Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതോ മദനകല്പം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ||൧|| ഇതി ഹ സ്മാഹ ഭഗവാനാത്രേയഃ||൨||
View original
अथातो मदनकल्पं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
1. madanakalpaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
അഥ ഖലു വമനവിരേചനാര്ഥം വമനവിരേചനദ്രവ്യാണാം സുഖോപഭോഗതമൈഃ സഹാന്യൈര്ദ്രവ്യൈര്വിവിധൈഃ കല്പനാര്ഥം ഭേദാര്ഥം വിഭാഗാര്ഥം ചേത്യര്ഥഃ , തദ്യോഗാനാം ച ക്രിയാവിധേഃ സുഖോപായസ്യ സമ്യഗുപകല്പനാര്ഥം കല്പസ്ഥാനമുപദേക്ഷ്യാമോऽഗ്നിവേശ!||൩||
View original
अथ खलु वमनविरेचनार्थं वमनविरेचनद्रव्याणां सुखोपभोगतमैः सहान्यैर्द्रव्यैर्विविधैः कल्पनार्थं भेदार्थं विभागार्थं चेत्यर्थः , तद्योगानां च क्रियाविधेः सुखोपायस्य सम्यगुपकल्पनार्थं कल्पस्थानमुपदेक्ष्यामोऽग्निवेश!||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
തത്ര ദോഷഹരണമൂര്ധ്വഭാഗം വമനസഞ്ജ്ഞകമ്, അധോഭാഗം വിരേചനസഞ്ജ്ഞകമ്; ഉഭയം വാ ശരീരമലവിരേചനാദ്വിരേചനസഞ്ജ്ഞാം ലഭതേ||൪||
View original
तत्र दोषहरणमूर्ध्वभागं वमनसञ्ज्ञकम्, अधोभागं विरेचनसञ्ज्ञकम्; उभयं वा शरीरमलविरेचनाद्विरेचनसञ्ज्ञां लभते||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
തത്രോഷ്ണ-തീക്ഷ്ണ-സൂക്ഷ്മ-വ്യവായി-വികാശീന്യൌഷധാനി സ്വവീര്യേണ ഹൃദയമുപേത്യ ധമനീരനുസൃത്യ സ്ഥൂലാണുസ്രോതോഭ്യഃ കേവലം ശരീരഗതം ദോഷസങ്ഘാതമാഗ്നേയത്വാദ് വിഷ്യന്ദയന്തി, തൈക്ഷ്ണ്യാദ് വിച്ഛിന്ദന്തി, സ വിച്ഛിന്നഃ പരിപ്ലവന് സ്നേഹഭാവിതേ കായേ സ്നേഹാക്തഭാജനസ്ഥമിവ ക്ഷൌദ്രമസജ്ജന്നണുപ്രവണഭാവാദാമാശയമാഗമ്യോദാനപ്രണുന്നോऽഗ്നിവായ്വാത്മകത്വാദൂര്ധ്വഭാഗപ്രഭാവാദൌഷധസ്യോര്ധ്വമുത്ക്ഷിപ്യതേ, സലിലപൃഥിവ്യാത്മകത്വാദധോഭാഗപ്രഭാവാച്ചൌഷധസ്യാധഃ പ്രവര്തതേ, ഉഭയതശ്ചോഭയഗുണത്വാത്| ഇതി ലക്ഷണോദ്ദേശഃ||൫||
View original
तत्रोष्ण-तीक्ष्ण-सूक्ष्म-व्यवायि-विकाशीन्यौषधानि स्ववीर्येण हृदयमुपेत्य धमनीरनुसृत्य स्थूलाणुस्रोतोभ्यः केवलं शरीरगतं दोषसङ्घातमाग्नेयत्वाद् विष्यन्दयन्ति, तैक्ष्ण्याद् विच्छिन्दन्ति, स विच्छिन्नः परिप्लवन् स्नेहभाविते काये स्नेहाक्तभाजनस्थमिव क्षौद्रमसज्जन्नणुप्रवणभावादामाशयमागम्योदानप्रणुन्नोऽग्निवाय्वात्मकत्वादूर्ध्वभागप्रभावादौषधस्योर्ध्वमुत्क्षिप्यते, सलिलपृथिव्यात्मकत्वादधोभागप्रभावाच्चौषधस्याधः प्रवर्तते, उभयतश्चोभयगुणत्वात्| इति लक्षणोद्देशः||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
