Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతః కతిధాపురుషీయం శారీరం వ్యాఖ్యాస్యామః||1|| ఇతి హ స్మాహ భగవానాత్రేయః||2||
View original
अथातः कतिधापुरुषीयं शारीरं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
1. katidhāpuruṣīyaśārīram
Adhikarana 2 (3-15) · Śloka 15
కతిధా పురుషో ధీమన్! ధాతుభేదేన భిద్యతే| పురుషః కారణం కస్మాత్, ప్రభవః పురుషస్య కః||3|| కిమజ్ఞో జ్ఞః, స నిత్యః కిం కిమనిత్యో నిదర్శితః| ప్రకృతిః కా, వికారాః కే, కిం లింగం పురుషస్య చ||4|| నిష్క్రియం చ స్వతంత్రం చ వశినం సర్వగం విభుం| వదంత్యాత్మానమాత్మజ్ఞాః క్షేత్రజ్ఞం సాక్షిణం తథా||5|| నిష్క్రియస్య క్రియా తస్య భగవన్! విద్యతే కథం| స్వతంత్రశ్చేదనిష్టాసు కథం యోనిషు జాయతే||6|| వశీ యద్యసుఖైః కస్మాద్భావైరాక్రమ్యతే బలాత్| సర్వాః సర్వగతత్వాచ్చ వేదనాః కిం న వేత్తి సః||7|| న పశ్యతి విభుః కస్మాచ్ఛైలకుడ్యతిరస్కృతం| క్షేత్రజ్ఞః క్షేత్రమథవా కిం పూర్వమితి సంశయః||8|| జ్ఞేయం క్షేత్రం వినా పూర్వం క్షేత్రజ్ఞో హి న యుజ్యతే| క్షేత్రం చ యది పూర్వం స్యాత్ క్షేత్రజ్ఞః స్యాదశాశ్వతః||9|| సాక్షిభూతశ్చ కస్యాయం కర్తా హ్యన్యో న విద్యతే| స్యాత్ కథం చావికారస్య విశేషో వేదనాకృతః||10|| అథ చార్తస్య భగవంస్తిసృణాం కాం చికిత్సతి| అతీతాం వేదనాం వైద్యో వర్తమానాం భవిష్యతీం||11|| భవిష్యంత్యా అసంప్రాప్తిరతీతాయా అనాగమః| సాంప్రతిక్యా అపి స్థానం నాస్త్యర్తేః సంశయో హ్యతః||12|| కారణం వేదనానాం కిం, కిమధిష్ఠానముచ్యతే| క్వ చైతా వేదనాః సర్వా నివృత్తిం యాంత్యశేషతః||13|| సర్వవిత్ సర్వసన్న్యాసీ సర్వసంయోగనిఃసృతః| ఏకః ప్రశాంతో భూతాత్మా కైర్లింగైరుపలభ్యతే||14|| ఇత్యగ్నివేశస్య వచః శ్రుత్వా మతిమతాం వరః| సర్వం యథావత్ ప్రోవాచ ప్రశాంతాత్మా పునర్వసుః||15||
View original
कतिधा पुरुषो धीमन्! धातुभेदेन भिद्यते| पुरुषः कारणं कस्मात्, प्रभवः पुरुषस्य कः||३|| किमज्ञो ज्ञः, स नित्यः किं किमनित्यो निदर्शितः| प्रकृतिः का, विकाराः के, किं लिङ्गं पुरुषस्य च||४|| निष्क्रियं च स्वतन्त्रं च वशिनं सर्वगं विभुम्| वदन्त्यात्मानमात्मज्ञाः क्षेत्रज्ञं साक्षिणं तथा||५|| निष्क्रियस्य क्रिया तस्य भगवन्! विद्यते कथम्| स्वतन्त्रश्चेदनिष्टासु कथं योनिषु जायते||६|| वशी यद्यसुखैः कस्माद्भावैराक्रम्यते बलात्| सर्वाः सर्वगतत्वाच्च वेदनाः किं न वेत्ति सः||७|| न पश्यति विभुः कस्माच्छैलकुड्यतिरस्कृतम्| क्षेत्रज्ञः क्षेत्रमथवा किं पूर्वमिति संशयः||८|| ज्ञेयं क्षेत्रं विना पूर्वं क्षेत्रज्ञो हि न युज्यते| क्षेत्रं च यदि पूर्वं स्यात् क्षेत्रज्ञः स्यादशाश्वतः||९|| साक्षिभूतश्च कस्यायं कर्ता ह्यन्यो न विद्यते| स्यात् कथं चाविकारस्य विशेषो वेदनाकृतः||१०|| अथ चार्तस्य भगवंस्तिसृणां कां चिकित्सति| अतीतां वेदनां वैद्यो वर्तमानां भविष्यतीम्||११|| भविष्यन्त्या असम्प्राप्तिरतीताया अनागमः| साम्प्रतिक्या अपि स्थानं नास्त्यर्तेः संशयो ह्यतः||१२|| कारणं वेदनानां किं, किमधिष्ठानमुच्यते| क्व चैता वेदनाः सर्वा निवृत्तिं यान्त्यशेषतः||१३|| सर्ववित् सर्वसन्न्यासी सर्वसंयोगनिःसृतः| एकः प्रशान्तो भूतात्मा कैर्लिङ्गैरुपलभ्यते||१४|| इत्यग्निवेशस्य वचः श्रुत्वा मतिमतां वरः| सर्वं यथावत् प्रोवाच प्रशान्तात्मा पुनर्वसुः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (16) · Śloka 16
ఖాదయశ్చేతనాషష్ఠా ధాతవః పురుషః స్మృతః| చేతనాధాతురప్యేకః స్మృతః పురుషసంజ్ఞకః||16||
View original
खादयश्चेतनाषष्ठा धातवः पुरुषः स्मृतः| चेतनाधातुरप्येकः स्मृतः पुरुषसञ्ज्ञकः||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (17) · Śloka 17
పునశ్చ ధాతుభేదేన చతుర్వింశతికః స్మృతః| మనో దశేంద్రియాణ్యర్థాః ప్రకృతిశ్చాష్టధాతుకీ||17||
View original
पुनश्च धातुभेदेन चतुर्विंशतिकः स्मृतः| मनो दशेन्द्रियाण्यर्थाः प्रकृतिश्चाष्टधातुकी||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (18-19) · Śloka 19
లక్షణం మనసో జ్ఞానస్యాభావో భావ ఏవ చ| సతి హ్యాత్మేంద్రియార్థానాం సన్నికర్షే న వర్తతే||18|| వైవృత్త్యాన్మనసో జ్ఞానం సాన్నిధ్యాత్తచ్చ వర్తతే| అణుత్వమథ చైకత్వం ద్వౌ గుణౌ మనసః స్మృతౌ||19||
View original
लक्षणं मनसो ज्ञानस्याभावो भाव एव च| सति ह्यात्मेन्द्रियार्थानां सन्निकर्षे न वर्तते||१८|| वैवृत्त्यान्मनसो ज्ञानं सान्निध्यात्तच्च वर्तते| अणुत्वमथ चैकत्वं द्वौ गुणौ मनसः स्मृतौ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (20-21) · Śloka 21
చింత్యం విచార్యమూహ్యం చ ధ్యేయం సంకల్ప్యమేవ చ| యత్కించిన్మనసో జ్ఞేయం తత్ సర్వం హ్యర్థసంజ్ఞకం||20|| ఇంద్రియాభిగ్రహః కర్మ మనసః స్వస్య నిగ్రహః| ఊహో విచారశ్చ, తతః పరం బుద్ధిః ప్రవర్తతే||21||
View original
चिन्त्यं विचार्यमूह्यं च ध्येयं सङ्कल्प्यमेव च| यत्किञ्चिन्मनसो ज्ञेयं तत् सर्वं ह्यर्थसञ्ज्ञकम्||२०|| इन्द्रियाभिग्रहः कर्म मनसः स्वस्य निग्रहः| ऊहो विचारश्च, ततः परं बुद्धिः प्रवर्तते||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (22-23) · Śloka 23
ఇంద్రియేణేంద్రియార్థో హి సమనస్కేన గృహ్యతే| కల్ప్యతే మనసా తూర్ధ్వం గుణతో దోషతోఽథవా||22|| జాయతే విషయే తత్ర యా బుద్ధిర్నిశ్చయాత్మికా| వ్యవస్యతి తయా వక్తుం కర్తుం వా బుద్ధిపూర్వకం||23||
