Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతః ఖుడ్డికాం గర్భావక్రాంతిం శారీరం వ్యాఖ్యాస్యామః||1|| ఇతి హ స్మాహ భగవానాత్రేయః||2||
View original
अथातः खुड्डिकां गर्भावक्रान्तिं शारीरं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
3. khuḍḍikāgarbhāvakrāntiśārīram
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
పురుషస్యానుపహతరేతసః స్త్రియాశ్చాప్రదుష్టయోనిశోణితగర్భాశయాయా యదా భవతి సంసర్గః ఋతుకాలే, యదా చానయోస్తథాయుక్తే సంసర్గే శుక్రశోణితసంసర్గమంతర్గర్భాశయగతం జీవోఽవక్రామతి సత్త్వసంప్రయోగాత్తదా గర్భోఽభినిర్వతేతే, స సాత్మ్యరసోపయోగాదరోగోఽభివర్ధతే సమ్యగుపచారైశ్చోపచర్యమాణః, తతః ప్రాప్తకాలః సర్వేంద్రియోపపన్నః పరిపూర్ణశరీరో బలవర్ణసత్త్వసంహననసంపదుపేతః సుఖేన జాయతే సముదయాదేషాం భావానాం- మాతృజశ్చాయం గర్భః పితృజశ్చాత్మజశ్చ సాత్మ్యజశ్చ రసజశ్చ, అస్తి చ ఖలు సత్త్వమౌపపాదుకమితి హోవాచ భగవానాత్రేయః||3||
View original
पुरुषस्यानुपहतरेतसः स्त्रियाश्चाप्रदुष्टयोनिशोणितगर्भाशयाया यदा भवति संसर्गः ऋतुकाले, यदा चानयोस्तथायुक्ते संसर्गे शुक्रशोणितसंसर्गमन्तर्गर्भाशयगतं जीवोऽवक्रामति सत्त्वसम्प्रयोगात्तदा गर्भोऽभिनिर्वतेते, स सात्म्यरसोपयोगादरोगोऽभिवर्धते सम्यगुपचारैश्चोपचर्यमाणः, ततः प्राप्तकालः सर्वेन्द्रियोपपन्नः परिपूर्णशरीरो बलवर्णसत्त्वसंहननसम्पदुपेतः सुखेन जायते समुदयादेषां भावानां- मातृजश्चायं गर्भः पितृजश्चात्मजश्च सात्म्यजश्च रसजश्च, अस्ति च खलु सत्त्वमौपपादुकमिति होवाच भगवानात्रेयः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4 (1)) · Śloka 4
నేతి భరద్వాజః, కిం కారణం- న హి మాతా న పితా నాత్మా న సాత్మ్యం న పానాశనభక్ష్యలేహ్యోపయోగా గర్భం జనయంతి, న చ పరలోకాదేత్య గర్భం సత్త్వమవక్రామతి (1)|4|
View original
नेति भरद्वाजः, किं कारणं- न हि माता न पिता नात्मा न सात्म्यं न पानाशनभक्ष्यलेह्योपयोगा गर्भं जनयन्ति, न च परलोकादेत्य गर्भं सत्त्वमवक्रामति (१)|४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (4 (2)) · Śloka 4
యది హి మాతాపితరౌ గర్భం జనయేతాం, భూయస్యః స్త్రియః పుమాంసశ్చ భూయాంసః పుత్రకామాః, తే సర్వే పుత్రజన్మాభిసంధాయ మైథునధర్మమాపద్యమానాః పుత్రానేవ జనయేయుర్దుహితౄర్వా దుహితృకామాః, న తు కాశ్చిత్ స్త్రియః కేచిద్వా పురుషా నిరపత్యాః స్యురపత్యకామా వా పరిదేవేరన్ (2)|4|
View original
यदि हि मातापितरौ गर्भं जनयेतां, भूयस्यः स्त्रियः पुमांसश्च भूयांसः पुत्रकामाः, ते सर्वे पुत्रजन्माभिसन्धाय मैथुनधर्ममापद्यमानाः पुत्रानेव जनयेयुर्दुहितॄर्वा दुहितृकामाः, न तु काश्चित् स्त्रियः केचिद्वा पुरुषा निरपत्याः स्युरपत्यकामा वा परिदेवेरन् (२)|४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (4 (3)) · Śloka 4
న చాత్మాఽఽత్మానం జనయతి| యది హ్యాత్మాఽఽత్మానం జనయేజ్జాతో వా జనయేదాత్మానమజాతో వా, తచ్చోభయథాఽప్యయుక్తం| న హి జాతో జనయతి సత్త్వాత్, న చాజాతో జనయత్యసత్త్వాత్, తస్మాదుభయథాఽప్యనుపపత్తిః| తిష్ఠతు తావదేతత్| యద్యయమాత్మాఽఽత్మానం శక్తో జనయితుం స్యాత్, న త్వేనమిష్టాస్వేవ కథం యోనిషు జనయేద్వశినమప్రతిహతగతిం కామరూపిణం తేజోబలజవవర్ణసత్త్వసంహననసముదితమజరమరుజమమరం; ఏవంవిధం హ్యాత్మాఽఽత్మానమిచ్ఛత్యతో వా భూయః (3)|4|
View original
