Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
অথাতোঽপস্মারনিদানং ব্যাখ্যাস্যামঃ||১|| ইতি হ স্মাহ ভগবানাত্রেযঃ||২||
View original
अथातोऽपस्मारनिदानं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
8. apasmāranidānam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ইহ খলু চত্বারোঽপস্মারা ভবন্তি বাতপিত্তকফসন্নিপাতনিমিত্তাঃ||৩||
View original
इह खलु चत्वारोऽपस्मारा भवन्ति वातपित्तकफसन्निपातनिमित्ताः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ত এবংবিধানাং প্রাণভৃতাং ক্ষিপ্রমভিনির্বর্তন্তে; তদ্যথা- রজস্তমোভ্যামুপহতচেতসামুদ্ভ্রান্তবিষমবহুদোষাণাং সমলবিকৃতোপহিতান্যশুচীন্যভ্যবহারজাতানি বৈষম্যযুক্তেনোপযোগবিধিনোপযুঞ্জানানাং তন্ত্রপ্রযোগমপি চ বিষমমাচরতামন্যাশ্চ শরীরচেষ্টা বিষমাঃ সমাচরতামত্যুপক্ষযাদ্বা দোষাঃ প্রকুপিতা রজস্তমোভ্যামুপহতচেতসামন্তরাত্মনঃ শ্রেষ্ঠতমমাযতনং হৃদযমুপসৃত্যোপরি তিষ্ঠন্তে, তথেন্দ্রিযাযতনানি চ| তত্র চাবস্থিতাঃ সন্তো যদা হৃদযমিন্দ্রিযাযতনানি চেরিতাঃ কামক্রোধভযলোভমোহহর্ষশোকচিন্তোদ্বেগাদিভিঃ সহসাঽভিপূরযন্তি, তদা জন্তুরপস্মরতি||৪||
View original
त एवंविधानां प्राणभृतां क्षिप्रमभिनिर्वर्तन्ते; तद्यथा- रजस्तमोभ्यामुपहतचेतसामुद्भ्रान्तविषमबहुदोषाणां समलविकृतोपहितान्यशुचीन्यभ्यवहारजातानि वैषम्ययुक्तेनोपयोगविधिनोपयुञ्जानानां तन्त्रप्रयोगमपि च विषममाचरतामन्याश्च शरीरचेष्टा विषमाः समाचरतामत्युपक्षयाद्वा दोषाः प्रकुपिता रजस्तमोभ्यामुपहतचेतसामन्तरात्मनः श्रेष्ठतममायतनं हृदयमुपसृत्योपरि तिष्ठन्ते, तथेन्द्रियायतनानि च| तत्र चावस्थिताः सन्तो यदा हृदयमिन्द्रियायतनानि चेरिताः कामक्रोधभयलोभमोहहर्षशोकचिन्तोद्वेगादिभिः सहसाऽभिपूरयन्ति, तदा जन्तुरपस्मरति||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
অপস্মারং পুনঃ স্মৃতিবুদ্ধিসত্ত্বসম্প্লবাদ্বীভত্সচেষ্টমাবস্থিকং তমঃ প্রবেশমাচক্ষতে||৫||
View original
अपस्मारं पुनः स्मृतिबुद्धिसत्त्वसम्प्लवाद्बीभत्सचेष्टमावस्थिकं तमः प्रवेशमाचक्षते||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6-7) · Śloka 7
তস্যেমানি পূর্বরূপাণি ভবন্তি; তদ্যথা- ভ্রূব্যুদাসঃ সততমক্ষ্ণোর্বৈকৃতমশব্দশ্রবণং লালাসিঙ্ঘাণপ্রস্রবণমনন্নাভিলষণমরোচকাবিপাকৌ হৃদযগ্রহঃ কুক্ষেরাটোপো দৌর্বল্যমস্থিভেদোঽঙ্গমর্দো মোহস্তমসো দর্শনং মূর্চ্ছা ভ্রমশ্চাভীক্ষ্ণং স্বপ্নে চ মদনর্তনব্যধনব্যথনবেপনপতনাদীনীতি||৬|| ততোঽনন্তরমপস্মারাভিনির্বৃত্তিরেব||৭||
View original
