Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತಃ ಖುಡ್ಡಿಕಾಂ ಗರ್ಭಾವಕ್ರಾನ್ತಿಂ ಶಾರೀರಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ||೧|| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ||೨||
View original
अथातः खुड्डिकां गर्भावक्रान्तिं शारीरं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
3. khuḍḍikāgarbhāvakrāntiśārīram
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ಪುರುಷಸ್ಯಾನುಪಹತರೇತಸಃ ಸ್ತ್ರಿಯಾಶ್ಚಾಪ್ರದುಷ್ಟಯೋನಿಶೋಣಿತಗರ್ಭಾಶಯಾಯಾ ಯದಾ ಭವತಿ ಸಂಸರ್ಗಃ ಋತುಕಾಲೇ, ಯದಾ ಚಾನಯೋಸ್ತಥಾಯುಕ್ತೇ ಸಂಸರ್ಗೇ ಶುಕ್ರಶೋಣಿತಸಂಸರ್ಗಮನ್ತರ್ಗರ್ಭಾಶಯಗತಂ ಜೀವೋಽವಕ್ರಾಮತಿ ಸತ್ತ್ವಸಮ್ಪ್ರಯೋಗಾತ್ತದಾ ಗರ್ಭೋಽಭಿನಿರ್ವತೇತೇ, ಸ ಸಾತ್ಮ್ಯರಸೋಪಯೋಗಾದರೋಗೋಽಭಿವರ್ಧತೇ ಸಮ್ಯಗುಪಚಾರೈಶ್ಚೋಪಚರ್ಯಮಾಣಃ, ತತಃ ಪ್ರಾಪ್ತಕಾಲಃ ಸರ್ವೇನ್ದ್ರಿಯೋಪಪನ್ನಃ ಪರಿಪೂರ್ಣಶರೀರೋ ಬಲವರ್ಣಸತ್ತ್ವಸಂಹನನಸಮ್ಪದುಪೇತಃ ಸುಖೇನ ಜಾಯತೇ ಸಮುದಯಾದೇಷಾಂ ಭಾವಾನಾಂ- ಮಾತೃಜಶ್ಚಾಯಂ ಗರ್ಭಃ ಪಿತೃಜಶ್ಚಾತ್ಮಜಶ್ಚ ಸಾತ್ಮ್ಯಜಶ್ಚ ರಸಜಶ್ಚ, ಅಸ್ತಿ ಚ ಖಲು ಸತ್ತ್ವಮೌಪಪಾದುಕಮಿತಿ ಹೋವಾಚ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ||೩||
View original
पुरुषस्यानुपहतरेतसः स्त्रियाश्चाप्रदुष्टयोनिशोणितगर्भाशयाया यदा भवति संसर्गः ऋतुकाले, यदा चानयोस्तथायुक्ते संसर्गे शुक्रशोणितसंसर्गमन्तर्गर्भाशयगतं जीवोऽवक्रामति सत्त्वसम्प्रयोगात्तदा गर्भोऽभिनिर्वतेते, स सात्म्यरसोपयोगादरोगोऽभिवर्धते सम्यगुपचारैश्चोपचर्यमाणः, ततः प्राप्तकालः सर्वेन्द्रियोपपन्नः परिपूर्णशरीरो बलवर्णसत्त्वसंहननसम्पदुपेतः सुखेन जायते समुदयादेषां भावानां- मातृजश्चायं गर्भः पितृजश्चात्मजश्च सात्म्यजश्च रसजश्च, अस्ति च खलु सत्त्वमौपपादुकमिति होवाच भगवानात्रेयः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4 (1)) · Śloka 4
ನೇತಿ ಭರದ್ವಾಜಃ, ಕಿಂ ಕಾರಣಂ- ನ ಹಿ ಮಾತಾ ನ ಪಿತಾ ನಾತ್ಮಾ ನ ಸಾತ್ಮ್ಯಂ ನ ಪಾನಾಶನಭಕ್ಷ್ಯಲೇಹ್ಯೋಪಯೋಗಾ ಗರ್ಭಂ ಜನಯನ್ತಿ, ನ ಚ ಪರಲೋಕಾದೇತ್ಯ ಗರ್ಭಂ ಸತ್ತ್ವಮವಕ್ರಾಮತಿ (೧)|೪|
View original
नेति भरद्वाजः, किं कारणं- न हि माता न पिता नात्मा न सात्म्यं न पानाशनभक्ष्यलेह्योपयोगा गर्भं जनयन्ति, न च परलोकादेत्य गर्भं सत्त्वमवक्रामति (१)|४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (4 (2)) · Śloka 4
ಯದಿ ಹಿ ಮಾತಾಪಿತರೌ ಗರ್ಭಂ ಜನಯೇತಾಂ, ಭೂಯಸ್ಯಃ ಸ್ತ್ರಿಯಃ ಪುಮಾಂಸಶ್ಚ ಭೂಯಾಂಸಃ ಪುತ್ರಕಾಮಾಃ, ತೇ ಸರ್ವೇ ಪುತ್ರಜನ್ಮಾಭಿಸನ್ಧಾಯ ಮೈಥುನಧರ್ಮಮಾಪದ್ಯಮಾನಾಃ ಪುತ್ರಾನೇವ ಜನಯೇಯುರ್ದುಹಿತೄರ್ವಾ ದುಹಿತೃಕಾಮಾಃ, ನ ತು ಕಾಶ್ಚಿತ್ ಸ್ತ್ರಿಯಃ ಕೇಚಿದ್ವಾ ಪುರುಷಾ ನಿರಪತ್ಯಾಃ ಸ್ಯುರಪತ್ಯಕಾಮಾ ವಾ ಪರಿದೇವೇರನ್ (೨)|೪|
View original
यदि हि मातापितरौ गर्भं जनयेतां, भूयस्यः स्त्रियः पुमांसश्च भूयांसः पुत्रकामाः, ते सर्वे पुत्रजन्माभिसन्धाय मैथुनधर्ममापद्यमानाः पुत्रानेव जनयेयुर्दुहितॄर्वा दुहितृकामाः, न तु काश्चित् स्त्रियः केचिद्वा पुरुषा निरपत्याः स्युरपत्यकामा वा परिदेवेरन् (२)|४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (4 (3)) · Śloka 4
ನ ಚಾತ್ಮಾಽಽತ್ಮಾನಂ ಜನಯತಿ| ಯದಿ ಹ್ಯಾತ್ಮಾಽಽತ್ಮಾನಂ ಜನಯೇಜ್ಜಾತೋ ವಾ ಜನಯೇದಾತ್ಮಾನಮಜಾತೋ ವಾ, ತಚ್ಚೋಭಯಥಾಽಪ್ಯಯುಕ್ತಮ್| ನ ಹಿ ಜಾತೋ ಜನಯತಿ ಸತ್ತ್ವಾತ್, ನ ಚಾಜಾತೋ ಜನಯತ್ಯಸತ್ತ್ವಾತ್, ತಸ್ಮಾದುಭಯಥಾಽಪ್ಯನುಪಪತ್ತಿಃ| ತಿಷ್ಠತು ತಾವದೇತತ್| ಯದ್ಯಯಮಾತ್ಮಾಽಽತ್ಮಾನಂ ಶಕ್ತೋ ಜನಯಿತುಂ ಸ್ಯಾತ್, ನ ತ್ವೇನಮಿಷ್ಟಾಸ್ವೇವ ಕಥಂ ಯೋನಿಷು ಜನಯೇದ್ವಶಿನಮಪ್ರತಿಹತಗತಿಂ ಕಾಮರೂಪಿಣಂ ತೇಜೋಬಲಜವವರ್ಣಸತ್ತ್ವಸಂಹನನಸಮುದಿತಮಜರಮರುಜಮಮರಮ್; ಏವಂವಿಧಂ ಹ್ಯಾತ್ಮಾಽಽತ್ಮಾನಮಿಚ್ಛತ್ಯತೋ ವಾ ಭೂಯಃ (೩)|೪|
View original