न चात्माऽऽत्मानं जनयति| यदि ह्यात्माऽऽत्मानं जनयेज्जातो वा जनयेदात्मानमजातो वा, तच्चोभयथाऽप्ययुक्तम्| न हि जातो जनयति सत्त्वात्, न चाजातो जनयत्यसत्त्वात्, तस्मादुभयथाऽप्यनुपपत्तिः| तिष्ठतु तावदेतत्| यद्ययमात्माऽऽत्मानं शक्तो जनयितुं स्यात्, न त्वेनमिष्टास्वेव कथं योनिषु जनयेद्वशिनमप्रतिहतगतिं कामरूपिणं तेजोबलजववर्णसत्त्वसंहननसमुदितमजरमरुजममरम्; एवंविधं ह्यात्माऽऽत्मानमिच्छत्यतो वा भूयः (३)|४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (4 (4)) · Śloka 4
అసాత్మ్యజశ్చాయం గర్భః| యది హి సాత్మ్యజఃస్యాత్, తర్హి సాత్మ్యసేవినామేవైకాంతేన ప్రజా స్యాత్, అసాత్మ్యసేవినశ్చ నిఖిలేనానపత్యాః స్యుః, తచ్చోభయముభయత్రైవ దృశ్యతే (4)|4|
View original
असात्म्यजश्चायं गर्भः| यदि हि सात्म्यजःस्यात्, तर्हि सात्म्यसेविनामेवैकान्तेन प्रजा स्यात्, असात्म्यसेविनश्च निखिलेनानपत्याः स्युः, तच्चोभयमुभयत्रैव दृश्यते (४)|४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (4 (5)) · Śloka 4
అరసజశ్చాయం గర్భః| యది హి రసజః స్యాత్, న కేచిత్ స్త్రీపురుషేష్వనపత్యాః స్యుః, న హి కశ్చిదస్త్యేషాం యో రసాన్నోపయుంక్తే; శ్రేష్ఠరసోపయోగినాం చేద్గర్భా జాయంత ఇత్యభిప్రేతమితి, ఏవం సత్యాజౌరభ్రమార్గమాయూరగోక్షీరదధిఘృతమధుతైలసైంధవేక్షురసముద్గశాలిభృతానామేవైకాంతేన ప్రజా స్యాత్, శ్యామాకవరకోద్దాలకకోరదూషకకందమూలభక్షాశ్చ నిఖిలేనానపత్యాః స్యుః, తచ్చోభయముభయత్ర దృశ్యతే (5)|4|
View original
अरसजश्चायं गर्भः| यदि हि रसजः स्यात्, न केचित् स्त्रीपुरुषेष्वनपत्याः स्युः, न हि कश्चिदस्त्येषां यो रसान्नोपयुङ्क्ते; श्रेष्ठरसोपयोगिनां चेद्गर्भा जायन्त इत्यभिप्रेतमिति, एवं सत्याजौरभ्रमार्गमायूरगोक्षीरदधिघृतमधुतैलसैन्धवेक्षुरसमुद्गशालिभृतानामेवैकान्तेन प्रजा स्यात्, श्यामाकवरकोद्दालककोरदूषककन्दमूलभक्षाश्च निखिलेनानपत्याः स्युः, तच्चोभयमुभयत्र दृश्यते (५)|४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (4) · Śloka 4
న ఖల్వపి పరలోకాదేత్య సత్త్వం గర్భమవక్రామతి; యది హ్యేనమవక్రామేత్, నాస్య కించిత్ పౌర్వదేహికం స్యాదవిదితమశ్రుతమదృష్టం వా, స చ తచ్చ న కించిదపి స్మరతి (6)||4|| తస్మాదేతద్బ్రూమహే- అమాతృజశ్చాయం గర్భోఽపితృజశ్చానాత్మజశ్చాసాత్మ్యజశ్చారసజశ్చ, న చాస్తి సత్త్వమౌపపాదుకమితి (హోవాచ భరద్వాజః )||4||
View original
न खल्वपि परलोकादेत्य सत्त्वं गर्भमवक्रामति; यदि ह्येनमवक्रामेत्, नास्य किञ्चित् पौर्वदेहिकं स्यादविदितमश्रुतमदृष्टं वा, स च तच्च न किञ्चिदपि स्मरति (६)||४|| तस्मादेतद्ब्रूमहे- अमातृजश्चायं गर्भोऽपितृजश्चानात्मजश्चासात्म्यजश्चारसजश्च, न चास्ति सत्त्वमौपपादुकमिति (होवाच भरद्वाजः )||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (5) · Śloka 5
నేతి భగవానాత్రేయః, సర్వేభ్య ఏభ్యో భావేభ్యః సముదితేభ్యో గర్భోఽభినిర్వర్తతే||5||
View original
नेति भगवानात्रेयः, सर्वेभ्य एभ्यो भावेभ्यः समुदितेभ्यो गर्भोऽभिनिर्वर्तते||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (6) · Śloka 6
మాతృజశ్చాయం గర్భః| న హి మాతుర్వినా గర్భోత్పత్తిః స్యాత్, న చ జన్మ జరాయుజానాం| యాని ఖల్వస్య గర్భస్య మాతృజాని, యాని చాస్య మాతృతః సంభవతః సంభవంతి, తాన్యనువ్యాఖ్యాస్యామః; తద్యథా- త్వక్చ లోహితం చ మాంసం చ మేదశ్చ నాభిశ్చ హృదయం చ క్లోమ చ యకృచ్చ ప్లీహా చ వృక్కౌ చ బస్తిశ్చ పురీషాధానం చామాశయశ్చ పక్వాశయశ్చోత్తరగుదం చాధరగుదం చ క్షుద్రాంత్రం చ స్థూలాంత్రం చ వాపా చ వపావహనం చేతి (మాతృజాని)||6||