तस्येमानि पूर्वरूपाणि भवन्ति; तद्यथा- भ्रूव्युदासः सततमक्ष्णोर्वैकृतमशब्दश्रवणं लालासिङ्घाणप्रस्रवणमनन्नाभिलषणमरोचकाविपाकौ हृदयग्रहः कुक्षेराटोपो दौर्बल्यमस्थिभेदोऽङ्गमर्दो मोहस्तमसो दर्शनं मूर्च्छा भ्रमश्चाभीक्ष्णं स्वप्ने च मदनर्तनव्यधनव्यथनवेपनपतनादीनीति||६|| ततोऽनन्तरमपस्माराभिनिर्वृत्तिरेव||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
তত্রেদমপস্মারবিশেষবিজ্ঞানং ভবতি; তদ্যথা- অভীক্ষ্ণমপস্মরন্তং, ক্ষণেন সঞ্জ্ঞাং প্রতিলভমানম্, উত্পিণ্ডিতাক্ষম্, অসাম্না বিলপন্তম্, উদ্বমন্তং ফেনম্, অতীবাধ্মাতগ্রীবম্, আবিদ্ধশিরস্কং, বিষমবিনতাঙ্গুলিম্, অনবস্থিতপাণিপাদম্, অরুণপরুষশ্যাবনখনযনবদনত্বচম্, অনবস্থিতচপলপরুষরূক্ষরূপদর্শিনং, বাতলানুপশযং, বিপরীতোপশযং চ বাতেনাপস্মরন্তং বিদ্যাত্ (১)||৮|| অভীক্ষ্ণমপস্মরন্তং ক্ষণেন সঞ্জ্ঞাং প্রতিলভমানম্, অবকূজন্তম্, আস্ফালযন্তং ভূমিং, হরিতহারিদ্রতাম্রনখনযনবদনত্বচং, রুধিরোক্ষিতোগ্রভৈরবাদীপ্তরুষিতরূপদর্শিনং, পিত্তলানুপশযং,বিপরীতোপশযং চ পিত্তেনাপস্মরন্তং বিদ্যাত্ (২)||৮|| চিরাদপস্মরন্তং, চিরাচ্চ সঞ্জ্ঞাং প্রতিলভমানং, পতন্তম্, অনতিবিকৃতচেষ্টং, লালামুদ্বমন্তং, শুক্লনখনযনবদনত্বচং, শুক্লগুরুস্নিগ্ধরূপদর্শিনং, শ্লেষ্মলানুপশযং, বিপরীতোপশযং চ শ্লেষ্মণাঽপস্মরন্তং বিদ্যাত্ (৩)||৮|| সমবেতসর্বলিঙ্গমপস্মারং সান্নিপাতিকং বিদ্যাত্, তমসাধ্যমাচক্ষতে (৪)||৮|| ইতি চত্বারোঽপস্মারা ব্যাখ্যাতাঃ||৮||
View original
तत्रेदमपस्मारविशेषविज्ञानं भवति; तद्यथा- अभीक्ष्णमपस्मरन्तं, क्षणेन सञ्ज्ञां प्रतिलभमानम्, उत्पिण्डिताक्षम्, असाम्ना विलपन्तम्, उद्वमन्तं फेनम्, अतीवाध्मातग्रीवम्, आविद्धशिरस्कं, विषमविनताङ्गुलिम्, अनवस्थितपाणिपादम्, अरुणपरुषश्यावनखनयनवदनत्वचम्, अनवस्थितचपलपरुषरूक्षरूपदर्शिनं, वातलानुपशयं, विपरीतोपशयं च वातेनापस्मरन्तं विद्यात् (१)||८|| अभीक्ष्णमपस्मरन्तं क्षणेन सञ्ज्ञां प्रतिलभमानम्, अवकूजन्तम्, आस्फालयन्तं भूमिं, हरितहारिद्रताम्रनखनयनवदनत्वचं, रुधिरोक्षितोग्रभैरवादीप्तरुषितरूपदर्शिनं, पित्तलानुपशयं,विपरीतोपशयं च पित्तेनापस्मरन्तं विद्यात् (२)||८|| चिरादपस्मरन्तं, चिराच्च सञ्ज्ञां प्रतिलभमानं, पतन्तम्, अनतिविकृतचेष्टं, लालामुद्वमन्तं, शुक्लनखनयनवदनत्वचं, शुक्लगुरुस्निग्धरूपदर्शिनं, श्लेष्मलानुपशयं, विपरीतोपशयं च श्लेष्मणाऽपस्मरन्तं विद्यात् (३)||८|| समवेतसर्वलिङ्गमपस्मारं सान्निपातिकं विद्यात्, तमसाध्यमाचक्षते (४)||८|| इति चत्वारोऽपस्मारा व्याख्याताः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
তেষামাগন্তুরনুবন্ধো ভবত্যেব কদাচিত্, তমুত্তরকালমুপদেক্ষ্যামঃ| তস্য বিশেষবিজ্ঞানং যথোক্তলিঙ্গৈর্লিঙ্গাধিক্যমদোষলিঙ্গানুরূপং চ কিঞ্চিত্||৯||