न चात्माऽऽत्मानं जनयति| यदि ह्यात्माऽऽत्मानं जनयेज्जातो वा जनयेदात्मानमजातो वा, तच्चोभयथाऽप्ययुक्तम्| न हि जातो जनयति सत्त्वात्, न चाजातो जनयत्यसत्त्वात्, तस्मादुभयथाऽप्यनुपपत्तिः| तिष्ठतु तावदेतत्| यद्ययमात्माऽऽत्मानं शक्तो जनयितुं स्यात्, न त्वेनमिष्टास्वेव कथं योनिषु जनयेद्वशिनमप्रतिहतगतिं कामरूपिणं तेजोबलजववर्णसत्त्वसंहननसमुदितमजरमरुजममरम्; एवंविधं ह्यात्माऽऽत्मानमिच्छत्यतो वा भूयः (३)|४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (4 (4)) · Śloka 4
ಅಸಾತ್ಮ್ಯಜಶ್ಚಾಯಂ ಗರ್ಭಃ| ಯದಿ ಹಿ ಸಾತ್ಮ್ಯಜಃಸ್ಯಾತ್, ತರ್ಹಿ ಸಾತ್ಮ್ಯಸೇವಿನಾಮೇವೈಕಾನ್ತೇನ ಪ್ರಜಾ ಸ್ಯಾತ್, ಅಸಾತ್ಮ್ಯಸೇವಿನಶ್ಚ ನಿಖಿಲೇನಾನಪತ್ಯಾಃ ಸ್ಯುಃ, ತಚ್ಚೋಭಯಮುಭಯತ್ರೈವ ದೃಶ್ಯತೇ (೪)|೪|
View original
असात्म्यजश्चायं गर्भः| यदि हि सात्म्यजःस्यात्, तर्हि सात्म्यसेविनामेवैकान्तेन प्रजा स्यात्, असात्म्यसेविनश्च निखिलेनानपत्याः स्युः, तच्चोभयमुभयत्रैव दृश्यते (४)|४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (4 (5)) · Śloka 4
ಅರಸಜಶ್ಚಾಯಂ ಗರ್ಭಃ| ಯದಿ ಹಿ ರಸಜಃ ಸ್ಯಾತ್, ನ ಕೇಚಿತ್ ಸ್ತ್ರೀಪುರುಷೇಷ್ವನಪತ್ಯಾಃ ಸ್ಯುಃ, ನ ಹಿ ಕಶ್ಚಿದಸ್ತ್ಯೇಷಾಂ ಯೋ ರಸಾನ್ನೋಪಯುಙ್ಕ್ತೇ; ಶ್ರೇಷ್ಠರಸೋಪಯೋಗಿನಾಂ ಚೇದ್ಗರ್ಭಾ ಜಾಯನ್ತ ಇತ್ಯಭಿಪ್ರೇತಮಿತಿ, ಏವಂ ಸತ್ಯಾಜೌರಭ್ರಮಾರ್ಗಮಾಯೂರಗೋಕ್ಷೀರದಧಿಘೃತಮಧುತೈಲಸೈನ್ಧವೇಕ್ಷುರಸಮುದ್ಗಶಾಲಿಭೃತಾನಾಮೇವೈಕಾನ್ತೇನ ಪ್ರಜಾ ಸ್ಯಾತ್, ಶ್ಯಾಮಾಕವರಕೋದ್ದಾಲಕಕೋರದೂಷಕಕನ್ದಮೂಲಭಕ್ಷಾಶ್ಚ ನಿಖಿಲೇನಾನಪತ್ಯಾಃ ಸ್ಯುಃ, ತಚ್ಚೋಭಯಮುಭಯತ್ರ ದೃಶ್ಯತೇ (೫)|೪|
View original
अरसजश्चायं गर्भः| यदि हि रसजः स्यात्, न केचित् स्त्रीपुरुषेष्वनपत्याः स्युः, न हि कश्चिदस्त्येषां यो रसान्नोपयुङ्क्ते; श्रेष्ठरसोपयोगिनां चेद्गर्भा जायन्त इत्यभिप्रेतमिति, एवं सत्याजौरभ्रमार्गमायूरगोक्षीरदधिघृतमधुतैलसैन्धवेक्षुरसमुद्गशालिभृतानामेवैकान्तेन प्रजा स्यात्, श्यामाकवरकोद्दालककोरदूषककन्दमूलभक्षाश्च निखिलेनानपत्याः स्युः, तच्चोभयमुभयत्र दृश्यते (५)|४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (4) · Śloka 4
ನ ಖಲ್ವಪಿ ಪರಲೋಕಾದೇತ್ಯ ಸತ್ತ್ವಂ ಗರ್ಭಮವಕ್ರಾಮತಿ; ಯದಿ ಹ್ಯೇನಮವಕ್ರಾಮೇತ್, ನಾಸ್ಯ ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಪೌರ್ವದೇಹಿಕಂ ಸ್ಯಾದವಿದಿತಮಶ್ರುತಮದೃಷ್ಟಂ ವಾ, ಸ ಚ ತಚ್ಚ ನ ಕಿಞ್ಚಿದಪಿ ಸ್ಮರತಿ (೬)||೪|| ತಸ್ಮಾದೇತದ್ಬ್ರೂಮಹೇ- ಅಮಾತೃಜಶ್ಚಾಯಂ ಗರ್ಭೋಽಪಿತೃಜಶ್ಚಾನಾತ್ಮಜಶ್ಚಾಸಾತ್ಮ್ಯಜಶ್ಚಾರಸಜಶ್ಚ, ನ ಚಾಸ್ತಿ ಸತ್ತ್ವಮೌಪಪಾದುಕಮಿತಿ (ಹೋವಾಚ ಭರದ್ವಾಜಃ )||೪||
View original
न खल्वपि परलोकादेत्य सत्त्वं गर्भमवक्रामति; यदि ह्येनमवक्रामेत्, नास्य किञ्चित् पौर्वदेहिकं स्यादविदितमश्रुतमदृष्टं वा, स च तच्च न किञ्चिदपि स्मरति (६)||४|| तस्मादेतद्ब्रूमहे- अमातृजश्चायं गर्भोऽपितृजश्चानात्मजश्चासात्म्यजश्चारसजश्च, न चास्ति सत्त्वमौपपादुकमिति (होवाच भरद्वाजः )||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (5) · Śloka 5
ನೇತಿ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ, ಸರ್ವೇಭ್ಯ ಏಭ್ಯೋ ಭಾವೇಭ್ಯಃ ಸಮುದಿತೇಭ್ಯೋ ಗರ್ಭೋಽಭಿನಿರ್ವರ್ತತೇ||೫||
View original
नेति भगवानात्रेयः, सर्वेभ्य एभ्यो भावेभ्यः समुदितेभ्यो गर्भोऽभिनिर्वर्तते||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (6) · Śloka 6
ಮಾತೃಜಶ್ಚಾಯಂ ಗರ್ಭಃ| ನ ಹಿ ಮಾತುರ್ವಿನಾ ಗರ್ಭೋತ್ಪತ್ತಿಃ ಸ್ಯಾತ್, ನ ಚ ಜನ್ಮ ಜರಾಯುಜಾನಾಮ್| ಯಾನಿ ಖಲ್ವಸ್ಯ ಗರ್ಭಸ್ಯ ಮಾತೃಜಾನಿ, ಯಾನಿ ಚಾಸ್ಯ ಮಾತೃತಃ ಸಮ್ಭವತಃ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ, ತಾನ್ಯನುವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ; ತದ್ಯಥಾ- ತ್ವಕ್ಚ ಲೋಹಿತಂ ಚ ಮಾಂಸಂ ಚ ಮೇದಶ್ಚ ನಾಭಿಶ್ಚ ಹೃದಯಂ ಚ ಕ್ಲೋಮ ಚ ಯಕೃಚ್ಚ ಪ್ಲೀಹಾ ಚ ವೃಕ್ಕೌ ಚ ಬಸ್ತಿಶ್ಚ ಪುರೀಷಾಧಾನಂ ಚಾಮಾಶಯಶ್ಚ ಪಕ್ವಾಶಯಶ್ಚೋತ್ತರಗುದಂ ಚಾಧರಗುದಂ ಚ ಕ್ಷುದ್ರಾನ್ತ್ರಂ ಚ ಸ್ಥೂಲಾನ್ತ್ರಂ ಚ ವಾಪಾ ಚ ವಪಾವಹನಂ ಚೇತಿ (ಮಾತೃಜಾನಿ)||೬||
