Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతో మదనకల్పం వ్యాఖ్యాస్యామః||1|| ఇతి హ స్మాహ భగవానాత్రేయః||2||
View original
अथातो मदनकल्पं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
1. madanakalpaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
అథ ఖలు వమనవిరేచనార్థం వమనవిరేచనద్రవ్యాణాం సుఖోపభోగతమైః సహాన్యైర్ద్రవ్యైర్వివిధైః కల్పనార్థం భేదార్థం విభాగార్థం చేత్యర్థః , తద్యోగానాం చ క్రియావిధేః సుఖోపాయస్య సమ్యగుపకల్పనార్థం కల్పస్థానముపదేక్ష్యామోఽగ్నివేశ!||3||
View original
अथ खलु वमनविरेचनार्थं वमनविरेचनद्रव्याणां सुखोपभोगतमैः सहान्यैर्द्रव्यैर्विविधैः कल्पनार्थं भेदार्थं विभागार्थं चेत्यर्थः , तद्योगानां च क्रियाविधेः सुखोपायस्य सम्यगुपकल्पनार्थं कल्पस्थानमुपदेक्ष्यामोऽग्निवेश!||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
తత్ర దోషహరణమూర్ధ్వభాగం వమనసంజ్ఞకం, అధోభాగం విరేచనసంజ్ఞకం; ఉభయం వా శరీరమలవిరేచనాద్విరేచనసంజ్ఞాం లభతే||4||
View original
तत्र दोषहरणमूर्ध्वभागं वमनसञ्ज्ञकम्, अधोभागं विरेचनसञ्ज्ञकम्; उभयं वा शरीरमलविरेचनाद्विरेचनसञ्ज्ञां लभते||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
తత్రోష్ణ-తీక్ష్ణ-సూక్ష్మ-వ్యవాయి-వికాశీన్యౌషధాని స్వవీర్యేణ హృదయముపేత్య ధమనీరనుసృత్య స్థూలాణుస్రోతోభ్యః కేవలం శరీరగతం దోషసంఘాతమాగ్నేయత్వాద్ విష్యందయంతి, తైక్ష్ణ్యాద్ విచ్ఛిందంతి, స విచ్ఛిన్నః పరిప్లవన్ స్నేహభావితే కాయే స్నేహాక్తభాజనస్థమివ క్షౌద్రమసజ్జన్నణుప్రవణభావాదామాశయమాగమ్యోదానప్రణున్నోఽగ్నివాయ్వాత్మకత్వాదూర్ధ్వభాగప్రభావాదౌషధస్యోర్ధ్వముత్క్షిప్యతే, సలిలపృథివ్యాత్మకత్వాదధోభాగప్రభావాచ్చౌషధస్యాధః ప్రవర్తతే, ఉభయతశ్చోభయగుణత్వాత్| ఇతి లక్షణోద్దేశః||5||
View original
तत्रोष्ण-तीक्ष्ण-सूक्ष्म-व्यवायि-विकाशीन्यौषधानि स्ववीर्येण हृदयमुपेत्य धमनीरनुसृत्य स्थूलाणुस्रोतोभ्यः केवलं शरीरगतं दोषसङ्घातमाग्नेयत्वाद् विष्यन्दयन्ति, तैक्ष्ण्याद् विच्छिन्दन्ति, स विच्छिन्नः परिप्लवन् स्नेहभाविते काये स्नेहाक्तभाजनस्थमिव क्षौद्रमसज्जन्नणुप्रवणभावादामाशयमागम्योदानप्रणुन्नोऽग्निवाय्वात्मकत्वादूर्ध्वभागप्रभावादौषधस्योर्ध्वमुत्क्षिप्यते, सलिलपृथिव्यात्मकत्वादधोभागप्रभावाच्चौषधस्याधः प्रवर्तते, उभयतश्चोभयगुणत्वात्| इति लक्षणोद्देशः||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