തത്ര ഫല-ജീമൂതകേക്ഷ്വാകു-ധാമാര്ഗവ-കുടജ-കൃതവേധനാനാം, ശ്യാമാ-ത്രിവൃച്ചതുരങ്ഗുല-തില്വക-മഹാവൃക്ഷ-സപ്തലാ-ശങ്ഖിനീ-ദന്തീ-ദ്രവന്തീനാം ച, നാനാവിധദേശകാലസമ്ഭവാസ്വാദ-രസ-വീര്യ-വിപാക-പ്രഭാവഗ്രഹണാദ് ദേഹ-ദോഷ-പ്രകൃതി-വയോ-ബലാഗ്നി-ഭക്തി-സാത്മ്യ-രോഗാവസ്ഥാദീനാം നാനാപ്രഭാവവത്ത്വാച്ച , വിചിത്രഗന്ധ-വര്ണ-രസ-സ്പര്ശാനാമുപയോഗസുഖാര്ഥമസങ്ഖ്യേയസംയോഗാനാമപി ച സതാം ദ്രവ്യാണാം വികല്പമാര്ഗോപദര്ശനാര്ഥം ഷഡ്വിരേചനയോഗശതാനി വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ||൬||
View original
तत्र फल-जीमूतकेक्ष्वाकु-धामार्गव-कुटज-कृतवेधनानां, श्यामा-त्रिवृच्चतुरङ्गुल-तिल्वक-महावृक्ष-सप्तला-शङ्खिनी-दन्ती-द्रवन्तीनां च, नानाविधदेशकालसम्भवास्वाद-रस-वीर्य-विपाक-प्रभावग्रहणाद् देह-दोष-प्रकृति-वयो-बलाग्नि-भक्ति-सात्म्य-रोगावस्थादीनां नानाप्रभाववत्त्वाच्च , विचित्रगन्ध-वर्ण-रस-स्पर्शानामुपयोगसुखार्थमसङ्ख्येयसंयोगानामपि च सतां द्रव्याणां विकल्पमार्गोपदर्शनार्थं षड्विरेचनयोगशतानि व्याख्यास्यामः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
താനി തു ദ്രവ്യാണി ദേശ-കാല-ഗുണ-ഭാജന-സമ്പദ്വീര്യബലാധാനാത് ക്രിയാസമര്ഥതമാനി ഭവന്തി||൭||
View original
तानि तु द्रव्याणि देश-काल-गुण-भाजन-सम्पद्वीर्यबलाधानात् क्रियासमर्थतमानि भवन्ति||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
ത്രിവിധഃ ഖലു ദേശഃ- ജാങ്ഗലഃ, ആനൂപഃ, സാധാരണശ്ചേതി| തത്ര ജാങ്ഗലഃ പര്യാകാശഭൂയിഷ്ഠഃ, തരുഭിരപി ച കദര-ഖദിരാസനാശ്വകര്ണ-ധവ-തിനിശ-ശല്ലകീ-സാല-സോമവല്ക-ബദരീ-തിന്ദുകാശ്വത്ഥ-വടാമലകീവനഗഹനഃ, അനേകശമീ-കകുഭ-ശിംശപാപ്രായഃ, സ്ഥിരശുഷ്കപവനബലവിധൂയമാനപ്രനൃത്യത്തരുണവിടപഃ, പ്രതതമൃഗതൃഷ്ണികോപഗൂഢതനുഖരപരുഷസികതാശര്കരാബഹുലഃ, ലാവതിത്തിരിചകോരാനുചരിതഭൂമിഭാഗഃ, വാതപിത്തബഹുലഃ, സ്ഥിരകഠിനമനുഷ്യപ്രായോ ജ്ഞേയഃ, അഥാനൂപോ ഹിന്താലതമാലനാരികേലകദലീവനഗഹനഃ, സരിത്സമുദ്രപര്യന്തപ്രായഃ, ശിശിരപവനബഹുലഃ, വഞ്ജുലവാനീരോപശോഭിതതീരാഭിഃ സരിദ്ഭിരുപഗതഭൂമിഭാഗഃ, ക്ഷിതിധരനികുഞ്ജോപശോഭിതഃ, മന്ദപവനാനുവീജിതക്ഷിതിരുഹഗഹനഃ, അനേകവനരാജീപുഷ്പിതവനഗഹനഭൂമിഭാഗഃ, സ്നിഗ്ധതരുപ്രതാനോപഗൂഢഃ, ഹംസ-ചക്രവാക-ബലാകാ-നന്ദീമുഖ-പുണ്ഡരീക-കാദമ്ബ-മദ്ഗു -ഭൃങ്ഗരാജ-ശതപത്ര-മത്തകോകിലാനുനാദിതതരുവിടപഃ, സുകുമാരപുരുഷഃ, പവനകഫപ്രായോ ജ്ഞേയഃ; അനയോരേവ ദ്വയോര്ദേശയോര്വീരുദ്വനസ്പതിവാനസ്പത്യശകുനിമൃഗഗണയുതഃ സ്ഥിരസുകുമാരബലവര്ണസംഹനനോപപന്നസാധാരണഗുണയുക്തപുരുഷഃ സാധാരണോ ജ്ഞേയഃ||൮||
View original
