Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതോऽപസ്മാരനിദാനം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ||൧|| ഇതി ഹ സ്മാഹ ഭഗവാനാത്രേയഃ||൨||
View original
अथातोऽपस्मारनिदानं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
8. apasmāranidānam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ഇഹ ഖലു ചത്വാരോऽപസ്മാരാ ഭവന്തി വാതപിത്തകഫസന്നിപാതനിമിത്താഃ||൩||
View original
इह खलु चत्वारोऽपस्मारा भवन्ति वातपित्तकफसन्निपातनिमित्ताः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ത ഏവംവിധാനാം പ്രാണഭൃതാം ക്ഷിപ്രമഭിനിര്വര്തന്തേ; തദ്യഥാ- രജസ്തമോഭ്യാമുപഹതചേതസാമുദ്ഭ്രാന്തവിഷമബഹുദോഷാണാം സമലവികൃതോപഹിതാന്യശുചീന്യഭ്യവഹാരജാതാനി വൈഷമ്യയുക്തേനോപയോഗവിധിനോപയുഞ്ജാനാനാം തന്ത്രപ്രയോഗമപി ച വിഷമമാചരതാമന്യാശ്ച ശരീരചേഷ്ടാ വിഷമാഃ സമാചരതാമത്യുപക്ഷയാദ്വാ ദോഷാഃ പ്രകുപിതാ രജസ്തമോഭ്യാമുപഹതചേതസാമന്തരാത്മനഃ ശ്രേഷ്ഠതമമായതനം ഹൃദയമുപസൃത്യോപരി തിഷ്ഠന്തേ, തഥേന്ദ്രിയായതനാനി ച| തത്ര ചാവസ്ഥിതാഃ സന്തോ യദാ ഹൃദയമിന്ദ്രിയായതനാനി ചേരിതാഃ കാമക്രോധഭയലോഭമോഹഹര്ഷശോകചിന്തോദ്വേഗാദിഭിഃ സഹസാऽഭിപൂരയന്തി, തദാ ജന്തുരപസ്മരതി||൪||
View original
त एवंविधानां प्राणभृतां क्षिप्रमभिनिर्वर्तन्ते; तद्यथा- रजस्तमोभ्यामुपहतचेतसामुद्भ्रान्तविषमबहुदोषाणां समलविकृतोपहितान्यशुचीन्यभ्यवहारजातानि वैषम्ययुक्तेनोपयोगविधिनोपयुञ्जानानां तन्त्रप्रयोगमपि च विषममाचरतामन्याश्च शरीरचेष्टा विषमाः समाचरतामत्युपक्षयाद्वा दोषाः प्रकुपिता रजस्तमोभ्यामुपहतचेतसामन्तरात्मनः श्रेष्ठतममायतनं हृदयमुपसृत्योपरि तिष्ठन्ते, तथेन्द्रियायतनानि च| तत्र चावस्थिताः सन्तो यदा हृदयमिन्द्रियायतनानि चेरिताः कामक्रोधभयलोभमोहहर्षशोकचिन्तोद्वेगादिभिः सहसाऽभिपूरयन्ति, तदा जन्तुरपस्मरति||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
അപസ്മാരം പുനഃ സ്മൃതിബുദ്ധിസത്ത്വസമ്പ്ലവാദ്ബീഭത്സചേഷ്ടമാവസ്ഥികം തമഃ പ്രവേശമാചക്ഷതേ||൫||
View original
अपस्मारं पुनः स्मृतिबुद्धिसत्त्वसम्प्लवाद्बीभत्सचेष्टमावस्थिकं तमः प्रवेशमाचक्षते||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6-7) · Śloka 7