View original
मातृजश्चायं गर्भः| न हि मातुर्विना गर्भोत्पत्तिः स्यात्, न च जन्म जरायुजानाम्| यानि खल्वस्य गर्भस्य मातृजानि, यानि चास्य मातृतः सम्भवतः सम्भवन्ति, तान्यनुव्याख्यास्यामः; तद्यथा- त्वक्च लोहितं च मांसं च मेदश्च नाभिश्च हृदयं च क्लोम च यकृच्च प्लीहा च वृक्कौ च बस्तिश्च पुरीषाधानं चामाशयश्च पक्वाशयश्चोत्तरगुदं चाधरगुदं च क्षुद्रान्त्रं च स्थूलान्त्रं च वापा च वपावहनं चेति (मातृजानि)||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (7) · Śloka 7
పితృజశ్చాయం గర్భః| నహి పితురృతే గర్భోత్పత్తిః స్యాత్, న చ జన్మ జరాయుజానాం| యాని ఖల్వస్య గర్భస్య పితృజాని, యాని చాస్య పితృతః సంభవతః సంభవంతి, తాన్యనువ్యాఖ్యాస్యామః; తద్యథా- కేశశ్మశ్రునఖలోమదంతాస్థిసిరాస్నాయుధమన్యః శుక్రం చేతి (పితృజాని)||7||
View original
पितृजश्चायं गर्भः| नहि पितुरृते गर्भोत्पत्तिः स्यात्, न च जन्म जरायुजानाम्| यानि खल्वस्य गर्भस्य पितृजानि, यानि चास्य पितृतः सम्भवतः सम्भवन्ति, तान्यनुव्याख्यास्यामः; तद्यथा- केशश्मश्रुनखलोमदन्तास्थिसिरास्नायुधमन्यः शुक्रं चेति (पितृजानि)||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (8) · Śloka 8
ఆత్మజశ్చాయం గర్భః| గర్భాత్మా హ్యంతరాత్మా యః, తం ‘జీవ’ ఇత్యాచక్షతే శాశ్వతమరుజమజరమమరమక్షయమభేద్యమచ్ఛేద్యమలోడ్యం విశ్వరూపం విశ్వకర్మాణమవ్యక్తమనాదిమనిధనమక్షరమపి| స గర్భాశయమనుప్రవిశ్య శుక్రశోణితాభ్యాం సంయోగమేత్య గర్భత్వేన జనయత్యాత్మనాఽఽత్మానం, ఆత్మసంజ్ఞా హి గర్భే| తస్య పునరాత్మనో జన్మానాదిత్వాన్నోపపద్యతే, తస్మాన్న జాత ఏవాయమజాతం గర్భం జనయతి, అజాతో హ్యయమజాతం గర్భం జనయతి; స చైవ గర్భః కాలాంతరేణ బాలయువస్థవిరభావాన్ ప్రాప్నోతి, స యస్యాం యస్యామవస్థాయాం వర్తతే తస్యాం తస్యాం జాతో భవతి, యా త్వస్య పురస్కృతాతస్యాం జనిష్యమాణశ్చ, తస్మాత్ స ఏవ జాతశ్చాజాతశ్చ యుగపద్భవతి; యస్మింశ్చైతదుభయం సంభవతి జాతత్వం జనిష్యమాణత్వం చ స జాతో జన్యతే, స చైవానాగతేష్వవస్థాంతరేష్వజాతో జన్యయత్యాత్మనాఽఽత్మానం| సతో హ్యవస్థాంతరగమనమాత్రమేవ హి జన్మ చోచ్యతే తత్ర తత్ర వయసి తస్యాం తస్యామవస్థాయాం; యథా- సతామేవ శుక్రశోణితజీవానాం ప్రాక్ సంయోగాద్గర్భత్వం న భవతి, తచ్చ సంయోగాద్భవతి; యథా- సతస్తస్యైవ పురుషస్య ప్రాగపత్యాత్ పితృత్వం న భవతి, తచ్చాపత్యాద్భవతి; తథా సతస్తస్యైవ గర్భస్య తస్యాం తస్యామవస్థాయాం జాతత్వమజాతత్వం చోచ్యతే||8||
View original
आत्मजश्चायं गर्भः| गर्भात्मा ह्यन्तरात्मा यः, तं ‘जीव’ इत्याचक्षते शाश्वतमरुजमजरममरमक्षयमभेद्यमच्छेद्यमलोड्यं विश्वरूपं विश्वकर्माणमव्यक्तमनादिमनिधनमक्षरमपि| स गर्भाशयमनुप्रविश्य शुक्रशोणिताभ्यां संयोगमेत्य गर्भत्वेन जनयत्यात्मनाऽऽत्मानम्, आत्मसञ्ज्ञा हि गर्भे| तस्य पुनरात्मनो जन्मानादित्वान्नोपपद्यते, तस्मान्न जात एवायमजातं गर्भं जनयति, अजातो ह्ययमजातं गर्भं जनयति; स चैव गर्भः कालान्तरेण बालयुवस्थविरभावान् प्राप्नोति, स यस्यां यस्यामवस्थायां वर्तते तस्यां तस्यां जातो भवति, या त्वस्य पुरस्कृतातस्यां जनिष्यमाणश्च, तस्मात् स एव जातश्चाजातश्च युगपद्भवति; यस्मिंश्चैतदुभयं सम्भवति जातत्वं