View original
इन्द्रियेणेन्द्रियार्थो हि समनस्केन गृह्यते| कल्प्यते मनसा तूर्ध्वं गुणतो दोषतोऽथवा||२२|| जायते विषये तत्र या बुद्धिर्निश्चयात्मिका| व्यवस्यति तया वक्तुं कर्तुं वा बुद्धिपूर्वकम्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (24) · Śloka 24
ఏకైకాధికయుక్తాని ఖాదీనామింద్రియాణి తు| పంచ కర్మానుమేయాని యేభ్యో బుద్ధిః ప్రవర్తతే||24||
View original
एकैकाधिकयुक्तानि खादीनामिन्द्रियाणि तु| पञ्च कर्मानुमेयानि येभ्यो बुद्धिः प्रवर्तते||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (25-26) · Śloka 26
హస్తౌ పాదౌ గుదోపస్థం వాగింద్రియమథాపి చ| కర్మేంద్రియాణి పంచైవ పాదౌ గమనకర్మణి||25|| పాయూపస్థం విసర్గార్థం హస్తౌ గ్రహణధారణే| జిహ్వా వాగింద్రియం వాక్ చ సత్యా జ్యోతిస్తమోఽనృతా||26||
View original
हस्तौ पादौ गुदोपस्थं वागिन्द्रियमथापि च| कर्मेन्द्रियाणि पञ्चैव पादौ गमनकर्मणि||२५|| पायूपस्थं विसर्गार्थं हस्तौ ग्रहणधारणे| जिह्वा वागिन्द्रियं वाक् च सत्या ज्योतिस्तमोऽनृता||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (27) · Śloka 27
మహాభూతాని ఖం వాయురగ్నిరాపః క్షితిస్తథా| శబ్దః స్పర్శశ్చ రూపం చ రసో గంధశ్చ తద్గుణాః||27||
View original
महाभूतानि खं वायुरग्निरापः क्षितिस्तथा| शब्दः स्पर्शश्च रूपं च रसो गन्धश्च तद्गुणाः||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (28) · Śloka 28
తేషామేకగుణః పూర్వో గుణవృద్ధిః పరే పరే| పూర్వః పూర్వగుణశ్చైవ క్రమశో గుణిషు స్మృతః||28||
View original
तेषामेकगुणः पूर्वो गुणवृद्धिः परे परे| पूर्वः पूर्वगुणश्चैव क्रमशो गुणिषु स्मृतः||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (29-30) · Śloka 30
ఖరద్రవచలోష్ణత్వం భూజలానిలతేజసాం| ఆకాశస్యాప్రతీఘాతో దృష్టం లింగం యథాక్రమం||29|| లక్షణం సర్వమేవైతత్ స్పర్శనేంద్రియగోచరం| స్పర్శనేంద్రియవిజ్ఞేయః స్పర్శో హి సవిపర్యయః||30||
View original
खरद्रवचलोष्णत्वं भूजलानिलतेजसाम्| आकाशस्याप्रतीघातो दृष्टं लिङ्गं यथाक्रमम्||२९|| लक्षणं सर्वमेवैतत् स्पर्शनेन्द्रियगोचरम्| स्पर्शनेन्द्रियविज्ञेयः स्पर्शो हि सविपर्ययः||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (31) · Śloka 31
గుణాః శరీరే గుణినాం నిర్దిష్టాశ్చిహ్నమేవ చ|31|
View original
गुणाः शरीरे गुणिनां निर्दिष्टाश्चिह्नमेव च|३१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (31) · Śloka 31
అర్థాః శబ్దాదయో జ్ఞేయా గోచరా విషయా గుణాః||31||
View original
अर्थाः शब्दादयो ज्ञेया गोचरा विषया गुणाः||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (32-34) · Śloka 34
యా యదింద్రియమాశ్రిత్య జంతోర్బుద్ధిః ప్రవర్తతే| యాతి సా తేన నిర్దేశం మనసా చ మనోభవా||32|| భేదాత్ కార్యేంద్రియార్థానాం బహ్వ్యో వై బుద్ధయః స్మృతాః| ఆత్మేంద్రియమనోర్థానామేకైకా సన్నికర్షజా||33|| అంగుల్యంగుష్ఠతలజస్తంత్రీవీణానఖోద్భవః| దృష్టః శబ్దో యథా బుద్ధిర్దృష్టా సంయోగజా తథా||34||
View original
या यदिन्द्रियमाश्रित्य जन्तोर्बुद्धिः प्रवर्तते| याति सा तेन निर्देशं मनसा च मनोभवा||३२|| भेदात् कार्येन्द्रियार्थानां बह्व्यो वै बुद्धयः स्मृताः| आत्मेन्द्रियमनोर्थानामेकैका सन्निकर्षजा||३३|| अङ्गुल्यङ्गुष्ठतलजस्तन्त्रीवीणानखोद्भवः| दृष्टः शब्दो यथा बुद्धिर्दृष्टा संयोगजा तथा||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (35) · Śloka 35
బుద్ధీంద్రియమనోర్థానాం విద్యాద్యోగధరం పరం| చతుర్వింశతికో హ్యేష రాశిః పురుషసంజ్ఞకః||35||
View original
बुद्धीन्द्रियमनोर्थानां विद्याद्योगधरं परम्| चतुर्विंशतिको ह्येष राशिः पुरुषसञ्ज्ञकः||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (36) · Śloka 36
రజస్తమోభ్యాం యుక్తస్య సంయోగోఽయమనంతవాన్| తాభ్యాం నిరాకృతాభ్యాం తు సత్త్వవృద్ధ్యా నివర్తతే||36||
View original
रजस्तमोभ्यां युक्तस्य संयोगोऽयमनन्तवान्| ताभ्यां निराकृताभ्यां तु सत्त्ववृद्ध्या निवर्तते||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (37-38) · Śloka 38
అత్ర కర్మ ఫలం చాత్ర జ్ఞానం చాత్ర ప్రతిష్ఠితం| అత్ర మోహః సుఖం దుఃఖం జీవితం మరణం స్వతా||37|| ఏవం యో వేద తత్త్వేన స వేద ప్రలయోదయౌ| పారంపర్యం చికిత్సాం చ జ్ఞాతవ్యం యచ్చ కించన||38||
View original
अत्र कर्म फलं चात्र ज्ञानं चात्र प्रतिष्ठितम्| अत्र मोहः सुखं दुःखं जीवितं मरणं स्वता||३७|| एवं यो वेद तत्त्वेन स वेद प्रलयोदयौ| पारम्पर्यं चिकित्सां च ज्ञातव्यं यच्च किञ्चन||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (39-42) · Śloka 42
భాస్తమః సత్యమనృతం వేదాః కర్మ శుభాశుభం| న స్యుః కర్తా చ బోద్ధా చ పురుషో న భవేద్యది||39|| నాశ్రయో న సుఖం నార్తిర్న గతిర్నాగతిర్న వాక్| న విజ్ఞానం న శాస్త్రాణి న జన్మ మరణం న చ||40|| న బంధో న చ మోక్షః స్యాత్ పురుషో న భవేద్యది| కారణం పురుషస్తస్మాత్ కారణజ్ఞైరుదాహృతః||41|| న చేత్ కారణమాత్మా స్యాద్భాదయః స్యురహేతుకాః| న చైషు సంభవేజ్ జ్ఞానం న చ తైః స్యాత్ ప్రయోజనం||42||
View original