తత్ర ఫల-జీమూతకేక్ష్వాకు-ధామార్గవ-కుటజ-కృతవేధనానాం, శ్యామా-త్రివృచ్చతురంగుల-తిల్వక-మహావృక్ష-సప్తలా-శంఖినీ-దంతీ-ద్రవంతీనాం చ, నానావిధదేశకాలసంభవాస్వాద-రస-వీర్య-విపాక-ప్రభావగ్రహణాద్ దేహ-దోష-ప్రకృతి-వయో-బలాగ్ని-భక్తి-సాత్మ్య-రోగావస్థాదీనాం నానాప్రభావవత్త్వాచ్చ , విచిత్రగంధ-వర్ణ-రస-స్పర్శానాముపయోగసుఖార్థమసంఖ్యేయసంయోగానామపి చ సతాం ద్రవ్యాణాం వికల్పమార్గోపదర్శనార్థం షడ్విరేచనయోగశతాని వ్యాఖ్యాస్యామః||6||
View original
तत्र फल-जीमूतकेक्ष्वाकु-धामार्गव-कुटज-कृतवेधनानां, श्यामा-त्रिवृच्चतुरङ्गुल-तिल्वक-महावृक्ष-सप्तला-शङ्खिनी-दन्ती-द्रवन्तीनां च, नानाविधदेशकालसम्भवास्वाद-रस-वीर्य-विपाक-प्रभावग्रहणाद् देह-दोष-प्रकृति-वयो-बलाग्नि-भक्ति-सात्म्य-रोगावस्थादीनां नानाप्रभाववत्त्वाच्च , विचित्रगन्ध-वर्ण-रस-स्पर्शानामुपयोगसुखार्थमसङ्ख्येयसंयोगानामपि च सतां द्रव्याणां विकल्पमार्गोपदर्शनार्थं षड्विरेचनयोगशतानि व्याख्यास्यामः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
తాని తు ద్రవ్యాణి దేశ-కాల-గుణ-భాజన-సంపద్వీర్యబలాధానాత్ క్రియాసమర్థతమాని భవంతి||7||
View original
तानि तु द्रव्याणि देश-काल-गुण-भाजन-सम्पद्वीर्यबलाधानात् क्रियासमर्थतमानि भवन्ति||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
త్రివిధః ఖలు దేశః- జాంగలః, ఆనూపః, సాధారణశ్చేతి| తత్ర జాంగలః పర్యాకాశభూయిష్ఠః, తరుభిరపి చ కదర-ఖదిరాసనాశ్వకర్ణ-ధవ-తినిశ-శల్లకీ-సాల-సోమవల్క-బదరీ-తిందుకాశ్వత్థ-వటామలకీవనగహనః, అనేకశమీ-కకుభ-శింశపాప్రాయః, స్థిరశుష్కపవనబలవిధూయమానప్రనృత్యత్తరుణవిటపః, ప్రతతమృగతృష్ణికోపగూఢతనుఖరపరుషసికతాశర్కరాబహులః, లావతిత్తిరిచకోరానుచరితభూమిభాగః, వాతపిత్తబహులః, స్థిరకఠినమనుష్యప్రాయో జ్ఞేయః, అథానూపో హింతాలతమాలనారికేలకదలీవనగహనః, సరిత్సముద్రపర్యంతప్రాయః, శిశిరపవనబహులః, వంజులవానీరోపశోభితతీరాభిః సరిద్భిరుపగతభూమిభాగః, క్షితిధరనికుంజోపశోభితః, మందపవనానువీజితక్షితిరుహగహనః, అనేకవనరాజీపుష్పితవనగహనభూమిభాగః, స్నిగ్ధతరుప్రతానోపగూఢః, హంస-చక్రవాక-బలాకా-నందీముఖ-పుండరీక-కాదంబ-మద్గు -భృంగరాజ-శతపత్ర-మత్తకోకిలానునాదితతరువిటపః, సుకుమారపురుషః, పవనకఫప్రాయో జ్ఞేయః; అనయోరేవ ద్వయోర్దేశయోర్వీరుద్వనస్పతివానస్పత్యశకునిమృగగణయుతః స్థిరసుకుమారబలవర్ణసంహననోపపన్నసాధారణగుణయుక్తపురుషః సాధారణో జ్ఞేయః||8||
View original
त्रिविधः खलु देशः- जाङ्गलः, आनूपः, साधारणश्चेति| तत्र जाङ्गलः पर्याकाशभूयिष्ठः, तरुभिरपि च कदर-खदिरासनाश्वकर्ण-धव-तिनिश-शल्लकी-साल-सोमवल्क-बदरी-तिन्दुकाश्वत्थ-वटामलकीवनगहनः, अनेकशमी-ककुभ-शिंशपाप्रायः, स्थिरशुष्कपवनबलविधूयमानप्रनृत्यत्तरुणविटपः, प्रततमृगतृष्णिकोपगूढतनुखरपरुषसिकताशर्कराबहुलः, लावतित्तिरिचकोरानुचरितभूमिभागः, वातपित्तबहुलः, स्थिरकठिनमनुष्यप्रायो