुनश्छर्दनयोगयुक्तस्य, अविपक्वप्रत्यागमनाद्दोषनिर्हरणाच्च||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (16) · Śloka 16
ফলপিপ্পলীনাং দ্বৌ দ্বৌ ভাগৌ কোবিদারাদিকষাযেণ ত্রিঃসপ্তকৃত্বঃ স্রাবযেত্, তেন রসেন তৃতীযং ভাগং পিষ্ট্বা মাত্রাং হরীতকীভির্বিভীতকৈরামলৈর্বা তুল্যাং বর্তযেত্, তাসামেকাং দ্বে বা পূর্বোক্তানাং কষাযাণামন্যতমস্যাঞ্জলিমাত্রেণ বিমৃদ্য বলবচ্ছ্লেষ্মপ্রসেকগ্রন্থিজ্বরোদরারুচিষু পাযযেদিতি সমানং পূর্বেণ||১৬||
View original
फलपिप्पलीनां द्वौ द्वौ भागौ कोविदारादिकषायेण त्रिःसप्तकृत्वः स्रावयेत्, तेन रसेन तृतीयं भागं पिष्ट्वा मात्रां हरीतकीभिर्बिभीतकैरामलैर्वा तुल्यां वर्तयेत्, तासामेकां द्वे वा पूर्वोक्तानां कषायाणामन्यतमस्याञ्जलिमात्रेण विमृद्य बलवच्छ्लेष्मप्रसेकग्रन्थिज्वरोदरारुचिषु पाययेदिति समानं पूर्वेण||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (17) · Śloka 17
ফলপিপ্পলীক্ষীরং, তেন বা ক্ষীরযবাগূমধোভাগে রক্তপিত্তে হৃদ্দাহে চ; তজ্জস্য বা দধ্ন উত্তরকং কফচ্ছর্দিতমকপ্রসেকেষু ; তস্য বা পযসঃ শীতস্য সন্তানিকাঞ্জলিং পিত্তে প্রকুপিতে উরঃকণ্ঠহৃদযে চ তনুকফোপদিগ্ধে, ইতি সমানং পূর্বেণ||১৭||
View original
फलपिप्पलीक्षीरं, तेन वा क्षीरयवागूमधोभागे रक्तपित्ते हृद्दाहे च; तज्जस्य वा दध्न उत्तरकं कफच्छर्दितमकप्रसेकेषु ; तस्य वा पयसः शीतस्य सन्तानिकाञ्जलिं पित्ते प्रकुपिते उरःकण्ठहृदये च तनुकफोपदिग्धे, इति समानं पूर्वेण||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (18) · Śloka 18
ফলপিপ্পলীশৃতক্ষীরান্নবনীতমুত্পন্নং ফলাদিকল্ককষাযসিদ্ধং কফাভিভূতাগ্নিং বিশুষ্যদ্দেহং চ মাত্রযা পাযযেদিতি সমানং পূর্বেণ||১৮||
View original
फलपिप्पलीशृतक्षीरान्नवनीतमुत्पन्नं फलादिकल्ककषायसिद्धं कफाभिभूताग्निं विशुष्यद्देहं च मात्रया पाययेदिति समानं पूर्वेण||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (19) · Śloka 19
ফলপিপ্পলীনাং ফলাদিকষাযেণ ত্রিঃসপ্তকৃত্বঃ সুপরিভাবিতেন পুষ্পরজঃপ্রকাশেন চূর্ণেন সরসি সঞ্জাতং বৃহত্সরোরুহং সাযাহ্নেঽবচূর্ণযেত্, তদ্রাত্রিব্যুষিতং প্রভাতে পুনরবচূর্ণিতমুদ্ধৃত্য হরিদ্রাকৃসরক্ষীরযবাগূনামন্যতমং সৈন্ধবগুডফাণিতযুক্তমাকণ্ঠং পীতবন্তমাঘ্রাপযেত্ সুকুমারমুত্ক্লিষ্টপিত্তকফমৌষধদ্বেষিণমিতি সমানং পূর্বেণ||১৯||
View original
