Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3
ಅಥಾತಃ ಶರೀರಸಙ್ಖ್ಯಾಶಾರೀರಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ||೧|| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ||೨|| ಶರೀರಸಙ್ಖ್ಯಾಮವಯವಶಃ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಶರೀರಂ ಪ್ರವಿಭಜ್ಯ ಸರ್ವಶರೀರಸಙ್ಖ್ಯಾನಪ್ರಮಾಣಜ್ಞಾನಹೇತೋರ್ಭಗವನ್ತಮಾತ್ರೇಯಮಗ್ನಿವೇಶಃ ಪಪ್ರಚ್ಛ||೩||
अथातः शरीरसङ्ख्याशारीरं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२|| शरीरसङ्ख्यामवयवशः कृत्स्नं शरीरं प्रविभज्य सर्वशरीरसङ्ख्यानप्रमाणज्ञानहेतोर्भगवन्तमात्रेयमग्निवेशः पप्रच्छ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 2 (4) · Śloka 4
ತಮುವಾಚ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ- ಶೃಣು ಮತ್ತೋಽಗ್ನಿವೇಶ! ಸರ್ವಶರೀರಮಾಚಕ್ಷಾಣಸ್ಯ ಯಥಾ ಪ್ರಶ್ನಮೇಕಮನಾ ಯಥಾವತ್| ಶರೀರೇ ಷಟ್ ತ್ವಚಃ; ತದ್ಯಥಾ- ಉದಕಧರಾ ತ್ವಗ್ಬಾಹ್ಯಾ, ದ್ವಿತೀಯಾ ತ್ವಸೃಗ್ಧರಾ, ತೃತೀಯಾ ಸಿಧ್ಮಕಿಲಾಸಸಮ್ಭವಾಧಿಷ್ಠಾನಾ, ಚತುರ್ಥೀ ದದ್ರೂಕುಷ್ಠಸಮ್ಭವಾಧಿಷ್ಠಾನಾ, ಪಞ್ಚಮೀ ತ್ವಲಜೀವಿದ್ರಧಿಸಮ್ಭವಾಧಿಷ್ಠಾನಾ, ಷಷ್ಠೀ ತು ಯಸ್ಯಾಂ ಛಿನ್ನಾಯಾಂ ತಾಮ್ಯತ್ಯನ್ಧ ಇವ ಚ ತಮಃ ಪ್ರವಿಶತಿ ಯಾಂ ಚಾಪ್ಯಧಿಷ್ಠಾಯಾರೂಂಷಿ ಜಾಯನ್ತೇ ಪರ್ವಸು ಕೃಷ್ಣರಕ್ತಾನಿ ಸ್ಥೂಲಮೂಲಾನಿ ದುಶ್ಚಿಕಿತ್ಸ್ಯತಮಾನಿ ಚ; ಇತಿ ಷಟ್ ತ್ವಚಃ| ಏತಾಃ ಷಡಙ್ಗಂ ಶರೀರಮವತತ್ಯ ತಿಷ್ಠನ್ತಿ||೪||
तमुवाच भगवानात्रेयः- शृणु मत्तोऽग्निवेश! सर्वशरीरमाचक्षाणस्य यथा प्रश्नमेकमना यथावत्| शरीरे षट् त्वचः; तद्यथा- उदकधरा त्वग्बाह्या, द्वितीया त्वसृग्धरा, तृतीया सिध्मकिलाससम्भवाधिष्ठाना, चतुर्थी दद्रूकुष्ठसम्भवाधिष्ठाना, पञ्चमी त्वलजीविद्रधिसम्भवाधिष्ठाना, षष्ठी तु