भास्तमः सत्यमनृतं वेदाः कर्म शुभाशुभम्| न स्युः कर्ता च बोद्धा च पुरुषो न भवेद्यदि||३९|| नाश्रयो न सुखं नार्तिर्न गतिर्नागतिर्न वाक्| न विज्ञानं न शास्त्राणि न जन्म मरणं न च||४०|| न बन्धो न च मोक्षः स्यात् पुरुषो न भवेद्यदि| कारणं पुरुषस्तस्मात् कारणज्ञैरुदाहृतः||४१|| न चेत् कारणमात्मा स्याद्भादयः स्युरहेतुकाः| न चैषु सम्भवेज् ज्ञानं न च तैः स्यात् प्रयोजनम्||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (43-44) · Śloka 44
కృతం మృద్దండచక్రైశ్చ కుంభకారాదృతే ఘటం| కృతం మృత్తృణకాష్ఠైశ్చ గృహకారాద్వినా గృహం||43|| యో వదేత్ స వదేద్దేహం సంభూయ కరణైః కృతం| వినా కర్తారమజ్ఞానాద్యుక్త్యాగమబహిష్కృతః||44||
View original
कृतं मृद्दण्डचक्रैश्च कुम्भकारादृते घटम्| कृतं मृत्तृणकाष्ठैश्च गृहकाराद्विना गृहम्||४३|| यो वदेत् स वदेद्देहं सम्भूय करणैः कृतम्| विना कर्तारमज्ञानाद्युक्त्यागमबहिष्कृतः||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (45) · Śloka 45
కారణం పురుషః సర్వైః ప్రమాణైరుపలభ్యతే| యేభ్యః ప్రమేయం సర్వేభ్య ఆగమేభ్యః ప్రమీయతే||45||
View original
कारणं पुरुषः सर्वैः प्रमाणैरुपलभ्यते| येभ्यः प्रमेयं सर्वेभ्य आगमेभ्यः प्रमीयते||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (46-47) · Śloka 47
న తే తత్సదృశాస్త్వన్యే పారంపర్యసముత్థితాః| సారూప్యాద్యే త ఏవేతి నిర్దిశ్యంతే నవా నవాః||46|| భావాస్తేషాం సముదయో నిరీశః సత్త్వసంజ్ఞకః| కర్తా భోక్తా న స పుమానితి కేచిద్వ్యవస్థితాః||47||
View original
न ते तत्सदृशास्त्वन्ये पारम्पर्यसमुत्थिताः| सारूप्याद्ये त एवेति निर्दिश्यन्ते नवा नवाः||४६|| भावास्तेषां समुदयो निरीशः सत्त्वसञ्ज्ञकः| कर्ता भोक्ता न स पुमानिति केचिद्व्यवस्थिताः||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (48) · Śloka 48
తేషామన్యైః కృతస్యాన్యే భావా భావైర్నవాః ఫలం| భుంజతే సదృశాః ప్రాప్తం యైరాత్మా నోపదిశ్యతే||48||
View original
तेषामन्यैः कृतस्यान्ये भावा भावैर्नवाः फलम्| भुञ्जते सदृशाः प्राप्तं यैरात्मा नोपदिश्यते||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (49) · Śloka 49
కరణాన్యాన్యతా దృష్టా కర్తుః కర్తా స ఏవ తు| కర్తా హి కరణైర్యుక్తః కారణం సర్వకర్మణాం||49||
View original
करणान्यान्यता दृष्टा कर्तुः कर्ता स एव तु| कर्ता हि करणैर्युक्तः कारणं सर्वकर्मणाम्||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (50-51) · Śloka 51
నిమేషకాలాద్భావానాం కాలః శీఘ్రతరోఽత్యయే| భగ్నానాం న పునర్భావః కృతం నాన్యముపైతి చ||50|| మతం తత్త్వవిదామేతద్యస్మాత్తస్మాత్ స కారణం| క్రియోపభోగే భూతానాం నిత్యః పురుషసంజ్ఞకః||51||
View original
निमेषकालाद्भावानां कालः शीघ्रतरोऽत्यये| भग्नानां न पुनर्भावः कृतं नान्यमुपैति च||५०|| मतं तत्त्वविदामेतद्यस्मात्तस्मात् स कारणम्| क्रियोपभोगे भूतानां नित्यः पुरुषसञ्ज्ञकः||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (52) · Śloka 52
అహంకారః ఫలం కర్మ దేహాంతరగతిః స్మృతిః| విద్యతే సతి భూతానాం కారణే దేహమంతరా||52||
View original
अहङ्कारः फलं कर्म देहान्तरगतिः स्मृतिः| विद्यते सति भूतानां कारणे देहमन्तरा||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (53) · Śloka 53
ప్రభవో న హ్యనాదిత్వాద్విద్యతే పరమాత్మనః| పురుషో రాశిసంజ్ఞస్తు మోహేచ్ఛాద్వేషకర్మజః||53||
View original
प्रभवो न ह्यनादित्वाद्विद्यते परमात्मनः| पुरुषो राशिसञ्ज्ञस्तु मोहेच्छाद्वेषकर्मजः||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (54-55) · Śloka 55
ఆత్మా జ్ఞః కరణైర్యోగాజ్ జ్ఞానం త్వస్య ప్రవర్తతే| కరణానామవైమల్యాదయోగాద్వా న వర్తతే||54|| పశ్యతోఽపి యథాఽఽదర్శే సంక్లిష్టే నాస్తి దర్శనం| తత్త్వం జలే వా కలుషే చేతస్యుపహతే తథా||55||
View original
आत्मा ज्ञः करणैर्योगाज् ज्ञानं त्वस्य प्रवर्तते| करणानामवैमल्यादयोगाद्वा न वर्तते||५४|| पश्यतोऽपि यथाऽऽदर्शे सङ्क्लिष्टे नास्ति दर्शनम्| तत्त्वं जले वा कलुषे चेतस्युपहते तथा||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (56-57) · Śloka 57
కరణాని మనో బుద్ధిర్బుద్ధికర్మేంద్రియాణి చ| కర్తుః సంయోగజం కర్మ వేదనా బుద్ధిరేవ చ||56|| నైకః ప్రవర్తతే కర్తుం భూతాత్మా నాశ్నుతే ఫలం| సంయోగాద్వర్తతే సర్వం తమృతే నాస్తి కించన||57||
View original
करणानि मनो बुद्धिर्बुद्धिकर्मेन्द्रियाणि च| कर्तुः संयोगजं कर्म वेदना बुद्धिरेव च||५६|| नैकः प्रवर्तते कर्तुं भूतात्मा नाश्नुते फलम्| संयोगाद्वर्तते सर्वं तमृते नास्ति किञ्चन||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (58) · Śloka 58
న హ్యేకో వర్తతే భావో వర్తతే నాప్యహేతుకః| శీఘ్రగత్వాత్స్వభావాత్త్వభావో న వ్యతివర్తతే||58||
View original
न ह्येको वर्तते भावो वर्तते नाप्यहेतुकः| शीघ्रगत्वात्स्वभावात्त्वभावो न व्यतिवर्तते||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (59) · Śloka 59
అనాదిః పురుషో నిత్యో విపరీతస్తు హేతుజః| సదకారణవన్నిత్యం దృష్టం హేతుజమన్యథా||59||
View original
अनादिः पुरुषो नित्यो विपरीतस्तु हेतुजः| सदकारणवन्नित्यं दृष्टं हेतुजमन्यथा||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (60-62) · Śloka 62