View original
तेषामागन्तुरनुबन्धो भवत्येव कदाचित्, तमुत्तरकालमुपदेक्ष्यामः| तस्य विशेषविज्ञानं यथोक्तलिङ्गैर्लिङ्गाधिक्यमदोषलिङ्गानुरूपं च किञ्चित्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
হিতান্যপস্মারিভ্যস্তীক্ষ্ণানি সংশোধনান্যুপশমনানি চ যথাস্বং, মন্ত্রাদীনি চাগন্তুসংযোগে||১০||
View original
हितान्यपस्मारिभ्यस्तीक्ष्णानि संशोधनान्युपशमनानि च यथास्वं, मन्त्रादीनि चागन्तुसंयोगे||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (11-14) · Śloka 14
তস্মিন্ হি দক্ষাধ্বরধ্বংসে দেহিনাং নানাদিক্ষু বিদ্রবতামভিদ্রবণতরণধাবনপ্লবনলঙ্ঘনাদ্যৈর্দেহবিক্ষোভণৈঃ পুরা গুল্মোত্পত্তিরভূত্, হবিষ্প্রাশাত্ প্রমেহকুষ্ঠানাং, ভযত্রাসশোকৈরুন্মাদানাং, বিবিধভূতাশুচিসংস্পর্শাদপস্মারাণাং, জ্বরস্তু খলু মহেশ্বরললাটপ্রভবঃ , তত্সন্তাপাদ্রক্তপিত্তম্, অতিব্যবাযাত্ পুনর্নক্ষত্ররাজস্য রাজযক্ষ্মেতি||১১|| ভবন্তি চাত্র- অপস্মারো হি বাতেন পিত্তেন চ কফেন চ| চতুর্থঃ সন্নিপাতেন প্রত্যাখ্যেযস্তথাবিধঃ||১২|| সাধ্যাংস্তু ভিষজঃ প্রাজ্ঞাঃ সাধযন্তি সমাহিতাঃ| তীক্ষ্ণৈঃ সংশোধনৈশ্চৈব যথাস্বং শমনৈরপি||১৩|| যদা দোষনিমিত্তস্য ভবত্যাগন্তুরন্বযঃ| তদা সাধারণং কর্ম প্রবদন্তি ভিষগ্বিদঃ||১৪||
View original
तस्मिन् हि दक्षाध्वरध्वंसे देहिनां नानादिक्षु विद्रवतामभिद्रवणतरणधावनप्लवनलङ्घनाद्यैर्देहविक्षोभणैः पुरा गुल्मोत्पत्तिरभूत्, हविष्प्राशात् प्रमेहकुष्ठानां, भयत्रासशोकैरुन्मादानां, विविधभूताशुचिसंस्पर्शादपस्माराणां, ज्वरस्तु खलु महेश्वरललाटप्रभवः , तत्सन्तापाद्रक्तपित्तम्, अतिव्यवायात् पुनर्नक्षत्रराजस्य राजयक्ष्मेति||११|| भवन्ति चात्र- अपस्मारो हि वातेन पित्तेन च कफेन च| चतुर्थः सन्निपातेन प्रत्याख्येयस्तथाविधः||१२|| साध्यांस्तु भिषजः प्राज्ञाः साधयन्ति समाहिताः| तीक्ष्णैः संशोधनैश्चैव यथास्वं शमनैरपि||१३|| यदा दोषनिमित्तस्य भवत्यागन्तुरन्वयः| तदा साधारणं कर्म प्रवदन्ति भिषग्विदः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (15) · Śloka 15
সর্বরোগবিশেষজ্ঞঃ সর্বৌষধবিশারদঃ| ভিষক্ সর্বামযান্ হন্তি ন চ মোহং নিগচ্ছতি ||১৫||
View original
सर्वरोगविशेषज्ञः सर्वौषधविशारदः| भिषक् सर्वामयान् हन्ति न च मोहं निगच्छति ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (16) · Śloka 16
ইত্যেতদখিলেনোক্তং নিদানস্থানমুত্তমম্|১৬|
View original
इत्येतदखिलेनोक्तं निदानस्थानमुत्तमम्|१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (16-19) · Śloka 19