यस्यां छिन्नायां ताम्यत्यन्ध इव च तमः प्रविशति यां चाप्यधिष्ठायारूंषि जायन्ते पर्वसु कृष्णरक्तानि स्थूलमूलानि दुश्चिकित्स्यतमानि च; इति षट् त्वचः| एताः षडङ्गं शरीरमवतत्य तिष्ठन्ति||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (5) · Śloka 5
ತತ್ರಾಯಂ ಶರೀರಸ್ಯಾಙ್ಗವಿಭಾಗಃ; ತದ್ಯಥಾ- ದ್ವೌ ಬಾಹೂ, ದ್ವೇ ಸಕ್ಥಿನೀ, ಶಿರೋಗ್ರೀವಮ್, ಅನ್ತರಾಧಿಃ, ಇತಿ ಷಡಙ್ಗಮಙ್ಗಮ್||೫||
तत्रायं शरीरस्याङ्गविभागः; तद्यथा- द्वौ बाहू, द्वे सक्थिनी, शिरोग्रीवम्, अन्तराधिः, इति षडङ्गमङ्गम्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
ತ್ರೀಣಿ ಸಷಷ್ಟೀನಿ ಶತಾನ್ಯಸ್ಥ್ನಾಂ ಸಹ ದನ್ತೋಲೂಖಲನಖೇನ | ತದ್ಯಥಾ- ದ್ವಾತ್ರಿಂಶದ್ದನ್ತಾಃ, ದ್ವಾತ್ರಿಂಶದ್ದನ್ತೋಲೂಖಲಾನಿ, ವಿಂಶತಿರ್ನಖಾಃ, ಷಷ್ಟಿಃ ಪಾಣಿಪಾದಾಙ್ಗುಲ್ಯಸ್ಥೀನಿ, ವಿಂಶತಿಃ ಪಾಣಿಪಾದಶಲಾಕಾಃ, ಚತ್ವಾರಿ ಪಾಣಿಪಾದಶಲಾಕಾಧಿಷ್ಠಾನಾನಿ, ದ್ವೇ ಪಾರ್ಷ್ಣ್ಯೋರಸ್ಥಿನೀ, ಚತ್ವಾರಃ ಪಾದಯೋರ್ಗುಲ್ಫಾಃ, ದ್ವೌ ಮಣಿಕೌ ಹಸ್ತಯೋಃ, ಚತ್ವಾರ್ಯರತ್ನ್ಯೋರಸ್ಥೀನಿ, ಚತ್ವಾರಿ ಜಙ್ಘಯೋಃ, ದ್ವೇ ಜಾನುನೀ, ದ್ವೇ ಜಾನುಕಪಾಲಿಕೇ, ದ್ವಾವೂರುನಲಕೌ, ದ್ವೌ ಬಾಹುನಲಕೌ, ದ್ವಾವಂಸೌ, ದ್ವೇ ಅಂಸಫಲಕೇ, ದ್ವಾವಕ್ಷಕೌ, ಏಕಂ ಜತ್ರು, ದ್ವೇ ತಾಲುಕೇ, ದ್ವೇ ಶ್ರೋಣಿಫಲಕೇ, ಏಕಂ ಭಗಾಸ್ಥಿ, ಪಞ್ಚಚತ್ವಾರಿಂಶತ್ ಪೃಷ್ಠಗತಾನ್ಯಸ್ಥೀನಿ, ಪಞ್ಚದಶ ಗ್ರೀವಾಯಾಂ, ಚತುರ್ದಶೋರಸಿ, ದ್ವಯೋಃ ಪಾರ್ಶ್ವಯೋಶ್ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಃ ಪರ್ಶುಕಾಃ, ತಾವನ್ತಿ ಸ್ಥಾಲಕಾನಿ, ತಾವನ್ತಿ ಚೈವ ಸ್ಥಾಲಕಾರ್ಬುದಾನಿ, ಏಕಂ ಹನ್ವಸ್ಥಿ, ದ್ವೇ ಹನುಮೂಲಬನ್ಧನೇ, ಏಕಾಸ್ಥಿ ನಾಸಿಕಾಗಣ್ಡಕೂಟಲಲಾಟಂ, ದ್ವೌ ಶಙ್ಖೌ, ಚತ್ವಾರಿ ಶಿರಃಕಪಾಲಾನೀತಿ; ಏವಂ ತ್ರೀಣಿ ಸಷಷ್ಟೀನಿ ಶತಾನ್ಯಸ್ಥ್ನಾಂ ಸಹ ದನ್ತೋಲೂಖಲನಖೇನೇತಿ||೬||