తదేవ భావాదగ్రాహ్యం నిత్యత్వ న కుతశ్చన| భావాజ్జ్ఞేయం తదవ్యక్తమచింత్యం వ్యక్తమన్యథా||60|| అవ్యక్తమాత్మా క్షేత్రజ్ఞః శాశ్వతో విభురవ్యయః| తస్మాద్యదన్యత్తద్వ్యక్తం, వక్ష్యతే చాపరం ద్వయం||61|| వ్యక్తమైంద్రియకం చైవ గృహ్యతే తద్యదింద్రియైః| అతోఽన్యత్ పునరవ్యక్తం లింగగ్రాహ్యమతీంద్రియం||62||
View original
तदेव भावादग्राह्यं नित्यत्व न कुतश्चन| भावाज्ज्ञेयं तदव्यक्तमचिन्त्यं व्यक्तमन्यथा||६०|| अव्यक्तमात्मा क्षेत्रज्ञः शाश्वतो विभुरव्ययः| तस्माद्यदन्यत्तद्व्यक्तं, वक्ष्यते चापरं द्वयम्||६१|| व्यक्तमैन्द्रियकं चैव गृह्यते तद्यदिन्द्रियैः| अतोऽन्यत् पुनरव्यक्तं लिङ्गग्राह्यमतीन्द्रियम्||६२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (63-64) · Śloka 64
ఖాదీని బుద్ధిరవ్యక్తమహంకారస్తథాఽష్టమః| భూతప్రకృతిరుద్దిష్టా వికారాశ్చైవ షోడశ||63|| బుద్ధీంద్రియాణి పంచైవ పంచ కర్మేంద్రియాణి చ| సమనస్కాశ్చ పంచార్థా వికారా ఇతి సంజ్ఞితాః||64||
View original
खादीनि बुद्धिरव्यक्तमहङ्कारस्तथाऽष्टमः| भूतप्रकृतिरुद्दिष्टा विकाराश्चैव षोडश||६३|| बुद्धीन्द्रियाणि पञ्चैव पञ्च कर्मेन्द्रियाणि च| समनस्काश्च पञ्चार्था विकारा इति सञ्ज्ञिताः||६४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (65) · Śloka 65
ఇతి క్షేత్రం సముద్దిష్టం సర్వమవ్యక్తవర్జితం| అవ్యక్తమస్య క్షేత్రస్య క్షేత్రజ్ఞమృషయో విదుః||65||
View original
इति क्षेत्रं समुद्दिष्टं सर्वमव्यक्तवर्जितम्| अव्यक्तमस्य क्षेत्रस्य क्षेत्रज्ञमृषयो विदुः||६५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 35 (66) · Śloka 67
జాయతే బుద్ధిరవ్యక్తాద్బుద్ధ్యాఽహమితి మన్యతే| పరం ఖాదీన్యహంకారాదుత్పద్యంతే యథాక్రమం||66|| తతః సంపూర్ణసర్వాంగో జాతోఽభ్యుదిత ఉచ్యతే|67|
View original
जायते बुद्धिरव्यक्ताद्बुद्ध्याऽहमिति मन्यते| परं खादीन्यहङ्कारादुत्पद्यन्ते यथाक्रमम्||६६|| ततः सम्पूर्णसर्वाङ्गो जातोऽभ्युदित उच्यते|६७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 36 (67-69) · Śloka 69
పురుషః ప్రలయే చేష్టైః పునర్భావైర్వియుజ్యతే||67|| అవ్యక్తాద్వ్యక్తతాం యాతి వ్యక్తాదవ్యక్తతాం పునః| రజస్తమోభ్యామావిష్టశ్చక్రవత్ పరివర్తతే||68|| యేషాం ద్వంద్వే పరా సక్తిరహంకారపరాశ్చ యే| ఉదయప్రలయౌ తేషాం న తేషాం యే త్వతోఽన్యథా||69||
View original
पुरुषः प्रलये चेष्टैः पुनर्भावैर्वियुज्यते||६७|| अव्यक्ताद्व्यक्ततां याति व्यक्तादव्यक्ततां पुनः| रजस्तमोभ्यामाविष्टश्चक्रवत् परिवर्तते||६८|| येषां द्वन्द्वे परा सक्तिरहङ्कारपराश्च ये| उदयप्रलयौ तेषां न तेषां ये त्वतोऽन्यथा||६९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 37 (70-74) · Śloka 74
ప్రాణాపానౌ నిమేషాద్యా జీవనం మనసో గతిః| ఇంద్రియాంతరసంచారః ప్రేరణం ధారణం చ యత్||70|| దేశాంతరగతిః స్వప్నే పంచత్వగ్రహణం తథా| దృష్టస్య దక్షిణేనాక్ష్ణా సవ్యేనావగమస్తథా||71|| ఇచ్ఛా ద్వేషః సుఖం దుఃఖం ప్రయత్నశ్చేతనా ధృతిః| బుద్ధిః స్మృతిరహంకారో లింగాని పరమాత్మనః||72|| యస్మాత్ సముపలభ్యంతే లింగాన్యేతాని జీవతః| న మృతస్యాత్మలింగాని తస్మాదాహుర్మహర్షయః||73|| శరీరం హి గతే తస్మిఞ్ శూన్యాగారమచేతనం| పంచభూతావశేషత్వాత్ పంచత్వం గతముచ్యతే||74||
View original
प्राणापानौ निमेषाद्या जीवनं मनसो गतिः| इन्द्रियान्तरसञ्चारः प्रेरणं धारणं च यत्||७०|| देशान्तरगतिः स्वप्ने पञ्चत्वग्रहणं तथा| दृष्टस्य दक्षिणेनाक्ष्णा सव्येनावगमस्तथा||७१|| इच्छा द्वेषः सुखं दुःखं प्रयत्नश्चेतना धृतिः| बुद्धिः स्मृतिरहङ्कारो लिङ्गानि परमात्मनः||७२|| यस्मात् समुपलभ्यन्ते लिङ्गान्येतानि जीवतः| न मृतस्यात्मलिङ्गानि तस्मादाहुर्महर्षयः||७३|| शरीरं हि गते तस्मिञ् शून्यागारमचेतनम्| पञ्चभूतावशेषत्वात् पञ्चत्वं गतमुच्यते||७४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 38 (75-76) · Śloka 76
అచేతనం క్రియావచ్చ మనశ్చేతయితా పరః| యుక్తస్య మనసా తస్య నిర్దిశ్యంతే విభోః క్రియాః||75|| చేతనావాన్ యతశ్చాత్మా తతః కర్తా నిరుచ్యతే| అచేతనత్వాచ్చ మనః క్రియావదపి నోచ్యతే||76||
View original
अचेतनं क्रियावच्च मनश्चेतयिता परः| युक्तस्य मनसा तस्य निर्दिश्यन्ते विभोः क्रियाः||७५|| चेतनावान् यतश्चात्मा ततः कर्ता निरुच्यते| अचेतनत्वाच्च मनः क्रियावदपि नोच्यते||७६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 39 (77) · Śloka 77
యథాస్వేనాత్మనాఽఽత్మానం సర్వః సర్వాసు యోనిషు| ప్రాణైస్తంత్రయతే ప్రాణీ నహ్యన్యోఽస్త్యస్య తంత్రకః||77||
View original
यथास्वेनात्मनाऽऽत्मानं सर्वः सर्वासु योनिषु| प्राणैस्तन्त्रयते प्राणी नह्यन्योऽस्त्यस्य तन्त्रकः||७७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 40 (78) · Śloka 78
వశీ తత్ కురుతే కర్మ యత్ కృత్వా ఫలమశ్నుతే| వశీ చేతః సమాధత్తే వశీ సర్వం నిరస్యతి||78||
View original
वशी तत् कुरुते कर्म यत् कृत्वा फलमश्नुते| वशी चेतः समाधत्ते वशी सर्वं निरस्यति||७८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 41 (79) · Śloka 79
దేహీ సర్వగతోఽప్యాత్మా స్వే స్వే సంస్పర్శనేంద్రియే| సర్వాః సర్వాశ్రయస్థాస్తు నాత్మాఽతో వేత్తి వేదనాః||79||
View original
देही सर्वगतोऽप्यात्मा स्वे स्वे संस्पर्शनेन्द्रिये| सर्वाः सर्वाश्रयस्थास्तु नात्माऽतो वेत्ति वेदनाः||७९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 42 (80-81) · Śloka 81