ज्ञेयः, अथानूपो हिन्तालतमालनारिकेलकदलीवनगहनः, सरित्समुद्रपर्यन्तप्रायः, शिशिरपवनबहुलः, वञ्जुलवानीरोपशोभिततीराभिः सरिद्भिरुपगतभूमिभागः, क्षितिधरनिकुञ्जोपशोभितः, मन्दपवनानुवीजितक्षितिरुहगहनः, अनेकवनराजीपुष्पितवनगहनभूमिभागः, स्निग्धतरुप्रतानोपगूढः, हंस-चक्रवाक-बलाका-नन्दीमुख-पुण्डरीक-कादम्ब-मद्गु -भृङ्गराज-शतपत्र-मत्तकोकिलानुनादिततरुविटपः, सुकुमारपुरुषः, पवनकफप्रायो ज्ञेयः; अनयोरेव द्वयोर्देशयोर्वीरुद्वनस्पतिवानस्पत्यशकुनिमृगगणयुतः स्थिरसुकुमारबलवर्णसंहननोपपन्नसाधारणगुणयुक्तपुरुषः साधारणो ज्ञेयः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
తత్ర దేశే సాధారణే జాంగలే వా యథాకాలం శిశిరాతపపవనసలిలసేవితే సమే శుచౌ ప్రదక్షిణోదకే శ్మశాన-చైత్య-దేవయజనాగార-సభా-శ్వభ్రారామ-వల్మీకోషరవిరహితే కుశరోహిషాస్తీర్ణే స్నిగ్ధకృష్ణమధురమృత్తికే సువర్ణవర్ణమధురమృత్తికే వా మృదావఫాలకృష్టేఽనుపహతేఽన్యైర్బలవత్తరైర్ద్రుమైరౌషధాని జాతాని ప్రశస్యంతే||9||
View original
तत्र देशे साधारणे जाङ्गले वा यथाकालं शिशिरातपपवनसलिलसेविते समे शुचौ प्रदक्षिणोदके श्मशान-चैत्य-देवयजनागार-सभा-श्वभ्राराम-वल्मीकोषरविरहिते कुशरोहिषास्तीर्णे स्निग्धकृष्णमधुरमृत्तिके सुवर्णवर्णमधुरमृत्तिके वा मृदावफालकृष्टेऽनुपहतेऽन्यैर्बलवत्तरैर्द्रुमैरौषधानि जातानि प्रशस्यन्ते||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
తత్ర యాని కాలజాతాన్యుపాగతసంపూర్ణప్రమాణ-రసవీర్య-గంధాని కాలాతపాగ్నిసలిలపవనజంతుభిరనుపహతగంధ-వర్ణ-రస-స్పర్శ-ప్రభావాణి ప్రత్యగ్రాణ్యుదీచ్యాం దిశి స్థితాని; తేషాం శాఖాపలాశమచిరప్రరూఢం వర్షావసంతయోర్గ్రాహ్యం, గ్రీష్మే మూలాని శిశిరే వా శీర్ణప్రరూఢపర్ణానాం, శరది త్వక్కందక్షీరాణి, హేమంతే సారాణి, యథర్తు పుష్పఫలమితి; మంగలాచారః కల్యాణవృత్తః శుచిః శుక్లవాసాః సంపూజ్య దేవతా అశ్వినౌ గోబ్రాహ్మణాంశ్చ కృతోపవాసః ప్రాఙ్ముఖ ఉదఙ్ముఖో వా గృహ్ణీయాత్||10||
View original
तत्र यानि कालजातान्युपागतसम्पूर्णप्रमाण-रसवीर्य-गन्धानि कालातपाग्निसलिलपवनजन्तुभिरनुपहतगन्ध-वर्ण-रस-स्पर्श-प्रभावाणि प्रत्यग्राण्युदीच्यां दिशि स्थितानि; तेषां शाखापलाशमचिरप्ररूढं वर्षावसन्तयोर्ग्राह्यं, ग्रीष्मे मूलानि शिशिरे वा शीर्णप्ररूढपर्णानां, शरदि त्वक्कन्दक्षीराणि, हेमन्ते साराणि, यथर्तु पुष्पफलमिति; मङ्गलाचारः कल्याणवृत्तः शुचिः शुक्लवासाः सम्पूज्य देवता अश्विनौ गोब्राह्मणांश्च कृतोपवासः प्राङ्मुख उदङ्मुखो वा गृह्णीयात्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (11) · Śloka 11