त्रिविधः खलु देशः- जाङ्गलः, आनूपः, साधारणश्चेति| तत्र जाङ्गलः पर्याकाशभूयिष्ठः, तरुभिरपि च कदर-खदिरासनाश्वकर्ण-धव-तिनिश-शल्लकी-साल-सोमवल्क-बदरी-तिन्दुकाश्वत्थ-वटामलकीवनगहनः, अनेकशमी-ककुभ-शिंशपाप्रायः, स्थिरशुष्कपवनबलविधूयमानप्रनृत्यत्तरुणविटपः, प्रततमृगतृष्णिकोपगूढतनुखरपरुषसिकताशर्कराबहुलः, लावतित्तिरिचकोरानुचरितभूमिभागः, वातपित्तबहुलः, स्थिरकठिनमनुष्यप्रायो ज्ञेयः, अथानूपो हिन्तालतमालनारिकेलकदलीवनगहनः, सरित्समुद्रपर्यन्तप्रायः, शिशिरपवनबहुलः, वञ्जुलवानीरोपशोभिततीराभिः सरिद्भिरुपगतभूमिभागः, क्षितिधरनिकुञ्जोपशोभितः, मन्दपवनानुवीजितक्षितिरुहगहनः, अनेकवनराजीपुष्पितवनगहनभूमिभागः, स्निग्धतरुप्रतानोपगूढः, हंस-चक्रवाक-बलाका-नन्दीमुख-पुण्डरीक-कादम्ब-मद्गु -भृङ्गराज-शतपत्र-मत्तकोकिलानुनादिततरुविटपः, सुकुमारपुरुषः, पवनकफप्रायो ज्ञेयः; अनयोरेव द्वयोर्देशयोर्वीरुद्वनस्पतिवानस्पत्यशकुनिमृगगणयुतः स्थिरसुकुमारबलवर्णसंहननोपपन्नसाधारणगुणयुक्तपुरुषः साधारणो ज्ञेयः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
തത്ര ദേശേ സാധാരണേ ജാങ്ഗലേ വാ യഥാകാലം ശിശിരാതപപവനസലിലസേവിതേ സമേ ശുചൌ പ്രദക്ഷിണോദകേ ശ്മശാന-ചൈത്യ-ദേവയജനാഗാര-സഭാ-ശ്വഭ്രാരാമ-വല്മീകോഷരവിരഹിതേ കുശരോഹിഷാസ്തീര്ണേ സ്നിഗ്ധകൃഷ്ണമധുരമൃത്തികേ സുവര്ണവര്ണമധുരമൃത്തികേ വാ മൃദാവഫാലകൃഷ്ടേऽനുപഹതേऽന്യൈര്ബലവത്തരൈര്ദ്രുമൈരൌഷധാനി ജാതാനി പ്രശസ്യന്തേ||൯||
View original
तत्र देशे साधारणे जाङ्गले वा यथाकालं शिशिरातपपवनसलिलसेविते समे शुचौ प्रदक्षिणोदके श्मशान-चैत्य-देवयजनागार-सभा-श्वभ्राराम-वल्मीकोषरविरहिते कुशरोहिषास्तीर्णे स्निग्धकृष्णमधुरमृत्तिके सुवर्णवर्णमधुरमृत्तिके वा मृदावफालकृष्टेऽनुपहतेऽन्यैर्बलवत्तरैर्द्रुमैरौषधानि जातानि प्रशस्यन्ते||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
തത്ര യാനി കാലജാതാന്യുപാഗതസമ്പൂര്ണപ്രമാണ-രസവീര്യ-ഗന്ധാനി കാലാതപാഗ്നിസലിലപവനജന്തുഭിരനുപഹതഗന്ധ-വര്ണ-രസ-സ്പര്ശ-പ്രഭാവാണി പ്രത്യഗ്രാണ്യുദീച്യാം ദിശി സ്ഥിതാനി; തേഷാം ശാഖാപലാശമചിരപ്രരൂഢം വര്ഷാവസന്തയോര്ഗ്രാഹ്യം, ഗ്രീഷ്മേ മൂലാനി ശിശിരേ വാ ശീര്ണപ്രരൂഢപര്ണാനാം, ശരദി ത്വക്കന്ദക്ഷീരാണി, ഹേമന്തേ സാരാണി, യഥര്തു പുഷ്പഫലമിതി; മങ്ഗലാചാരഃ കല്യാണവൃത്തഃ ശുചിഃ ശുക്ലവാസാഃ സമ്പൂജ്യ ദേവതാ അശ്വിനൌ ഗോബ്രാഹ്മണാംശ്ച കൃതോപവാസഃ പ്രാങ്മുഖ ഉദങ്മുഖോ വാ ഗൃഹ്ണീയാത്||൧൦||
View original
तत्र यानि कालजातान्युपागतसम्पूर्णप्रमाण-रसवीर्य-गन्धानि कालातपाग्निसलिलपवनजन्तुभिरनुपहतगन्ध-वर्ण-रस-स्पर्श-प्रभावाणि प्रत्यग्राण्युदीच्यां दिशि स्थितानि; तेषां शाखापलाशमचिरप्ररूढं वर्षावसन्तयोर्ग्राह्यं, ग्रीष्मे मूलानि शिशिरे वा शीर्णप्ररूढपर्णानां, शरदि त्वक्कन्दक्षीराणि, हेमन्ते साराणि, यथर्तु पुष्पफलमिति; मङ्गलाचारः कल्याणवृत्तः शुचिः शुक्लवासाः सम्पूज्य देवता अश्विनौ गोब्राह्मणांश्च कृतोपवासः प्राङ्मुख उदङ्मुखो वा गृह्णीयात्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (11) · Śloka 11