নিদানার্থকরো রোগো রোগস্যাপ্যুপলভ্যতে||১৬|| তদ্যথা- জ্বরসন্তাপাদ্রক্তপিত্তমুদীর্যতে| রক্তপিত্তাজ্জ্বরস্তাভ্যাং শোষশ্চাপ্যুপজাযতে ||১৭|| প্লীহাভিবৃদ্ধ্যা জঠরং জঠরাচ্ছোথ এব চ| অর্শোভ্যো জঠরং দুঃখং গুল্মশ্চাপ্যুপজাযতে||১৮|| প্রতিশ্যাযাদ্ভবেত্ কাসঃ কাসাত্ সঞ্জাযতে ক্ষযঃ| ক্ষযো রোগস্য হেতুত্বে শোষস্যাপ্যুপলভ্যতে||১৯||
View original
निदानार्थकरो रोगो रोगस्याप्युपलभ्यते||१६|| तद्यथा- ज्वरसन्तापाद्रक्तपित्तमुदीर्यते| रक्तपित्ताज्ज्वरस्ताभ्यां शोषश्चाप्युपजायते ||१७|| प्लीहाभिवृद्ध्या जठरं जठराच्छोथ एव च| अर्शोभ्यो जठरं दुःखं गुल्मश्चाप्युपजायते||१८|| प्रतिश्यायाद्भवेत् कासः कासात् सञ्जायते क्षयः| क्षयो रोगस्य हेतुत्वे शोषस्याप्युपलभ्यते||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (20) · Śloka 20
তে পূর্বং কেবলা রোগাঃ পশ্চাদ্ধেত্বর্থকারিণঃ| উভযার্থকরা দৃষ্টাস্তথৈবৈকার্থকারিণঃ ||২০||
View original
ते पूर्वं केवला रोगाः पश्चाद्धेत्वर्थकारिणः| उभयार्थकरा दृष्टास्तथैवैकार्थकारिणः ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (21) · Śloka 21
কশ্চিদ্ধি রোগো রোগস্য হেতুর্ভূত্বা প্রশাম্যতি| ন প্রশাম্যতি চাপ্যন্যো হেত্বর্থং কুরুতেঽপি চ||২১||
View original
कश्चिद्धि रोगो रोगस्य हेतुर्भूत्वा प्रशाम्यति| न प्रशाम्यति चाप्यन्यो हेत्वर्थं कुरुतेऽपि च||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (22) · Śloka 22
এবং কৃচ্ছ্রতমা নৄণাং দৃশ্যন্তে ব্যাধিসঙ্করাঃ| প্রযোগাপরিশুদ্ধত্বাত্তথা চান্যোন্যসম্ভবাত্||২২||
View original
एवं कृच्छ्रतमा नॄणां दृश्यन्ते व्याधिसङ्कराः| प्रयोगापरिशुद्धत्वात्तथा चान्योन्यसम्भवात्||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (23) · Śloka 23
প্রযোগঃ শমযেদ্ব্যাধিং যোঽন্যমন্যমুদীরযেত্| নাসৌ বিশুদ্ধঃ, শুদ্ধস্তু শমযেদ্যো ন কোপযেত্||২৩||
View original
प्रयोगः शमयेद्व्याधिं योऽन्यमन्यमुदीरयेत्| नासौ विशुद्धः, शुद्धस्तु शमयेद्यो न कोपयेत्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (24-26) · Śloka 26
একো হেতুরনেকস্য তথৈকস্যৈক এব হি| ব্যাধেরেকস্য চানেকো বহূনাং বহবোঽপি চ||২৪|| জ্বরভ্রমপ্রলাপাদ্যা দৃশ্যন্তে রূক্ষহেতুজাঃ| রূক্ষেণৈকেন চাপ্যেকো জ্বর এবোপজাযতে||২৫|| হেতুভির্বহুভিশ্চৈকো জ্বরো রূক্ষাদিভির্ভবেত্| রূক্ষাদিভির্জ্বরাদ্যাশ্চ ব্যাধযঃ সম্ভবন্তি হি||২৬||
View original
एको हेतुरनेकस्य तथैकस्यैक एव हि| व्याधेरेकस्य चानेको बहूनां बहवोऽपि च||२४|| ज्वरभ्रमप्रलापाद्या दृश्यन्ते रूक्षहेतुजाः| रूक्षेणैकेन चाप्येको ज्वर एवोपजायते||२५|| हेतुभिर्बहुभिश्चैको ज्वरो रूक्षादिभिर्भवेत्| रूक्षादिभिर्ज्वराद्याश्च व्याधयः सम्भवन्ति हि||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (27-29) · Śloka 29