గృహీత్వా చానురూపగుణవద్భాజనస్థాన్యాగారేషూ ప్రాగుదగ్ద్వారేషు నివాతప్రవాతైకదేశేషు నిత్యపుష్పోపహారబలికర్మవత్సు, అగ్ని-సలిలోపస్వేద-ధూమ-రజో-మూషక-చతుష్పదామనభిగమనీయాని స్వవచ్ఛన్నాని శిక్యేష్వాసజ్య స్థాపయేత్||11||
View original
गृहीत्वा चानुरूपगुणवद्भाजनस्थान्यागारेषू प्रागुदग्द्वारेषु निवातप्रवातैकदेशेषु नित्यपुष्पोपहारबलिकर्मवत्सु, अग्नि-सलिलोपस्वेद-धूम-रजो-मूषक-चतुष्पदामनभिगमनीयानि स्ववच्छन्नानि शिक्येष्वासज्य स्थापयेत्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (12) · Śloka 12
తాని చ యథాదోషం ప్రయుంజీత సురా-సౌవీరక-తుషోదక-మైరేయ-మేదక-ధాన్యామ్ల -ఫలామ్ల-దధ్యమ్లాదిభిర్వాతే, మృద్వీకామలక -మధు-మధుక-పరూషక-ఫాణితక్షీరాదిభిః పిత్తే, శ్లేష్మణి తు మధు-మూత్ర-కషాయాదిభిర్భావితాన్యాలోడితాని చ; ఇత్యుద్దేశః| తం విస్తరేణ ద్రవ్య-దేహ-దోష-సాత్మ్యాదీని ప్రవిభజ్య వ్యాఖ్యాస్యామః||12||
View original
तानि च यथादोषं प्रयुञ्जीत सुरा-सौवीरक-तुषोदक-मैरेय-मेदक-धान्याम्ल -फलाम्ल-दध्यम्लादिभिर्वाते, मृद्वीकामलक -मधु-मधुक-परूषक-फाणितक्षीरादिभिः पित्ते, श्लेष्मणि तु मधु-मूत्र-कषायादिभिर्भावितान्यालोडितानि च; इत्युद्देशः| तं विस्तरेण द्रव्य-देह-दोष-सात्म्यादीनि प्रविभज्य व्याख्यास्यामः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (13) · Śloka 13
వమనద్రవ్యాణాం మదనఫలాని శ్రేష్ఠతమాన్యాచక్షతే, అనపాయిత్వాత్| తాని వసంతగ్రీష్మయోరంతరే పుష్యాశ్వయుగ్భ్యాం మృగశిరసా వా గృహ్ణీయాన్మైత్రే ముహూర్తే| యాని పక్వాన్యకాణాన్యహరితాని పాండూన్యక్రిమీణ్యపూతీన్యజంతుజగ్ధాన్యహ్రస్వాని; తాని ప్రమృజ్య , కుశపుటే బద్ధ్వా, గోమయేనాలిప్య, యవతు(బు)షమాషశాలికులత్థముద్గపలానామన్యతమే నిదధ్యాదష్టరాత్రం| అత ఊర్ధ్వం మృదూభూతాని మధ్విష్టగంధాన్యుద్ధృత్య శోషయేత్| సుశుష్కాణాం ఫలపిప్పలీరుద్ధరేత్ | తాసాం ఘృతదధిమధుపలలవిమృదితానాం పునః శుష్కాణాం నవం కలశం సుప్రమృష్టవాలుకమరజస్కమాకంఠం పూరయిత్వా స్వవచ్ఛన్నం స్వనుగుప్తం శిక్యేష్వాసజ్య సమ్యక్ స్థాపయేత్||13||
View original
वमनद्रव्याणां मदनफलानि श्रेष्ठतमान्याचक्षते, अनपायित्वात्| तानि वसन्तग्रीष्मयोरन्तरे पुष्याश्वयुग्भ्यां मृगशिरसा वा गृह्णीयान्मैत्रे मुहूर्ते| यानि पक्वान्यकाणान्यहरितानि पाण्डून्यक्रिमीण्यपूतीन्यजन्तुजग्धान्यह्रस्वानि; तानि प्रमृज्य , कुशपुटे बद्ध्वा, गोमयेनालिप्य, यवतु(बु)षमाषशालिकुलत्थमुद्गपलानामन्यतमे निदध्यादष्टरात्रम्| अत ऊर्ध्वं मृदूभूतानि मध्विष्टगन्धान्युद्धृत्य शोषयेत्| सुशुष्काणां फलपिप्पलीरुद्धरेत् | तासां घृतदधिमधुपललविमृदितानां पुनः शुष्काणां नवं कलशं सुप्रमृष्टवालुकमरजस्कमाकण्ठं पूरयित्वा स्ववच्छन्नं स्वनुगुप्तं शिक्येष्वासज्य सम्यक् स्थापयेत्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (14) · Śloka 14