जनिष्यमाणत्वं च स जातो जन्यते, स चैवानागतेष्ववस्थान्तरेष्वजातो जन्ययत्यात्मनाऽऽत्मानम्| सतो ह्यवस्थान्तरगमनमात्रमेव हि जन्म चोच्यते तत्र तत्र वयसि तस्यां तस्यामवस्थायां; यथा- सतामेव शुक्रशोणितजीवानां प्राक् संयोगाद्गर्भत्वं न भवति, तच्च संयोगाद्भवति; यथा- सतस्तस्यैव पुरुषस्य प्रागपत्यात् पितृत्वं न भवति, तच्चापत्याद्भवति; तथा सतस्तस्यैव गर्भस्य तस्यां तस्यामवस्थायां जातत्वमजातत्वं चोच्यते||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (9) · Śloka 9
న ఖలు గర్భస్య న చ మాతుర్న పితుర్న చాత్మనః సర్వభావేషు యథేష్టకారిత్వమస్తి; తే కించిత్ స్వవశాత్ కుర్వంతి, కించిత్ కర్మవశాత్, క్వచిచ్చైషాం కరణశక్తిర్భవతి, క్వచిన్న భవతి| యత్ర సత్త్వాదికరణసంపత్తత్ర యథాబలమేవ యథేష్టకారిత్వం, అతోఽన్యథా విపర్యయః| న చ కరణదోషాదకరణమాత్మాసంభవతి గర్భజననే, దృష్టం చేష్టా యోనిరైశ్వర్యం మోక్షశ్చాత్మవిద్భిరాత్మాయత్తం| నహ్యన్యః సుఖదుఃఖయోః కర్తా| న చాన్యతో గర్భో జాయతే జాయమానః, నాంకురోత్పత్తిరబీజాత్||9||
View original
न खलु गर्भस्य न च मातुर्न पितुर्न चात्मनः सर्वभावेषु यथेष्टकारित्वमस्ति; ते किञ्चित् स्ववशात् कुर्वन्ति, किञ्चित् कर्मवशात्, क्वचिच्चैषां करणशक्तिर्भवति, क्वचिन्न भवति| यत्र सत्त्वादिकरणसम्पत्तत्र यथाबलमेव यथेष्टकारित्वम्, अतोऽन्यथा विपर्ययः| न च करणदोषादकरणमात्मासम्भवति गर्भजनने, दृष्टं चेष्टा योनिरैश्वर्यं मोक्षश्चात्मविद्भिरात्मायत्तम्| नह्यन्यः सुखदुःखयोः कर्ता| न चान्यतो गर्भो जायते जायमानः, नाङ्कुरोत्पत्तिरबीजात्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (10) · Śloka 10
యాని తు ఖల్వస్య గర్భస్యాత్మజాని, యాని చాస్యాత్మతః సంభవతః సంభవంతి, తాన్యనువ్యాఖ్యాస్యామః తద్యథా- తాసు తాసు యోనిషూత్పత్తిరాయురాత్మజ్ఞానం మన ఇంద్రియాణి ప్రాణాపానౌ ప్రేరణం ధారణమాకృతిస్వరవర్ణవిశేషాః సుఖదుఃఖే ఇచ్ఛాద్వేషౌ చేతనా ధృతిర్బుద్ధిః స్మృతిరహంకారః ప్రయత్నశ్చేతి (ఆత్మజాని)||10||
View original
यानि तु खल्वस्य गर्भस्यात्मजानि, यानि चास्यात्मतः सम्भवतः सम्भवन्ति, तान्यनुव्याख्यास्यामः तद्यथा- तासु तासु योनिषूत्पत्तिरायुरात्मज्ञानं मन इन्द्रियाणि प्राणापानौ प्रेरणं धारणमाकृतिस्वरवर्णविशेषाः सुखदुःखे इच्छाद्वेषौ चेतना धृतिर्बुद्धिः स्मृतिरहङ्कारः प्रयत्नश्चेति (आत्मजानि)||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (11) · Śloka 11
సాత్మ్యజశ్చాయం గర్భః| నహ్యసాత్మ్యసేవిత్వమంతరేణ స్త్రీపురుషయోర్వంధ్యత్వమస్తి, గర్భేషు వాఽప్యనిష్టో భావః| యావత్ ఖల్వసాత్మ్యసేవినాం స్త్రీపురుషాణాం త్రయో దోషాః ప్రకుపితాః శరీరముపసర్పంతో న శుక్రశోణితగర్భాశయోపఘాతాయోపపద్యంతే, తావత్ సమర్థా గర్భజననాయ భవంతి| సాత్మ్యసేవినాం పునః స్త్రీపురుషాణామనుపహతశుక్రశోణితగర్భాశయానామృతకాలే సన్నిపతితానాం జీవస్యానవక్రమణాద్గర్భా న ప్రాదుర్భవంతి| నహి కేవలం సాత్మ్యజ ఏవాయం గర్భః, సముదయోఽత్ర కారణముచ్యతే| యాని ఖల్వస్య గర్భస్య సాత్మ్యజాని, యాని చాస్య సాత్మ్యతః సంభవతః సంభవంతి, తాన్యనువ్యాఖ్యాస్యామః; తద్యథా- ఆరోగ్యమనాలస్యమలోలుపత్వమింద్రియప్రసాదః స్వరవర్ణబీజసంపత్ ప్రహర్షభూయస్త్వం చేతి (సాత్మ్యజాని)||11||
View original
