1. katidhāpuruṣīyaśārīram

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

அதாதஃ கதிதாபுருஷீயஂ ஶாரீரஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ||௧|| இதி ஹ ஸ்மாஹ பகவாநாத்ரேயஃ||௨||

Adhikarana 2 (3-15) · Śloka 15

கதிதா புருஷோ தீமந்! தாதுபேதேந பித்யதே| புருஷஃ காரணஂ கஸ்மாத், ப்ரபவஃ புருஷஸ்ய கஃ||௩|| கிமஜ்ஞோ ஜ்ஞஃ, ஸ நித்யஃ கிஂ கிமநித்யோ நிதர்ஶிதஃ| ப்ரகதிஃ கா, விகாராஃ கே, கிஂ லிங்கஂ புருஷஸ்ய ச||௪|| நிஷ்க்ரியஂ ச ஸ்வதந்த்ரஂ ச வஶிநஂ ஸர்வகஂ விபும்| வதந்த்யாத்மாநமாத்மஜ்ஞாஃ க்ஷேத்ரஜ்ஞஂ ஸாக்ஷிணஂ ததா||௫|| நிஷ்க்ரியஸ்ய க்ரியா தஸ்ய பகவந்! வித்யதே கதம்| ஸ்வதந்த்ரஶ்சேதநிஷ்டாஸு கதஂ யோநிஷு ஜாயதே||௬|| வஶீ யத்யஸுகைஃ கஸ்மாத்பாவைராக்ரம்யதே பலாத்| ஸர்வாஃ ஸர்வகதத்வாச்ச வேதநாஃ கிஂ ந வேத்தி ஸஃ||௭|| ந பஶ்யதி விபுஃ கஸ்மாச்சைலகுட்யதிரஸ்கதம்| க்ஷேத்ரஜ்ஞஃ க்ஷேத்ரமதவா கிஂ பூர்வமிதி ஸஂஶயஃ||௮|| ஜ்ஞேயஂ க்ஷேத்ரஂ விநா பூர்வஂ க்ஷேத்ரஜ்ஞோ ஹி ந யுஜ்யதே| க்ஷேத்ரஂ ச யதி பூர்வஂ ஸ்யாத் க்ஷேத்ரஜ்ஞஃ ஸ்யாதஶாஶ்வதஃ||௯|| ஸாக்ஷிபூதஶ்ச கஸ்யாயஂ கர்தா ஹ்யந்யோ ந வித்யதே| ஸ்யாத் கதஂ சாவிகாரஸ்ய விஶேஷோ வேதநாகதஃ||௧௦|| அத சார்தஸ்ய பகவஂஸ்திஸணாஂ காஂ சிகித்ஸதி| அதீதாஂ வேதநாஂ வைத்யோ வர்தமாநாஂ பவிஷ்யதீம்||௧௧|| பவிஷ்யந்த்யா அஸம்ப்ராப்திரதீதாயா அநாகமஃ| ஸாம்ப்ரதிக்யா அபி ஸ்தாநஂ நாஸ்த்யர்தேஃ ஸஂஶயோ ஹ்யதஃ||௧௨|| காரணஂ வேதநாநாஂ கிஂ, கிமதிஷ்டாநமுச்யதே| க்வ சைதா வேதநாஃ ஸர்வா நிவத்திஂ யாந்த்யஶேஷதஃ||௧௩|| ஸர்வவித் ஸர்வஸந்ந்யாஸீ ஸர்வஸஂயோகநிஃஸதஃ| ஏகஃ ப்ரஶாந்தோ பூதாத்மா கைர்லிங்கைருபலப்யதே||௧௪|| இத்யக்நிவேஶஸ்ய வசஃ ஶ்ருத்வா மதிமதாஂ வரஃ| ஸர்வஂ யதாவத் ப்ரோவாச ப்ரஶாந்தாத்மா புநர்வஸுஃ||௧௫||

Adhikarana 3 (16) · Śloka 16

காதயஶ்சேதநாஷஷ்டா தாதவஃ புருஷஃ ஸ்மதஃ| சேதநாதாதுரப்யேகஃ ஸ்மதஃ புருஷஸஞ்ஜ்ஞகஃ||௧௬||

Adhikarana 4 (17) · Śloka 17

புநஶ்ச தாதுபேதேந சதுர்விஂஶதிகஃ ஸ்மதஃ| மநோ தஶேந்த்ரியாண்யர்தாஃ ப்ரகதிஶ்சாஷ்டதாதுகீ||௧௭||

Adhikarana 5 (18-19) · Śloka 19

லக்ஷணஂ மநஸோ ஜ்ஞாநஸ்யாபாவோ பாவ ஏவ ச| ஸதி ஹ்யாத்மேந்த்ரியார்தாநாஂ ஸந்நிகர்ஷே ந வர்ததே||௧௮|| வைவத்த்யாந்மநஸோ ஜ்ஞாநஂ ஸாந்நித்யாத்தச்ச வர்ததே| அணுத்வமத சைகத்வஂ த்வௌ குணௌ மநஸஃ ஸ்மதௌ||௧௯||

Adhikarana 6 (20-21) · Śloka 21

சிந்த்யஂ விசார்யமூஹ்யஂ ச த்யேயஂ ஸங்கல்ப்யமேவ ச| யத்கிஞ்சிந்மநஸோ ஜ்ஞேயஂ தத் ஸர்வஂ ஹ்யர்தஸஞ்ஜ்ஞகம்||௨௦|| இந்த்ரியாபிக்ரஹஃ கர்ம மநஸஃ ஸ்வஸ்ய நிக்ரஹஃ| ஊஹோ விசாரஶ்ச, ததஃ பரஂ புத்திஃ ப்ரவர்ததே||௨௧||