అథ చ్ఛర్దనీయమాతురం ద్వ్యహం త్ర్యహం వా స్నేహస్వేదోపపన్నం శ్వశ్ఛర్దయితవ్యమితి గ్రామ్యానూపౌదకమాంసరస-క్షీర-దధి-మాష-తిల-శాకాదిభిః సముత్క్లేశితశ్లేష్మాణం వ్యుషితం జీర్ణాహారం పూర్వాహ్ణే కృతబలిహోమమంగలప్రాయశ్చిత్తం నిరన్నమనతిస్నిగ్ధం యవాగ్వా ఘృతమాత్రాం పీతవంతం, తాసాం ఫలపిప్పలీనామంతర్నఖముష్టిం యావద్వా సాధు మన్యేత జర్జరీకృత్య యష్టిమధుకషాయేణ కోవిదార-కర్బుదార-నీప-విదుల-బింబీ-శణపుష్పీ-సదాపుష్పీ-ప్రత్యక్పుష్పీ-కషాయాణామన్యతమేన వా రాత్రిముషితం విమృద్య పూతం మధుసైంధవయుక్తం సుఖోష్ణం కృత్వా పూర్ణం శరావం మంత్రేణానేనాభిమంత్రయేత్- ‘Oం బ్రహ్మదక్షాశ్విరుద్రేంద్రభూచంద్రార్కానిలానలాః| ఋషయః సౌషధిగ్రామా భూతసంఘాశ్చ పాంతు తే| రసాయనమివర్షీణాం దేవానామమృతం యథా| సుధేవోత్తమనాగానాం భైషజ్యమిదమస్తు తే’| ఇత్యేవమభిమంత్ర్యోదఙ్ముఖం ప్రాఙ్ముఖం వాఽఽతురం పాయయేచ్ఛ్లేష్మజ్వరగుల్మప్రతిశ్యాయార్తం విశేషేణ పునః పునరాపిత్తాగమనాత్, తేన సాధు వమతి; హీనవేగం తు పిప్పల్యామలక-సర్షప-వచాకల్కలవణోష్ణోదకైః పునః పునః ప్రవర్తయేదాపిత్తదర్శనాత్| ఇత్యేష సర్వశ్ఛర్దనయోగవిధిః||14||
View original
अथ च्छर्दनीयमातुरं द्व्यहं त्र्यहं वा स्नेहस्वेदोपपन्नं श्वश्छर्दयितव्यमिति ग्राम्यानूपौदकमांसरस-क्षीर-दधि-माष-तिल-शाकादिभिः समुत्क्लेशितश्लेष्माणं व्युषितं जीर्णाहारं पूर्वाह्णे कृतबलिहोममङ्गलप्रायश्चित्तं निरन्नमनतिस्निग्धं यवाग्वा घृतमात्रां पीतवन्तं, तासां फलपिप्पलीनामन्तर्नखमुष्टिं यावद्वा साधु मन्येत जर्जरीकृत्य यष्टिमधुकषायेण कोविदार-कर्बुदार-नीप-विदुल-बिम्बी-शणपुष्पी-सदापुष्पी-प्रत्यक्पुष्पी-कषायाणामन्यतमेन वा रात्रिमुषितं विमृद्य पूतं मधुसैन्धवयुक्तं सुखोष्णं कृत्वा पूर्णं शरावं मन्त्रेणानेनाभिमन्त्रयेत्- ‘ॐ ब्रह्मदक्षाश्विरुद्रेन्द्रभूचन्द्रार्कानिलानलाः| ऋषयः सौषधिग्रामा भूतसङ्घाश्च पान्तु ते| रसायनमिवर्षीणां देवानाममृतं यथा| सुधेवोत्तमनागानां भैषज्यमिदमस्तु ते’| इत्येवमभिमन्त्र्योदङ्मुखं प्राङ्मुखं वाऽऽतुरं पाययेच्छ्लेष्मज्वरगुल्मप्रतिश्यायार्तं विशेषेण पुनः पुनरापित्तागमनात्, तेन साधु वमति; हीनवेगं तु पिप्पल्यामलक-सर्षप-वचाकल्कलवणोष्णोदकैः पुनः पुनः प्रवर्तयेदापित्तदर्शनात्| इत्येष सर्वश्छर्दनयोगविधिः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (15) · Śloka 15
సర్వేషు తు మధుసైంధవం కఫవిలయనచ్ఛేదార్థం వమనేషు విదధ్యాత్| న చోష్ణవిరోధో మధునశ్ఛర్దనయోగయుక్తస్య, అవిపక్వప్రత్యాగమనాద్దోషనిర్హరణాచ్చ||15||