सात्म्यजश्चायं गर्भः| नह्यसात्म्यसेवित्वमन्तरेण स्त्रीपुरुषयोर्वन्ध्यत्वमस्ति, गर्भेषु वाऽप्यनिष्टो भावः| यावत् खल्वसात्म्यसेविनां स्त्रीपुरुषाणां त्रयो दोषाः प्रकुपिताः शरीरमुपसर्पन्तो न शुक्रशोणितगर्भाशयोपघातायोपपद्यन्ते, तावत् समर्था गर्भजननाय भवन्ति| सात्म्यसेविनां पुनः स्त्रीपुरुषाणामनुपहतशुक्रशोणितगर्भाशयानामृतकाले सन्निपतितानां जीवस्यानवक्रमणाद्गर्भा न प्रादुर्भवन्ति| नहि केवलं सात्म्यज एवायं गर्भः, समुदयोऽत्र कारणमुच्यते| यानि खल्वस्य गर्भस्य सात्म्यजानि, यानि चास्य सात्म्यतः सम्भवतः सम्भवन्ति, तान्यनुव्याख्यास्यामः; तद्यथा- आरोग्यमनालस्यमलोलुपत्वमिन्द्रियप्रसादः स्वरवर्णबीजसम्पत् प्रहर्षभूयस्त्वं चेति (सात्म्यजानि)||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (12) · Śloka 12
రసజశ్చాయం గర్భః| న హి రసాదృతే మాతుః ప్రాణయాత్రాఽపి స్యాత్, కిం పునర్గర్భజన్మ| న చైవాసమ్యగుపయుజ్యమానా రసా గర్భమభినిర్వర్తయంతి, న చ కేవలం సమ్యగుపయోగాదేవ రసానాం గర్భాభినిర్వృత్తిర్భవతి, సముదాయోఽప్యత్ర కారణముచ్యతే| యాని తు ఖల్వస్య గర్భస్య రసజాని, యాని చాస్య రసతః సంభవతః సంభవంతి, తాన్యనువ్యాఖ్యాస్యామః; తద్యథా- శరీరస్యాభినిర్వృత్తిరభివృద్ధిః ప్రాణానుబంధస్తృప్తిః పుష్టిరుత్సాహశ్చేతి (రసజాని)||12||
View original
रसजश्चायं गर्भः| न हि रसादृते मातुः प्राणयात्राऽपि स्यात्, किं पुनर्गर्भजन्म| न चैवासम्यगुपयुज्यमाना रसा गर्भमभिनिर्वर्तयन्ति, न च केवलं सम्यगुपयोगादेव रसानां गर्भाभिनिर्वृत्तिर्भवति, समुदायोऽप्यत्र कारणमुच्यते| यानि तु खल्वस्य गर्भस्य रसजानि, यानि चास्य रसतः सम्भवतः सम्भवन्ति, तान्यनुव्याख्यास्यामः; तद्यथा- शरीरस्याभिनिर्वृत्तिरभिवृद्धिः प्राणानुबन्धस्तृप्तिः पुष्टिरुत्साहश्चेति (रसजानि)||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (13) · Śloka 13
అస్తి ఖలు సత్త్వమౌపపాదుకం; యజ్జీవం స్పృక్శరీరేణాభిసంబధ్నాతి, యస్మిన్నపగమనపురస్కృతే శీలమస్య వ్యావర్తతే, భక్తిర్విపర్యస్యతే, సర్వేంద్రియాణ్యుపతప్యంతే, బలం హీయతే, వ్యాధయ ఆప్యాయ్యంతే, యస్మాద్ధీనః ప్రాణాంజహాతి, యదింద్రియాణామభిగ్రాహకం చ ‘మన’ ఇత్యభిధీయతే; తత్త్రివిధమాఖ్యాయతే- శుద్ధం, రాజసం, తామసమితి| యేనాస్య ఖలు మనో భూయిష్ఠం, తేన ద్వితీయాయామాజాతౌ సంప్రయోగో భవతి; యదా తు తేనైవ శుద్ధేన సంయుజ్యతే, తదా జాతేరతిక్రాంతాయా అపి స్మరతి| స్మార్తం హి జ్ఞానమాత్మనస్తస్యైవ మనసోఽనుబంధాదనువర్తతే, యస్యానువృత్తిం పురస్కృత్య పురుషో ‘జాతిస్మర’ ఇత్యుచ్యతే| యాని ఖల్వస్య గర్భస్య సత్త్వజాని, యాన్యస్య సత్త్వతః సంభవతః సంభవంతి, తాన్యనువ్యాఖ్యాస్యామః; తద్యథా- భక్తిః శీలం శౌచం ద్వేషః స్మృతిర్మోహస్త్యాగో మాత్సర్యం శౌర్యం భయం క్రోధస్తంద్రోత్సాహస్తైక్ష్ణ్యం మార్దవం గాంభీర్యమనవస్థితత్వమిత్యేవమాదయశ్చాన్యే, తే సత్త్వవికారా యానుత్తరకాలం సత్త్వభేదమధికృత్యోపదేక్ష్యామః| నానావిధాని ఖలు సత్త్వాని, తాని సర్వాణ్యేకపురుషే భవంతి, న చ భవంత్యేకకాలం, ఏకం తు ప్రాయోవృత్త్యాఽఽహ ||13||
View original