View original
मातृजश्चायं गर्भः| न हि मातुर्विना गर्भोत्पत्तिः स्यात्, न च जन्म जरायुजानाम्| यानि खल्वस्य गर्भस्य मातृजानि, यानि चास्य मातृतः सम्भवतः सम्भवन्ति, तान्यनुव्याख्यास्यामः; तद्यथा- त्वक्च लोहितं च मांसं च मेदश्च नाभिश्च हृदयं च क्लोम च यकृच्च प्लीहा च वृक्कौ च बस्तिश्च पुरीषाधानं चामाशयश्च पक्वाशयश्चोत्तरगुदं चाधरगुदं च क्षुद्रान्त्रं च स्थूलान्त्रं च वापा च वपावहनं चेति (मातृजानि)||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (7) · Śloka 7
ಪಿತೃಜಶ್ಚಾಯಂ ಗರ್ಭಃ| ನಹಿ ಪಿತುರೃತೇ ಗರ್ಭೋತ್ಪತ್ತಿಃ ಸ್ಯಾತ್, ನ ಚ ಜನ್ಮ ಜರಾಯುಜಾನಾಮ್| ಯಾನಿ ಖಲ್ವಸ್ಯ ಗರ್ಭಸ್ಯ ಪಿತೃಜಾನಿ, ಯಾನಿ ಚಾಸ್ಯ ಪಿತೃತಃ ಸಮ್ಭವತಃ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ, ತಾನ್ಯನುವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ; ತದ್ಯಥಾ- ಕೇಶಶ್ಮಶ್ರುನಖಲೋಮದನ್ತಾಸ್ಥಿಸಿರಾಸ್ನಾಯುಧಮನ್ಯಃ ಶುಕ್ರಂ ಚೇತಿ (ಪಿತೃಜಾನಿ)||೭||
View original
पितृजश्चायं गर्भः| नहि पितुरृते गर्भोत्पत्तिः स्यात्, न च जन्म जरायुजानाम्| यानि खल्वस्य गर्भस्य पितृजानि, यानि चास्य पितृतः सम्भवतः सम्भवन्ति, तान्यनुव्याख्यास्यामः; तद्यथा- केशश्मश्रुनखलोमदन्तास्थिसिरास्नायुधमन्यः शुक्रं चेति (पितृजानि)||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (8) · Śloka 8
ಆತ್ಮಜಶ್ಚಾಯಂ ಗರ್ಭಃ| ಗರ್ಭಾತ್ಮಾ ಹ್ಯನ್ತರಾತ್ಮಾ ಯಃ, ತಂ ‘ಜೀವ’ ಇತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ ಶಾಶ್ವತಮರುಜಮಜರಮಮರಮಕ್ಷಯಮಭೇದ್ಯಮಚ್ಛೇದ್ಯಮಲೋಡ್ಯಂ ವಿಶ್ವರೂಪಂ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾಣಮವ್ಯಕ್ತಮನಾದಿಮನಿಧನಮಕ್ಷರಮಪಿ| ಸ ಗರ್ಭಾಶಯಮನುಪ್ರವಿಶ್ಯ ಶುಕ್ರಶೋಣಿತಾಭ್ಯಾಂ ಸಂಯೋಗಮೇತ್ಯ ಗರ್ಭತ್ವೇನ ಜನಯತ್ಯಾತ್ಮನಾಽಽತ್ಮಾನಮ್, ಆತ್ಮಸಞ್ಜ್ಞಾ ಹಿ ಗರ್ಭೇ| ತಸ್ಯ ಪುನರಾತ್ಮನೋ ಜನ್ಮಾನಾದಿತ್ವಾನ್ನೋಪಪದ್ಯತೇ, ತಸ್ಮಾನ್ನ ಜಾತ ಏವಾಯಮಜಾತಂ ಗರ್ಭಂ ಜನಯತಿ, ಅಜಾತೋ ಹ್ಯಯಮಜಾತಂ ಗರ್ಭಂ ಜನಯತಿ; ಸ ಚೈವ ಗರ್ಭಃ ಕಾಲಾನ್ತರೇಣ ಬಾಲಯುವಸ್ಥವಿರಭಾವಾನ್ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ, ಸ ಯಸ್ಯಾಂ ಯಸ್ಯಾಮವಸ್ಥಾಯಾಂ ವರ್ತತೇ ತಸ್ಯಾಂ ತಸ್ಯಾಂ ಜಾತೋ ಭವತಿ, ಯಾ ತ್ವಸ್ಯ ಪುರಸ್ಕೃತಾತಸ್ಯಾಂ ಜನಿಷ್ಯಮಾಣಶ್ಚ, ತಸ್ಮಾತ್ ಸ ಏವ ಜಾತಶ್ಚಾಜಾತಶ್ಚ ಯುಗಪದ್ಭವತಿ; ಯಸ್ಮಿಂಶ್ಚೈತದುಭಯಂ ಸಮ್ಭವತಿ ಜಾತತ್ವಂ ಜನಿಷ್ಯಮಾಣತ್ವಂ ಚ ಸ ಜಾತೋ ಜನ್ಯತೇ, ಸ ಚೈವಾನಾಗತೇಷ್ವವಸ್ಥಾನ್ತರೇಷ್ವಜಾತೋ ಜನ್ಯಯತ್ಯಾತ್ಮನಾಽಽತ್ಮಾನಮ್| ಸತೋ ಹ್ಯವಸ್ಥಾನ್ತರಗಮನಮಾತ್ರಮೇವ ಹಿ ಜನ್ಮ ಚೋಚ್ಯತೇ ತತ್ರ ತತ್ರ ವಯಸಿ ತಸ್ಯಾಂ ತಸ್ಯಾಮವಸ್ಥಾಯಾಂ; ಯಥಾ- ಸತಾಮೇವ ಶುಕ್ರಶೋಣಿತಜೀವಾನಾಂ ಪ್ರಾಕ್ ಸಂಯೋಗಾದ್ಗರ್ಭತ್ವಂ ನ ಭವತಿ, ತಚ್ಚ ಸಂಯೋಗಾದ್ಭವತಿ; ಯಥಾ- ಸತಸ್ತಸ್ಯೈವ ಪುರುಷಸ್ಯ ಪ್ರಾಗಪತ್ಯಾತ್ ಪಿತೃತ್ವಂ ನ ಭವತಿ, ತಚ್ಚಾಪತ್ಯಾದ್ಭವತಿ; ತಥಾ ಸತಸ್ತಸ್ಯೈವ ಗರ್ಭಸ್ಯ ತಸ್ಯಾಂ ತಸ್ಯಾಮವಸ್ಥಾಯಾಂ ಜಾತತ್ವಮಜಾತತ್ವಂ ಚೋಚ್ಯತೇ||೮||
View original
आत्मजश्चायं गर्भः| गर्भात्मा ह्यन्तरात्मा यः, तं ‘जीव’ इत्याचक्षते शाश्वतमरुजमजरममरमक्षयमभेद्यमच्छेद्यमलोड्यं विश्वरूपं विश्वकर्माणमव्यक्तमनादिमनिधनमक्षरमपि| स गर्भाशयमनुप्रविश्य शुक्रशोणिताभ्यां संयोगमेत्य गर्भत्वेन जनयत्यात्मनाऽऽत्मानम्, आत्मसञ्ज्ञा हि गर्भे| तस्य पुनरात्मनो जन्मानादित्वान्नोपपद्यते, तस्मान्न जात एवायमजातं गर्भं जनयति, अजातो ह्ययमजातं गर्भं जनयति; स चैव गर्भः कालान्तरेण बालयुवस्थविरभावान् प्राप्नोति, स यस्यां यस्यामवस्थायां वर्तते तस्यां तस्यां जातो भवति, या त्वस्य पुरस्कृतातस्यां जनिष्यमाणश्च, तस्मात् स एव जातश्चाजातश्च युगपद्भवति; यस्मिंश्चैतदुभयं सम्भवति जातत्वं जनिष्यमाणत्वं च स जातो जन्यते, स चैवानागतेष्ववस्थान्तरेष्वजातो जन्ययत्यात्मनाऽऽत्मानम्| सतो ह्यवस्थान्तरगमनमात्रमेव हि जन्म चोच्यते तत्र तत्र वयसि तस्यां तस्यामवस्थायां; यथा- सतामेव शुक्रशोणितजीवानां प्राक् संयोगाद्गर्भत्वं न भवति, तच्च संयोगाद्भवति; यथा- सतस्तस्यैव पुरुषस्य प्रागपत्यात् पितृत्वं न भवति, तच्चापत्याद्भवति; तथा सतस्तस्यैव गर्भस्य तस्यां तस्यामवस्थायां जातत्वमजातत्वं चोच्यते||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (9) · Śloka 9