Adhikarana 7 (22-23) · Śloka 23

இந்த்ரியேணேந்த்ரியார்தோ ஹி ஸமநஸ்கேந கஹ்யதே| கல்ப்யதே மநஸா தூர்த்வஂ குணதோ தோஷதோऽதவா||௨௨|| ஜாயதே விஷயே தத்ர யா புத்திர்நிஶ்சயாத்மிகா| வ்யவஸ்யதி தயா வக்துஂ கர்துஂ வா புத்திபூர்வகம்||௨௩||

Adhikarana 8 (24) · Śloka 24

ஏகைகாதிகயுக்தாநி காதீநாமிந்த்ரியாணி து| பஞ்ச கர்மாநுமேயாநி யேப்யோ புத்திஃ ப்ரவர்ததே||௨௪||

Adhikarana 9 (25-26) · Śloka 26

ஹஸ்தௌ பாதௌ குதோபஸ்தஂ வாகிந்த்ரியமதாபி ச| கர்மேந்த்ரியாணி பஞ்சைவ பாதௌ கமநகர்மணி||௨௫|| பாயூபஸ்தஂ விஸர்கார்தஂ ஹஸ்தௌ க்ரஹணதாரணே| ஜிஹ்வா வாகிந்த்ரியஂ வாக் ச ஸத்யா ஜ்யோதிஸ்தமோऽநதா||௨௬||

Adhikarana 10 (27) · Śloka 27

மஹாபூதாநி கஂ வாயுரக்நிராபஃ க்ஷிதிஸ்ததா| ஶப்தஃ ஸ்பர்ஶஶ்ச ரூபஂ ச ரஸோ கந்தஶ்ச தத்குணாஃ||௨௭||

Adhikarana 11 (28) · Śloka 28

தேஷாமேககுணஃ பூர்வோ குணவத்திஃ பரே பரே| பூர்வஃ பூர்வகுணஶ்சைவ க்ரமஶோ குணிஷு ஸ்மதஃ||௨௮||

Adhikarana 12 (29-30) · Śloka 30

கரத்ரவசலோஷ்ணத்வஂ பூஜலாநிலதேஜஸாம்| ஆகாஶஸ்யாப்ரதீகாதோ தஷ்டஂ லிங்கஂ யதாக்ரமம்||௨௯|| லக்ஷணஂ ஸர்வமேவைதத் ஸ்பர்ஶநேந்த்ரியகோசரம்| ஸ்பர்ஶநேந்த்ரியவிஜ்ஞேயஃ ஸ்பர்ஶோ ஹி ஸவிபர்யயஃ||௩௦||

Adhikarana 13 (31) · Śloka 31

குணாஃ ஶரீரே குணிநாஂ நிர்திஷ்டாஶ்சிஹ்நமேவ ச|௩௧|

Adhikarana 14 (31) · Śloka 31

அர்தாஃ ஶப்தாதயோ ஜ்ஞேயா கோசரா விஷயா குணாஃ||௩௧||

Adhikarana 15 (32-34) · Śloka 34

யா யதிந்த்ரியமாஶ்ரித்ய ஜந்தோர்புத்திஃ ப்ரவர்ததே| யாதி ஸா தேந நிர்தேஶஂ மநஸா ச மநோபவா||௩௨|| பேதாத் கார்யேந்த்ரியார்தாநாஂ பஹ்வ்யோ வை புத்தயஃ ஸ்மதாஃ| ஆத்மேந்த்ரியமநோர்தாநாமேகைகா ஸந்நிகர்ஷஜா||௩௩|| அங்குல்யங்குஷ்டதலஜஸ்தந்த்ரீவீணாநகோத்பவஃ| தஷ்டஃ ஶப்தோ யதா புத்திர்தஷ்டா ஸஂயோகஜா ததா||௩௪||

Adhikarana 16 (35) · Śloka 35

புத்தீந்த்ரியமநோர்தாநாஂ வித்யாத்யோகதரஂ பரம்| சதுர்விஂஶதிகோ ஹ்யேஷ ராஶிஃ புருஷஸஞ்ஜ்ஞகஃ||௩௫||

Adhikarana 17 (36) · Śloka 36

ரஜஸ்தமோப்யாஂ யுக்தஸ்ய ஸஂயோகோऽயமநந்தவாந்| தாப்யாஂ நிராகதாப்யாஂ து ஸத்த்வவத்த்யா நிவர்ததே||௩௬||

Adhikarana 18 (37-38) · Śloka 38

அத்ர கர்ம பலஂ சாத்ர ஜ்ஞாநஂ சாத்ர ப்ரதிஷ்டிதம்| அத்ர மோஹஃ ஸுகஂ துஃகஂ ஜீவிதஂ மரணஂ ஸ்வதா||௩௭|| ஏவஂ யோ வேத தத்த்வேந ஸ வேத ப்ரலயோதயௌ| பாரம்பர்யஂ சிகித்ஸாஂ ச ஜ்ஞாதவ்யஂ யச்ச கிஞ்சந||௩௮||