തസ്യേമാനി പൂര്വരൂപാണി ഭവന്തി; തദ്യഥാ- ഭ്രൂവ്യുദാസഃ സതതമക്ഷ്ണോര്വൈകൃതമശബ്ദശ്രവണം ലാലാസിങ്ഘാണപ്രസ്രവണമനന്നാഭിലഷണമരോചകാവിപാകൌ ഹൃദയഗ്രഹഃ കുക്ഷേരാടോപോ ദൌര്ബല്യമസ്ഥിഭേദോऽങ്ഗമര്ദോ മോഹസ്തമസോ ദര്ശനം മൂര്ച്ഛാ ഭ്രമശ്ചാഭീക്ഷ്ണം സ്വപ്നേ ച മദനര്തനവ്യധനവ്യഥനവേപനപതനാദീനീതി||൬|| തതോऽനന്തരമപസ്മാരാഭിനിര്വൃത്തിരേവ||൭||
View original
तस्येमानि पूर्वरूपाणि भवन्ति; तद्यथा- भ्रूव्युदासः सततमक्ष्णोर्वैकृतमशब्दश्रवणं लालासिङ्घाणप्रस्रवणमनन्नाभिलषणमरोचकाविपाकौ हृदयग्रहः कुक्षेराटोपो दौर्बल्यमस्थिभेदोऽङ्गमर्दो मोहस्तमसो दर्शनं मूर्च्छा भ्रमश्चाभीक्ष्णं स्वप्ने च मदनर्तनव्यधनव्यथनवेपनपतनादीनीति||६|| ततोऽनन्तरमपस्माराभिनिर्वृत्तिरेव||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
തത്രേദമപസ്മാരവിശേഷവിജ്ഞാനം ഭവതി; തദ്യഥാ- അഭീക്ഷ്ണമപസ്മരന്തം, ക്ഷണേന സഞ്ജ്ഞാം പ്രതിലഭമാനമ്, ഉത്പിണ്ഡിതാക്ഷമ്, അസാമ്നാ വിലപന്തമ്, ഉദ്വമന്തം ഫേനമ്, അതീവാധ്മാതഗ്രീവമ്, ആവിദ്ധശിരസ്കം, വിഷമവിനതാങ്ഗുലിമ്, അനവസ്ഥിതപാണിപാദമ്, അരുണപരുഷശ്യാവനഖനയനവദനത്വചമ്, അനവസ്ഥിതചപലപരുഷരൂക്ഷരൂപദര്ശിനം, വാതലാനുപശയം, വിപരീതോപശയം ച വാതേനാപസ്മരന്തം വിദ്യാത് (൧)||൮|| അഭീക്ഷ്ണമപസ്മരന്തം ക്ഷണേന സഞ്ജ്ഞാം പ്രതിലഭമാനമ്, അവകൂജന്തമ്, ആസ്ഫാലയന്തം ഭൂമിം, ഹരിതഹാരിദ്രതാമ്രനഖനയനവദനത്വചം, രുധിരോക്ഷിതോഗ്രഭൈരവാദീപ്തരുഷിതരൂപദര്ശിനം, പിത്തലാനുപശയം,വിപരീതോപശയം ച പിത്തേനാപസ്മരന്തം വിദ്യാത് (൨)||൮|| ചിരാദപസ്മരന്തം, ചിരാച്ച സഞ്ജ്ഞാം പ്രതിലഭമാനം, പതന്തമ്, അനതിവികൃതചേഷ്ടം, ലാലാമുദ്വമന്തം, ശുക്ലനഖനയനവദനത്വചം, ശുക്ലഗുരുസ്നിഗ്ധരൂപദര്ശിനം, ശ്ലേഷ്മലാനുപശയം, വിപരീതോപശയം ച ശ്ലേഷ്മണാऽപസ്മരന്തം വിദ്യാത് (൩)||൮|| സമവേതസര്വലിങ്ഗമപസ്മാരം സാന്നിപാതികം വിദ്യാത്, തമസാധ്യമാചക്ഷതേ (൪)||൮|| ഇതി ചത്വാരോऽപസ്മാരാ വ്യാഖ്യാതാഃ||൮||
View original
तत्रेदमपस्मारविशेषविज्ञानं भवति; तद्यथा- अभीक्ष्णमपस्मरन्तं, क्षणेन सञ्ज्ञां प्रतिलभमानम्, उत्पिण्डिताक्षम्, असाम्ना विलपन्तम्, उद्वमन्तं फेनम्, अतीवाध्मातग्रीवम्, आविद्धशिरस्कं, विषमविनताङ्गुलिम्, अनवस्थितपाणिपादम्, अरुणपरुषश्यावनखनयनवदनत्वचम्, अनवस्थितचपलपरुषरूक्षरूपदर्शिनं, वातलानुपशयं, विपरीतोपशयं च वातेनापस्मरन्तं विद्यात् (१)||८|| अभीक्ष्णमपस्मरन्तं क्षणेन सञ्ज्ञां