ನ ಖಲು ಗರ್ಭಸ್ಯ ನ ಚ ಮಾತುರ್ನ ಪಿತುರ್ನ ಚಾತ್ಮನಃ ಸರ್ವಭಾವೇಷು ಯಥೇಷ್ಟಕಾರಿತ್ವಮಸ್ತಿ; ತೇ ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಸ್ವವಶಾತ್ ಕುರ್ವನ್ತಿ, ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಕರ್ಮವಶಾತ್, ಕ್ವಚಿಚ್ಚೈಷಾಂ ಕರಣಶಕ್ತಿರ್ಭವತಿ, ಕ್ವಚಿನ್ನ ಭವತಿ| ಯತ್ರ ಸತ್ತ್ವಾದಿಕರಣಸಮ್ಪತ್ತತ್ರ ಯಥಾಬಲಮೇವ ಯಥೇಷ್ಟಕಾರಿತ್ವಮ್, ಅತೋಽನ್ಯಥಾ ವಿಪರ್ಯಯಃ| ನ ಚ ಕರಣದೋಷಾದಕರಣಮಾತ್ಮಾಸಮ್ಭವತಿ ಗರ್ಭಜನನೇ, ದೃಷ್ಟಂ ಚೇಷ್ಟಾ ಯೋನಿರೈಶ್ವರ್ಯಂ ಮೋಕ್ಷಶ್ಚಾತ್ಮವಿದ್ಭಿರಾತ್ಮಾಯತ್ತಮ್| ನಹ್ಯನ್ಯಃ ಸುಖದುಃಖಯೋಃ ಕರ್ತಾ| ನ ಚಾನ್ಯತೋ ಗರ್ಭೋ ಜಾಯತೇ ಜಾಯಮಾನಃ, ನಾಙ್ಕುರೋತ್ಪತ್ತಿರಬೀಜಾತ್||೯||
View original
न खलु गर्भस्य न च मातुर्न पितुर्न चात्मनः सर्वभावेषु यथेष्टकारित्वमस्ति; ते किञ्चित् स्ववशात् कुर्वन्ति, किञ्चित् कर्मवशात्, क्वचिच्चैषां करणशक्तिर्भवति, क्वचिन्न भवति| यत्र सत्त्वादिकरणसम्पत्तत्र यथाबलमेव यथेष्टकारित्वम्, अतोऽन्यथा विपर्ययः| न च करणदोषादकरणमात्मासम्भवति गर्भजनने, दृष्टं चेष्टा योनिरैश्वर्यं मोक्षश्चात्मविद्भिरात्मायत्तम्| नह्यन्यः सुखदुःखयोः कर्ता| न चान्यतो गर्भो जायते जायमानः, नाङ्कुरोत्पत्तिरबीजात्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (10) · Śloka 10
ಯಾನಿ ತು ಖಲ್ವಸ್ಯ ಗರ್ಭಸ್ಯಾತ್ಮಜಾನಿ, ಯಾನಿ ಚಾಸ್ಯಾತ್ಮತಃ ಸಮ್ಭವತಃ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ, ತಾನ್ಯನುವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ತದ್ಯಥಾ- ತಾಸು ತಾಸು ಯೋನಿಷೂತ್ಪತ್ತಿರಾಯುರಾತ್ಮಜ್ಞಾನಂ ಮನ ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಪ್ರಾಣಾಪಾನೌ ಪ್ರೇರಣಂ ಧಾರಣಮಾಕೃತಿಸ್ವರವರ್ಣವಿಶೇಷಾಃ ಸುಖದುಃಖೇ ಇಚ್ಛಾದ್ವೇಷೌ ಚೇತನಾ ಧೃತಿರ್ಬುದ್ಧಿಃ ಸ್ಮೃತಿರಹಙ್ಕಾರಃ ಪ್ರಯತ್ನಶ್ಚೇತಿ (ಆತ್ಮಜಾನಿ)||೧೦||
View original
यानि तु खल्वस्य गर्भस्यात्मजानि, यानि चास्यात्मतः सम्भवतः सम्भवन्ति, तान्यनुव्याख्यास्यामः तद्यथा- तासु तासु योनिषूत्पत्तिरायुरात्मज्ञानं मन इन्द्रियाणि प्राणापानौ प्रेरणं धारणमाकृतिस्वरवर्णविशेषाः सुखदुःखे इच्छाद्वेषौ चेतना धृतिर्बुद्धिः स्मृतिरहङ्कारः प्रयत्नश्चेति (आत्मजानि)||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (11) · Śloka 11
ಸಾತ್ಮ್ಯಜಶ್ಚಾಯಂ ಗರ್ಭಃ| ನಹ್ಯಸಾತ್ಮ್ಯಸೇವಿತ್ವಮನ್ತರೇಣ ಸ್ತ್ರೀಪುರುಷಯೋರ್ವನ್ಧ್ಯತ್ವಮಸ್ತಿ, ಗರ್ಭೇಷು ವಾಽಪ್ಯನಿಷ್ಟೋ ಭಾವಃ| ಯಾವತ್ ಖಲ್ವಸಾತ್ಮ್ಯಸೇವಿನಾಂ ಸ್ತ್ರೀಪುರುಷಾಣಾಂ ತ್ರಯೋ ದೋಷಾಃ ಪ್ರಕುಪಿತಾಃ ಶರೀರಮುಪಸರ್ಪನ್ತೋ ನ ಶುಕ್ರಶೋಣಿತಗರ್ಭಾಶಯೋಪಘಾತಾಯೋಪಪದ್ಯನ್ತೇ, ತಾವತ್ ಸಮರ್ಥಾ ಗರ್ಭಜನನಾಯ ಭವನ್ತಿ| ಸಾತ್ಮ್ಯಸೇವಿನಾಂ ಪುನಃ ಸ್ತ್ರೀಪುರುಷಾಣಾಮನುಪಹತಶುಕ್ರಶೋಣಿತಗರ್ಭಾಶಯಾನಾಮೃತಕಾಲೇ ಸನ್ನಿಪತಿತಾನಾಂ ಜೀವಸ್ಯಾನವಕ್ರಮಣಾದ್ಗರ್ಭಾ ನ ಪ್ರಾದುರ್ಭವನ್ತಿ| ನಹಿ ಕೇವಲಂ ಸಾತ್ಮ್ಯಜ ಏವಾಯಂ ಗರ್ಭಃ, ಸಮುದಯೋಽತ್ರ ಕಾರಣಮುಚ್ಯತೇ| ಯಾನಿ ಖಲ್ವಸ್ಯ ಗರ್ಭಸ್ಯ ಸಾತ್ಮ್ಯಜಾನಿ, ಯಾನಿ ಚಾಸ್ಯ ಸಾತ್ಮ್ಯತಃ ಸಮ್ಭವತಃ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ, ತಾನ್ಯನುವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ; ತದ್ಯಥಾ- ಆರೋಗ್ಯಮನಾಲಸ್ಯಮಲೋಲುಪತ್ವಮಿನ್ದ್ರಿಯಪ್ರಸಾದಃ ಸ್ವರವರ್ಣಬೀಜಸಮ್ಪತ್ ಪ್ರಹರ್ಷಭೂಯಸ್ತ್ವಂ ಚೇತಿ (ಸಾತ್ಮ್ಯಜಾನಿ)||೧೧||
View original