Adhikarana 19 (39-42) · Śloka 42

பாஸ்தமஃ ஸத்யமநதஂ வேதாஃ கர்ம ஶுபாஶுபம்| ந ஸ்யுஃ கர்தா ச போத்தா ச புருஷோ ந பவேத்யதி||௩௯|| நாஶ்ரயோ ந ஸுகஂ நார்திர்ந கதிர்நாகதிர்ந வாக்| ந விஜ்ஞாநஂ ந ஶாஸ்த்ராணி ந ஜந்ம மரணஂ ந ச||௪௦|| ந பந்தோ ந ச மோக்ஷஃ ஸ்யாத் புருஷோ ந பவேத்யதி| காரணஂ புருஷஸ்தஸ்மாத் காரணஜ்ஞைருதாஹதஃ||௪௧|| ந சேத் காரணமாத்மா ஸ்யாத்பாதயஃ ஸ்யுரஹேதுகாஃ| ந சைஷு ஸம்பவேஜ் ஜ்ஞாநஂ ந ச தைஃ ஸ்யாத் ப்ரயோஜநம்||௪௨||

Adhikarana 20 (43-44) · Śloka 44

கதஂ மத்தண்டசக்ரைஶ்ச கும்பகாராததே கடம்| கதஂ மத்தணகாஷ்டைஶ்ச கஹகாராத்விநா கஹம்||௪௩|| யோ வதேத் ஸ வதேத்தேஹஂ ஸம்பூய கரணைஃ கதம்| விநா கர்தாரமஜ்ஞாநாத்யுக்த்யாகமபஹிஷ்கதஃ||௪௪||

Adhikarana 21 (45) · Śloka 45

காரணஂ புருஷஃ ஸர்வைஃ ப்ரமாணைருபலப்யதே| யேப்யஃ ப்ரமேயஂ ஸர்வேப்ய ஆகமேப்யஃ ப்ரமீயதே||௪௫||

Adhikarana 22 (46-47) · Śloka 47

ந தே தத்ஸதஶாஸ்த்வந்யே பாரம்பர்யஸமுத்திதாஃ| ஸாரூப்யாத்யே த ஏவேதி நிர்திஶ்யந்தே நவா நவாஃ||௪௬|| பாவாஸ்தேஷாஂ ஸமுதயோ நிரீஶஃ ஸத்த்வஸஞ்ஜ்ஞகஃ| கர்தா போக்தா ந ஸ புமாநிதி கேசித்வ்யவஸ்திதாஃ||௪௭||

Adhikarana 23 (48) · Śloka 48

தேஷாமந்யைஃ கதஸ்யாந்யே பாவா பாவைர்நவாஃ பலம்| புஞ்ஜதே ஸதஶாஃ ப்ராப்தஂ யைராத்மா நோபதிஶ்யதே||௪௮||

Adhikarana 24 (49) · Śloka 49

கரணாந்யாந்யதா தஷ்டா கர்துஃ கர்தா ஸ ஏவ து| கர்தா ஹி கரணைர்யுக்தஃ காரணஂ ஸர்வகர்மணாம்||௪௯||

Adhikarana 25 (50-51) · Śloka 51

நிமேஷகாலாத்பாவாநாஂ காலஃ ஶீக்ரதரோऽத்யயே| பக்நாநாஂ ந புநர்பாவஃ கதஂ நாந்யமுபைதி ச||௫௦|| மதஂ தத்த்வவிதாமேதத்யஸ்மாத்தஸ்மாத் ஸ காரணம்| க்ரியோபபோகே பூதாநாஂ நித்யஃ புருஷஸஞ்ஜ்ஞகஃ||௫௧||

Adhikarana 26 (52) · Śloka 52

அஹங்காரஃ பலஂ கர்ம தேஹாந்தரகதிஃ ஸ்மதிஃ| வித்யதே ஸதி பூதாநாஂ காரணே தேஹமந்தரா||௫௨||

Adhikarana 27 (53) · Śloka 53

ப்ரபவோ ந ஹ்யநாதித்வாத்வித்யதே பரமாத்மநஃ| புருஷோ ராஶிஸஞ்ஜ்ஞஸ்து மோஹேச்சாத்வேஷகர்மஜஃ||௫௩||

Adhikarana 28 (54-55) · Śloka 55

ஆத்மா ஜ்ஞஃ கரணைர்யோகாஜ் ஜ்ஞாநஂ த்வஸ்ய ப்ரவர்ததே| கரணாநாமவைமல்யாதயோகாத்வா ந வர்ததே||௫௪|| பஶ்யதோऽபி யதாऽऽதர்ஶே ஸங்க்லிஷ்டே நாஸ்தி தர்ஶநம்| தத்த்வஂ ஜலே வா கலுஷே சேதஸ்யுபஹதே ததா||௫௫||

Adhikarana 29 (56-57) · Śloka 57

கரணாநி மநோ புத்திர்புத்திகர்மேந்த்ரியாணி ச| கர்துஃ ஸஂயோகஜஂ கர்ம வேதநா புத்திரேவ ச||௫௬|| நைகஃ ப்ரவர்ததே கர்துஂ பூதாத்மா நாஶ்நுதே பலம்| ஸஂயோகாத்வர்ததே ஸர்வஂ தமதே நாஸ்தி கிஞ்சந||௫௭||

Adhikarana 30 (58) · Śloka 58

ந ஹ்யேகோ வர்ததே பாவோ வர்ததே நாப்யஹேதுகஃ| ஶீக்ரகத்வாத்ஸ்வபாவாத்த்வபாவோ ந வ்யதிவர்ததே||௫௮||