प्रतिलभमानम्, अवकूजन्तम्, आस्फालयन्तं भूमिं, हरितहारिद्रताम्रनखनयनवदनत्वचं, रुधिरोक्षितोग्रभैरवादीप्तरुषितरूपदर्शिनं, पित्तलानुपशयं,विपरीतोपशयं च पित्तेनापस्मरन्तं विद्यात् (२)||८|| चिरादपस्मरन्तं, चिराच्च सञ्ज्ञां प्रतिलभमानं, पतन्तम्, अनतिविकृतचेष्टं, लालामुद्वमन्तं, शुक्लनखनयनवदनत्वचं, शुक्लगुरुस्निग्धरूपदर्शिनं, श्लेष्मलानुपशयं, विपरीतोपशयं च श्लेष्मणाऽपस्मरन्तं विद्यात् (३)||८|| समवेतसर्वलिङ्गमपस्मारं सान्निपातिकं विद्यात्, तमसाध्यमाचक्षते (४)||८|| इति चत्वारोऽपस्मारा व्याख्याताः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
തേഷാമാഗന്തുരനുബന്ധോ ഭവത്യേവ കദാചിത്, തമുത്തരകാലമുപദേക്ഷ്യാമഃ| തസ്യ വിശേഷവിജ്ഞാനം യഥോക്തലിങ്ഗൈര്ലിങ്ഗാധിക്യമദോഷലിങ്ഗാനുരൂപം ച കിഞ്ചിത്||൯||
View original
तेषामागन्तुरनुबन्धो भवत्येव कदाचित्, तमुत्तरकालमुपदेक्ष्यामः| तस्य विशेषविज्ञानं यथोक्तलिङ्गैर्लिङ्गाधिक्यमदोषलिङ्गानुरूपं च किञ्चित्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
ഹിതാന്യപസ്മാരിഭ്യസ്തീക്ഷ്ണാനി സംശോധനാന്യുപശമനാനി ച യഥാസ്വം, മന്ത്രാദീനി ചാഗന്തുസംയോഗേ||൧൦||
View original
हितान्यपस्मारिभ्यस्तीक्ष्णानि संशोधनान्युपशमनानि च यथास्वं, मन्त्रादीनि चागन्तुसंयोगे||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (11-14) · Śloka 14
തസ്മിന് ഹി ദക്ഷാധ്വരധ്വംസേ ദേഹിനാം നാനാദിക്ഷു വിദ്രവതാമഭിദ്രവണതരണധാവനപ്ലവനലങ്ഘനാദ്യൈര്ദേഹവിക്ഷോഭണൈഃ പുരാ ഗുല്മോത്പത്തിരഭൂത്, ഹവിഷ്പ്രാശാത് പ്രമേഹകുഷ്ഠാനാം, ഭയത്രാസശോകൈരുന്മാദാനാം, വിവിധഭൂതാശുചിസംസ്പര്ശാദപസ്മാരാണാം, ജ്വരസ്തു ഖലു മഹേശ്വരലലാടപ്രഭവഃ , തത്സന്താപാദ്രക്തപിത്തമ്, അതിവ്യവായാത് പുനര്നക്ഷത്രരാജസ്യ രാജയക്ഷ്മേതി||൧൧|| ഭവന്തി ചാത്ര- അപസ്മാരോ ഹി വാതേന പിത്തേന ച കഫേന ച| ചതുര്ഥഃ സന്നിപാതേന പ്രത്യാഖ്യേയസ്തഥാവിധഃ||൧൨|| സാധ്യാംസ്തു ഭിഷജഃ പ്രാജ്ഞാഃ സാധയന്തി സമാഹിതാഃ| തീക്ഷ്ണൈഃ സംശോധനൈശ്ചൈവ യഥാസ്വം ശമനൈരപി||൧൩|| യദാ ദോഷനിമിത്തസ്യ ഭവത്യാഗന്തുരന്വയഃ| തദാ സാധാരണം കര്മ പ്രവദന്തി ഭിഷഗ്വിദഃ||൧൪||
View original