अस्ति खलु सत्त्वमौपपादुकं; यज्जीवं स्पृक्शरीरेणाभिसम्बध्नाति, यस्मिन्नपगमनपुरस्कृते शीलमस्य व्यावर्तते, भक्तिर्विपर्यस्यते, सर्वेन्द्रियाण्युपतप्यन्ते, बलं हीयते, व्याधय आप्याय्यन्ते, यस्माद्धीनः प्राणाञ्जहाति, यदिन्द्रियाणामभिग्राहकं च ‘मन’ इत्यभिधीयते; तत्त्रिविधमाख्यायते- शुद्धं, राजसं, तामसमिति| येनास्य खलु मनो भूयिष्ठं, तेन द्वितीयायामाजातौ सम्प्रयोगो भवति; यदा तु तेनैव शुद्धेन संयुज्यते, तदा जातेरतिक्रान्ताया अपि स्मरति| स्मार्तं हि ज्ञानमात्मनस्तस्यैव मनसोऽनुबन्धादनुवर्तते, यस्यानुवृत्तिं पुरस्कृत्य पुरुषो ‘जातिस्मर’ इत्युच्यते| यानि खल्वस्य गर्भस्य सत्त्वजानि, यान्यस्य सत्त्वतः सम्भवतः सम्भवन्ति, तान्यनुव्याख्यास्यामः; तद्यथा- भक्तिः शीलं शौचं द्वेषः स्मृतिर्मोहस्त्यागो मात्सर्यं शौर्यं भयं क्रोधस्तन्द्रोत्साहस्तैक्ष्ण्यं मार्दवं गाम्भीर्यमनवस्थितत्वमित्येवमादयश्चान्ये, ते सत्त्वविकारा यानुत्तरकालं सत्त्वभेदमधिकृत्योपदेक्ष्यामः| नानाविधानि खलु सत्त्वानि, तानि सर्वाण्येकपुरुषे भवन्ति, न च भवन्त्येककालम्, एकं तु प्रायोवृत्त्याऽऽह ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (14) · Śloka 14
ఏవమయం నానావిధానామేషాం గర్భకరాణాం భావానాం సముదాయాదభినిర్వర్తతే గర్భః; యథా- కూటాగారం నానాద్రవ్యసముదాయాత్, యథా వా- రథో నానారథాంగసముదాయాత్; తస్మాదేతదవోచామ- మాతృజశ్చాయం గర్భః, పితృజశ్చ, ఆత్మజశ్చ, సాత్మ్యజశ్చ, రసజశ్చ, అస్తి చ సత్త్వమౌపపాదుకమితి (హోవాచ భగవానాత్రేయః)||14||
View original
एवमयं नानाविधानामेषां गर्भकराणां भावानां समुदायादभिनिर्वर्तते गर्भः; यथा- कूटागारं नानाद्रव्यसमुदायात्, यथा वा- रथो नानारथाङ्गसमुदायात्; तस्मादेतदवोचाम- मातृजश्चायं गर्भः, पितृजश्च, आत्मजश्च, सात्म्यजश्च, रसजश्च, अस्ति च सत्त्वमौपपादुकमिति (होवाच भगवानात्रेयः)||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (15) · Śloka 15
భరద్వాజ ఉవాచ- యద్యయమేషాం నానావిధానాం గర్భకరాణాం భావానాం సముదాయాదభినిర్వర్తతే గర్భః కథమయం సంధీయతే, యది చాపి సంధీయతే కస్మాత్ సముదాయప్రభవః సన్ గర్భో మనుష్యవిగ్రహేణ జాయతే, మనుష్యశ్చ మనుష్యప్రభవ ఉచ్యతే; తత్ర చేదిష్టమేతద్యస్మాన్మనుష్యో మనుష్యప్రభవస్తస్మాదేవ మనుష్యవిగ్రహేణ జాయతే, యథా- గౌర్గోప్రభవః, యథా- చాశ్వోఽశ్వప్రభవ ఇతి; ఏవం సతి యదుక్తమగ్రే సముదయాత్మక ఇతి తదయుక్తం| యది చ మనుష్యో మనుష్యప్రభవః, కస్మాజ్జడాంధకుబ్జమూకవామనమిమ్మినవ్యంగోన్మత్తకుష్ఠికిలాసిభ్యో జాతాః పితృసదృశరూపా న భవంతి| అథాత్రాపి బుద్ధిరేవం స్యాత్- స్వేనైవాయమాత్మా చక్షుషా రూపాణి వేత్తి, శ్రోత్రేణ శబ్దాన్, ఘ్రాణేన గంధాన్, రసనేన రసాన్, స్పర్శనేన స్పర్శాన్, బుద్ధ్యా బోద్ధవ్యమిత్యనేన హేతునా న జడాదిభ్యో జాతాః పితృసదృశా భవంతి| అత్రాపి ప్రతిజ్ఞాహానిదోషః స్యాత్, ఏవముక్తే హ్యాత్మా సత్స్వింద్రియేషు జ్ఞః స్యాదసత్స్వజ్ఞః; యత్ర చైతదుభయం సంభవతి జ్ఞత్వమజ్ఞత్వం చ, సవికారశ్చాత్మా | యది చ దర్శనాదిభిరాత్మా విషయాన్ వేత్తి, నిరింద్రియో దర్శనాదివిరహాదజ్ఞః స్యాత్, అజ్ఞత్వాదకారణం, అకారణత్వాచ్చ నాత్మేతి వాగ్వస్తుమాత్రమేతద్వచనమనర్థం స్యాదితి (హోవాచ భరద్వాజః)||15||
View original
भरद्वाज उवाच- यद्ययमेषां नानाविधानां गर्भकराणां भावानां समुदायादभिनिर्वर्तते गर्भः कथमयं सन्धीयते, यदि चापि सन्धीयते कस्मात् समुदायप्रभवः सन् गर्भो मनुष्यविग्रहेण जायते, मनुष्यश्च मनुष्यप्रभव उच्यते; तत्र चेदिष्टमेतद्यस्मान्मनुष्यो मनुष्यप्रभवस्तस्मादेव मनुष्यविग्रहेण जायते, यथा- गौर्गोप्रभवः, यथा- चाश्वोऽश्वप्रभव इति; एवं सति यदुक्तमग्रे समुदयात्मक इति तदयुक्तम्| यदि च मनुष्यो मनुष्यप्रभवः, कस्माज्जडान्धकुब्जमूकवामनमिम्मिनव्यङ्गोन्मत्तकुष्ठिकिलासिभ्यो