सात्म्यजश्चायं गर्भः| नह्यसात्म्यसेवित्वमन्तरेण स्त्रीपुरुषयोर्वन्ध्यत्वमस्ति, गर्भेषु वाऽप्यनिष्टो भावः| यावत् खल्वसात्म्यसेविनां स्त्रीपुरुषाणां त्रयो दोषाः प्रकुपिताः शरीरमुपसर्पन्तो न शुक्रशोणितगर्भाशयोपघातायोपपद्यन्ते, तावत् समर्था गर्भजननाय भवन्ति| सात्म्यसेविनां पुनः स्त्रीपुरुषाणामनुपहतशुक्रशोणितगर्भाशयानामृतकाले सन्निपतितानां जीवस्यानवक्रमणाद्गर्भा न प्रादुर्भवन्ति| नहि केवलं सात्म्यज एवायं गर्भः, समुदयोऽत्र कारणमुच्यते| यानि खल्वस्य गर्भस्य सात्म्यजानि, यानि चास्य सात्म्यतः सम्भवतः सम्भवन्ति, तान्यनुव्याख्यास्यामः; तद्यथा- आरोग्यमनालस्यमलोलुपत्वमिन्द्रियप्रसादः स्वरवर्णबीजसम्पत् प्रहर्षभूयस्त्वं चेति (सात्म्यजानि)||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (12) · Śloka 12
ರಸಜಶ್ಚಾಯಂ ಗರ್ಭಃ| ನ ಹಿ ರಸಾದೃತೇ ಮಾತುಃ ಪ್ರಾಣಯಾತ್ರಾಽಪಿ ಸ್ಯಾತ್, ಕಿಂ ಪುನರ್ಗರ್ಭಜನ್ಮ| ನ ಚೈವಾಸಮ್ಯಗುಪಯುಜ್ಯಮಾನಾ ರಸಾ ಗರ್ಭಮಭಿನಿರ್ವರ್ತಯನ್ತಿ, ನ ಚ ಕೇವಲಂ ಸಮ್ಯಗುಪಯೋಗಾದೇವ ರಸಾನಾಂ ಗರ್ಭಾಭಿನಿರ್ವೃತ್ತಿರ್ಭವತಿ, ಸಮುದಾಯೋಽಪ್ಯತ್ರ ಕಾರಣಮುಚ್ಯತೇ| ಯಾನಿ ತು ಖಲ್ವಸ್ಯ ಗರ್ಭಸ್ಯ ರಸಜಾನಿ, ಯಾನಿ ಚಾಸ್ಯ ರಸತಃ ಸಮ್ಭವತಃ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ, ತಾನ್ಯನುವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ; ತದ್ಯಥಾ- ಶರೀರಸ್ಯಾಭಿನಿರ್ವೃತ್ತಿರಭಿವೃದ್ಧಿಃ ಪ್ರಾಣಾನುಬನ್ಧಸ್ತೃಪ್ತಿಃ ಪುಷ್ಟಿರುತ್ಸಾಹಶ್ಚೇತಿ (ರಸಜಾನಿ)||೧೨||
View original
रसजश्चायं गर्भः| न हि रसादृते मातुः प्राणयात्राऽपि स्यात्, किं पुनर्गर्भजन्म| न चैवासम्यगुपयुज्यमाना रसा गर्भमभिनिर्वर्तयन्ति, न च केवलं सम्यगुपयोगादेव रसानां गर्भाभिनिर्वृत्तिर्भवति, समुदायोऽप्यत्र कारणमुच्यते| यानि तु खल्वस्य गर्भस्य रसजानि, यानि चास्य रसतः सम्भवतः सम्भवन्ति, तान्यनुव्याख्यास्यामः; तद्यथा- शरीरस्याभिनिर्वृत्तिरभिवृद्धिः प्राणानुबन्धस्तृप्तिः पुष्टिरुत्साहश्चेति (रसजानि)||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (13) · Śloka 13
ಅಸ್ತಿ ಖಲು ಸತ್ತ್ವಮೌಪಪಾದುಕಂ; ಯಜ್ಜೀವಂ ಸ್ಪೃಕ್ಶರೀರೇಣಾಭಿಸಮ್ಬಧ್ನಾತಿ, ಯಸ್ಮಿನ್ನಪಗಮನಪುರಸ್ಕೃತೇ ಶೀಲಮಸ್ಯ ವ್ಯಾವರ್ತತೇ, ಭಕ್ತಿರ್ವಿಪರ್ಯಸ್ಯತೇ, ಸರ್ವೇನ್ದ್ರಿಯಾಣ್ಯುಪತಪ್ಯನ್ತೇ, ಬಲಂ ಹೀಯತೇ, ವ್ಯಾಧಯ ಆಪ್ಯಾಯ್ಯನ್ತೇ, ಯಸ್ಮಾದ್ಧೀನಃ ಪ್ರಾಣಾಞ್ಜಹಾತಿ, ಯದಿನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಮಭಿಗ್ರಾಹಕಂ ಚ ‘ಮನ’ ಇತ್ಯಭಿಧೀಯತೇ; ತತ್ತ್ರಿವಿಧಮಾಖ್ಯಾಯತೇ- ಶುದ್ಧಂ, ರಾಜಸಂ, ತಾಮಸಮಿತಿ| ಯೇನಾಸ್ಯ ಖಲು ಮನೋ ಭೂಯಿಷ್ಠಂ, ತೇನ ದ್ವಿತೀಯಾಯಾಮಾಜಾತೌ ಸಮ್ಪ್ರಯೋಗೋ ಭವತಿ; ಯದಾ ತು ತೇನೈವ ಶುದ್ಧೇನ ಸಂಯುಜ್ಯತೇ, ತದಾ ಜಾತೇರತಿಕ್ರಾನ್ತಾಯಾ ಅಪಿ ಸ್ಮರತಿ| ಸ್ಮಾರ್ತಂ ಹಿ ಜ್ಞಾನಮಾತ್ಮನಸ್ತಸ್ಯೈವ ಮನಸೋಽನುಬನ್ಧಾದನುವರ್ತತೇ, ಯಸ್ಯಾನುವೃತ್ತಿಂ ಪುರಸ್ಕೃತ್ಯ ಪುರುಷೋ ‘ಜಾತಿಸ್ಮರ’ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ| ಯಾನಿ ಖಲ್ವಸ್ಯ ಗರ್ಭಸ್ಯ ಸತ್ತ್ವಜಾನಿ, ಯಾನ್ಯಸ್ಯ ಸತ್ತ್ವತಃ ಸಮ್ಭವತಃ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ, ತಾನ್ಯನುವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ; ತದ್ಯಥಾ- ಭಕ್ತಿಃ ಶೀಲಂ ಶೌಚಂ ದ್ವೇಷಃ ಸ್ಮೃತಿರ್ಮೋಹಸ್ತ್ಯಾಗೋ ಮಾತ್ಸರ್ಯಂ ಶೌರ್ಯಂ ಭಯಂ ಕ್ರೋಧಸ್ತನ್ದ್ರೋತ್ಸಾಹಸ್ತೈಕ್ಷ್ಣ್ಯಂ ಮಾರ್ದವಂ ಗಾಮ್ಭೀರ್ಯಮನವಸ್ಥಿತತ್ವಮಿತ್ಯೇವಮಾದಯಶ್ಚಾನ್ಯೇ, ತೇ ಸತ್ತ್ವವಿಕಾರಾ ಯಾನುತ್ತರಕಾಲಂ ಸತ್ತ್ವಭೇದಮಧಿಕೃತ್ಯೋಪದೇಕ್ಷ್ಯಾಮಃ| ನಾನಾವಿಧಾನಿ ಖಲು ಸತ್ತ್ವಾನಿ, ತಾನಿ ಸರ್ವಾಣ್ಯೇಕಪುರುಷೇ ಭವನ್ತಿ, ನ ಚ ಭವನ್ತ್ಯೇಕಕಾಲಮ್, ಏಕಂ ತು ಪ್ರಾಯೋವೃತ್ತ್ಯಾಽಽಹ ||೧೩||
View original