तस्मिन् हि दक्षाध्वरध्वंसे देहिनां नानादिक्षु विद्रवतामभिद्रवणतरणधावनप्लवनलङ्घनाद्यैर्देहविक्षोभणैः पुरा गुल्मोत्पत्तिरभूत्, हविष्प्राशात् प्रमेहकुष्ठानां, भयत्रासशोकैरुन्मादानां, विविधभूताशुचिसंस्पर्शादपस्माराणां, ज्वरस्तु खलु महेश्वरललाटप्रभवः , तत्सन्तापाद्रक्तपित्तम्, अतिव्यवायात् पुनर्नक्षत्रराजस्य राजयक्ष्मेति||११|| भवन्ति चात्र- अपस्मारो हि वातेन पित्तेन च कफेन च| चतुर्थः सन्निपातेन प्रत्याख्येयस्तथाविधः||१२|| साध्यांस्तु भिषजः प्राज्ञाः साधयन्ति समाहिताः| तीक्ष्णैः संशोधनैश्चैव यथास्वं शमनैरपि||१३|| यदा दोषनिमित्तस्य भवत्यागन्तुरन्वयः| तदा साधारणं कर्म प्रवदन्ति भिषग्विदः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (15) · Śloka 15
സര്വരോഗവിശേഷജ്ഞഃ സര്വൌഷധവിശാരദഃ| ഭിഷക് സര്വാമയാന് ഹന്തി ന ച മോഹം നിഗച്ഛതി ||൧൫||
View original
सर्वरोगविशेषज्ञः सर्वौषधविशारदः| भिषक् सर्वामयान् हन्ति न च मोहं निगच्छति ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (16) · Śloka 16
ഇത്യേതദഖിലേനോക്തം നിദാനസ്ഥാനമുത്തമമ്|൧൬|
View original
इत्येतदखिलेनोक्तं निदानस्थानमुत्तमम्|१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (16-19) · Śloka 19
നിദാനാര്ഥകരോ രോഗോ രോഗസ്യാപ്യുപലഭ്യതേ||൧൬|| തദ്യഥാ- ജ്വരസന്താപാദ്രക്തപിത്തമുദീര്യതേ| രക്തപിത്താജ്ജ്വരസ്താഭ്യാം ശോഷശ്ചാപ്യുപജായതേ ||൧൭|| പ്ലീഹാഭിവൃദ്ധ്യാ ജഠരം ജഠരാച്ഛോഥ ഏവ ച| അര്ശോഭ്യോ ജഠരം ദുഃഖം ഗുല്മശ്ചാപ്യുപജായതേ||൧൮|| പ്രതിശ്യായാദ്ഭവേത് കാസഃ കാസാത് സഞ്ജായതേ ക്ഷയഃ| ക്ഷയോ രോഗസ്യ ഹേതുത്വേ ശോഷസ്യാപ്യുപലഭ്യതേ||൧൯||
View original
निदानार्थकरो रोगो रोगस्याप्युपलभ्यते||१६|| तद्यथा- ज्वरसन्तापाद्रक्तपित्तमुदीर्यते| रक्तपित्ताज्ज्वरस्ताभ्यां शोषश्चाप्युपजायते ||१७|| प्लीहाभिवृद्ध्या जठरं जठराच्छोथ एव च| अर्शोभ्यो जठरं दुःखं गुल्मश्चाप्युपजायते||१८|| प्रतिश्यायाद्भवेत् कासः कासात् सञ्जायते क्षयः| क्षयो रोगस्य हेतुत्वे शोषस्याप्युपलभ्यते||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (20) · Śloka 20
തേ പൂര്വം കേവലാ രോഗാഃ പശ്ചാദ്ധേത്വര്ഥകാരിണഃ| ഉഭയാര്ഥകരാ ദൃഷ്ടാസ്തഥൈവൈകാര്ഥകാരിണഃ ||൨൦||
View original
ते पूर्वं केवला रोगाः पश्चाद्धेत्वर्थकारिणः| उभयार्थकरा दृष्टास्तथैवैकार्थकारिणः ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (21) · Śloka 21