ഗൃഹീത്വാ ചാനുരൂപഗുണവദ്ഭാജനസ്ഥാന്യാഗാരേഷൂ പ്രാഗുദഗ്ദ്വാരേഷു നിവാതപ്രവാതൈകദേശേഷു നിത്യപുഷ്പോപഹാരബലികര്മവത്സു, അഗ്നി-സലിലോപസ്വേദ-ധൂമ-രജോ-മൂഷക-ചതുഷ്പദാമനഭിഗമനീയാനി സ്വവച്ഛന്നാനി ശിക്യേഷ്വാസജ്യ സ്ഥാപയേത്||൧൧||
View original
गृहीत्वा चानुरूपगुणवद्भाजनस्थान्यागारेषू प्रागुदग्द्वारेषु निवातप्रवातैकदेशेषु नित्यपुष्पोपहारबलिकर्मवत्सु, अग्नि-सलिलोपस्वेद-धूम-रजो-मूषक-चतुष्पदामनभिगमनीयानि स्ववच्छन्नानि शिक्येष्वासज्य स्थापयेत्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (12) · Śloka 12
താനി ച യഥാദോഷം പ്രയുഞ്ജീത സുരാ-സൌവീരക-തുഷോദക-മൈരേയ-മേദക-ധാന്യാമ്ല -ഫലാമ്ല-ദധ്യമ്ലാദിഭിര്വാതേ, മൃദ്വീകാമലക -മധു-മധുക-പരൂഷക-ഫാണിതക്ഷീരാദിഭിഃ പിത്തേ, ശ്ലേഷ്മണി തു മധു-മൂത്ര-കഷായാദിഭിര്ഭാവിതാന്യാലോഡിതാനി ച; ഇത്യുദ്ദേശഃ| തം വിസ്തരേണ ദ്രവ്യ-ദേഹ-ദോഷ-സാത്മ്യാദീനി പ്രവിഭജ്യ വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ||൧൨||
View original
तानि च यथादोषं प्रयुञ्जीत सुरा-सौवीरक-तुषोदक-मैरेय-मेदक-धान्याम्ल -फलाम्ल-दध्यम्लादिभिर्वाते, मृद्वीकामलक -मधु-मधुक-परूषक-फाणितक्षीरादिभिः पित्ते, श्लेष्मणि तु मधु-मूत्र-कषायादिभिर्भावितान्यालोडितानि च; इत्युद्देशः| तं विस्तरेण द्रव्य-देह-दोष-सात्म्यादीनि प्रविभज्य व्याख्यास्यामः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (13) · Śloka 13
വമനദ്രവ്യാണാം മദനഫലാനി ശ്രേഷ്ഠതമാന്യാചക്ഷതേ, അനപായിത്വാത്| താനി വസന്തഗ്രീഷ്മയോരന്തരേ പുഷ്യാശ്വയുഗ്ഭ്യാം മൃഗശിരസാ വാ ഗൃഹ്ണീയാന്മൈത്രേ മുഹൂര്തേ| യാനി പക്വാന്യകാണാന്യഹരിതാനി പാണ്ഡൂന്യക്രിമീണ്യപൂതീന്യജന്തുജഗ്ധാന്യഹ്രസ്വാനി; താനി പ്രമൃജ്യ , കുശപുടേ ബദ്ധ്വാ, ഗോമയേനാലിപ്യ, യവതു(ബു)ഷമാഷശാലികുലത്ഥമുദ്ഗപലാനാമന്യതമേ നിദധ്യാദഷ്ടരാത്രമ്| അത ഊര്ധ്വം മൃദൂഭൂതാനി മധ്വിഷ്ടഗന്ധാന്യുദ്ധൃത്യ ശോഷയേത്| സുശുഷ്കാണാം ഫലപിപ്പലീരുദ്ധരേത് | താസാം ഘൃതദധിമധുപലലവിമൃദിതാനാം പുനഃ ശുഷ്കാണാം നവം കലശം സുപ്രമൃഷ്ടവാലുകമരജസ്കമാകണ്ഠം പൂരയിത്വാ സ്വവച്ഛന്നം സ്വനുഗുപ്തം ശിക്യേഷ്വാസജ്യ സമ്യക് സ്ഥാപയേത്||൧൩||
View original
वमनद्रव्याणां मदनफलानि श्रेष्ठतमान्याचक्षते, अनपायित्वात्| तानि वसन्तग्रीष्मयोरन्तरे पुष्याश्वयुग्भ्यां मृगशिरसा वा गृह्णीयान्मैत्रे मुहूर्ते| यानि पक्वान्यकाणान्यहरितानि पाण्डून्यक्रिमीण्यपूतीन्यजन्तुजग्धान्यह्रस्वानि; तानि प्रमृज्य , कुशपुटे बद्ध्वा, गोमयेनालिप्य, यवतु(बु)षमाषशालिकुलत्थमुद्गपलानामन्यतमे निदध्यादष्टरात्रम्| अत ऊर्ध्वं मृदूभूतानि मध्विष्टगन्धान्युद्धृत्य शोषयेत्| सुशुष्काणां फलपिप्पलीरुद्धरेत् | तासां घृतदधिमधुपललविमृदितानां पुनः शुष्काणां नवं कलशं सुप्रमृष्टवालुकमरजस्कमाकण्ठं पूरयित्वा स्ववच्छन्नं स्वनुगुप्तं शिक्येष्वासज्य सम्यक् स्थापयेत्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (14) · Śloka 14