విభుత్వమత ఏవాస్య యస్మాత్ సర్వగతో మహాన్| మనసశ్చ సమాధానాత్ పశ్యత్యాత్మా తిరస్కృతం||80|| నిత్యానుబంధం మనసా దేహకర్మానుపాతినా| సర్వయోనిగతం విద్యాదేకయోనావపి స్థితం||81||
View original
विभुत्वमत एवास्य यस्मात् सर्वगतो महान्| मनसश्च समाधानात् पश्यत्यात्मा तिरस्कृतम्||८०|| नित्यानुबन्धं मनसा देहकर्मानुपातिना| सर्वयोनिगतं विद्यादेकयोनावपि स्थितम्||८१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 43 (82) · Śloka 82
ఆదిర్నాస్త్యాత్మనః క్షేత్రపారంపర్యమనాదికం| అతస్తయోరనాదిత్వాత్ కిం పూర్వమితి నోచ్యతే||82||
View original
आदिर्नास्त्यात्मनः क्षेत्रपारम्पर्यमनादिकम्| अतस्तयोरनादित्वात् किं पूर्वमिति नोच्यते||८२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 44 (83) · Śloka 83
జ్ఞః సాక్షీత్యుచ్యతే నాజ్ఞః సాక్షీ త్వాత్మా యతః స్మృతః| సర్వే భావా హి సర్వేషాం భూతానామాత్మసాక్షికాః||83||
View original
ज्ञः साक्षीत्युच्यते नाज्ञः साक्षी त्वात्मा यतः स्मृतः| सर्वे भावा हि सर्वेषां भूतानामात्मसाक्षिकाः||८३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 45 (84-85) · Śloka 85
నైకః కదాచిద్భూతాత్మా లక్షణైరుపలభ్యతే| విశేషోఽనుపలభ్యస్య తస్య నైకస్య విద్యతే||84|| సంయోగపురుషస్యేష్టో విశేషో వేదనాకృతః| వేదనా యత్ర నియతా విశేషస్తత్ర తత్కృతః||85||
View original
नैकः कदाचिद्भूतात्मा लक्षणैरुपलभ्यते| विशेषोऽनुपलभ्यस्य तस्य नैकस्य विद्यते||८४|| संयोगपुरुषस्येष्टो विशेषो वेदनाकृतः| वेदना यत्र नियता विशेषस्तत्र तत्कृतः||८५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 46 (86-94) · Śloka 94
చికిత్సతి భిషక్ సర్వాస్త్రికాలా వేదనా ఇతి| యయా యుక్త్యా వదంత్యేకే సా యుక్తిరుపధార్యతాం||86|| పునస్తచ్ఛిరసః శూలం జ్వరః స పునరాగతః| పునః స కాసో బలవాంశ్ఛర్దిః సా పునరాగతా||87|| ఏభిః ప్రసిద్ధవచనైరతీతాగమనం మతం| కాలశ్చాయమతీతానామర్తీనాం పునరాగతః||88|| తమర్తికాలముద్దిశ్య భేషజం యత్ ప్రయుజ్యతే| అతీతానాం ప్రశమనం వేదనానాం తదుచ్యతే||89|| ఆపస్తాః పునరాగుర్మా యాభిః శస్యం పురా హతం| యథా ప్రక్రియతే సేతుః ప్రతికర్మ తథాఽఽశ్రయే||90|| పూర్వరూపం వికారాణాం దృష్ట్వా ప్రాదుర్భవిష్యతాం| యా క్రియా క్రియతే సా చ వేదనాం హంత్యనాగతాం||91|| పారంపర్యానబంధస్తు దుఃఖానాం వినివర్తతే| సుఖహేతూపచారేణ సుఖం చాపి ప్రవర్తతే||92|| న సమా యాంతి వైషమ్యం విషమాః సమతాం న చ| హేతుభిః సదృశా నిత్యం జాయంతే దేహధాతవః||93|| యుక్తిమేతాం పురస్కృత్య త్రికాలాం వేదనాం భిషక్| హంతీత్యుక్తం చికిత్సా తు నైష్ఠికీ యా వినోపధాం||94||
View original
चिकित्सति भिषक् सर्वास्त्रिकाला वेदना इति| यया युक्त्या वदन्त्येके सा युक्तिरुपधार्यताम्||८६|| पुनस्तच्छिरसः शूलं ज्वरः स पुनरागतः| पुनः स कासो बलवांश्छर्दिः सा पुनरागता||८७|| एभिः प्रसिद्धवचनैरतीतागमनं मतम्| कालश्चायमतीतानामर्तीनां पुनरागतः||८८|| तमर्तिकालमुद्दिश्य भेषजं यत् प्रयुज्यते| अतीतानां प्रशमनं वेदनानां तदुच्यते||८९|| आपस्ताः पुनरागुर्मा याभिः शस्यं पुरा हतम्| यथा प्रक्रियते सेतुः प्रतिकर्म तथाऽऽश्रये||९०|| पूर्वरूपं विकाराणां दृष्ट्वा प्रादुर्भविष्यताम्| या क्रिया क्रियते सा च वेदनां हन्त्यनागताम्||९१|| पारम्पर्यानबन्धस्तु दुःखानां विनिवर्तते| सुखहेतूपचारेण सुखं चापि प्रवर्तते||९२|| न समा यान्ति वैषम्यं विषमाः समतां न च| हेतुभिः सदृशा नित्यं जायन्ते देहधातवः||९३|| युक्तिमेतां पुरस्कृत्य त्रिकालां वेदनां भिषक्| हन्तीत्युक्तं चिकित्सा तु नैष्ठिकी या विनोपधाम्||९४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 47 (95-97) · Śloka 97
ఉపధా హి పరో హేతుర్దుఃఖదుఃఖాశ్రయప్రదః| త్యాగః సర్వోపధానాం చ సర్వదుఃఖవ్యపోహకః||95|| కోషకారో యథా హ్యంశూనుపాదత్తే వధప్రదాన్ | ఉపాదత్తే తథాఽర్థేభ్యస్తృష్ణామజ్ఞః సదాఽఽతురః||96|| యస్త్వగ్నికల్పానర్థాఞ్ జ్ఞో జ్ఞాత్వా తేభ్యో నివర్తతే| అనారంభాదసంయోగాత్తం దుఃఖం నోపతిష్ఠతే||97||
View original
उपधा हि परो हेतुर्दुःखदुःखाश्रयप्रदः| त्यागः सर्वोपधानां च सर्वदुःखव्यपोहकः||९५|| कोषकारो यथा ह्यंशूनुपादत्ते वधप्रदान् | उपादत्ते तथाऽर्थेभ्यस्तृष्णामज्ञः सदाऽऽतुरः||९६|| यस्त्वग्निकल्पानर्थाञ् ज्ञो ज्ञात्वा तेभ्यो निवर्तते| अनारम्भादसंयोगात्तं दुःखं नोपतिष्ठते||९७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 48 (98) · Śloka 98
ధీధృతిస్మృతివిభ్రంశః సంప్రాప్తిః కాలకర్మణాం| అసాత్మ్యార్థాగమశ్చేతి జ్ఞాతవ్యా దుఃఖహేతవః||98||
View original
धीधृतिस्मृतिविभ्रंशः सम्प्राप्तिः कालकर्मणाम्| असात्म्यार्थागमश्चेति ज्ञातव्या दुःखहेतवः||९८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 49 (99) · Śloka 99
విషమాభినివేశో యో నిత్యానిత్యే హితాహితే| జ్ఞేయః స బుద్ధివిభ్రంశః సమం బుద్ధిర్హి పశ్యతి||99||
View original
विषमाभिनिवेशो यो नित्यानित्ये हिताहिते| ज्ञेयः स बुद्धिविभ्रंशः समं बुद्धिर्हि पश्यति||९९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 50 (100) · Śloka 100
విషయప్రవణం సత్త్వం ధృతిభ్రంశాన్న శక్యతే| నియంతుమహితాదర్థాద్ధృతిర్హి నియమాత్మికా||100||
View original