കശ്ചിദ്ധി രോഗോ രോഗസ്യ ഹേതുര്ഭൂത്വാ പ്രശാമ്യതി| ന പ്രശാമ്യതി ചാപ്യന്യോ ഹേത്വര്ഥം കുരുതേऽപി ച||൨൧||
View original
कश्चिद्धि रोगो रोगस्य हेतुर्भूत्वा प्रशाम्यति| न प्रशाम्यति चाप्यन्यो हेत्वर्थं कुरुतेऽपि च||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (22) · Śloka 22
ഏവം കൃച്ഛ്രതമാ നൃൗണാം ദൃശ്യന്തേ വ്യാധിസങ്കരാഃ| പ്രയോഗാപരിശുദ്ധത്വാത്തഥാ ചാന്യോന്യസമ്ഭവാത്||൨൨||
View original
एवं कृच्छ्रतमा नॄणां दृश्यन्ते व्याधिसङ्कराः| प्रयोगापरिशुद्धत्वात्तथा चान्योन्यसम्भवात्||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (23) · Śloka 23
പ്രയോഗഃ ശമയേദ്വ്യാധിം യോऽന്യമന്യമുദീരയേത്| നാസൌ വിശുദ്ധഃ, ശുദ്ധസ്തു ശമയേദ്യോ ന കോപയേത്||൨൩||
View original
प्रयोगः शमयेद्व्याधिं योऽन्यमन्यमुदीरयेत्| नासौ विशुद्धः, शुद्धस्तु शमयेद्यो न कोपयेत्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (24-26) · Śloka 26
ഏകോ ഹേതുരനേകസ്യ തഥൈകസ്യൈക ഏവ ഹി| വ്യാധേരേകസ്യ ചാനേകോ ബഹൂനാം ബഹവോऽപി ച||൨൪|| ജ്വരഭ്രമപ്രലാപാദ്യാ ദൃശ്യന്തേ രൂക്ഷഹേതുജാഃ| രൂക്ഷേണൈകേന ചാപ്യേകോ ജ്വര ഏവോപജായതേ||൨൫|| ഹേതുഭിര്ബഹുഭിശ്ചൈകോ ജ്വരോ രൂക്ഷാദിഭിര്ഭവേത്| രൂക്ഷാദിഭിര്ജ്വരാദ്യാശ്ച വ്യാധയഃ സമ്ഭവന്തി ഹി||൨൬||
View original
एको हेतुरनेकस्य तथैकस्यैक एव हि| व्याधेरेकस्य चानेको बहूनां बहवोऽपि च||२४|| ज्वरभ्रमप्रलापाद्या दृश्यन्ते रूक्षहेतुजाः| रूक्षेणैकेन चाप्येको ज्वर एवोपजायते||२५|| हेतुभिर्बहुभिश्चैको ज्वरो रूक्षादिभिर्भवेत्| रूक्षादिभिर्ज्वराद्याश्च व्याधयः सम्भवन्ति हि||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (27-29) · Śloka 29
ലിങ്ഗം ചൈകമനേകസ്യ തഥൈവൈകസ്യ ലക്ഷ്യതേ| ബഹൂന്യേകസ്യ ച വ്യാധേര്ബഹൂനാം സ്യുര്ബഹൂനി ച||൨൭|| വിഷമാരമ്ഭമൂലാനാം ലിങ്ഗമേകം ജ്വരോ മതഃ| ജ്വരസ്യൈകസ്യ ചാപ്യേകഃ സന്താപോ ലിങ്ഗമുച്യതേ||൨൮|| വിഷമാരമ്ഭമൂലൈശ്ച ജ്വര ഏകോ നിരുച്യതേ| ലിങ്ഗൈരേതൈര്ജ്വരശ്വാസഹിക്കാദ്യാഃ സന്തി ചാമയാഃ||൨൯||
View original
लिङ्गं चैकमनेकस्य तथैवैकस्य लक्ष्यते| बहून्येकस्य च व्याधेर्बहूनां स्युर्बहूनि च||२७|| विषमारम्भमूलानां लिङ्गमेकं ज्वरो मतः| ज्वरस्यैकस्य चाप्येकः सन्तापो लिङ्गमुच्यते||२८|| विषमारम्भमूलैश्च ज्वर एको निरुच्यते| लिङ्गैरेतैर्ज्वरश्वासहिक्काद्याः सन्ति चामयाः||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (30-32) · Śloka 32