View original
सर्वेषु तु मधुसैन्धवं कफविलयनच्छेदार्थं वमनेषु विदध्यात्| न चोष्णविरोधो मधुनश्छर्दनयोगयुक्तस्य, अविपक्वप्रत्यागमनाद्दोषनिर्हरणाच्च||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (16) · Śloka 16
ఫలపిప్పలీనాం ద్వౌ ద్వౌ భాగౌ కోవిదారాదికషాయేణ త్రిఃసప్తకృత్వః స్రావయేత్, తేన రసేన తృతీయం భాగం పిష్ట్వా మాత్రాం హరీతకీభిర్బిభీతకైరామలైర్వా తుల్యాం వర్తయేత్, తాసామేకాం ద్వే వా పూర్వోక్తానాం కషాయాణామన్యతమస్యాంజలిమాత్రేణ విమృద్య బలవచ్ఛ్లేష్మప్రసేకగ్రంథిజ్వరోదరారుచిషు పాయయేదితి సమానం పూర్వేణ||16||
View original
फलपिप्पलीनां द्वौ द्वौ भागौ कोविदारादिकषायेण त्रिःसप्तकृत्वः स्रावयेत्, तेन रसेन तृतीयं भागं पिष्ट्वा मात्रां हरीतकीभिर्बिभीतकैरामलैर्वा तुल्यां वर्तयेत्, तासामेकां द्वे वा पूर्वोक्तानां कषायाणामन्यतमस्याञ्जलिमात्रेण विमृद्य बलवच्छ्लेष्मप्रसेकग्रन्थिज्वरोदरारुचिषु पाययेदिति समानं पूर्वेण||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (17) · Śloka 17
ఫలపిప్పలీక్షీరం, తేన వా క్షీరయవాగూమధోభాగే రక్తపిత్తే హృద్దాహే చ; తజ్జస్య వా దధ్న ఉత్తరకం కఫచ్ఛర్దితమకప్రసేకేషు ; తస్య వా పయసః శీతస్య సంతానికాంజలిం పిత్తే ప్రకుపితే ఉరఃకంఠహృదయే చ తనుకఫోపదిగ్ధే, ఇతి సమానం పూర్వేణ||17||
View original
फलपिप्पलीक्षीरं, तेन वा क्षीरयवागूमधोभागे रक्तपित्ते हृद्दाहे च; तज्जस्य वा दध्न उत्तरकं कफच्छर्दितमकप्रसेकेषु ; तस्य वा पयसः शीतस्य सन्तानिकाञ्जलिं पित्ते प्रकुपिते उरःकण्ठहृदये च तनुकफोपदिग्धे, इति समानं पूर्वेण||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (18) · Śloka 18
ఫలపిప్పలీశృతక్షీరాన్నవనీతముత్పన్నం ఫలాదికల్కకషాయసిద్ధం కఫాభిభూతాగ్నిం విశుష్యద్దేహం చ మాత్రయా పాయయేదితి సమానం పూర్వేణ||18||
View original
फलपिप्पलीशृतक्षीरान्नवनीतमुत्पन्नं फलादिकल्ककषायसिद्धं कफाभिभूताग्निं विशुष्यद्देहं च मात्रया पाययेदिति समानं पूर्वेण||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (19) · Śloka 19
ఫలపిప్పలీనాం ఫలాదికషాయేణ త్రిఃసప్తకృత్వః సుపరిభావితేన పుష్పరజఃప్రకాశేన చూర్ణేన సరసి సంజాతం బృహత్సరోరుహం సాయాహ్నేఽవచూర్ణయేత్, తద్రాత్రివ్యుషితం ప్రభాతే పునరవచూర్ణితముద్ధృత్య హరిద్రాకృసరక్షీరయవాగూనామన్యతమం సైంధవగుడఫాణితయుక్తమాకంఠం పీతవంతమాఘ్రాపయేత్ సుకుమారముత్క్లిష్టపిత్తకఫమౌషధద్వేషిణమితి సమానం పూర్వేణ||19||
View original
