10. sudhākalpaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

અથાતઃ સુધાકલ્પં વ્યાખ્યાસ્યામઃ||૧|| ઇતિ હ સ્માહ ભગવાનાત્રેયઃ||૨||

Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4

વિરેચનાનાં સર્વેષાં સુધા તીક્ષ્ણતમા મતા| સઙ્ઘાતં હિ ભિનત્ત્યાશુ દોષાણાં કષ્ટવિભ્રમા||૩|| તસ્માન્નૈષા મૃદૌ કોષ્ઠે પ્રયોક્તવ્યા કદાચન| ન દોષનિચયે ચાલ્પે સતિ માર્ગપરિક્રમે ||૪||

Adhikarana 3 (5-6) · Śloka 7

પાણ્ડુરોગોદરે ગુલ્મે કુષ્ઠે દૂષીવિષાર્દિતે| શ્વયથૌ મધુમેહે ચ દોષવિભ્રાન્તચેતસિ||૫|| રોગૈરેવંવિધૈર્ગ્રસ્તં જ્ઞાત્વા સપ્રાણમાતુરમ્| પ્રયોજયેન્મહાવૃક્ષં સમ્યક્ સ હ્યવચારિતઃ||૬|| સદ્યો હરતિ દોષાણાં મહાન્તમપિ સઞ્ચયમ્|૭|

Adhikarana 4 (7-9) · Śloka 9

દ્વિવિધઃ સ મતોઽલ્પૈશ્ચ બહુભિશ્ચૈવ કણ્ટકૈઃ||૭|| સુતીક્ષ્ણૈઃ કણ્ટકૈરલ્પૈઃ પ્રવરો બહુકણ્ટકઃ| સ નામ્ના સ્નુગ્ગુડા નન્દા સુધા નિસ્ત્રિંશપત્રકઃ||૮|| તૌ વિપાટ્યાહરેત્ ક્ષીરં શસ્ત્રેણ મતિમાન્ ભિષક્| દ્વિવર્ષં વા ત્રિવર્ષં વા શિશિરાન્તે વિશેષતઃ||૯||

Adhikarana 5 (10-11) · Śloka 12

બિલ્વાદીનાં બૃહત્યા વા કણ્ટકાર્યાસ્તથૈકશઃ| કષાયેણ સમાંશં તં કૃત્વાઽઙ્ગારેષુ શોષયેત્||૧૦|| તતઃ કોલસમાં માત્રાં પિબેત્ સૌવીરકેણ વા| તુષોદકેન કોલાનાં રસેનામલકસ્ય વા||૧૧|| સુરયા દધિમણ્ડેન માતુલુઙ્ગરસેન વા|૧૨|

Adhikarana 6 (12-13) · Śloka 13

સાતલાં કાઞ્ચનક્ષીરીં શ્યામાદીનિ કટુત્રિકમ્ ||૧૨|| યથોપપત્તિ સપ્તાહં સુધાક્ષીરેણ ભાવયેત્| કોલમાત્રાં ઘૃતેનાતઃ પિબેન્માંસરસેન વા||૧૩||

Adhikarana 7 (14) · Śloka 14

ત્ર્યૂષણં ત્રિફલાં દન્તીં ચિત્રકં ત્રિવૃતાં તથા| સ્નુક્ક્ષીરભાવિતં સમ્યગ્વિદધ્યાદ્ગુડપાનકમ્||૧૪||

Adhikarana 8 (15-17) · Śloka 17

ત્રિવૃતારગ્વધં દન્તીં શઙ્ખિનીં સપ્તલાં સમમ્| ગોમૂત્રે રજનીં કૃત્વા શોષયેદાતપે તતઃ||૧૫|| સપ્તાહં ભાવયિત્વૈવં સ્નુક્ક્ષીરેણાપરં પુનઃ| સપ્તાહં ભાવયેચ્છુષ્કં તતસ્તેનાપિ ભાવિતમ્||૧૬|| ગન્ધમાલ્યં તદાઘ્રાય પ્રાવૃત્ય પટમેવ ચ| સુખમાશુ વિરિચ્યન્તે મૃદુકોષ્ઠા નરાધિપાઃ||૧૭||

Adhikarana 9 (18) · Śloka 18

શ્યામાત્રિવૃત્કષાયેણ સ્નુક્ક્ષીરઘૃતફાણિતૈઃ| લેહં પક્ત્વા વિરેકાર્થં લેહયેન્માત્રયા નરમ્||૧૮||

Adhikarana 10 (19) · Śloka 19

પાયયેત્તુ સુધાક્ષીરં યૂષૈર્માંસરસૈર્ઘૃતૈઃ|૧૯|

Adhikarana 11 (19) · Śloka 19

ભાવિતાઞ્છુષ્કમત્સ્યાન્ વા માંસં વા ભક્ષયેન્નરઃ||૧૯||

Adhikarana 12 (20) · Śloka 20

ક્ષીરેણામલકૈઃ સર્પિશ્ચતુરઙ્ગુલવત્ પચેત્| સુરાં વા કારયેત્ ક્ષીરે ઘૃતં વા પૂર્વવત્ પચેત્||૨૦||

Adhikarana 13 (21-22) · Śloka 22

તત્ર શ્લોકૌ- સૌવીરકાદિભિઃ સપ્ત સર્પિષા ચ રસેન ચ| પાનકં ઘ્રેયલેહૌ ચ યોગા યૂષાદિભિસ્ત્રયઃ||૨૧|| દ્વૌ શુષ્કમત્સ્યમાંસાભ્યાં સુરૈકા દ્વે ચ સર્પિષી| મહાવૃક્ષસ્ય યોગાસ્તે વિંશતિઃ સમુદાહૃતાઃ||૨૨||

Adhikarana puShpikA · Śloka 10

ઇત્યગ્નિવેશકૃતે તન્ત્રે ચરકપ્રતિસંસ્કૃતેઽપ્રાપ્તે દૃઢબલસમ્પૂરિતે કલ્પસ્થાને સુધાકલ્પો નામ દશમોઽધ્યાયઃ||૧૦||