ഏകാ ശാന്തിരനേകസ്യ തഥൈവൈകസ്യ ലക്ഷ്യതേ| വ്യാധേരേകസ്യ ചാനേകാ ബഹൂനാം ബഹ്വ്യ ഏവ ച||൩൦|| ശാന്തിരാമാശയോത്ഥാനാം വ്യാധീനാം ലങ്ഘനക്രിയാ| ജ്വരസ്യൈകസ്യ ചാപ്യേകാ ശാന്തിര്ലങ്ഘനമുച്യതേ||൩൧|| തഥാ ലഘ്വശനാദ്യാശ്ച ജ്വരസ്യൈകസ്യ ശാന്തയഃ| ഏതാശ്ചൈവ ജ്വരശ്വാസഹിക്കാദീനാം പ്രശാന്തയഃ||൩൨||
View original
एका शान्तिरनेकस्य तथैवैकस्य लक्ष्यते| व्याधेरेकस्य चानेका बहूनां बह्व्य एव च||३०|| शान्तिरामाशयोत्थानां व्याधीनां लङ्घनक्रिया| ज्वरस्यैकस्य चाप्येका शान्तिर्लङ्घनमुच्यते||३१|| तथा लघ्वशनाद्याश्च ज्वरस्यैकस्य शान्तयः| एताश्चैव ज्वरश्वासहिक्कादीनां प्रशान्तयः||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (33-35) · Śloka 35
സുഖസാധ്യഃ സുഖോപായഃ കാലേനാല്പേന സാധ്യതേ| സാധ്യതേ കൃച്ഛ്രസാധ്യസ്തു യത്നേന മഹതാ ചിരാത്||൩൩|| യാതി നാശേഷതാം വ്യാധിരസാധ്യോ യാപ്യസഞ്ജ്ഞിതഃ| പരോऽസാധ്യഃ ക്രിയാഃ സര്വാഃ പ്രത്യാഖ്യേയോऽതിവര്തതേ||൩൪|| നാസാധ്യഃ സാധ്യതാം യാതി സാധ്യോ യാതി ത്വസാധ്യതാമ്| പാദാപചാരാദ്ദൈവാദ്വാ യാന്തി ഭാവാന്തരം ഗദാഃ||൩൫||
View original
सुखसाध्यः सुखोपायः कालेनाल्पेन साध्यते| साध्यते कृच्छ्रसाध्यस्तु यत्नेन महता चिरात्||३३|| याति नाशेषतां व्याधिरसाध्यो याप्यसञ्ज्ञितः| परोऽसाध्यः क्रियाः सर्वाः प्रत्याख्येयोऽतिवर्तते||३४|| नासाध्यः साध्यतां याति साध्यो याति त्वसाध्यताम्| पादापचाराद्दैवाद्वा यान्ति भावान्तरं गदाः||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (36-37) · Śloka 37
വൃദ്ധിസ്ഥാനക്ഷയാവസ്ഥാം രോഗാണാമുപലക്ഷയേത് | സുസൂക്ഷ്മാമപി ച പ്രാജ്ഞോ ദേഹാഗ്നിബലചേതസാമ്||൩൬|| വ്യാധ്യവസ്ഥാവിശേഷാന് ഹി ജ്ഞാത്വാ ജ്ഞാത്വാ വിചക്ഷണഃ| തസ്യാം തസ്യാമവസ്ഥായാം ചതുഃശ്രേയഃ പ്രപദ്യതേ||൩൭||
View original
वृद्धिस्थानक्षयावस्थां रोगाणामुपलक्षयेत् | सुसूक्ष्मामपि च प्राज्ञो देहाग्निबलचेतसाम्||३६|| व्याध्यवस्थाविशेषान् हि ज्ञात्वा ज्ञात्वा विचक्षणः| तस्यां तस्यामवस्थायां चतुःश्रेयः प्रपद्यते||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (38-39) · Śloka 39