फलपिप्पलीनां फलादिकषायेण त्रिःसप्तकृत्वः सुपरिभावितेन पुष्परजःप्रकाशेन चूर्णेन सरसि सञ्जातं बृहत्सरोरुहं सायाह्नेऽवचूर्णयेत्, तद्रात्रिव्युषितं प्रभाते पुनरवचूर्णितमुद्धृत्य हरिद्राकृसरक्षीरयवागूनामन्यतमं सैन्धवगुडफाणितयुक्तमाकण्ठं पीतवन्तमाघ्रापयेत् सुकुमारमुत्क्लिष्टपित्तकफमौषधद्वेषिणमिति समानं पूर्वेण||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (20) · Śloka 20
ఫలపిప్పలీనాం భల్లాతకవిధిపరిస్రుతం స్వరసం పక్త్వా ఫాణితీభూతమాతంతులీభావాల్లేహయేత్; ఆతపశుష్కం వా చూర్ణీకృతం జీమూతకాదికషాయేణ పిత్తే కఫస్థానగతే పాయయేదితి సమానం పూర్వేణ||20||
View original
फलपिप्पलीनां भल्लातकविधिपरिस्रुतं स्वरसं पक्त्वा फाणितीभूतमातन्तुलीभावाल्लेहयेत्; आतपशुष्कं वा चूर्णीकृतं जीमूतकादिकषायेण पित्ते कफस्थानगते पाययेदिति समानं पूर्वेण||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (21) · Śloka 21
ఫలపిప్పలీచూర్ణాని పూర్వవత్ ఫలాదీనాం షణ్ణామన్యతమకషాయస్రుతాని వర్తిక్రియాః ఫలాదికషాయోపసర్జనాః పేయా ఇతి సమానం పూర్వేణ||21||
View original
फलपिप्पलीचूर्णानि पूर्ववत् फलादीनां षण्णामन्यतमकषायस्रुतानि वर्तिक्रियाः फलादिकषायोपसर्जनाः पेया इति समानं पूर्वेण||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (22) · Śloka 22
ఫలపిప్పలీనామారగ్వధ -వృక్షక-స్వాదుకంటక-పాఠా-పాటలా-శారంగేష్టా-మూర్వా-సప్తపర్ణ-నక్తమాల-పిచుమర్ద-పటోల-సుషవీ-గుడూచీ-సోమవల్క-ద్వీపికానాం పిప్పలీ-పిప్పలీమూల-హస్తిపిప్పలీ-చిత్రక-శృంగవేరాణాం చాన్యతమకషాయేణ సిద్ధో లేహ ఇతి సమానం పూర్వేణ||22||
View original
फलपिप्पलीनामारग्वध -वृक्षक-स्वादुकण्टक-पाठा-पाटला-शार्ङ्गेष्टा-मूर्वा-सप्तपर्ण-नक्तमाल-पिचुमर्द-पटोल-सुषवी-गुडूची-सोमवल्क-द्वीपिकानां पिप्पली-पिप्पलीमूल-हस्तिपिप्पली-चित्रक-शृङ्गवेराणां चान्यतमकषायेण सिद्धो लेह इति समानं पूर्वेण||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (23) · Śloka 23
ఫలపిప్పలీష్వేలా-హరేణుకా-శతపుష్పా-కుస్తుంబురు-తగర-కుష్ఠ-త్వక్-చోరక-మరుబకాగురు-గుగ్గుల్వేలవాలుక-శ్రీవేష్టక-పరిపేలవ-మాంసీ-శైలేయక-స్థౌణేయక-సరల-పారావతపద్యశోకరోహిణీనాం వింశతేరన్యతమస్య కషాయేణ సాధితోత్కారికా ఉత్కారికాకల్పేన, మోదకా వా మోదకకల్పేన, యథాదోషరోగభక్తి ప్రయోజ్యా ఇతి సమానం పూర్వేణ||23||
View original
फलपिप्पलीष्वेला-हरेणुका-शतपुष्पा-कुस्तुम्बुरु-तगर-कुष्ठ-त्वक्-चोरक-मरुबकागुरु-गुग्गुल्वेलवालुक-श्रीवेष्टक-परिपेलव-मांसी-शैलेयक-स्थौणेयक-सरल-पारावतपद्यशोकरोहिणीनां विंशतेरन्यतमस्य कषायेण साधितोत्कारिका उत्कारिकाकल्पेन, मोदका वा मोदककल्पेन, यथादोषरोगभक्ति प्रयोज्या इति समानं पूर्वेण||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (24-25) · Śloka 25