লিঙ্গং চৈকমনেকস্য তথৈবৈকস্য লক্ষ্যতে| বহূন্যেকস্য চ ব্যাধের্বহূনাং স্যুর্বহূনি চ||২৭|| বিষমারম্ভমূলানাং লিঙ্গমেকং জ্বরো মতঃ| জ্বরস্যৈকস্য চাপ্যেকঃ সন্তাপো লিঙ্গমুচ্যতে||২৮|| বিষমারম্ভমূলৈশ্চ জ্বর একো নিরুচ্যতে| লিঙ্গৈরেতৈর্জ্বরশ্বাসহিক্কাদ্যাঃ সন্তি চামযাঃ||২৯||
View original
लिङ्गं चैकमनेकस्य तथैवैकस्य लक्ष्यते| बहून्येकस्य च व्याधेर्बहूनां स्युर्बहूनि च||२७|| विषमारम्भमूलानां लिङ्गमेकं ज्वरो मतः| ज्वरस्यैकस्य चाप्येकः सन्तापो लिङ्गमुच्यते||२८|| विषमारम्भमूलैश्च ज्वर एको निरुच्यते| लिङ्गैरेतैर्ज्वरश्वासहिक्काद्याः सन्ति चामयाः||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (30-32) · Śloka 32
একা শান্তিরনেকস্য তথৈবৈকস্য লক্ষ্যতে| ব্যাধেরেকস্য চানেকা বহূনাং বহ্ব্য এব চ||৩০|| শান্তিরামাশযোত্থানাং ব্যাধীনাং লঙ্ঘনক্রিযা| জ্বরস্যৈকস্য চাপ্যেকা শান্তির্লঙ্ঘনমুচ্যতে||৩১|| তথা লঘ্বশনাদ্যাশ্চ জ্বরস্যৈকস্য শান্তযঃ| এতাশ্চৈব জ্বরশ্বাসহিক্কাদীনাং প্রশান্তযঃ||৩২||
View original
एका शान्तिरनेकस्य तथैवैकस्य लक्ष्यते| व्याधेरेकस्य चानेका बहूनां बह्व्य एव च||३०|| शान्तिरामाशयोत्थानां व्याधीनां लङ्घनक्रिया| ज्वरस्यैकस्य चाप्येका शान्तिर्लङ्घनमुच्यते||३१|| तथा लघ्वशनाद्याश्च ज्वरस्यैकस्य शान्तयः| एताश्चैव ज्वरश्वासहिक्कादीनां प्रशान्तयः||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (33-35) · Śloka 35
সুখসাধ্যঃ সুখোপাযঃ কালেনাল্পেন সাধ্যতে| সাধ্যতে কৃচ্ছ্রসাধ্যস্তু যত্নেন মহতা চিরাত্||৩৩|| যাতি নাশেষতাং ব্যাধিরসাধ্যো যাপ্যসঞ্জ্ঞিতঃ| পরোঽসাধ্যঃ ক্রিযাঃ সর্বাঃ প্রত্যাখ্যেযোঽতিবর্ততে||৩৪|| নাসাধ্যঃ সাধ্যতাং যাতি সাধ্যো যাতি ত্বসাধ্যতাম্| পাদাপচারাদ্দৈবাদ্বা যান্তি ভাবান্তরং গদাঃ||৩৫||
View original
सुखसाध्यः सुखोपायः कालेनाल्पेन साध्यते| साध्यते कृच्छ्रसाध्यस्तु यत्नेन महता चिरात्||३३|| याति नाशेषतां व्याधिरसाध्यो याप्यसञ्ज्ञितः| परोऽसाध्यः क्रियाः सर्वाः प्रत्याख्येयोऽतिवर्तते||३४|| नासाध्यः साध्यतां याति साध्यो याति त्वसाध्यताम्| पादापचाराद्दैवाद्वा यान्ति भावान्तरं गदाः||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (36-37) · Śloka 37
বৃদ্ধিস্থানক্ষযাবস্থাং রোগাণামুপলক্ষযেত্ | সুসূক্ষ্মামপি চ প্রাজ্ঞো দেহাগ্নিবলচেতসাম্||৩৬|| ব্যাধ্যবস্থাবিশেষান্ হি জ্ঞাত্বা জ্ঞাত্বা বিচক্ষণঃ| তস্যাং তস্যামবস্থাযাং চতুঃশ্রেযঃ প্রপদ্যতে||৩৭||
View original