जाताः पितृसदृशरूपा न भवन्ति| अथात्रापि बुद्धिरेवं स्यात्- स्वेनैवायमात्मा चक्षुषा रूपाणि वेत्ति, श्रोत्रेण शब्दान्, घ्राणेन गन्धान्, रसनेन रसान्, स्पर्शनेन स्पर्शान्, बुद्ध्या बोद्धव्यमित्यनेन हेतुना न जडादिभ्यो जाताः पितृसदृशा भवन्ति| अत्रापि प्रतिज्ञाहानिदोषः स्यात्, एवमुक्ते ह्यात्मा सत्स्विन्द्रियेषु ज्ञः स्यादसत्स्वज्ञः; यत्र चैतदुभयं सम्भवति ज्ञत्वमज्ञत्वं च, सविकारश्चात्मा | यदि च दर्शनादिभिरात्मा विषयान् वेत्ति, निरिन्द्रियो दर्शनादिविरहादज्ञः स्यात्, अज्ञत्वादकारणम्, अकारणत्वाच्च नात्मेति वाग्वस्तुमात्रमेतद्वचनमनर्थं स्यादिति (होवाच भरद्वाजः)||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (16) · Śloka 16
ఆత్రేయ ఉవాచ- పురస్తాదేతత్ ప్రతిజ్ఞాతం- సత్త్వం జీవం స్పృక్శరీరేణాభిసంబధ్నాతీతి| యస్మాత్తు సముదాయప్రభవః సన్ స గర్భో మనుష్యవిగ్రహేణ జాయతే, మనుష్యో మనుష్యప్రభవ ఇత్యుచ్యతే, తద్వక్ష్యామః- భూతానాం చతుర్విధా యోనిర్భవతి- జరాయ్వండస్వేదోద్భిదః| తాసాం ఖలు చతసృణామపి యోనీనామేకైకా యోనిరపరిసంఖ్యేయభేదా భవతి, భూతానామాకృతివిశేషాపరిసంఖ్యేయత్వాత్| తత్ర జరాయుజానామండజానాం చ ప్రాణినామేతే గర్భకరా భావా యాం యాం యోనిమాపద్యంతే, తస్యాం తస్యాం యోనౌ తథాతథారూపా భవంతి; యథా- కనకరజతతామ్రత్రపుసీసకాన్యాసిచ్యమానాని తేషు తేషు మధూచ్ఛిష్టవిగ్రహేషు, తాని యదా మనుష్యబింబమాపద్యంతే తదా మనుష్యవిగ్రహేణ జాయంతే, తస్మాత్ సముదాయప్రభావః సన్ గర్భో మనుష్యవిగ్రహేణ జాయతే; మనుష్యశ్చ మనుష్యప్రభవ ఉచ్యతే, తద్యోనిత్వాత్||16||
View original
आत्रेय उवाच- पुरस्तादेतत् प्रतिज्ञातं- सत्त्वं जीवं स्पृक्शरीरेणाभिसम्बध्नातीति| यस्मात्तु समुदायप्रभवः सन् स गर्भो मनुष्यविग्रहेण जायते, मनुष्यो मनुष्यप्रभव इत्युच्यते, तद्वक्ष्यामः- भूतानां चतुर्विधा योनिर्भवति- जराय्वण्डस्वेदोद्भिदः| तासां खलु चतसृणामपि योनीनामेकैका योनिरपरिसङ्ख्येयभेदा भवति, भूतानामाकृतिविशेषापरिसङ्ख्येयत्वात्| तत्र जरायुजानामण्डजानां च प्राणिनामेते गर्भकरा भावा यां यां योनिमापद्यन्ते, तस्यां तस्यां योनौ तथातथारूपा भवन्ति; यथा- कनकरजतताम्रत्रपुसीसकान्यासिच्यमानानि तेषु तेषु मधूच्छिष्टविग्रहेषु, तानि यदा मनुष्यबिम्बमापद्यन्ते तदा मनुष्यविग्रहेण जायन्ते, तस्मात् समुदायप्रभावः सन् गर्भो मनुष्यविग्रहेण जायते; मनुष्यश्च मनुष्यप्रभव उच्यते, तद्योनित्वात्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (17) · Śloka 17
యచ్చోక్తం- యది చ మనుష్యో మనుష్యప్రభవః, కస్మాన్న జడాదిభ్యో జాతాః పితృసదృశరూపా భవంతీతి; తత్రోచ్యతే- యస్య యస్య హ్యంగావయవస్య బీజే బీజ భాగ ఉపతప్తో భవతి, తస్య తస్యాంగావయవస్య వికృతిరుపజాయతే, నోపజాయతే చానుపతాపాత్; తస్మాదుభయోపపత్తిరప్యత్ర| సర్వస్య చాత్మజానీంద్రియాణి, తేషాం భావాభావహేతుర్దైవం; తస్మాన్నైకాంతతో జడాదిభ్యో జాతాః పితృసదృశరూపా భవంతి||17||
View original
यच्चोक्तं- यदि च मनुष्यो मनुष्यप्रभवः, कस्मान्न जडादिभ्यो जाताः पितृसदृशरूपा भवन्तीति; तत्रोच्यते- यस्य यस्य ह्यङ्गावयवस्य बीजे बीज भाग उपतप्तो भवति, तस्य तस्याङ्गावयवस्य विकृतिरुपजायते, नोपजायते चानुपतापात्; तस्मादुभयोपपत्तिरप्यत्र| सर्वस्य चात्मजानीन्द्रियाणि, तेषां भावाभावहेतुर्दैवं; तस्मान्नैकान्ततो जडादिभ्यो जाताः पितृसदृशरूपा भवन्ति||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (18) · Śloka 18