Adhikarana 31 (59) · Śloka 59

அநாதிஃ புருஷோ நித்யோ விபரீதஸ்து ஹேதுஜஃ| ஸதகாரணவந்நித்யஂ தஷ்டஂ ஹேதுஜமந்யதா||௫௯||

Adhikarana 32 (60-62) · Śloka 62

ததேவ பாவாதக்ராஹ்யஂ நித்யத்வ ந குதஶ்சந| பாவாஜ்ஜ்ஞேயஂ ததவ்யக்தமசிந்த்யஂ வ்யக்தமந்யதா||௬௦|| அவ்யக்தமாத்மா க்ஷேத்ரஜ்ஞஃ ஶாஶ்வதோ விபுரவ்யயஃ| தஸ்மாத்யதந்யத்தத்வ்யக்தஂ, வக்ஷ்யதே சாபரஂ த்வயம்||௬௧|| வ்யக்தமைந்த்ரியகஂ சைவ கஹ்யதே தத்யதிந்த்ரியைஃ| அதோऽந்யத் புநரவ்யக்தஂ லிங்கக்ராஹ்யமதீந்த்ரியம்||௬௨||

Adhikarana 33 (63-64) · Śloka 64

காதீநி புத்திரவ்யக்தமஹங்காரஸ்ததாऽஷ்டமஃ| பூதப்ரகதிருத்திஷ்டா விகாராஶ்சைவ ஷோடஶ||௬௩|| புத்தீந்த்ரியாணி பஞ்சைவ பஞ்ச கர்மேந்த்ரியாணி ச| ஸமநஸ்காஶ்ச பஞ்சார்தா விகாரா இதி ஸஞ்ஜ்ஞிதாஃ||௬௪||

Adhikarana 34 (65) · Śloka 65

இதி க்ஷேத்ரஂ ஸமுத்திஷ்டஂ ஸர்வமவ்யக்தவர்ஜிதம்| அவ்யக்தமஸ்ய க்ஷேத்ரஸ்ய க்ஷேத்ரஜ்ஞமஷயோ விதுஃ||௬௫||

Adhikarana 35 (66) · Śloka 67

ஜாயதே புத்திரவ்யக்தாத்புத்த்யாऽஹமிதி மந்யதே| பரஂ காதீந்யஹங்காராதுத்பத்யந்தே யதாக்ரமம்||௬௬|| ததஃ ஸம்பூர்ணஸர்வாங்கோ ஜாதோऽப்யுதித உச்யதே|௬௭|

Adhikarana 36 (67-69) · Śloka 69

புருஷஃ ப்ரலயே சேஷ்டைஃ புநர்பாவைர்வியுஜ்யதே||௬௭|| அவ்யக்தாத்வ்யக்ததாஂ யாதி வ்யக்தாதவ்யக்ததாஂ புநஃ| ரஜஸ்தமோப்யாமாவிஷ்டஶ்சக்ரவத் பரிவர்ததே||௬௮|| யேஷாஂ த்வந்த்வே பரா ஸக்திரஹங்காரபராஶ்ச யே| உதயப்ரலயௌ தேஷாஂ ந தேஷாஂ யே த்வதோऽந்யதா||௬௯||

Adhikarana 37 (70-74) · Śloka 74

ப்ராணாபாநௌ நிமேஷாத்யா ஜீவநஂ மநஸோ கதிஃ| இந்த்ரியாந்தரஸஞ்சாரஃ ப்ரேரணஂ தாரணஂ ச யத்||௭௦|| தேஶாந்தரகதிஃ ஸ்வப்நே பஞ்சத்வக்ரஹணஂ ததா| தஷ்டஸ்ய தக்ஷிணேநாக்ஷ்ணா ஸவ்யேநாவகமஸ்ததா||௭௧|| இச்சா த்வேஷஃ ஸுகஂ துஃகஂ ப்ரயத்நஶ்சேதநா ததிஃ| புத்திஃ ஸ்மதிரஹங்காரோ லிங்காநி பரமாத்மநஃ||௭௨|| யஸ்மாத் ஸமுபலப்யந்தே லிங்காந்யேதாநி ஜீவதஃ| ந மதஸ்யாத்மலிங்காநி தஸ்மாதாஹுர்மஹர்ஷயஃ||௭௩|| ஶரீரஂ ஹி கதே தஸ்மிஞ் ஶூந்யாகாரமசேதநம்| பஞ்சபூதாவஶேஷத்வாத் பஞ்சத்வஂ கதமுச்யதே||௭௪||

Adhikarana 38 (75-76) · Śloka 76

அசேதநஂ க்ரியாவச்ச மநஶ்சேதயிதா பரஃ| யுக்தஸ்ய மநஸா தஸ்ய நிர்திஶ்யந்தே விபோஃ க்ரியாஃ||௭௫|| சேதநாவாந் யதஶ்சாத்மா ததஃ கர்தா நிருச்யதே| அசேதநத்வாச்ச மநஃ க்ரியாவதபி நோச்யதே||௭௬||

Adhikarana 39 (77) · Śloka 77

யதாஸ்வேநாத்மநாऽऽத்மாநஂ ஸர்வஃ ஸர்வாஸு யோநிஷு| ப்ராணைஸ்தந்த்ரயதே ப்ராணீ நஹ்யந்யோऽஸ்த்யஸ்ய தந்த்ரகஃ||௭௭||

Adhikarana 40 (78) · Śloka 78

வஶீ தத் குருதே கர்ம யத் கத்வா பலமஶ்நுதே| வஶீ சேதஃ ஸமாதத்தே வஶீ ஸர்வஂ நிரஸ்யதி||௭௮||

Adhikarana 41 (79) · Śloka 79

தேஹீ ஸர்வகதோऽப்யாத்மா ஸ்வே ஸ்வே ஸஂஸ்பர்ஶநேந்த்ரியே| ஸர்வாஃ ஸர்வாஶ்ரயஸ்தாஸ்து நாத்மாऽதோ வேத்தி வேதநாஃ||௭௯||