विषयप्रवणं सत्त्वं धृतिभ्रंशान्न शक्यते| नियन्तुमहितादर्थाद्धृतिर्हि नियमात्मिका||१००||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 51 (101) · Śloka 101
తత్త్వజ్ఞానే స్మృతిర్యస్య రజోమోహావృతాత్మనః| భ్రశ్యతే స స్మృతిభ్రంశః స్మర్తవ్యం హి స్మృతౌ స్థితం||101||
View original
तत्त्वज्ञाने स्मृतिर्यस्य रजोमोहावृतात्मनः| भ्रश्यते स स्मृतिभ्रंशः स्मर्तव्यं हि स्मृतौ स्थितम्||१०१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 52 (102-108) · Śloka 108
ధీధృతిస్మృతివిభ్రష్టః కర్మ యత్ కురుతేఽశుభం| ప్రజ్ఞాపరాధం తం విద్యాత్ సర్వదోషప్రకోపణం||102|| ఉదీరణం గతిమతాముదీర్ణానాం చ నిగ్రహః| సేవనం సాహసానాం చ నారీణాం చాతిసేవనం||103|| కర్మకాలాతిపాతశ్చ మిథ్యారంభశ్చ కర్మణాం| వినయాచారలోపశ్చ పూజ్యానాం చాభిధర్షణం||104|| జ్ఞాతానాం స్వయమర్థానామహితానాం నిషేవణం| పరమౌన్మాదికానాం చ ప్రత్యయానాం నిషేవణం||105|| అకాలాదేశసంచారౌ మైత్రీ సంక్లిష్టకర్మభిః| ఇంద్రియోపక్రమోక్తస్య సద్వృత్తస్య చ వర్జనం||106|| ఈర్ష్యామానభయక్రోధలోభమోహమదభ్రమాః| తజ్జం వా కర్మ యత్ క్లిష్టం క్లిష్టం యద్దేహకర్మ చ||107|| యచ్చాన్యదీదృశం కర్మ రజోమోహసముత్థితం| ప్రజ్ఞాపరాధం తం శిష్టా బ్రువతే వ్యాధికారణం ||108||
View original
धीधृतिस्मृतिविभ्रष्टः कर्म यत् कुरुतेऽशुभम्| प्रज्ञापराधं तं विद्यात् सर्वदोषप्रकोपणम्||१०२|| उदीरणं गतिमतामुदीर्णानां च निग्रहः| सेवनं साहसानां च नारीणां चातिसेवनम्||१०३|| कर्मकालातिपातश्च मिथ्यारम्भश्च कर्मणाम्| विनयाचारलोपश्च पूज्यानां चाभिधर्षणम्||१०४|| ज्ञातानां स्वयमर्थानामहितानां निषेवणम्| परमौन्मादिकानां च प्रत्ययानां निषेवणम्||१०५|| अकालादेशसञ्चारौ मैत्री सङ्क्लिष्टकर्मभिः| इन्द्रियोपक्रमोक्तस्य सद्वृत्तस्य च वर्जनम्||१०६|| ईर्ष्यामानभयक्रोधलोभमोहमदभ्रमाः| तज्जं वा कर्म यत् क्लिष्टं क्लिष्टं यद्देहकर्म च||१०७|| यच्चान्यदीदृशं कर्म रजोमोहसमुत्थितम्| प्रज्ञापराधं तं शिष्टा ब्रुवते व्याधिकारणम् ||१०८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 53 (109) · Śloka 109
బుద్ధ్యా విషమవిజ్ఞానం విషమం చ ప్రవర్తనం| ప్రజ్ఞాపరాధం జానీయాన్మనసో గోచరం హి తత్||109||
View original
बुद्ध्या विषमविज्ञानं विषमं च प्रवर्तनम्| प्रज्ञापराधं जानीयान्मनसो गोचरं हि तत्||१०९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 54 (110-112) · Śloka 112
నిర్దిష్టా కాలసంప్రాప్తిర్వ్యాధీనాం వ్యాధిసంగ్రహే| చయప్రకోపప్రశమాః పిత్తాదీనాం యథా పురా||110|| మిథ్యాతిహీనలింగాశ్చ వర్షాంతా రోగహేతవః| జీర్ణభుక్తప్రజీర్ణాన్నకాలాకాలస్థితిశ్చ యా||111|| పూర్వమధ్యాపరాహ్ణాశ్చ రాత్ర్యా యామాస్త్రయశ్చ యే| ఏషు కాలేషు నియతా యే రోగాస్తే చ కాలజాః||112||
View original
निर्दिष्टा कालसम्प्राप्तिर्व्याधीनां व्याधिसङ्ग्रहे| चयप्रकोपप्रशमाः पित्तादीनां यथा पुरा||११०|| मिथ्यातिहीनलिङ्गाश्च वर्षान्ता रोगहेतवः| जीर्णभुक्तप्रजीर्णान्नकालाकालस्थितिश्च या||१११|| पूर्वमध्यापराह्णाश्च रात्र्या यामास्त्रयश्च ये| एषु कालेषु नियता ये रोगास्ते च कालजाः||११२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 55 (113) · Śloka 113
అన్యేద్యుష్కో ద్వ్యహగ్రాహీ తృతీయకచతుర్థకౌ| స్వే స్వే కాలే ప్రవర్తంతే కాలే హ్యేషాం బలాగమః||113||
View original
अन्येद्युष्को द्व्यहग्राही तृतीयकचतुर्थकौ| स्वे स्वे काले प्रवर्तन्ते काले ह्येषां बलागमः||११३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 56 (114) · Śloka 114
ఏతే చాన్యే చ యే కేచిత్ కాలజా వివిధా గదాః| అనాగతే చికిత్స్యాస్తే బలకాలౌ విజానతా||114||
View original
एते चान्ये च ये केचित् कालजा विविधा गदाः| अनागते चिकित्स्यास्ते बलकालौ विजानता||११४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 57 (115) · Śloka 115
కాలస్య పరిణామేన జరామృత్యునిమిత్తజాః| రోగాః స్వాభావికా దృష్టాః స్వభావో నిష్ప్రతిక్రియః||115||
View original
कालस्य परिणामेन जरामृत्युनिमित्तजाः| रोगाः स्वाभाविका दृष्टाः स्वभावो निष्प्रतिक्रियः||११५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 58 (116) · Śloka 116
నిర్దిష్టం దైవశబ్దేన కర్మ యత్ పౌర్వదేహికం| హేతుస్తదపి కాలేన రోగాణాముపలభ్యతే||116||
View original
निर्दिष्टं दैवशब्देन कर्म यत् पौर्वदेहिकम्| हेतुस्तदपि कालेन रोगाणामुपलभ्यते||११६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 59 (117) · Śloka 117
న హి కర్మ మహత్ కించిత్ ఫలం యస్య న భుజ్యతే| క్రియాఘ్నాః కర్మజా రోగాః ప్రశమం యాంతి తత్క్షయాత్||117||
View original
न हि कर्म महत् किञ्चित् फलं यस्य न भुज्यते| क्रियाघ्नाः कर्मजा रोगाः प्रशमं यान्ति तत्क्षयात्||११७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 60 (118-126) · Śloka 127