న చాత్మా సత్స్వింద్రియేషు జ్ఞః, అసత్సు వా భవత్యజ్ఞః; న హ్యసత్త్వః కదాచిదాత్మా, సత్త్వవిశేషాచ్చోపలభ్యతే జ్ఞానవిశేష ఇతి||18||
View original
न चात्मा सत्स्विन्द्रियेषु ज्ञः, असत्सु वा भवत्यज्ञः; न ह्यसत्त्वः कदाचिदात्मा, सत्त्वविशेषाच्चोपलभ्यते ज्ञानविशेष इति||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (19) · Śloka 20
భవంతి చాత్ర- న కర్తురింద్రియాభావాత్ కార్యజ్ఞానం ప్రవర్తతే| యా క్రియా వర్తతే భావైః సా వినా తైర్న వర్తతే||19|| జానన్నపి మృదోఽభావాత్ కుంభకృన్న ప్రవర్తతే|20|
View original
भवन्ति चात्र- न कर्तुरिन्द्रियाभावात् कार्यज्ञानं प्रवर्तते| या क्रिया वर्तते भावैः सा विना तैर्न वर्तते||१९|| जानन्नपि मृदोऽभावात् कुम्भकृन्न प्रवर्तते|२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (20-21) · Śloka 22
శ్రూయతాం చేదమధ్యాత్మమాత్మజ్ఞానబలం మహత్||20|| ఇంద్రియాణి చ సంక్షిప్య మనః సంక్షిప్య చంచలం| ప్రవిశ్యాధ్యాత్మమాత్మజ్ఞః స్వే జ్ఞానే పర్యవస్థితః||21|| సర్వత్రావహితజ్ఞానః సర్వభావాన్ పరీక్షతే|22|
View original
श्रूयतां चेदमध्यात्ममात्मज्ञानबलं महत्||२०|| इन्द्रियाणि च सङ्क्षिप्य मनः सङ्क्षिप्य चञ्चलम्| प्रविश्याध्यात्ममात्मज्ञः स्वे ज्ञाने पर्यवस्थितः||२१|| सर्वत्रावहितज्ञानः सर्वभावान् परीक्षते|२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (22-24) · Śloka 24
గృహ్ణీష్వ చే(వే)దమపరం భరద్వాజ వినిర్ణయం||22|| నివృత్తేంద్రియవాక్చేష్టః సుప్తః స్వప్నగతో యదా| విషయాన్ సుఖదుఃఖే చ వేత్తి నాజ్ఞోఽప్యతః స్మృతః||23|| నాత్మజ్ఞానాదృతే చైకం జ్ఞానం కించిత్ ప్రవర్తతే| న హ్యేకో వర్తతే భావో వర్తతే నాప్యహేతుకః||24||
View original
गृह्णीष्व चे(वे)दमपरं भरद्वाज विनिर्णयम्||२२|| निवृत्तेन्द्रियवाक्चेष्टः सुप्तः स्वप्नगतो यदा| विषयान् सुखदुःखे च वेत्ति नाज्ञोऽप्यतः स्मृतः||२३|| नात्मज्ञानादृते चैकं ज्ञानं किञ्चित् प्रवर्तते| न ह्येको वर्तते भावो वर्तते नाप्यहेतुकः||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (25) · Śloka 25
తస్మాజ్జ్ఞః ప్రకృతిశ్చాత్మా ద్రష్టా కారణమేవ చ| సర్వమేతద్భరద్వాజ నిర్ణీతం జహి సంశయం||25||
View original
तस्माज्ज्ञः प्रकृतिश्चात्मा द्रष्टा कारणमेव च| सर्वमेतद्भरद्वाज निर्णीतं जहि संशयम्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (26-27) · Śloka 27
తత్ర శ్లోకౌ- హేతుర్గర్భస్య నిర్వృత్తౌ వృద్ధౌ జన్మని చైవ యః| పునర్వసుమతిర్యా చ భరద్వాజమతిశ్చ యా||26|| ప్రతిజ్ఞాప్రతిషేధశ్చ విశదశ్చాత్మనిర్ణయః| గర్భావక్రాంతిముద్దిశ్య ఖుడ్డీకాం తత్ప్రకాశితం||27||
View original
तत्र श्लोकौ- हेतुर्गर्भस्य निर्वृत्तौ वृद्धौ जन्मनि चैव यः| पुनर्वसुमतिर्या च भरद्वाजमतिश्च या||२६|| प्रतिज्ञाप्रतिषेधश्च विशदश्चात्मनिर्णयः| गर्भावक्रान्तिमुद्दिश्य खुड्डीकां तत्प्रकाशितम्||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 3
ఇత్యగ్నివేశకృతే తంత్రే చరకప్రతిసంస్కృతే శారీరస్థానే ఖుడ్డీకాగర్భావక్రాంతిశారీరం నామ తృతీయోఽధ్యాయః||3||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते शारीरस्थाने खुड्डीकागर्भावक्रान्तिशारीरं नाम तृतीयोऽध्यायः||३||
🔊 Audio coming soon