Adhikarana 42 (80-81) · Śloka 81

விபுத்வமத ஏவாஸ்ய யஸ்மாத் ஸர்வகதோ மஹாந்| மநஸஶ்ச ஸமாதாநாத் பஶ்யத்யாத்மா திரஸ்கதம்||௮௦|| நித்யாநுபந்தஂ மநஸா தேஹகர்மாநுபாதிநா| ஸர்வயோநிகதஂ வித்யாதேகயோநாவபி ஸ்திதம்||௮௧||

Adhikarana 43 (82) · Śloka 82

ஆதிர்நாஸ்த்யாத்மநஃ க்ஷேத்ரபாரம்பர்யமநாதிகம்| அதஸ்தயோரநாதித்வாத் கிஂ பூர்வமிதி நோச்யதே||௮௨||

Adhikarana 44 (83) · Śloka 83

ஜ்ஞஃ ஸாக்ஷீத்யுச்யதே நாஜ்ஞஃ ஸாக்ஷீ த்வாத்மா யதஃ ஸ்மதஃ| ஸர்வே பாவா ஹி ஸர்வேஷாஂ பூதாநாமாத்மஸாக்ஷிகாஃ||௮௩||

Adhikarana 45 (84-85) · Śloka 85

நைகஃ கதாசித்பூதாத்மா லக்ஷணைருபலப்யதே| விஶேஷோऽநுபலப்யஸ்ய தஸ்ய நைகஸ்ய வித்யதே||௮௪|| ஸஂயோகபுருஷஸ்யேஷ்டோ விஶேஷோ வேதநாகதஃ| வேதநா யத்ர நியதா விஶேஷஸ்தத்ர தத்கதஃ||௮௫||

Adhikarana 46 (86-94) · Śloka 94

சிகித்ஸதி பிஷக் ஸர்வாஸ்த்ரிகாலா வேதநா இதி| யயா யுக்த்யா வதந்த்யேகே ஸா யுக்திருபதார்யதாம்||௮௬|| புநஸ்தச்சிரஸஃ ஶூலஂ ஜ்வரஃ ஸ புநராகதஃ| புநஃ ஸ காஸோ பலவாஂஶ்சர்திஃ ஸா புநராகதா||௮௭|| ஏபிஃ ப்ரஸித்தவசநைரதீதாகமநஂ மதம்| காலஶ்சாயமதீதாநாமர்தீநாஂ புநராகதஃ||௮௮|| தமர்திகாலமுத்திஶ்ய பேஷஜஂ யத் ப்ரயுஜ்யதே| அதீதாநாஂ ப்ரஶமநஂ வேதநாநாஂ ததுச்யதே||௮௯|| ஆபஸ்தாஃ புநராகுர்மா யாபிஃ ஶஸ்யஂ புரா ஹதம்| யதா ப்ரக்ரியதே ஸேதுஃ ப்ரதிகர்ம ததாऽऽஶ்ரயே||௯௦|| பூர்வரூபஂ விகாராணாஂ தஷ்ட்வா ப்ராதுர்பவிஷ்யதாம்| யா க்ரியா க்ரியதே ஸா ச வேதநாஂ ஹந்த்யநாகதாம்||௯௧|| பாரம்பர்யாநபந்தஸ்து துஃகாநாஂ விநிவர்ததே| ஸுகஹேதூபசாரேண ஸுகஂ சாபி ப்ரவர்ததே||௯௨|| ந ஸமா யாந்தி வைஷம்யஂ விஷமாஃ ஸமதாஂ ந ச| ஹேதுபிஃ ஸதஶா நித்யஂ ஜாயந்தே தேஹதாதவஃ||௯௩|| யுக்திமேதாஂ புரஸ்கத்ய த்ரிகாலாஂ வேதநாஂ பிஷக்| ஹந்தீத்யுக்தஂ சிகித்ஸா து நைஷ்டிகீ யா விநோபதாம்||௯௪||

Adhikarana 47 (95-97) · Śloka 97

உபதா ஹி பரோ ஹேதுர்துஃகதுஃகாஶ்ரயப்ரதஃ| த்யாகஃ ஸர்வோபதாநாஂ ச ஸர்வதுஃகவ்யபோஹகஃ||௯௫|| கோஷகாரோ யதா ஹ்யஂஶூநுபாதத்தே வதப்ரதாந் | உபாதத்தே ததாऽர்தேப்யஸ்தஷ்ணாமஜ்ஞஃ ஸதாऽऽதுரஃ||௯௬|| யஸ்த்வக்நிகல்பாநர்தாஞ் ஜ்ஞோ ஜ்ஞாத்வா தேப்யோ நிவர்ததே| அநாரம்பாதஸஂயோகாத்தஂ துஃகஂ நோபதிஷ்டதே||௯௭||

Adhikarana 48 (98) · Śloka 98

தீததிஸ்மதிவிப்ரஂஶஃ ஸம்ப்ராப்திஃ காலகர்மணாம்| அஸாத்ம்யார்தாகமஶ்சேதி ஜ்ஞாதவ்யா துஃகஹேதவஃ||௯௮||

Adhikarana 49 (99) · Śloka 99

விஷமாபிநிவேஶோ யோ நித்யாநித்யே ஹிதாஹிதே| ஜ்ஞேயஃ ஸ புத்திவிப்ரஂஶஃ ஸமஂ புத்திர்ஹி பஶ்யதி||௯௯||

Adhikarana 50 (100) · Śloka 100

விஷயப்ரவணஂ ஸத்த்வஂ ததிப்ரஂஶாந்ந ஶக்யதே| நியந்துமஹிதாதர்தாத்ததிர்ஹி நியமாத்மிகா||௧௦௦||