अस्ति खलु सत्त्वमौपपादुकं; यज्जीवं स्पृक्शरीरेणाभिसम्बध्नाति, यस्मिन्नपगमनपुरस्कृते शीलमस्य व्यावर्तते, भक्तिर्विपर्यस्यते, सर्वेन्द्रियाण्युपतप्यन्ते, बलं हीयते, व्याधय आप्याय्यन्ते, यस्माद्धीनः प्राणाञ्जहाति, यदिन्द्रियाणामभिग्राहकं च ‘मन’ इत्यभिधीयते; तत्त्रिविधमाख्यायते- शुद्धं, राजसं, तामसमिति| येनास्य खलु मनो भूयिष्ठं, तेन द्वितीयायामाजातौ सम्प्रयोगो भवति; यदा तु तेनैव शुद्धेन संयुज्यते, तदा जातेरतिक्रान्ताया अपि स्मरति| स्मार्तं हि ज्ञानमात्मनस्तस्यैव मनसोऽनुबन्धादनुवर्तते, यस्यानुवृत्तिं पुरस्कृत्य पुरुषो ‘जातिस्मर’ इत्युच्यते| यानि खल्वस्य गर्भस्य सत्त्वजानि, यान्यस्य सत्त्वतः सम्भवतः सम्भवन्ति, तान्यनुव्याख्यास्यामः; तद्यथा- भक्तिः शीलं शौचं द्वेषः स्मृतिर्मोहस्त्यागो मात्सर्यं शौर्यं भयं क्रोधस्तन्द्रोत्साहस्तैक्ष्ण्यं मार्दवं गाम्भीर्यमनवस्थितत्वमित्येवमादयश्चान्ये, ते सत्त्वविकारा यानुत्तरकालं सत्त्वभेदमधिकृत्योपदेक्ष्यामः| नानाविधानि खलु सत्त्वानि, तानि सर्वाण्येकपुरुषे भवन्ति, न च भवन्त्येककालम्, एकं तु प्रायोवृत्त्याऽऽह ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (14) · Śloka 14
ಏವಮಯಂ ನಾನಾವಿಧಾನಾಮೇಷಾಂ ಗರ್ಭಕರಾಣಾಂ ಭಾವಾನಾಂ ಸಮುದಾಯಾದಭಿನಿರ್ವರ್ತತೇ ಗರ್ಭಃ; ಯಥಾ- ಕೂಟಾಗಾರಂ ನಾನಾದ್ರವ್ಯಸಮುದಾಯಾತ್, ಯಥಾ ವಾ- ರಥೋ ನಾನಾರಥಾಙ್ಗಸಮುದಾಯಾತ್; ತಸ್ಮಾದೇತದವೋಚಾಮ- ಮಾತೃಜಶ್ಚಾಯಂ ಗರ್ಭಃ, ಪಿತೃಜಶ್ಚ, ಆತ್ಮಜಶ್ಚ, ಸಾತ್ಮ್ಯಜಶ್ಚ, ರಸಜಶ್ಚ, ಅಸ್ತಿ ಚ ಸತ್ತ್ವಮೌಪಪಾದುಕಮಿತಿ (ಹೋವಾಚ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ)||೧೪||
View original
एवमयं नानाविधानामेषां गर्भकराणां भावानां समुदायादभिनिर्वर्तते गर्भः; यथा- कूटागारं नानाद्रव्यसमुदायात्, यथा वा- रथो नानारथाङ्गसमुदायात्; तस्मादेतदवोचाम- मातृजश्चायं गर्भः, पितृजश्च, आत्मजश्च, सात्म्यजश्च, रसजश्च, अस्ति च सत्त्वमौपपादुकमिति (होवाच भगवानात्रेयः)||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (15) · Śloka 15
ಭರದ್ವಾಜ ಉವಾಚ- ಯದ್ಯಯಮೇಷಾಂ ನಾನಾವಿಧಾನಾಂ ಗರ್ಭಕರಾಣಾಂ ಭಾವಾನಾಂ ಸಮುದಾಯಾದಭಿನಿರ್ವರ್ತತೇ ಗರ್ಭಃ ಕಥಮಯಂ ಸನ್ಧೀಯತೇ, ಯದಿ ಚಾಪಿ ಸನ್ಧೀಯತೇ ಕಸ್ಮಾತ್ ಸಮುದಾಯಪ್ರಭವಃ ಸನ್ ಗರ್ಭೋ ಮನುಷ್ಯವಿಗ್ರಹೇಣ ಜಾಯತೇ, ಮನುಷ್ಯಶ್ಚ ಮನುಷ್ಯಪ್ರಭವ ಉಚ್ಯತೇ; ತತ್ರ ಚೇದಿಷ್ಟಮೇತದ್ಯಸ್ಮಾನ್ಮನುಷ್ಯೋ ಮನುಷ್ಯಪ್ರಭವಸ್ತಸ್ಮಾದೇವ ಮನುಷ್ಯವಿಗ್ರಹೇಣ ಜಾಯತೇ, ಯಥಾ- ಗೌರ್ಗೋಪ್ರಭವಃ, ಯಥಾ- ಚಾಶ್ವೋಽಶ್ವಪ್ರಭವ ಇತಿ; ಏವಂ ಸತಿ ಯದುಕ್ತಮಗ್ರೇ ಸಮುದಯಾತ್ಮಕ ಇತಿ ತದಯುಕ್ತಮ್| ಯದಿ ಚ ಮನುಷ್ಯೋ ಮನುಷ್ಯಪ್ರಭವಃ, ಕಸ್ಮಾಜ್ಜಡಾನ್ಧಕುಬ್ಜಮೂಕವಾಮನಮಿಮ್ಮಿನವ್ಯಙ್ಗೋನ್ಮತ್ತಕುಷ್ಠಿಕಿಲಾಸಿಭ್ಯೋ ಜಾತಾಃ ಪಿತೃಸದೃಶರೂಪಾ ನ ಭವನ್ತಿ| ಅಥಾತ್ರಾಪಿ ಬುದ್ಧಿರೇವಂ ಸ್ಯಾತ್- ಸ್ವೇನೈವಾಯಮಾತ್ಮಾ ಚಕ್ಷುಷಾ ರೂಪಾಣಿ ವೇತ್ತಿ, ಶ್ರೋತ್ರೇಣ ಶಬ್ದಾನ್, ಘ್ರಾಣೇನ ಗನ್ಧಾನ್, ರಸನೇನ ರಸಾನ್, ಸ್ಪರ್ಶನೇನ ಸ್ಪರ್ಶಾನ್, ಬುದ್ಧ್ಯಾ ಬೋದ್ಧವ್ಯಮಿತ್ಯನೇನ ಹೇತುನಾ ನ ಜಡಾದಿಭ್ಯೋ ಜಾತಾಃ ಪಿತೃಸದೃಶಾ ಭವನ್ತಿ| ಅತ್ರಾಪಿ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾಹಾನಿದೋಷಃ ಸ್ಯಾತ್, ಏವಮುಕ್ತೇ ಹ್ಯಾತ್ಮಾ ಸತ್ಸ್ವಿನ್ದ್ರಿಯೇಷು ಜ್ಞಃ ಸ್ಯಾದಸತ್ಸ್ವಜ್ಞಃ; ಯತ್ರ ಚೈತದುಭಯಂ ಸಮ್ಭವತಿ ಜ್ಞತ್ವಮಜ್ಞತ್ವಂ ಚ, ಸವಿಕಾರಶ್ಚಾತ್ಮಾ | ಯದಿ ಚ ದರ್ಶನಾದಿಭಿರಾತ್ಮಾ ವಿಷಯಾನ್ ವೇತ್ತಿ, ನಿರಿನ್ದ್ರಿಯೋ ದರ್ಶನಾದಿವಿರಹಾದಜ್ಞಃ ಸ್ಯಾತ್, ಅಜ್ಞತ್ವಾದಕಾರಣಮ್, ಅಕಾರಣತ್ವಾಚ್ಚ ನಾತ್ಮೇತಿ ವಾಗ್ವಸ್ತುಮಾತ್ರಮೇತದ್ವಚನಮನರ್ಥಂ ಸ್ಯಾದಿತಿ (ಹೋವಾಚ ಭರದ್ವಾಜಃ)||೧೫||
View original