वृद्धिस्थानक्षयावस्थां रोगाणामुपलक्षयेत् | सुसूक्ष्मामपि च प्राज्ञो देहाग्निबलचेतसाम्||३६|| व्याध्यवस्थाविशेषान् हि ज्ञात्वा ज्ञात्वा विचक्षणः| तस्यां तस्यामवस्थायां चतुःश्रेयः प्रपद्यते||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (38-39) · Śloka 39
প্রাযস্তির্যগ্গতা দোষাঃ ক্লেশযন্ত্যাতুরাংশ্চিরম্| তেষু ন ত্বরযা কুর্যাদ্দেহাগ্নিবলবিত্ ক্রিযাম্||৩৮|| প্রযোগৈঃ ক্ষপযেদ্বা তান্ সুখং বা কোষ্ঠমানযেত্| জ্ঞাত্বা কোষ্ঠপ্রপন্নাংস্তান্ যথাসন্নং হরেদ্বুধঃ||৩৯||
View original
प्रायस्तिर्यग्गता दोषाः क्लेशयन्त्यातुरांश्चिरम्| तेषु न त्वरया कुर्याद्देहाग्निबलवित् क्रियाम्||३८|| प्रयोगैः क्षपयेद्वा तान् सुखं वा कोष्ठमानयेत्| ज्ञात्वा कोष्ठप्रपन्नांस्तान् यथासन्नं हरेद्बुधः||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (40) · Śloka 40
জ্ঞানার্থং যানি চোক্তানি ব্যাধিলিঙ্গানি সঙ্গ্রহে| ব্যাধযস্তে তদাত্বে তু লিঙ্গানীষ্টানি নামযাঃ||৪০||
View original
ज्ञानार्थं यानि चोक्तानि व्याधिलिङ्गानि सङ्ग्रहे| व्याधयस्ते तदात्वे तु लिङ्गानीष्टानि नामयाः||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (41) · Śloka 41
বিকারঃ প্রকৃতিশ্চৈব দ্বযং সর্বং সমাসতঃ| তদ্ধেতুবশগং হেতোরভাবান্নানুবর্ততে||৪১||
View original
विकारः प्रकृतिश्चैव द्वयं सर्वं समासतः| तद्धेतुवशगं हेतोरभावान्नानुवर्तते||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (42-44) · Śloka 44
তত্র শ্লোকাঃ- হেতবঃ পূর্বরূপাণি রূপাণ্যুপশযস্তথা| সম্প্রাপ্তিঃ পূর্বমুত্পত্তিঃ সূত্রমাত্রং চিকিত্সিতাত্||৪২|| জ্বরাদীনাং বিকারাণামষ্টানাং সাধ্যতা ন চ| পৃথগেকৈকশশ্চোক্তা হেতুলিঙ্গোপশান্তযঃ||৪৩|| হেতুপর্যাযনামানি ব্যাধীনাং লক্ষণস্য চ| নিদানস্থানমেতাবত্ সঙ্গ্রহেণোপদিশ্যতে||৪৪||
View original
तत्र श्लोकाः- हेतवः पूर्वरूपाणि रूपाण्युपशयस्तथा| सम्प्राप्तिः पूर्वमुत्पत्तिः सूत्रमात्रं चिकित्सितात्||४२|| ज्वरादीनां विकाराणामष्टानां साध्यता न च| पृथगेकैकशश्चोक्ता हेतुलिङ्गोपशान्तयः||४३|| हेतुपर्यायनामानि व्याधीनां लक्षणस्य च| निदानस्थानमेतावत् सङ्ग्रहेणोपदिश्यते||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 8
ইত্যগ্নিবেশকৃতে তন্ত্রে চরকপ্রতিসংস্কৃতে নিদানস্থানে অপস্মারনিদানং নামাষ্টমোঽধ্যাযঃ||৮|| ইতি চরকসংহিতাযাং দ্বিতীযং নিদানস্থানং সমাপ্তম্|
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते निदानस्थाने अपस्मारनिदानं नामाष्टमोऽध्यायः||८|| इति चरकसंहितायां द्वितीयं निदानस्थानं समाप्तम्|
🔊 Audio coming soon