അഥ ച്ഛര്ദനീയമാതുരം ദ്വ്യഹം ത്ര്യഹം വാ സ്നേഹസ്വേദോപപന്നം ശ്വശ്ഛര്ദയിതവ്യമിതി ഗ്രാമ്യാനൂപൌദകമാംസരസ-ക്ഷീര-ദധി-മാഷ-തില-ശാകാദിഭിഃ സമുത്ക്ലേശിതശ്ലേഷ്മാണം വ്യുഷിതം ജീര്ണാഹാരം പൂര്വാഹ്ണേ കൃതബലിഹോമമങ്ഗലപ്രായശ്ചിത്തം നിരന്നമനതിസ്നിഗ്ധം യവാഗ്വാ ഘൃതമാത്രാം പീതവന്തം, താസാം ഫലപിപ്പലീനാമന്തര്നഖമുഷ്ടിം യാവദ്വാ സാധു മന്യേത ജര്ജരീകൃത്യ യഷ്ടിമധുകഷായേണ കോവിദാര-കര്ബുദാര-നീപ-വിദുല-ബിമ്ബീ-ശണപുഷ്പീ-സദാപുഷ്പീ-പ്രത്യക്പുഷ്പീ-കഷായാണാമന്യതമേന വാ രാത്രിമുഷിതം വിമൃദ്യ പൂതം മധുസൈന്ധവയുക്തം സുഖോഷ്ണം കൃത്വാ പൂര്ണം ശരാവം മന്ത്രേണാനേനാഭിമന്ത്രയേത്- ‘ॐ ബ്രഹ്മദക്ഷാശ്വിരുദ്രേന്ദ്രഭൂചന്ദ്രാര്കാനിലാനലാഃ| ഋഷയഃ സൌഷധിഗ്രാമാ ഭൂതസങ്ഘാശ്ച പാന്തു തേ| രസായനമിവര്ഷീണാം ദേവാനാമമൃതം യഥാ| സുധേവോത്തമനാഗാനാം ഭൈഷജ്യമിദമസ്തു തേ’| ഇത്യേവമഭിമന്ത്ര്യോദങ്മുഖം പ്രാങ്മുഖം വാऽऽതുരം പായയേച്ഛ്ലേഷ്മജ്വരഗുല്മപ്രതിശ്യായാര്തം വിശേഷേണ പുനഃ പുനരാപിത്താഗമനാത്, തേന സാധു വമതി; ഹീനവേഗം തു പിപ്പല്യാമലക-സര്ഷപ-വചാകല്കലവണോഷ്ണോദകൈഃ പുനഃ പുനഃ പ്രവര്തയേദാപിത്തദര്ശനാത്| ഇത്യേഷ സര്വശ്ഛര്ദനയോഗവിധിഃ||൧൪||
View original
अथ च्छर्दनीयमातुरं द्व्यहं त्र्यहं वा स्नेहस्वेदोपपन्नं श्वश्छर्दयितव्यमिति ग्राम्यानूपौदकमांसरस-क्षीर-दधि-माष-तिल-शाकादिभिः समुत्क्लेशितश्लेष्माणं व्युषितं जीर्णाहारं पूर्वाह्णे कृतबलिहोममङ्गलप्रायश्चित्तं निरन्नमनतिस्निग्धं यवाग्वा घृतमात्रां पीतवन्तं, तासां फलपिप्पलीनामन्तर्नखमुष्टिं यावद्वा साधु मन्येत जर्जरीकृत्य यष्टिमधुकषायेण कोविदार-कर्बुदार-नीप-विदुल-बिम्बी-शणपुष्पी-सदापुष्पी-प्रत्यक्पुष्पी-कषायाणामन्यतमेन वा रात्रिमुषितं विमृद्य पूतं मधुसैन्धवयुक्तं सुखोष्णं कृत्वा पूर्णं शरावं मन्त्रेणानेनाभिमन्त्रयेत्- ‘ॐ ब्रह्मदक्षाश्विरुद्रेन्द्रभूचन्द्रार्कानिलानलाः| ऋषयः सौषधिग्रामा भूतसङ्घाश्च पान्तु ते| रसायनमिवर्षीणां देवानाममृतं यथा| सुधेवोत्तमनागानां भैषज्यमिदमस्तु ते’| इत्येवमभिमन्त्र्योदङ्मुखं प्राङ्मुखं वाऽऽतुरं पाययेच्छ्लेष्मज्वरगुल्मप्रतिश्यायार्तं विशेषेण पुनः पुनरापित्तागमनात्, तेन साधु वमति; हीनवेगं तु पिप्पल्यामलक-सर्षप-वचाकल्कलवणोष्णोदकैः पुनः पुनः प्रवर्तयेदापित्तदर्शनात्| इत्येष सर्वश्छर्दनयोगविधिः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (15) · Śloka 15