भरद्वाज उवाच- यद्ययमेषां नानाविधानां गर्भकराणां भावानां समुदायादभिनिर्वर्तते गर्भः कथमयं सन्धीयते, यदि चापि सन्धीयते कस्मात् समुदायप्रभवः सन् गर्भो मनुष्यविग्रहेण जायते, मनुष्यश्च मनुष्यप्रभव उच्यते; तत्र चेदिष्टमेतद्यस्मान्मनुष्यो मनुष्यप्रभवस्तस्मादेव मनुष्यविग्रहेण जायते, यथा- गौर्गोप्रभवः, यथा- चाश्वोऽश्वप्रभव इति; एवं सति यदुक्तमग्रे समुदयात्मक इति तदयुक्तम्| यदि च मनुष्यो मनुष्यप्रभवः, कस्माज्जडान्धकुब्जमूकवामनमिम्मिनव्यङ्गोन्मत्तकुष्ठिकिलासिभ्यो जाताः पितृसदृशरूपा न भवन्ति| अथात्रापि बुद्धिरेवं स्यात्- स्वेनैवायमात्मा चक्षुषा रूपाणि वेत्ति, श्रोत्रेण शब्दान्, घ्राणेन गन्धान्, रसनेन रसान्, स्पर्शनेन स्पर्शान्, बुद्ध्या बोद्धव्यमित्यनेन हेतुना न जडादिभ्यो जाताः पितृसदृशा भवन्ति| अत्रापि प्रतिज्ञाहानिदोषः स्यात्, एवमुक्ते ह्यात्मा सत्स्विन्द्रियेषु ज्ञः स्यादसत्स्वज्ञः; यत्र चैतदुभयं सम्भवति ज्ञत्वमज्ञत्वं च, सविकारश्चात्मा | यदि च दर्शनादिभिरात्मा विषयान् वेत्ति, निरिन्द्रियो दर्शनादिविरहादज्ञः स्यात्, अज्ञत्वादकारणम्, अकारणत्वाच्च नात्मेति वाग्वस्तुमात्रमेतद्वचनमनर्थं स्यादिति (होवाच भरद्वाजः)||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (16) · Śloka 16
ಆತ್ರೇಯ ಉವಾಚ- ಪುರಸ್ತಾದೇತತ್ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾತಂ- ಸತ್ತ್ವಂ ಜೀವಂ ಸ್ಪೃಕ್ಶರೀರೇಣಾಭಿಸಮ್ಬಧ್ನಾತೀತಿ| ಯಸ್ಮಾತ್ತು ಸಮುದಾಯಪ್ರಭವಃ ಸನ್ ಸ ಗರ್ಭೋ ಮನುಷ್ಯವಿಗ್ರಹೇಣ ಜಾಯತೇ, ಮನುಷ್ಯೋ ಮನುಷ್ಯಪ್ರಭವ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ, ತದ್ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ- ಭೂತಾನಾಂ ಚತುರ್ವಿಧಾ ಯೋನಿರ್ಭವತಿ- ಜರಾಯ್ವಣ್ಡಸ್ವೇದೋದ್ಭಿದಃ| ತಾಸಾಂ ಖಲು ಚತಸೃಣಾಮಪಿ ಯೋನೀನಾಮೇಕೈಕಾ ಯೋನಿರಪರಿಸಙ್ಖ್ಯೇಯಭೇದಾ ಭವತಿ, ಭೂತಾನಾಮಾಕೃತಿವಿಶೇಷಾಪರಿಸಙ್ಖ್ಯೇಯತ್ವಾತ್| ತತ್ರ ಜರಾಯುಜಾನಾಮಣ್ಡಜಾನಾಂ ಚ ಪ್ರಾಣಿನಾಮೇತೇ ಗರ್ಭಕರಾ ಭಾವಾ ಯಾಂ ಯಾಂ ಯೋನಿಮಾಪದ್ಯನ್ತೇ, ತಸ್ಯಾಂ ತಸ್ಯಾಂ ಯೋನೌ ತಥಾತಥಾರೂಪಾ ಭವನ್ತಿ; ಯಥಾ- ಕನಕರಜತತಾಮ್ರತ್ರಪುಸೀಸಕಾನ್ಯಾಸಿಚ್ಯಮಾನಾನಿ ತೇಷು ತೇಷು ಮಧೂಚ್ಛಿಷ್ಟವಿಗ್ರಹೇಷು, ತಾನಿ ಯದಾ ಮನುಷ್ಯಬಿಮ್ಬಮಾಪದ್ಯನ್ತೇ ತದಾ ಮನುಷ್ಯವಿಗ್ರಹೇಣ ಜಾಯನ್ತೇ, ತಸ್ಮಾತ್ ಸಮುದಾಯಪ್ರಭಾವಃ ಸನ್ ಗರ್ಭೋ ಮನುಷ್ಯವಿಗ್ರಹೇಣ ಜಾಯತೇ; ಮನುಷ್ಯಶ್ಚ ಮನುಷ್ಯಪ್ರಭವ ಉಚ್ಯತೇ, ತದ್ಯೋನಿತ್ವಾತ್||೧೬||
View original
आत्रेय उवाच- पुरस्तादेतत् प्रतिज्ञातं- सत्त्वं जीवं स्पृक्शरीरेणाभिसम्बध्नातीति| यस्मात्तु समुदायप्रभवः सन् स गर्भो मनुष्यविग्रहेण जायते, मनुष्यो मनुष्यप्रभव इत्युच्यते, तद्वक्ष्यामः- भूतानां चतुर्विधा योनिर्भवति- जराय्वण्डस्वेदोद्भिदः| तासां खलु चतसृणामपि योनीनामेकैका योनिरपरिसङ्ख्येयभेदा भवति, भूतानामाकृतिविशेषापरिसङ्ख्येयत्वात्| तत्र जरायुजानामण्डजानां च प्राणिनामेते गर्भकरा भावा यां यां योनिमापद्यन्ते, तस्यां तस्यां योनौ तथातथारूपा भवन्ति; यथा- कनकरजतताम्रत्रपुसीसकान्यासिच्यमानानि तेषु तेषु मधूच्छिष्टविग्रहेषु, तानि यदा मनुष्यबिम्बमापद्यन्ते तदा मनुष्यविग्रहेण जायन्ते, तस्मात् समुदायप्रभावः सन् गर्भो मनुष्यविग्रहेण जायते; मनुष्यश्च मनुष्यप्रभव उच्यते, तद्योनित्वात्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (17) · Śloka 17
ಯಚ್ಚೋಕ್ತಂ- ಯದಿ ಚ ಮನುಷ್ಯೋ ಮನುಷ್ಯಪ್ರಭವಃ, ಕಸ್ಮಾನ್ನ ಜಡಾದಿಭ್ಯೋ ಜಾತಾಃ ಪಿತೃಸದೃಶರೂಪಾ ಭವನ್ತೀತಿ; ತತ್ರೋಚ್ಯತೇ- ಯಸ್ಯ ಯಸ್ಯ ಹ್ಯಙ್ಗಾವಯವಸ್ಯ ಬೀಜೇ ಬೀಜ ಭಾಗ ಉಪತಪ್ತೋ ಭವತಿ, ತಸ್ಯ ತಸ್ಯಾಙ್ಗಾವಯವಸ್ಯ ವಿಕೃತಿರುಪಜಾಯತೇ, ನೋಪಜಾಯತೇ ಚಾನುಪತಾಪಾತ್; ತಸ್ಮಾದುಭಯೋಪಪತ್ತಿರಪ್ಯತ್ರ| ಸರ್ವಸ್ಯ ಚಾತ್ಮಜಾನೀನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ, ತೇಷಾಂ ಭಾವಾಭಾವಹೇತುರ್ದೈವಂ; ತಸ್ಮಾನ್ನೈಕಾನ್ತತೋ ಜಡಾದಿಭ್ಯೋ ಜಾತಾಃ ಪಿತೃಸದೃಶರೂಪಾ ಭವನ್ತಿ||೧೭||
View original
यच्चोक्तं- यदि च मनुष्यो मनुष्यप्रभवः, कस्मान्न जडादिभ्यो जाताः पितृसदृशरूपा भवन्तीति; तत्रोच्यते- यस्य यस्य ह्यङ्गावयवस्य बीजे बीज भाग उपतप्तो भवति, तस्य तस्याङ्गावयवस्य विकृतिरुपजायते, नोपजायते चानुपतापात्; तस्मादुभयोपपत्तिरप्यत्र| सर्वस्य चात्मजानीन्द्रियाणि, तेषां भावाभावहेतुर्दैवं; तस्मान्नैकान्ततो जडादिभ्यो जाताः पितृसदृशरूपा भवन्ति||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (18) · Śloka 18