ఫలపిప్పలీస్వరసకషాయపరిభావితాని తిలశాలితండులపిష్టాని తత్కషాయోపసర్జనాని శష్కులీకల్పేన వా శష్కుల్యః, పూపకల్పేన వా పూపాః ఇతి సమానం పూర్వేణ||24|| ఏతేనైవ చ కల్పేన సుముఖ-సురస-కుఠేరక-కాండీర-కాలమాలక-పర్ణాసక-క్షవక-ఫణిజ్ఝక-గృంజన-కాసమర్ద-భృంగరాజానాం పోటేక్షువాలికా-కాలంకతక-దండైరకాణాం చాన్యతమస్య కషాయేణ కారయేత్||25||
View original
फलपिप्पलीस्वरसकषायपरिभावितानि तिलशालितण्डुलपिष्टानि तत्कषायोपसर्जनानि शष्कुलीकल्पेन वा शष्कुल्यः, पूपकल्पेन वा पूपाः इति समानं पूर्वेण||२४|| एतेनैव च कल्पेन सुमुख-सुरस-कुठेरक-काण्डीर-कालमालक-पर्णासक-क्षवक-फणिज्झक-गृञ्जन-कासमर्द-भृङ्गराजानां पोटेक्षुवालिका-कालङ्कतक-दण्डैरकाणां चान्यतमस्य कषायेण कारयेत्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (26) · Śloka 26
తథా బదరషాడవ-రాగ-లేహ-మోదకోత్కారికా-తర్పణ-పానక-మాంసరస-యూష-మద్యానాం మదనఫలాన్యన్యతమేనోపసృజ్య యథాదోషరోగభక్తి దద్యాత్; తైః సాధు వమతీతి||26||
View original
तथा बदरषाडव-राग-लेह-मोदकोत्कारिका-तर्पण-पानक-मांसरस-यूष-मद्यानां मदनफलान्यन्यतमेनोपसृज्य यथादोषरोगभक्ति दद्यात्; तैः साधु वमतीति||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (27) · Śloka 27
మదనః కరహాటశ్చ రాఠః పిండీతకః ఫలం| శ్వసనశ్చేతి పర్యాయైరుచ్యతే తస్య కల్పనా||27||
View original
मदनः करहाटश्च राठः पिण्डीतकः फलम्| श्वसनश्चेति पर्यायैरुच्यते तस्य कल्पना||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (28-30) · Śloka 30
తత్ర శ్లోకాః- నవ యోగాః కషాయేషు, మాత్రాస్వష్టౌ , పయోఘృతే| పంచ, ఫాణితచూర్ణే ద్వౌ ఘ్రేయే, వర్తిక్రియాసు షట్||28|| వింశతిర్వింశతిర్లేహమోదకోత్కారికాసు చ| శష్కులీపూపయోశ్చోక్తా యోగాః షోడశ షోడశ||29|| దశాన్యే షాడవాద్యేషు త్రయస్త్రింశదిదం శతం| యోగానాం విధివద్దిష్టం ఫలకల్పే మహర్షిణా||30||
View original
तत्र श्लोकाः- नव योगाः कषायेषु, मात्रास्वष्टौ , पयोघृते| पञ्च, फाणितचूर्णे द्वौ घ्रेये, वर्तिक्रियासु षट्||२८|| विंशतिर्विंशतिर्लेहमोदकोत्कारिकासु च| शष्कुलीपूपयोश्चोक्ता योगाः षोडश षोडश||२९|| दशान्ये षाडवाद्येषु त्रयस्त्रिंशदिदं शतम्| योगानां विधिवद्दिष्टं फलकल्पे महर्षिणा||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 1
ఇత్యగ్నివేశకృతే తంత్రే చరకప్రతిసంస్కృతేఽప్రాప్తే దృఢబలసంపూరితే కల్పస్థానే మదనకల్పో నామ ప్రథమోఽధ్యాయః||1||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते कल्पस्थाने मदनकल्पो नाम प्रथमोऽध्यायः||१||
🔊 Audio coming soon