സര്വേഷു തു മധുസൈന്ധവം കഫവിലയനച്ഛേദാര്ഥം വമനേഷു വിദധ്യാത്| ന ചോഷ്ണവിരോധോ മധുനശ്ഛര്ദനയോഗയുക്തസ്യ, അവിപക്വപ്രത്യാഗമനാദ്ദോഷനിര്ഹരണാച്ച||൧൫||
View original
सर्वेषु तु मधुसैन्धवं कफविलयनच्छेदार्थं वमनेषु विदध्यात्| न चोष्णविरोधो मधुनश्छर्दनयोगयुक्तस्य, अविपक्वप्रत्यागमनाद्दोषनिर्हरणाच्च||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (16) · Śloka 16
ഫലപിപ്പലീനാം ദ്വൌ ദ്വൌ ഭാഗൌ കോവിദാരാദികഷായേണ ത്രിഃസപ്തകൃത്വഃ സ്രാവയേത്, തേന രസേന തൃതീയം ഭാഗം പിഷ്ട്വാ മാത്രാം ഹരീതകീഭിര്ബിഭീതകൈരാമലൈര്വാ തുല്യാം വര്തയേത്, താസാമേകാം ദ്വേ വാ പൂര്വോക്താനാം കഷായാണാമന്യതമസ്യാഞ്ജലിമാത്രേണ വിമൃദ്യ ബലവച്ഛ്ലേഷ്മപ്രസേകഗ്രന്ഥിജ്വരോദരാരുചിഷു പായയേദിതി സമാനം പൂര്വേണ||൧൬||
View original
फलपिप्पलीनां द्वौ द्वौ भागौ कोविदारादिकषायेण त्रिःसप्तकृत्वः स्रावयेत्, तेन रसेन तृतीयं भागं पिष्ट्वा मात्रां हरीतकीभिर्बिभीतकैरामलैर्वा तुल्यां वर्तयेत्, तासामेकां द्वे वा पूर्वोक्तानां कषायाणामन्यतमस्याञ्जलिमात्रेण विमृद्य बलवच्छ्लेष्मप्रसेकग्रन्थिज्वरोदरारुचिषु पाययेदिति समानं पूर्वेण||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (17) · Śloka 17
ഫലപിപ്പലീക്ഷീരം, തേന വാ ക്ഷീരയവാഗൂമധോഭാഗേ രക്തപിത്തേ ഹൃദ്ദാഹേ ച; തജ്ജസ്യ വാ ദധ്ന ഉത്തരകം കഫച്ഛര്ദിതമകപ്രസേകേഷു ; തസ്യ വാ പയസഃ ശീതസ്യ സന്താനികാഞ്ജലിം പിത്തേ പ്രകുപിതേ ഉരഃകണ്ഠഹൃദയേ ച തനുകഫോപദിഗ്ധേ, ഇതി സമാനം പൂര്വേണ||൧൭||
View original
फलपिप्पलीक्षीरं, तेन वा क्षीरयवागूमधोभागे रक्तपित्ते हृद्दाहे च; तज्जस्य वा दध्न उत्तरकं कफच्छर्दितमकप्रसेकेषु ; तस्य वा पयसः शीतस्य सन्तानिकाञ्जलिं पित्ते प्रकुपिते उरःकण्ठहृदये च तनुकफोपदिग्धे, इति समानं पूर्वेण||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (18) · Śloka 18
ഫലപിപ്പലീശൃതക്ഷീരാന്നവനീതമുത്പന്നം ഫലാദികല്കകഷായസിദ്ധം കഫാഭിഭൂതാഗ്നിം വിശുഷ്യദ്ദേഹം ച മാത്രയാ പായയേദിതി സമാനം പൂര്വേണ||൧൮||
View original
फलपिप्पलीशृतक्षीरान्नवनीतमुत्पन्नं फलादिकल्ककषायसिद्धं कफाभिभूताग्निं विशुष्यद्देहं च मात्रया पाययेदिति समानं पूर्वेण||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (19) · Śloka 19
ഫലപിപ്പലീനാം ഫലാദികഷായേണ ത്രിഃസപ്തകൃത്വഃ സുപരിഭാവിതേന പുഷ്പരജഃപ്രകാശേന ചൂര്ണേന സരസി സഞ്ജാതം ബൃഹത്സരോരുഹം സായാഹ്നേऽവചൂര്ണയേത്, തദ്രാത്രിവ്യുഷിതം പ്രഭാതേ പുനരവചൂര്ണിതമുദ്ധൃത്യ ഹരിദ്രാകൃസരക്ഷീരയവാഗൂനാമന്യതമം സൈന്ധവഗുഡഫാണിതയുക്തമാകണ്ഠം പീതവന്തമാഘ്രാപയേത് സുകുമാരമുത്ക്ലിഷ്ടപിത്തകഫമൌഷധദ്വേഷിണമിതി സമാനം പൂര്വേണ||൧൯||
View original