त्रीणि सषष्टीनि शतान्यस्थ्नां सह दन्तोलूखलनखेन | तद्यथा- द्वात्रिंशद्दन्ताः, द्वात्रिंशद्दन्तोलूखलानि, विंशतिर्नखाः, षष्टिः पाणिपादाङ्गुल्यस्थीनि, विंशतिः पाणिपादशलाकाः, चत्वारि पाणिपादशलाकाधिष्ठानानि, द्वे पार्ष्ण्योरस्थिनी, चत्वारः पादयोर्गुल्फाः, द्वौ मणिकौ हस्तयोः, चत्वार्यरत्न्योरस्थीनि, चत्वारि जङ्घयोः, द्वे जानुनी, द्वे जानुकपालिके, द्वावूरुनलकौ, द्वौ बाहुनलकौ, द्वावंसौ, द्वे अंसफलके, द्वावक्षकौ, एकं जत्रु, द्वे तालुके, द्वे श्रोणिफलके, एकं भगास्थि, पञ्चचत्वारिंशत् पृष्ठगतान्यस्थीनि, पञ्चदश ग्रीवायां, चतुर्दशोरसि, द्वयोः पार्श्वयोश्चतुर्विंशतिः पर्शुकाः, तावन्ति स्थालकानि, तावन्ति चैव स्थालकार्बुदानि, एकं हन्वस्थि, द्वे हनुमूलबन्धने, एकास्थि नासिकागण्डकूटललाटं, द्वौ शङ्खौ, चत्वारि शिरःकपालानीति; एवं त्रीणि सषष्टीनि शतान्यस्थ्नां सह दन्तोलूखलनखेनेति||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (7-8) · Śloka 8
ಪಞ್ಚೇನ್ದ್ರಿಯಾಧಿಷ್ಠಾನಾನಿ; ತದ್ಯಥಾ- ತ್ವಗ್, ಜಿಹ್ವಾ, ನಾಸಿಕಾ, ಅಕ್ಷಿಣೀ, ಕರ್ಣೌ ಚ| ಪಞ್ಚ ಬುದ್ಧೀನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ; ತದ್ಯಥಾ- ಸ್ಪರ್ಶನಂ, ರಸನಂ, ಘ್ರಾಣಂ, ದರ್ಶನಂ, ಶ್ರೋತ್ರಮಿತಿ| ಪಞ್ಚ ಕರ್ಮೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ; ತದ್ಯಥಾ- ಹಸ್ತೌ, ಪಾದೌ, ಪಾಯುಃ, ಉಪಸ್ಥಃ, ಜಿಹ್ವಾ ಚೇತಿ||೭|| ಹೃದಯಂ ಚೇತನಾಧಿಷ್ಠಾನಮೇಕಮ್||೮||
पञ्चेन्द्रियाधिष्ठानानि; तद्यथा- त्वग्, जिह्वा, नासिका, अक्षिणी, कर्णौ च| पञ्च बुद्धीन्द्रियाणि; तद्यथा- स्पर्शनं, रसनं, घ्राणं, दर्शनं, श्रोत्रमिति| पञ्च कर्मेन्द्रियाणि; तद्यथा- हस्तौ, पादौ, पायुः, उपस्थः, जिह्वा चेति||७|| हृदयं चेतनाधिष्ठानमेकम्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (9) · Śloka 9