అత్యుగ్రశబ్దశ్రవణాచ్ఛ్రవణాత్ సర్వశో న చ| శబ్దానాం చాతిహీనానాం భవంతి శ్రవణాజ్జడాః||118|| పరుషోద్భీషణాశస్తాప్రియవ్యసనసూచకైః| శబ్దైః శ్రవణసంయోగో మిథ్యాసంయోగ ఉచ్యతే||119|| అసంస్పర్శోఽతిసంస్పర్శో హీనసంస్పర్శ ఏవ చ| స్పృశ్యానాం సంగ్రహేణోక్తః స్పర్శనేంద్రియబాధకః||120|| యో భూతవిషవాతానామకాలేనాగతశ్చ యః| స్నేహశీతోష్ణసంస్పర్శో మిథ్యాయోగ స ఉచ్యతే||121|| రూపాణాం భాస్వతాం దృష్టిర్వినశ్యత్యతిదర్శనాత్| దర్శనాచ్చాతిసూక్ష్మాణాం సర్వశశ్చాప్యదర్శనాత్||122|| ద్విష్టభైరవబీభత్సదూరాతిశ్లిష్టదర్శనాత్ | తామసానాం చ రూపాణాం మిథ్యాసంయోగ ఉచ్యతే||123|| అత్యాదానమనాదానమోకసాత్మ్యాదిభిశ్చ యత్| రసానాం విషమాదానమల్పాదానం చ దూషణం||124|| అతిమృద్వతితీక్ష్ణానాం గంధానాముపసేవనం| అసేవనం సర్వశశ్చ ఘ్రాణేంద్రియవినాశనం||125|| పూతిభూతవిషద్విష్టా గంధా యే చాప్యనార్తవాః| తైర్గంధైర్ఘ్రాణసంయోగో మిథ్యాయోగః స ఉచ్యతే||126|| ఇత్యసాత్మ్యార్థసంయోగస్త్రివిధో దోషకోపనః|127|
View original
अत्युग्रशब्दश्रवणाच्छ्रवणात् सर्वशो न च| शब्दानां चातिहीनानां भवन्ति श्रवणाज्जडाः||११८|| परुषोद्भीषणाशस्ताप्रियव्यसनसूचकैः| शब्दैः श्रवणसंयोगो मिथ्यासंयोग उच्यते||११९|| असंस्पर्शोऽतिसंस्पर्शो हीनसंस्पर्श एव च| स्पृश्यानां सङ्ग्रहेणोक्तः स्पर्शनेन्द्रियबाधकः||१२०|| यो भूतविषवातानामकालेनागतश्च यः| स्नेहशीतोष्णसंस्पर्शो मिथ्यायोग स उच्यते||१२१|| रूपाणां भास्वतां दृष्टिर्विनश्यत्यतिदर्शनात्| दर्शनाच्चातिसूक्ष्माणां सर्वशश्चाप्यदर्शनात्||१२२|| द्विष्टभैरवबीभत्सदूरातिश्लिष्टदर्शनात् | तामसानां च रूपाणां मिथ्यासंयोग उच्यते||१२३|| अत्यादानमनादानमोकसात्म्यादिभिश्च यत्| रसानां विषमादानमल्पादानं च दूषणम्||१२४|| अतिमृद्वतितीक्ष्णानां गन्धानामुपसेवनम्| असेवनं सर्वशश्च घ्राणेन्द्रियविनाशनम्||१२५|| पूतिभूतविषद्विष्टा गन्धा ये चाप्यनार्तवाः| तैर्गन्धैर्घ्राणसंयोगो मिथ्यायोगः स उच्यते||१२६|| इत्यसात्म्यार्थसंयोगस्त्रिविधो दोषकोपनः|१२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 61 (127) · Śloka 127
అసాత్మ్యమితి తద్విద్యాద్యన్న యాతి సహాత్మతాం||127||
View original
असात्म्यमिति तद्विद्याद्यन्न याति सहात्मताम्||१२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 62 (128) · Śloka 128
మిథ్యాతిహీనయోగేభ్యో యో వ్యాధిరుపజాయతే| శబ్దాదీనాం స విజ్ఞేయో వ్యాధిరైంద్రియకో బుధైః||128||
View original
मिथ्यातिहीनयोगेभ्यो यो व्याधिरुपजायते| शब्दादीनां स विज्ञेयो व्याधिरैन्द्रियको बुधैः||१२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 63 (129) · Śloka 129
వేదనానామశాంతానామిత్యేతే హేతవః స్మృతాః| సుఖహేతుః సమస్త్వేకః సమయోగః సుదుర్లభః||129||
View original
वेदनानामशान्तानामित्येते हेतवः स्मृताः| सुखहेतुः समस्त्वेकः समयोगः सुदुर्लभः||१२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 64 (130-131) · Śloka 131
నేంద్రియాణి న చైవార్థాః సుఖదుఃఖస్య హేతవః| హేతుస్తు సుఖదుఃఖస్య యోగో దృష్టశ్చతుర్విధః||130|| సంతీంద్రియాణి సంత్యర్థా యోగో న చ న చాస్తి రుక్| న సుఖం, కారణం తస్మాద్యోగ ఏవ చతుర్వధః||131||
View original
नेन्द्रियाणि न चैवार्थाः सुखदुःखस्य हेतवः| हेतुस्तु सुखदुःखस्य योगो दृष्टश्चतुर्विधः||१३०|| सन्तीन्द्रियाणि सन्त्यर्था योगो न च न चास्ति रुक्| न सुखं, कारणं तस्माद्योग एव चतुर्वधः||१३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 65 (132) · Śloka 132
నాత్మేంద్రియం మనో బుద్ధిం గోచరం కర్మ వా వినా| సుఖదుఃఖం, యథా యచ్చ బోద్ధవ్యం తత్తథోచ్యతే||132||
View original
नात्मेन्द्रियं मनो बुद्धिं गोचरं कर्म वा विना| सुखदुःखं, यथा यच्च बोद्धव्यं तत्तथोच्यते||१३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 66 (133) · Śloka 133
స్పర్శనేంద్రియసంస్పర్శః స్పర్శో మానస ఏవ చ| ద్వివిధః సుఖదుఃఖానాం వేదనానాం ప్రవర్తకః||133||
View original
स्पर्शनेन्द्रियसंस्पर्शः स्पर्शो मानस एव च| द्विविधः सुखदुःखानां वेदनानां प्रवर्तकः||१३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 67 (134-135) · Śloka 135
ఇచ్ఛాద్వేషాత్మికా తృష్ణా సుఖదుఃఖాత్ ప్రవర్తతే| తృష్ణా చ సుఖదుఃఖానాం కారణం పునరుచ్యతే||134|| ఉపాదత్తే హి సా భావాన్ వేదనాశ్రయసంజ్ఞకాన్| స్పృశ్యతే నానుపాదానే నాస్పృష్టో వేత్తి వేదనాః||135||
View original
इच्छाद्वेषात्मिका तृष्णा सुखदुःखात् प्रवर्तते| तृष्णा च सुखदुःखानां कारणं पुनरुच्यते||१३४|| उपादत्ते हि सा भावान् वेदनाश्रयसञ्ज्ञकान्| स्पृश्यते नानुपादाने नास्पृष्टो वेत्ति वेदनाः||१३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 68 (136) · Śloka 136
వేదనానామధిష్ఠానం మనో దేహశ్చ సేంద్రియః| కేశలోమనఖాగ్రాన్నమలద్రవగుణైర్వినా||136||
View original
वेदनानामधिष्ठानं मनो देहश्च सेन्द्रियः| केशलोमनखाग्रान्नमलद्रवगुणैर्विना||१३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 69 (137) · Śloka 137
యోగే మోక్షే చ సర్వాసాం వేదనానామవర్తనం| మోక్షే నివృత్తిర్నిఃశేషా యోగో మోక్షప్రవర్తకః||137||
View original
योगे मोक्षे च सर्वासां वेदनानामवर्तनम्| मोक्षे निवृत्तिर्निःशेषा योगो मोक्षप्रवर्तकः||१३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 70 (138-139) · Śloka 139
ఆత్మేంద్రియమనోర్థానాం సన్నికర్షాత్ ప్రవర్తతే| సుఖదుఃఖమనారంభాదాత్మస్థే మనసి స్థిరే||138|| నివర్తతే తదుభయం వశిత్వం చోపజాయతే| సశరీరస్య యోగజ్ఞాస్తం యోగమృషయో విదుః||139||
View original