फलपिप्पलीनां फलादिकषायेण त्रिःसप्तकृत्वः सुपरिभावितेन पुष्परजःप्रकाशेन चूर्णेन सरसि सञ्जातं बृहत्सरोरुहं सायाह्नेऽवचूर्णयेत्, तद्रात्रिव्युषितं प्रभाते पुनरवचूर्णितमुद्धृत्य हरिद्राकृसरक्षीरयवागूनामन्यतमं सैन्धवगुडफाणितयुक्तमाकण्ठं पीतवन्तमाघ्रापयेत् सुकुमारमुत्क्लिष्टपित्तकफमौषधद्वेषिणमिति समानं पूर्वेण||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (20) · Śloka 20
ഫലപിപ്പലീനാം ഭല്ലാതകവിധിപരിസ്രുതം സ്വരസം പക്ത്വാ ഫാണിതീഭൂതമാതന്തുലീഭാവാല്ലേഹയേത്; ആതപശുഷ്കം വാ ചൂര്ണീകൃതം ജീമൂതകാദികഷായേണ പിത്തേ കഫസ്ഥാനഗതേ പായയേദിതി സമാനം പൂര്വേണ||൨൦||
View original
फलपिप्पलीनां भल्लातकविधिपरिस्रुतं स्वरसं पक्त्वा फाणितीभूतमातन्तुलीभावाल्लेहयेत्; आतपशुष्कं वा चूर्णीकृतं जीमूतकादिकषायेण पित्ते कफस्थानगते पाययेदिति समानं पूर्वेण||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (21) · Śloka 21
ഫലപിപ്പലീചൂര്ണാനി പൂര്വവത് ഫലാദീനാം ഷണ്ണാമന്യതമകഷായസ്രുതാനി വര്തിക്രിയാഃ ഫലാദികഷായോപസര്ജനാഃ പേയാ ഇതി സമാനം പൂര്വേണ||൨൧||
View original
फलपिप्पलीचूर्णानि पूर्ववत् फलादीनां षण्णामन्यतमकषायस्रुतानि वर्तिक्रियाः फलादिकषायोपसर्जनाः पेया इति समानं पूर्वेण||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (22) · Śloka 22
ഫലപിപ്പലീനാമാരഗ്വധ -വൃക്ഷക-സ്വാദുകണ്ടക-പാഠാ-പാടലാ-ശാര്ങ്ഗേഷ്ടാ-മൂര്വാ-സപ്തപര്ണ-നക്തമാല-പിചുമര്ദ-പടോല-സുഷവീ-ഗുഡൂചീ-സോമവല്ക-ദ്വീപികാനാം പിപ്പലീ-പിപ്പലീമൂല-ഹസ്തിപിപ്പലീ-ചിത്രക-ശൃങ്ഗവേരാണാം ചാന്യതമകഷായേണ സിദ്ധോ ലേഹ ഇതി സമാനം പൂര്വേണ||൨൨||
View original
फलपिप्पलीनामारग्वध -वृक्षक-स्वादुकण्टक-पाठा-पाटला-शार्ङ्गेष्टा-मूर्वा-सप्तपर्ण-नक्तमाल-पिचुमर्द-पटोल-सुषवी-गुडूची-सोमवल्क-द्वीपिकानां पिप्पली-पिप्पलीमूल-हस्तिपिप्पली-चित्रक-शृङ्गवेराणां चान्यतमकषायेण सिद्धो लेह इति समानं पूर्वेण||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (23) · Śloka 23
ഫലപിപ്പലീഷ്വേലാ-ഹരേണുകാ-ശതപുഷ്പാ-കുസ്തുമ്ബുരു-തഗര-കുഷ്ഠ-ത്വക്-ചോരക-മരുബകാഗുരു-ഗുഗ്ഗുല്വേലവാലുക-ശ്രീവേഷ്ടക-പരിപേലവ-മാംസീ-ശൈലേയക-സ്ഥൌണേയക-സരല-പാരാവതപദ്യശോകരോഹിണീനാം വിംശതേരന്യതമസ്യ കഷായേണ സാധിതോത്കാരികാ ഉത്കാരികാകല്പേന, മോദകാ വാ മോദകകല്പേന, യഥാദോഷരോഗഭക്തി പ്രയോജ്യാ ഇതി സമാനം പൂര്വേണ||൨൩||
View original
फलपिप्पलीष्वेला-हरेणुका-शतपुष्पा-कुस्तुम्बुरु-तगर-कुष्ठ-त्वक्-चोरक-मरुबकागुरु-गुग्गुल्वेलवालुक-श्रीवेष्टक-परिपेलव-मांसी-शैलेयक-स्थौणेयक-सरल-पारावतपद्यशोकरोहिणीनां विंशतेरन्यतमस्य कषायेण साधितोत्कारिका उत्कारिकाकल्पेन, मोदका वा मोदककल्पेन, यथादोषरोगभक्ति प्रयोज्या इति समानं पूर्वेण||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (24-25) · Śloka 25