ದಶ ಪ್ರಾಣಾಯತನಾನಿ; ತದ್ಯಥಾ- ಮೂರ್ಧಾ, ಕಣ್ಠಃ, ಹೃದಯಂ, ನಾಭಿಃ, ಗುದಂ, ಬಸ್ತಿಃ, ಓಜಃ, ಶುಕ್ರಂ, ಶೋಣಿತಂ, ಮಾಂಸಮಿತಿ| ತೇಷು ಷಟ್ ಪೂರ್ವಾಣಿ ಮರ್ಮಸಙ್ಖ್ಯಾತಾನಿ||೯||
दश प्राणायतनानि; तद्यथा- मूर्धा, कण्ठः, हृदयं, नाभिः, गुदं, बस्तिः, ओजः, शुक्रं, शोणितं, मांसमिति| तेषु षट् पूर्वाणि मर्मसङ्ख्यातानि||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (10) · Śloka 10
ಪಞ್ಚದಶ ಕೋಷ್ಠಾಙ್ಗಾನಿ; ತದ್ಯಥಾ- ನಾಭಿಶ್ಚ, ಹೃದಯಂ ಚ, ಕ್ಲೋಮ ಚ, ಯಕೃಚ್ಚ, ಪ್ಲೀಹಾ ಚ, ವೃಕ್ಕೌ ಚ, ಬಸ್ತಿಶ್ಚ, ಪುರೀಷಾಧಾರಶ್ಚ, ಆಮಾಶಯಶ್ಚ, ಪಕ್ವಾಶಯಶ್ಚ, ಉತ್ತರಗುದಂ ಚ, ಅಧರಗುದಂ ಚ, ಕ್ಷುದ್ರಾನ್ತ್ರಂ ಚ, ಸ್ಥೂಲಾನ್ತ್ರಂ ಚ, ವಪಾವಹನಂ ಚೇತಿ||೧೦||
पञ्चदश कोष्ठाङ्गानि; तद्यथा- नाभिश्च, हृदयं च, क्लोम च, यकृच्च, प्लीहा च, वृक्कौ च, बस्तिश्च, पुरीषाधारश्च, आमाशयश्च, पक्वाशयश्च, उत्तरगुदं च, अधरगुदं च, क्षुद्रान्त्रं च, स्थूलान्त्रं च, वपावहनं चेति||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (11) · Śloka 11
ಷಟ್ಪಞ್ಚಾಶತ್ ಪ್ರತ್ಯಙ್ಗಾನಿ ಷಟ್ಸ್ವಙ್ಗೇಷೂಪನಿಬದ್ಧಾನಿ, ಯಾನ್ಯಪರಿಸಙ್ಖ್ಯಾತಾನಿ ಪೂರ್ವಮಙ್ಗೇಷು ಪರಿಸಙ್ಖ್ಯಾಯಮಾನೇಷು, ತಾನ್ಯನ್ಯೈಃ ಪರ್ಯಾಯೈರಿಹ ಪ್ರಕಾಶ್ಯಾನಿ ಭವನ್ತಿ| ತದ್ಯಥಾ- ದ್ವೇ ಜಙ್ಘಾಪಿಣ್ಡಿಕೇ, ದ್ವೇ ಊರುಪಿಣ್ಡಿಕೇ, ದ್ವೌ ಸ್ಫಿಚೌ, ದ್ವೌ ವೃಷಣೌ, ಏಕಂ ಶೇಫಃ, ದ್ವೇ ಉಖೇ, ದ್ವೌ ವಙ್ಕ್ಷಣೌ, ದ್ವೌ ಕುಕುನ್ದರೌ, ಏಕಂ ಬಸ್ತಿಶೀರ್ಷಮ್, ಏಕಮುದರಂ, ದ್ವೌ ಸ್ತನೌ, ದ್ವೌ ಶ್ಲೇಷ್ಮಭುವೌ , ದ್ವೇ ಬಾಹುಪಿಣ್ಡಿಕೇ, ಚಿಬುಕಮೇಕಂ, ದ್ವಾವೋಷ್ಠೌ, ದ್ವೇ ಸೃಕ್ಕಣ್ಯೌ, ದ್ವೌ ದನ್ತವೇಷ್ಟಕೌ, ಏಕಂ ತಾಲು, ಏಕಾ ಗಲಶುಣ್ಡಿಕಾ, ದ್ವೇ ಉಪಜಿಹ್ವಿಕೇ, ಏಕಾ ಗೋಜಿಹ್ವಿಕಾ, ದ್ವೌ ಗಣ್ಡೌ, ದ್ವೇ ಕರ್ಣಶಷ್ಕುಲಿಕೇ, ದ್ವೌ ಕರ್ಣಪುತ್ರಕೌ, ದ್ವೇ ಅಕ್ಷಿಕೂಟೇ, ಚತ್ವಾರ್ಯಕ್ಷಿವರ್ತ್ಮಾನಿ, ದ್ವೇ ಅಕ್ಷಿಕನೀನಿಕೇ, ದ್ವೇ ಭ್ರುವೌ, ಏಕಾಽವಟುಃ, ಚತ್ವಾರಿ ಪಾಣಿಪಾದಹೃದಯಾನಿ||೧೧||