फलपिप्पलीनां फलादिकषायेण त्रिःसप्तकृत्वः सुपरिभावितेन पुष्परजःप्रकाशेन चूर्णेन सरसि सञ्जातं बृहत्सरोरुहं सायाह्नेऽवचूर्णयेत्, तद्रात्रिव्युषितं प्रभाते पुनरवचूर्णितमुद्धृत्य हरिद्राकृसरक्षीरयवागूनामन्यतमं सैन्धवगुडफाणितयुक्तमाकण्ठं पीतवन्तमाघ्रापयेत् सुकुमारमुत्क्लिष्टपित्तकफमौषधद्वेषिणमिति समानं पूर्वेण||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (20) · Śloka 20
ফলপিপ্পলীনাং ভল্লাতকবিধিপরিস্রুতং স্বরসং পক্ত্বা ফাণিতীভূতমাতন্তুলীভাবাল্লেহযেত্; আতপশুষ্কং বা চূর্ণীকৃতং জীমূতকাদিকষাযেণ পিত্তে কফস্থানগতে পাযযেদিতি সমানং পূর্বেণ||২০||
View original
फलपिप्पलीनां भल्लातकविधिपरिस्रुतं स्वरसं पक्त्वा फाणितीभूतमातन्तुलीभावाल्लेहयेत्; आतपशुष्कं वा चूर्णीकृतं जीमूतकादिकषायेण पित्ते कफस्थानगते पाययेदिति समानं पूर्वेण||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (21) · Śloka 21
ফলপিপ্পলীচূর্ণানি পূর্ববত্ ফলাদীনাং ষণ্ণামন্যতমকষাযস্রুতানি বর্তিক্রিযাঃ ফলাদিকষাযোপসর্জনাঃ পেযা ইতি সমানং পূর্বেণ||২১||
View original
फलपिप्पलीचूर्णानि पूर्ववत् फलादीनां षण्णामन्यतमकषायस्रुतानि वर्तिक्रियाः फलादिकषायोपसर्जनाः पेया इति समानं पूर्वेण||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (22) · Śloka 22
ফলপিপ্পলীনামারগ্বধ -বৃক্ষক-স্বাদুকণ্টক-পাঠা-পাটলা-শার্ঙ্গেষ্টা-মূর্বা-সপ্তপর্ণ-নক্তমাল-পিচুমর্দ-পটোল-সুষবী-গুডূচী-সোমবল্ক-দ্বীপিকানাং পিপ্পলী-পিপ্পলীমূল-হস্তিপিপ্পলী-চিত্রক-শৃঙ্গবেরাণাং চান্যতমকষাযেণ সিদ্ধো লেহ ইতি সমানং পূর্বেণ||২২||
View original
फलपिप्पलीनामारग्वध -वृक्षक-स्वादुकण्टक-पाठा-पाटला-शार्ङ्गेष्टा-मूर्वा-सप्तपर्ण-नक्तमाल-पिचुमर्द-पटोल-सुषवी-गुडूची-सोमवल्क-द्वीपिकानां पिप्पली-पिप्पलीमूल-हस्तिपिप्पली-चित्रक-शृङ्गवेराणां चान्यतमकषायेण सिद्धो लेह इति समानं पूर्वेण||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (23) · Śloka 23
ফলপিপ্পলীষ্বেলা-হরেণুকা-শতপুষ্পা-কুস্তুম্বুরু-তগর-কুষ্ঠ-ত্বক্-চোরক-মরুবকাগুরু-গুগ্গুল্বেলবালুক-শ্রীবেষ্টক-পরিপেলব-মাংসী-শৈলেযক-স্থৌণেযক-সরল-পারাবতপদ্যশোকরোহিণীনাং বিংশতেরন্যতমস্য কষাযেণ সাধিতোত্কারিকা উত্কারিকাকল্পেন, মোদকা বা মোদককল্পেন, যথাদোষরোগভক্তি প্রযোজ্যা ইতি সমানং পূর্বেণ||২৩||
View original
फलपिप्पलीष्वेला-हरेणुका-शतपुष्पा-कुस्तुम्बुरु-तगर-कुष्ठ-त्वक्-चोरक-मरुबकागुरु-गुग्गुल्वेलवालुक-श्रीवेष्टक-परिपेलव-मांसी-शैलेयक-स्थौणेयक-सरल-पारावतपद्यशोकरोहिणीनां विंशतेरन्यतमस्य कषायेण साधितोत्कारिका उत्कारिकाकल्पेन, मोदका वा मोदककल्पेन, यथादोषरोगभक्ति प्रयोज्या इति समानं पूर्वेण||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (24-25) · Śloka 25