Adhikarana 51 (101) · Śloka 101

தத்த்வஜ்ஞாநே ஸ்மதிர்யஸ்ய ரஜோமோஹாவதாத்மநஃ| ப்ரஶ்யதே ஸ ஸ்மதிப்ரஂஶஃ ஸ்மர்தவ்யஂ ஹி ஸ்மதௌ ஸ்திதம்||௧௦௧||

Adhikarana 52 (102-108) · Śloka 108

தீததிஸ்மதிவிப்ரஷ்டஃ கர்ம யத் குருதேऽஶுபம்| ப்ரஜ்ஞாபராதஂ தஂ வித்யாத் ஸர்வதோஷப்ரகோபணம்||௧௦௨|| உதீரணஂ கதிமதாமுதீர்ணாநாஂ ச நிக்ரஹஃ| ஸேவநஂ ஸாஹஸாநாஂ ச நாரீணாஂ சாதிஸேவநம்||௧௦௩|| கர்மகாலாதிபாதஶ்ச மித்யாரம்பஶ்ச கர்மணாம்| விநயாசாரலோபஶ்ச பூஜ்யாநாஂ சாபிதர்ஷணம்||௧௦௪|| ஜ்ஞாதாநாஂ ஸ்வயமர்தாநாமஹிதாநாஂ நிஷேவணம்| பரமௌந்மாதிகாநாஂ ச ப்ரத்யயாநாஂ நிஷேவணம்||௧௦௫|| அகாலாதேஶஸஞ்சாரௌ மைத்ரீ ஸங்க்லிஷ்டகர்மபிஃ| இந்த்ரியோபக்ரமோக்தஸ்ய ஸத்வத்தஸ்ய ச வர்ஜநம்||௧௦௬|| ஈர்ஷ்யாமாநபயக்ரோதலோபமோஹமதப்ரமாஃ| தஜ்ஜஂ வா கர்ம யத் க்லிஷ்டஂ க்லிஷ்டஂ யத்தேஹகர்ம ச||௧௦௭|| யச்சாந்யதீதஶஂ கர்ம ரஜோமோஹஸமுத்திதம்| ப்ரஜ்ஞாபராதஂ தஂ ஶிஷ்டா ப்ருவதே வ்யாதிகாரணம் ||௧௦௮||

Adhikarana 53 (109) · Śloka 109

புத்த்யா விஷமவிஜ்ஞாநஂ விஷமஂ ச ப்ரவர்தநம்| ப்ரஜ்ஞாபராதஂ ஜாநீயாந்மநஸோ கோசரஂ ஹி தத்||௧௦௯||

Adhikarana 54 (110-112) · Śloka 112

நிர்திஷ்டா காலஸம்ப்ராப்திர்வ்யாதீநாஂ வ்யாதிஸங்க்ரஹே| சயப்ரகோபப்ரஶமாஃ பித்தாதீநாஂ யதா புரா||௧௧௦|| மித்யாதிஹீநலிங்காஶ்ச வர்ஷாந்தா ரோகஹேதவஃ| ஜீர்ணபுக்தப்ரஜீர்ணாந்நகாலாகாலஸ்திதிஶ்ச யா||௧௧௧|| பூர்வமத்யாபராஹ்ணாஶ்ச ராத்ர்யா யாமாஸ்த்ரயஶ்ச யே| ஏஷு காலேஷு நியதா யே ரோகாஸ்தே ச காலஜாஃ||௧௧௨||

Adhikarana 55 (113) · Śloka 113

அந்யேத்யுஷ்கோ த்வ்யஹக்ராஹீ ததீயகசதுர்தகௌ| ஸ்வே ஸ்வே காலே ப்ரவர்தந்தே காலே ஹ்யேஷாஂ பலாகமஃ||௧௧௩||

Adhikarana 56 (114) · Śloka 114

ஏதே சாந்யே ச யே கேசித் காலஜா விவிதா கதாஃ| அநாகதே சிகித்ஸ்யாஸ்தே பலகாலௌ விஜாநதா||௧௧௪||

Adhikarana 57 (115) · Śloka 115

காலஸ்ய பரிணாமேந ஜராமத்யுநிமித்தஜாஃ| ரோகாஃ ஸ்வாபாவிகா தஷ்டாஃ ஸ்வபாவோ நிஷ்ப்ரதிக்ரியஃ||௧௧௫||

Adhikarana 58 (116) · Śloka 116

நிர்திஷ்டஂ தைவஶப்தேந கர்ம யத் பௌர்வதேஹிகம்| ஹேதுஸ்ததபி காலேந ரோகாணாமுபலப்யதே||௧௧௬||

Adhikarana 59 (117) · Śloka 117

ந ஹி கர்ம மஹத் கிஞ்சித் பலஂ யஸ்ய ந புஜ்யதே| க்ரியாக்நாஃ கர்மஜா ரோகாஃ ப்ரஶமஂ யாந்தி தத்க்ஷயாத்||௧௧௭||