ನ ಚಾತ್ಮಾ ಸತ್ಸ್ವಿನ್ದ್ರಿಯೇಷು ಜ್ಞಃ, ಅಸತ್ಸು ವಾ ಭವತ್ಯಜ್ಞಃ; ನ ಹ್ಯಸತ್ತ್ವಃ ಕದಾಚಿದಾತ್ಮಾ, ಸತ್ತ್ವವಿಶೇಷಾಚ್ಚೋಪಲಭ್ಯತೇ ಜ್ಞಾನವಿಶೇಷ ಇತಿ||೧೮||
View original
न चात्मा सत्स्विन्द्रियेषु ज्ञः, असत्सु वा भवत्यज्ञः; न ह्यसत्त्वः कदाचिदात्मा, सत्त्वविशेषाच्चोपलभ्यते ज्ञानविशेष इति||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (19) · Śloka 20
ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ನ ಕರ್ತುರಿನ್ದ್ರಿಯಾಭಾವಾತ್ ಕಾರ್ಯಜ್ಞಾನಂ ಪ್ರವರ್ತತೇ| ಯಾ ಕ್ರಿಯಾ ವರ್ತತೇ ಭಾವೈಃ ಸಾ ವಿನಾ ತೈರ್ನ ವರ್ತತೇ||೧೯|| ಜಾನನ್ನಪಿ ಮೃದೋಽಭಾವಾತ್ ಕುಮ್ಭಕೃನ್ನ ಪ್ರವರ್ತತೇ|೨೦|
View original
भवन्ति चात्र- न कर्तुरिन्द्रियाभावात् कार्यज्ञानं प्रवर्तते| या क्रिया वर्तते भावैः सा विना तैर्न वर्तते||१९|| जानन्नपि मृदोऽभावात् कुम्भकृन्न प्रवर्तते|२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (20-21) · Śloka 22
ಶ್ರೂಯತಾಂ ಚೇದಮಧ್ಯಾತ್ಮಮಾತ್ಮಜ್ಞಾನಬಲಂ ಮಹತ್||೨೦|| ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಚ ಸಙ್ಕ್ಷಿಪ್ಯ ಮನಃ ಸಙ್ಕ್ಷಿಪ್ಯ ಚಞ್ಚಲಮ್| ಪ್ರವಿಶ್ಯಾಧ್ಯಾತ್ಮಮಾತ್ಮಜ್ಞಃ ಸ್ವೇ ಜ್ಞಾನೇ ಪರ್ಯವಸ್ಥಿತಃ||೨೧|| ಸರ್ವತ್ರಾವಹಿತಜ್ಞಾನಃ ಸರ್ವಭಾವಾನ್ ಪರೀಕ್ಷತೇ|೨೨|
View original
श्रूयतां चेदमध्यात्ममात्मज्ञानबलं महत्||२०|| इन्द्रियाणि च सङ्क्षिप्य मनः सङ्क्षिप्य चञ्चलम्| प्रविश्याध्यात्ममात्मज्ञः स्वे ज्ञाने पर्यवस्थितः||२१|| सर्वत्रावहितज्ञानः सर्वभावान् परीक्षते|२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (22-24) · Śloka 24
ಗೃಹ್ಣೀಷ್ವ ಚೇ(ವೇ)ದಮಪರಂ ಭರದ್ವಾಜ ವಿನಿರ್ಣಯಮ್||೨೨|| ನಿವೃತ್ತೇನ್ದ್ರಿಯವಾಕ್ಚೇಷ್ಟಃ ಸುಪ್ತಃ ಸ್ವಪ್ನಗತೋ ಯದಾ| ವಿಷಯಾನ್ ಸುಖದುಃಖೇ ಚ ವೇತ್ತಿ ನಾಜ್ಞೋಽಪ್ಯತಃ ಸ್ಮೃತಃ||೨೩|| ನಾತ್ಮಜ್ಞಾನಾದೃತೇ ಚೈಕಂ ಜ್ಞಾನಂ ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಪ್ರವರ್ತತೇ| ನ ಹ್ಯೇಕೋ ವರ್ತತೇ ಭಾವೋ ವರ್ತತೇ ನಾಪ್ಯಹೇತುಕಃ||೨೪||
View original
गृह्णीष्व चे(वे)दमपरं भरद्वाज विनिर्णयम्||२२|| निवृत्तेन्द्रियवाक्चेष्टः सुप्तः स्वप्नगतो यदा| विषयान् सुखदुःखे च वेत्ति नाज्ञोऽप्यतः स्मृतः||२३|| नात्मज्ञानादृते चैकं ज्ञानं किञ्चित् प्रवर्तते| न ह्येको वर्तते भावो वर्तते नाप्यहेतुकः||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (25) · Śloka 25
ತಸ್ಮಾಜ್ಜ್ಞಃ ಪ್ರಕೃತಿಶ್ಚಾತ್ಮಾ ದ್ರಷ್ಟಾ ಕಾರಣಮೇವ ಚ| ಸರ್ವಮೇತದ್ಭರದ್ವಾಜ ನಿರ್ಣೀತಂ ಜಹಿ ಸಂಶಯಮ್||೨೫||
View original
तस्माज्ज्ञः प्रकृतिश्चात्मा द्रष्टा कारणमेव च| सर्वमेतद्भरद्वाज निर्णीतं जहि संशयम्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (26-27) · Śloka 27
ತತ್ರ ಶ್ಲೋಕೌ- ಹೇತುರ್ಗರ್ಭಸ್ಯ ನಿರ್ವೃತ್ತೌ ವೃದ್ಧೌ ಜನ್ಮನಿ ಚೈವ ಯಃ| ಪುನರ್ವಸುಮತಿರ್ಯಾ ಚ ಭರದ್ವಾಜಮತಿಶ್ಚ ಯಾ||೨೬|| ಪ್ರತಿಜ್ಞಾಪ್ರತಿಷೇಧಶ್ಚ ವಿಶದಶ್ಚಾತ್ಮನಿರ್ಣಯಃ| ಗರ್ಭಾವಕ್ರಾನ್ತಿಮುದ್ದಿಶ್ಯ ಖುಡ್ಡೀಕಾಂ ತತ್ಪ್ರಕಾಶಿತಮ್||೨೭||
View original
तत्र श्लोकौ- हेतुर्गर्भस्य निर्वृत्तौ वृद्धौ जन्मनि चैव यः| पुनर्वसुमतिर्या च भरद्वाजमतिश्च या||२६|| प्रतिज्ञाप्रतिषेधश्च विशदश्चात्मनिर्णयः| गर्भावक्रान्तिमुद्दिश्य खुड्डीकां तत्प्रकाशितम्||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 3
ಇತ್ಯಗ್ನಿವೇಶಕೃತೇ ತನ್ತ್ರೇ ಚರಕಪ್ರತಿಸಂಸ್ಕೃತೇ ಶಾರೀರಸ್ಥಾನೇ ಖುಡ್ಡೀಕಾಗರ್ಭಾವಕ್ರಾನ್ತಿಶಾರೀರಂ ನಾಮ ತೃತೀಯೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೩||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते शारीरस्थाने खुड्डीकागर्भावक्रान्तिशारीरं नाम तृतीयोऽध्यायः||३||
🔊 Audio coming soon