പ്രായസ്തിര്യഗ്ഗതാ ദോഷാഃ ക്ലേശയന്ത്യാതുരാംശ്ചിരമ്| തേഷു ന ത്വരയാ കുര്യാദ്ദേഹാഗ്നിബലവിത് ക്രിയാമ്||൩൮|| പ്രയോഗൈഃ ക്ഷപയേദ്വാ താന് സുഖം വാ കോഷ്ഠമാനയേത്| ജ്ഞാത്വാ കോഷ്ഠപ്രപന്നാംസ്താന് യഥാസന്നം ഹരേദ്ബുധഃ||൩൯||
View original
प्रायस्तिर्यग्गता दोषाः क्लेशयन्त्यातुरांश्चिरम्| तेषु न त्वरया कुर्याद्देहाग्निबलवित् क्रियाम्||३८|| प्रयोगैः क्षपयेद्वा तान् सुखं वा कोष्ठमानयेत्| ज्ञात्वा कोष्ठप्रपन्नांस्तान् यथासन्नं हरेद्बुधः||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (40) · Śloka 40
ജ്ഞാനാര്ഥം യാനി ചോക്താനി വ്യാധിലിങ്ഗാനി സങ്ഗ്രഹേ| വ്യാധയസ്തേ തദാത്വേ തു ലിങ്ഗാനീഷ്ടാനി നാമയാഃ||൪൦||
View original
ज्ञानार्थं यानि चोक्तानि व्याधिलिङ्गानि सङ्ग्रहे| व्याधयस्ते तदात्वे तु लिङ्गानीष्टानि नामयाः||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (41) · Śloka 41
വികാരഃ പ്രകൃതിശ്ചൈവ ദ്വയം സര്വം സമാസതഃ| തദ്ധേതുവശഗം ഹേതോരഭാവാന്നാനുവര്തതേ||൪൧||
View original
विकारः प्रकृतिश्चैव द्वयं सर्वं समासतः| तद्धेतुवशगं हेतोरभावान्नानुवर्तते||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (42-44) · Śloka 44
തത്ര ശ്ലോകാഃ- ഹേതവഃ പൂര്വരൂപാണി രൂപാണ്യുപശയസ്തഥാ| സമ്പ്രാപ്തിഃ പൂര്വമുത്പത്തിഃ സൂത്രമാത്രം ചികിത്സിതാത്||൪൨|| ജ്വരാദീനാം വികാരാണാമഷ്ടാനാം സാധ്യതാ ന ച| പൃഥഗേകൈകശശ്ചോക്താ ഹേതുലിങ്ഗോപശാന്തയഃ||൪൩|| ഹേതുപര്യായനാമാനി വ്യാധീനാം ലക്ഷണസ്യ ച| നിദാനസ്ഥാനമേതാവത് സങ്ഗ്രഹേണോപദിശ്യതേ||൪൪||
View original
तत्र श्लोकाः- हेतवः पूर्वरूपाणि रूपाण्युपशयस्तथा| सम्प्राप्तिः पूर्वमुत्पत्तिः सूत्रमात्रं चिकित्सितात्||४२|| ज्वरादीनां विकाराणामष्टानां साध्यता न च| पृथगेकैकशश्चोक्ता हेतुलिङ्गोपशान्तयः||४३|| हेतुपर्यायनामानि व्याधीनां लक्षणस्य च| निदानस्थानमेतावत् सङ्ग्रहेणोपदिश्यते||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 8
ഇത്യഗ്നിവേശകൃതേ തന്ത്രേ ചരകപ്രതിസംസ്കൃതേ നിദാനസ്ഥാനേ അപസ്മാരനിദാനം നാമാഷ്ടമോऽധ്യായഃ||൮|| ഇതി ചരകസംഹിതായാം ദ്വിതീയം നിദാനസ്ഥാനം സമാപ്തമ്|
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते निदानस्थाने अपस्मारनिदानं नामाष्टमोऽध्यायः||८|| इति चरकसंहितायां द्वितीयं निदानस्थानं समाप्तम्|
🔊 Audio coming soon