Adhikarana 60 (118-126) · Śloka 127

அத்யுக்ரஶப்தஶ்ரவணாச்ச்ரவணாத் ஸர்வஶோ ந ச| ஶப்தாநாஂ சாதிஹீநாநாஂ பவந்தி ஶ்ரவணாஜ்ஜடாஃ||௧௧௮|| பருஷோத்பீஷணாஶஸ்தாப்ரியவ்யஸநஸூசகைஃ| ஶப்தைஃ ஶ்ரவணஸஂயோகோ மித்யாஸஂயோக உச்யதே||௧௧௯|| அஸஂஸ்பர்ஶோऽதிஸஂஸ்பர்ஶோ ஹீநஸஂஸ்பர்ஶ ஏவ ச| ஸ்பஶ்யாநாஂ ஸங்க்ரஹேணோக்தஃ ஸ்பர்ஶநேந்த்ரியபாதகஃ||௧௨௦|| யோ பூதவிஷவாதாநாமகாலேநாகதஶ்ச யஃ| ஸ்நேஹஶீதோஷ்ணஸஂஸ்பர்ஶோ மித்யாயோக ஸ உச்யதே||௧௨௧|| ரூபாணாஂ பாஸ்வதாஂ தஷ்டிர்விநஶ்யத்யதிதர்ஶநாத்| தர்ஶநாச்சாதிஸூக்ஷ்மாணாஂ ஸர்வஶஶ்சாப்யதர்ஶநாத்||௧௨௨|| த்விஷ்டபைரவபீபத்ஸதூராதிஶ்லிஷ்டதர்ஶநாத் | தாமஸாநாஂ ச ரூபாணாஂ மித்யாஸஂயோக உச்யதே||௧௨௩|| அத்யாதாநமநாதாநமோகஸாத்ம்யாதிபிஶ்ச யத்| ரஸாநாஂ விஷமாதாநமல்பாதாநஂ ச தூஷணம்||௧௨௪|| அதிமத்வதிதீக்ஷ்ணாநாஂ கந்தாநாமுபஸேவநம்| அஸேவநஂ ஸர்வஶஶ்ச க்ராணேந்த்ரியவிநாஶநம்||௧௨௫|| பூதிபூதவிஷத்விஷ்டா கந்தா யே சாப்யநார்தவாஃ| தைர்கந்தைர்க்ராணஸஂயோகோ மித்யாயோகஃ ஸ உச்யதே||௧௨௬|| இத்யஸாத்ம்யார்தஸஂயோகஸ்த்ரிவிதோ தோஷகோபநஃ|௧௨௭|

Adhikarana 61 (127) · Śloka 127

அஸாத்ம்யமிதி தத்வித்யாத்யந்ந யாதி ஸஹாத்மதாம்||௧௨௭||

Adhikarana 62 (128) · Śloka 128

மித்யாதிஹீநயோகேப்யோ யோ வ்யாதிருபஜாயதே| ஶப்தாதீநாஂ ஸ விஜ்ஞேயோ வ்யாதிரைந்த்ரியகோ புதைஃ||௧௨௮||

Adhikarana 63 (129) · Śloka 129

வேதநாநாமஶாந்தாநாமித்யேதே ஹேதவஃ ஸ்மதாஃ| ஸுகஹேதுஃ ஸமஸ்த்வேகஃ ஸமயோகஃ ஸுதுர்லபஃ||௧௨௯||

Adhikarana 64 (130-131) · Śloka 131

நேந்த்ரியாணி ந சைவார்தாஃ ஸுகதுஃகஸ்ய ஹேதவஃ| ஹேதுஸ்து ஸுகதுஃகஸ்ய யோகோ தஷ்டஶ்சதுர்விதஃ||௧௩௦|| ஸந்தீந்த்ரியாணி ஸந்த்யர்தா யோகோ ந ச ந சாஸ்தி ருக்| ந ஸுகஂ, காரணஂ தஸ்மாத்யோக ஏவ சதுர்வதஃ||௧௩௧||

Adhikarana 65 (132) · Śloka 132

நாத்மேந்த்ரியஂ மநோ புத்திஂ கோசரஂ கர்ம வா விநா| ஸுகதுஃகஂ, யதா யச்ச போத்தவ்யஂ தத்ததோச்யதே||௧௩௨||

Adhikarana 66 (133) · Śloka 133

ஸ்பர்ஶநேந்த்ரியஸஂஸ்பர்ஶஃ ஸ்பர்ஶோ மாநஸ ஏவ ச| த்விவிதஃ ஸுகதுஃகாநாஂ வேதநாநாஂ ப்ரவர்தகஃ||௧௩௩||

Adhikarana 67 (134-135) · Śloka 135

இச்சாத்வேஷாத்மிகா தஷ்ணா ஸுகதுஃகாத் ப்ரவர்ததே| தஷ்ணா ச ஸுகதுஃகாநாஂ காரணஂ புநருச்யதே||௧௩௪|| உபாதத்தே ஹி ஸா பாவாந் வேதநாஶ்ரயஸஞ்ஜ்ஞகாந்| ஸ்பஶ்யதே நாநுபாதாநே நாஸ்பஷ்டோ வேத்தி வேதநாஃ||௧௩௫||

Adhikarana 68 (136) · Śloka 136

வேதநாநாமதிஷ்டாநஂ மநோ தேஹஶ்ச ஸேந்த்ரியஃ| கேஶலோமநகாக்ராந்நமலத்ரவகுணைர்விநா||௧௩௬||

Adhikarana 69 (137) · Śloka 137

யோகே மோக்ஷே ச ஸர்வாஸாஂ வேதநாநாமவர்தநம்| மோக்ஷே நிவத்திர்நிஃஶேஷா யோகோ மோக்ஷப்ரவர்தகஃ||௧௩௭||

Adhikarana 70 (138-139) · Śloka 139

ஆத்மேந்த்ரியமநோர்தாநாஂ ஸந்நிகர்ஷாத் ப்ரவர்ததே| ஸுகதுஃகமநாரம்பாதாத்மஸ்தே மநஸி ஸ்திரே||௧௩௮|| நிவர்ததே ததுபயஂ வஶித்வஂ சோபஜாயதே| ஸஶரீரஸ்ய யோகஜ்ஞாஸ்தஂ யோகமஷயோ விதுஃ||௧௩௯||