ഫലപിപ്പലീസ്വരസകഷായപരിഭാവിതാനി തിലശാലിതണ്ഡുലപിഷ്ടാനി തത്കഷായോപസര്ജനാനി ശഷ്കുലീകല്പേന വാ ശഷ്കുല്യഃ, പൂപകല്പേന വാ പൂപാഃ ഇതി സമാനം പൂര്വേണ||൨൪|| ഏതേനൈവ ച കല്പേന സുമുഖ-സുരസ-കുഠേരക-കാണ്ഡീര-കാലമാലക-പര്ണാസക-ക്ഷവക-ഫണിജ്ഝക-ഗൃഞ്ജന-കാസമര്ദ-ഭൃങ്ഗരാജാനാം പോടേക്ഷുവാലികാ-കാലങ്കതക-ദണ്ഡൈരകാണാം ചാന്യതമസ്യ കഷായേണ കാരയേത്||൨൫||
View original
फलपिप्पलीस्वरसकषायपरिभावितानि तिलशालितण्डुलपिष्टानि तत्कषायोपसर्जनानि शष्कुलीकल्पेन वा शष्कुल्यः, पूपकल्पेन वा पूपाः इति समानं पूर्वेण||२४|| एतेनैव च कल्पेन सुमुख-सुरस-कुठेरक-काण्डीर-कालमालक-पर्णासक-क्षवक-फणिज्झक-गृञ्जन-कासमर्द-भृङ्गराजानां पोटेक्षुवालिका-कालङ्कतक-दण्डैरकाणां चान्यतमस्य कषायेण कारयेत्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (26) · Śloka 26
തഥാ ബദരഷാഡവ-രാഗ-ലേഹ-മോദകോത്കാരികാ-തര്പണ-പാനക-മാംസരസ-യൂഷ-മദ്യാനാം മദനഫലാന്യന്യതമേനോപസൃജ്യ യഥാദോഷരോഗഭക്തി ദദ്യാത്; തൈഃ സാധു വമതീതി||൨൬||
View original
तथा बदरषाडव-राग-लेह-मोदकोत्कारिका-तर्पण-पानक-मांसरस-यूष-मद्यानां मदनफलान्यन्यतमेनोपसृज्य यथादोषरोगभक्ति दद्यात्; तैः साधु वमतीति||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (27) · Śloka 27
മദനഃ കരഹാടശ്ച രാഠഃ പിണ്ഡീതകഃ ഫലമ്| ശ്വസനശ്ചേതി പര്യായൈരുച്യതേ തസ്യ കല്പനാ||൨൭||
View original
मदनः करहाटश्च राठः पिण्डीतकः फलम्| श्वसनश्चेति पर्यायैरुच्यते तस्य कल्पना||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (28-30) · Śloka 30
തത്ര ശ്ലോകാഃ- നവ യോഗാഃ കഷായേഷു, മാത്രാസ്വഷ്ടൌ , പയോഘൃതേ| പഞ്ച, ഫാണിതചൂര്ണേ ദ്വൌ ഘ്രേയേ, വര്തിക്രിയാസു ഷട്||൨൮|| വിംശതിര്വിംശതിര്ലേഹമോദകോത്കാരികാസു ച| ശഷ്കുലീപൂപയോശ്ചോക്താ യോഗാഃ ഷോഡശ ഷോഡശ||൨൯|| ദശാന്യേ ഷാഡവാദ്യേഷു ത്രയസ്ത്രിംശദിദം ശതമ്| യോഗാനാം വിധിവദ്ദിഷ്ടം ഫലകല്പേ മഹര്ഷിണാ||൩൦||
View original
तत्र श्लोकाः- नव योगाः कषायेषु, मात्रास्वष्टौ , पयोघृते| पञ्च, फाणितचूर्णे द्वौ घ्रेये, वर्तिक्रियासु षट्||२८|| विंशतिर्विंशतिर्लेहमोदकोत्कारिकासु च| शष्कुलीपूपयोश्चोक्ता योगाः षोडश षोडश||२९|| दशान्ये षाडवाद्येषु त्रयस्त्रिंशदिदं शतम्| योगानां विधिवद्दिष्टं फलकल्पे महर्षिणा||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 1
ഇത്യഗ്നിവേശകൃതേ തന്ത്രേ ചരകപ്രതിസംസ്കൃതേऽപ്രാപ്തേ ദൃഢബലസമ്പൂരിതേ കല്പസ്ഥാനേ മദനകല്പോ നാമ പ്രഥമോऽധ്യായഃ||൧||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते कल्पस्थाने मदनकल्पो नाम प्रथमोऽध्यायः||१||
🔊 Audio coming soon