ফলপিপ্পলীস্বরসকষাযপরিভাবিতানি তিলশালিতণ্ডুলপিষ্টানি তত্কষাযোপসর্জনানি শষ্কুলীকল্পেন বা শষ্কুল্যঃ, পূপকল্পেন বা পূপাঃ ইতি সমানং পূর্বেণ||২৪|| এতেনৈব চ কল্পেন সুমুখ-সুরস-কুঠেরক-কাণ্ডীর-কালমালক-পর্ণাসক-ক্ষবক-ফণিজ্ঝক-গৃঞ্জন-কাসমর্দ-ভৃঙ্গরাজানাং পোটেক্ষুবালিকা-কালঙ্কতক-দণ্ডৈরকাণাং চান্যতমস্য কষাযেণ কারযেত্||২৫||
View original
फलपिप्पलीस्वरसकषायपरिभावितानि तिलशालितण्डुलपिष्टानि तत्कषायोपसर्जनानि शष्कुलीकल्पेन वा शष्कुल्यः, पूपकल्पेन वा पूपाः इति समानं पूर्वेण||२४|| एतेनैव च कल्पेन सुमुख-सुरस-कुठेरक-काण्डीर-कालमालक-पर्णासक-क्षवक-फणिज्झक-गृञ्जन-कासमर्द-भृङ्गराजानां पोटेक्षुवालिका-कालङ्कतक-दण्डैरकाणां चान्यतमस्य कषायेण कारयेत्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (26) · Śloka 26
তথা বদরষাডব-রাগ-লেহ-মোদকোত্কারিকা-তর্পণ-পানক-মাংসরস-যূষ-মদ্যানাং মদনফলান্যন্যতমেনোপসৃজ্য যথাদোষরোগভক্তি দদ্যাত্; তৈঃ সাধু বমতীতি||২৬||
View original
तथा बदरषाडव-राग-लेह-मोदकोत्कारिका-तर्पण-पानक-मांसरस-यूष-मद्यानां मदनफलान्यन्यतमेनोपसृज्य यथादोषरोगभक्ति दद्यात्; तैः साधु वमतीति||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (27) · Śloka 27
মদনঃ করহাটশ্চ রাঠঃ পিণ্ডীতকঃ ফলম্| শ্বসনশ্চেতি পর্যাযৈরুচ্যতে তস্য কল্পনা||২৭||
View original
मदनः करहाटश्च राठः पिण्डीतकः फलम्| श्वसनश्चेति पर्यायैरुच्यते तस्य कल्पना||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (28-30) · Śloka 30
তত্র শ্লোকাঃ- নব যোগাঃ কষাযেষু, মাত্রাস্বষ্টৌ , পযোঘৃতে| পঞ্চ, ফাণিতচূর্ণে দ্বৌ ঘ্রেযে, বর্তিক্রিযাসু ষট্||২৮|| বিংশতির্বিংশতির্লেহমোদকোত্কারিকাসু চ| শষ্কুলীপূপযোশ্চোক্তা যোগাঃ ষোডশ ষোডশ||২৯|| দশান্যে ষাডবাদ্যেষু ত্রযস্ত্রিংশদিদং শতম্| যোগানাং বিধিবদ্দিষ্টং ফলকল্পে মহর্ষিণা||৩০||
View original
तत्र श्लोकाः- नव योगाः कषायेषु, मात्रास्वष्टौ , पयोघृते| पञ्च, फाणितचूर्णे द्वौ घ्रेये, वर्तिक्रियासु षट्||२८|| विंशतिर्विंशतिर्लेहमोदकोत्कारिकासु च| शष्कुलीपूपयोश्चोक्ता योगाः षोडश षोडश||२९|| दशान्ये षाडवाद्येषु त्रयस्त्रिंशदिदं शतम्| योगानां विधिवद्दिष्टं फलकल्पे महर्षिणा||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 1
ইত্যগ্নিবেশকৃতে তন্ত্রে চরকপ্রতিসংস্কৃতেঽপ্রাপ্তে দৃঢবলসম্পূরিতে কল্পস্থানে মদনকল্পো নাম প্রথমোঽধ্যাযঃ||১||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते कल्पस्थाने मदनकल्पो नाम प्रथमोऽध्यायः||१||
🔊 Audio coming soon