Adhikarana 71 (140-141) · Śloka 141

ஆவேஶஶ்சேதஸோ ஜ்ஞாநமர்தாநாஂ சந்ததஃ க்ரியா| தஷ்டிஃ ஶ்ரோத்ரஂ ஸ்மதிஃ காந்திரிஷ்டதஶ்சாப்யதர்ஶநம்||௧௪௦|| இத்யஷ்டவிதமாக்யாதஂ யோகிநாஂ பலமைஶ்வரம்| ஶுத்தஸத்த்வஸமாதாநாத்தத் ஸர்வமுபஜாயதே||௧௪௧||

Adhikarana 72 (142) · Śloka 142

மோக்ஷோ ரஜஸ்தமோऽபாவாத் பலவத்கர்மஸங்க்ஷயாத்| வியோகஃ ஸர்வஸஂயோகைரபுநர்பவ உச்யதே||௧௪௨||

Adhikarana 73 (143-146) · Śloka 146

ஸதாமுபாஸநஂ ஸம்யகஸதாஂ பரிவர்ஜநம்| வ்ரதசர்யோபவாஸௌ ச நியமாஶ்ச பதக்விதாஃ||௧௪௩|| தாரணஂ தர்மஶாஸ்த்ராணாஂ விஜ்ஞாநஂ விஜநே ரதிஃ| விஷயேஷ்வரதிர்மோக்ஷே வ்யவஸாயஃ பரா ததிஃ||௧௪௪|| கர்மணாமஸமாரம்பஃ கதாநாஂ ச பரிக்ஷயஃ| நைஷ்க்ரம்யமநஹங்காரஃ ஸஂயோகே பயதர்ஶநம்||௧௪௫|| மநோபுத்திஸமாதாநமர்ததத்த்வபரீக்ஷணம்| தத்த்வஸ்மதேருபஸ்தாநாத் ஸர்வமேதத் ப்ரவர்ததே||௧௪௬||

Adhikarana 74 (147) · Śloka 147

ஸ்மதிஃ ஸத்ஸேவநாத்யைஶ்ச தத்யந்தைருபஜாயதே| ஸ்மத்வா ஸ்வபாவஂ பாவாநாஂ ஸ்மரந் துஃகாத் ப்ரமுச்யதே||௧௪௭||

Adhikarana 75 (148-149) · Śloka 149

வக்ஷ்யந்தே காரணாந்யஷ்டௌ ஸ்மதிர்யைருபஜாயதே| நிமித்தரூபக்ரஹணாத் ஸாதஶ்யாத் ஸவிபர்யயாத்||௧௪௮|| ஸத்த்வாநுபந்தாதப்யாஸாஜ்ஜ்ஞாநயோகாத் புநஃ ஶ்ருதாத்| தஷ்டஶ்ருதாநுபூதாநாஂ ஸ்மாரணாத் ஸ்மதிருச்யதே||௧௪௯||

Adhikarana 76 (150-151) · Śloka 151

ஏதத்ததேகமயநஂ முக்தைர்மோக்ஷஸ்ய தர்ஶிதம்| தத்த்வஸ்மதிபலஂ, யேந கதா ந புநராகதாஃ||௧௫௦|| அயநஂ புநராக்யாதமேதத்யோகஸ்ய யோகிபிஃ| ஸங்க்யாததர்மைஃ ஸாங்க்யைஶ்ச முக்தைர்மோக்ஷஸ்ய சாயநம்||௧௫௧||

Adhikarana 77 (152-153) · Śloka 153

ஸர்வஂ காரணவத்துஃகமஸ்வஂ சாநித்யமேவ ச| ந சாத்மகதகஂ தத்தி தத்ர சோத்பத்யதே ஸ்வதா||௧௫௨|| யாவந்நோத்பத்யதே ஸத்யா புத்திர்நைததஹஂ யயா| நைதந்மமேதி விஜ்ஞாய ஜ்ஞஃ ஸர்வமதிவர்ததே||௧௫௩||

Adhikarana 78 (154) · Śloka 154

தஸ்மிஂஶ்சரமஸந்ந்யாஸே ஸமூலாஃ ஸர்வவேதநாஃ| ஸஸஞ்ஜ்ஞாஜ்ஞாநவிஜ்ஞாநா நிவத்திஂ யாந்த்யஶேஷதஃ||௧௫௪||

Adhikarana 79 (155) · Śloka 155

அதஃ பரஂ ப்ரஹ்மபூதோ பூதாத்மா நோபலப்யதே| நிஃஸதஃ ஸர்வபாவேப்யஶ்சிஹ்நஂ யஸ்ய ந வித்யதே| ஜ்ஞாநஂ ப்ரஹ்மவிதாஂ சாத்ர நாஜ்ஞஸ்தஜ்ஜ்ஞாதுமர்ஹதி||௧௫௫||

Adhikarana 80 (156) · Śloka 156

தத்ர ஶ்லோகஃ- ப்ரஶ்நாஃ புருஷமாஶ்ரித்ய த்ரயோவிஂஶதிருத்தமாஃ| கதிதாபுருஷீயேऽஸ்மிந்நிர்ணீதாஸ்தத்த்வதர்ஶிநா||௧௫௬||

Adhikarana puShpikA · Śloka 1

இத்யக்நிவேஶகதே தந்த்ரே சரகப்ரதிஸஂஸ்கதே ஶாரீரஸ்தாநே கதிதாபுருஷீயஂ ஶாரீரஂ நாம ப்ரதமோऽத்யாயஃ||௧||