आत्मेन्द्रियमनोर्थानां सन्निकर्षात् प्रवर्तते| सुखदुःखमनारम्भादात्मस्थे मनसि स्थिरे||१३८|| निवर्तते तदुभयं वशित्वं चोपजायते| सशरीरस्य योगज्ञास्तं योगमृषयो विदुः||१३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 71 (140-141) · Śloka 141
ఆవేశశ్చేతసో జ్ఞానమర్థానాం ఛందతః క్రియా| దృష్టిః శ్రోత్రం స్మృతిః కాంతిరిష్టతశ్చాప్యదర్శనం||140|| ఇత్యష్టవిధమాఖ్యాతం యోగినాం బలమైశ్వరం| శుద్ధసత్త్వసమాధానాత్తత్ సర్వముపజాయతే||141||
View original
आवेशश्चेतसो ज्ञानमर्थानां छन्दतः क्रिया| दृष्टिः श्रोत्रं स्मृतिः कान्तिरिष्टतश्चाप्यदर्शनम्||१४०|| इत्यष्टविधमाख्यातं योगिनां बलमैश्वरम्| शुद्धसत्त्वसमाधानात्तत् सर्वमुपजायते||१४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 72 (142) · Śloka 142
మోక్షో రజస్తమోఽభావాత్ బలవత్కర్మసంక్షయాత్| వియోగః సర్వసంయోగైరపునర్భవ ఉచ్యతే||142||
View original
मोक्षो रजस्तमोऽभावात् बलवत्कर्मसङ्क्षयात्| वियोगः सर्वसंयोगैरपुनर्भव उच्यते||१४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 73 (143-146) · Śloka 146
సతాముపాసనం సమ్యగసతాం పరివర్జనం| వ్రతచర్యోపవాసౌ చ నియమాశ్చ పృథగ్విధాః||143|| ధారణం ధర్మశాస్త్రాణాం విజ్ఞానం విజనే రతిః| విషయేష్వరతిర్మోక్షే వ్యవసాయః పరా ధృతిః||144|| కర్మణామసమారంభః కృతానాం చ పరిక్షయః| నైష్క్రమ్యమనహంకారః సంయోగే భయదర్శనం||145|| మనోబుద్ధిసమాధానమర్థతత్త్వపరీక్షణం| తత్త్వస్మృతేరుపస్థానాత్ సర్వమేతత్ ప్రవర్తతే||146||
View original
सतामुपासनं सम्यगसतां परिवर्जनम्| व्रतचर्योपवासौ च नियमाश्च पृथग्विधाः||१४३|| धारणं धर्मशास्त्राणां विज्ञानं विजने रतिः| विषयेष्वरतिर्मोक्षे व्यवसायः परा धृतिः||१४४|| कर्मणामसमारम्भः कृतानां च परिक्षयः| नैष्क्रम्यमनहङ्कारः संयोगे भयदर्शनम्||१४५|| मनोबुद्धिसमाधानमर्थतत्त्वपरीक्षणम्| तत्त्वस्मृतेरुपस्थानात् सर्वमेतत् प्रवर्तते||१४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 74 (147) · Śloka 147
స్మృతిః సత్సేవనాద్యైశ్చ ధృత్యంతైరుపజాయతే| స్మృత్వా స్వభావం భావానాం స్మరన్ దుఃఖాత్ ప్రముచ్యతే||147||
View original
स्मृतिः सत्सेवनाद्यैश्च धृत्यन्तैरुपजायते| स्मृत्वा स्वभावं भावानां स्मरन् दुःखात् प्रमुच्यते||१४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 75 (148-149) · Śloka 149
వక్ష్యంతే కారణాన్యష్టౌ స్మృతిర్యైరుపజాయతే| నిమిత్తరూపగ్రహణాత్ సాదృశ్యాత్ సవిపర్యయాత్||148|| సత్త్వానుబంధాదభ్యాసాజ్జ్ఞానయోగాత్ పునః శ్రుతాత్| దృష్టశ్రుతానుభూతానాం స్మారణాత్ స్మృతిరుచ్యతే||149||
View original
वक्ष्यन्ते कारणान्यष्टौ स्मृतिर्यैरुपजायते| निमित्तरूपग्रहणात् सादृश्यात् सविपर्ययात्||१४८|| सत्त्वानुबन्धादभ्यासाज्ज्ञानयोगात् पुनः श्रुतात्| दृष्टश्रुतानुभूतानां स्मारणात् स्मृतिरुच्यते||१४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 76 (150-151) · Śloka 151
ఏతత్తదేకమయనం ముక్తైర్మోక్షస్య దర్శితం| తత్త్వస్మృతిబలం, యేన గతా న పునరాగతాః||150|| అయనం పునరాఖ్యాతమేతద్యోగస్య యోగిభిః| సంఖ్యాతధర్మైః సాంఖ్యైశ్చ ముక్తైర్మోక్షస్య చాయనం||151||
View original
एतत्तदेकमयनं मुक्तैर्मोक्षस्य दर्शितम्| तत्त्वस्मृतिबलं, येन गता न पुनरागताः||१५०|| अयनं पुनराख्यातमेतद्योगस्य योगिभिः| सङ्ख्यातधर्मैः साङ्ख्यैश्च मुक्तैर्मोक्षस्य चायनम्||१५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 77 (152-153) · Śloka 153
సర్వం కారణవద్దుఃఖమస్వం చానిత్యమేవ చ| న చాత్మకృతకం తద్ధి తత్ర చోత్పద్యతే స్వతా||152|| యావన్నోత్పద్యతే సత్యా బుద్ధిర్నైతదహం యయా| నైతన్మమేతి విజ్ఞాయ జ్ఞః సర్వమతివర్తతే||153||
View original
सर्वं कारणवद्दुःखमस्वं चानित्यमेव च| न चात्मकृतकं तद्धि तत्र चोत्पद्यते स्वता||१५२|| यावन्नोत्पद्यते सत्या बुद्धिर्नैतदहं यया| नैतन्ममेति विज्ञाय ज्ञः सर्वमतिवर्तते||१५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 78 (154) · Śloka 154
తస్మింశ్చరమసన్న్యాసే సమూలాః సర్వవేదనాః| ససంజ్ఞాజ్ఞానవిజ్ఞానా నివృత్తిం యాంత్యశేషతః||154||
View original
तस्मिंश्चरमसन्न्यासे समूलाः सर्ववेदनाः| ससञ्ज्ञाज्ञानविज्ञाना निवृत्तिं यान्त्यशेषतः||१५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 79 (155) · Śloka 155
అతః పరం బ్రహ్మభూతో భూతాత్మా నోపలభ్యతే| నిఃసృతః సర్వభావేభ్యశ్చిహ్నం యస్య న విద్యతే| జ్ఞానం బ్రహ్మవిదాం చాత్ర నాజ్ఞస్తజ్జ్ఞాతుమర్హతి||155||
View original
अतः परं ब्रह्मभूतो भूतात्मा नोपलभ्यते| निःसृतः सर्वभावेभ्यश्चिह्नं यस्य न विद्यते| ज्ञानं ब्रह्मविदां चात्र नाज्ञस्तज्ज्ञातुमर्हति||१५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 80 (156) · Śloka 156
తత్ర శ్లోకః- ప్రశ్నాః పురుషమాశ్రిత్య త్రయోవింశతిరుత్తమాః| కతిధాపురుషీయేఽస్మిన్నిర్ణీతాస్తత్త్వదర్శినా||156||
View original
तत्र श्लोकः- प्रश्नाः पुरुषमाश्रित्य त्रयोविंशतिरुत्तमाः| कतिधापुरुषीयेऽस्मिन्निर्णीतास्तत्त्वदर्शिना||१५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 1
ఇత్యగ్నివేశకృతే తంత్రే చరకప్రతిసంస్కృతే శారీరస్థానే కతిధాపురుషీయం శారీరం నామ ప్రథమోఽధ్యాయః||1||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते शारीरस्थाने कतिधापुरुषीयं शारीरं नाम प्रथमोऽध्यायः||१||
🔊 Audio coming soon