षट्पञ्चाशत् प्रत्यङ्गानि षट्स्वङ्गेषूपनिबद्धानि, यान्यपरिसङ्ख्यातानि पूर्वमङ्गेषु परिसङ्ख्यायमानेषु, तान्यन्यैः पर्यायैरिह प्रकाश्यानि भवन्ति| तद्यथा- द्वे जङ्घापिण्डिके, द्वे ऊरुपिण्डिके, द्वौ स्फिचौ, द्वौ वृषणौ, एकं शेफः, द्वे उखे, द्वौ वङ्क्षणौ, द्वौ कुकुन्दरौ, एकं बस्तिशीर्षम्, एकमुदरं, द्वौ स्तनौ, द्वौ श्लेष्मभुवौ , द्वे बाहुपिण्डिके, चिबुकमेकं, द्वावोष्ठौ, द्वे सृक्कण्यौ, द्वौ दन्तवेष्टकौ, एकं तालु, एका गलशुण्डिका, द्वे उपजिह्विके, एका गोजिह्विका, द्वौ गण्डौ, द्वे कर्णशष्कुलिके, द्वौ कर्णपुत्रकौ, द्वे अक्षिकूटे, चत्वार्यक्षिवर्त्मानि, द्वे अक्षिकनीनिके, द्वे भ्रुवौ, एकाऽवटुः, चत्वारि पाणिपादहृदयानि||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (12-13) · Śloka 13
ನವ ಮಹನ್ತಿ ಛಿದ್ರಾಣಿ- ಸಪ್ತ ಶಿರಸಿ, ದ್ವೇ ಚಾಧಃ||೧೨|| ಏತಾವದ್ದೃಶ್ಯಂ ಶಕ್ಯಮಪಿ ನಿರ್ದೇಷ್ಟುಮ್||೧೩||
नव महन्ति छिद्राणि- सप्त शिरसि, द्वे चाधः||१२|| एतावद्दृश्यं शक्यमपि निर्देष्टुम्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (14) · Śloka 14
ಅನಿರ್ದೇಶ್ಯಮತಃ ಪರಂ ತರ್ಕ್ಯಮೇವ| ತದ್ಯಥಾ- ನವ ಸ್ನಾಯುಶತಾನಿ, ಸಪ್ತ ಸಿರಾಶತಾನಿ, ದ್ವೇ ಧಮನೀಶತೇ, ಚತ್ವಾರಿ ಪೇಶೀಶತಾನಿ, ಸಪ್ತೋತ್ತರಂ ಮರ್ಮಶತಂ, ದ್ವೇ ಸನ್ಧಿಶತೇ, ಏಕೋನತ್ರಿಂಶತ್ಸಹಸ್ರಾಣಿ ನವ ಚ ಶತಾನಿ ಷಟ್ಪಞ್ಚಾಶತ್ಕಾನಿ ಸಿರಾಧಮನೀನಾಮಣುಶಃ ಪ್ರವಿಭಜ್ಯಮಾನಾನಾಂ ಮುಖಾಗ್ರಪರಿಮಾಣಂ, ತಾವನ್ತಿ ಚೈವ ಕೇಶಶ್ಮಶ್ರುಲೋಮಾನೀತಿ| ಏತದ್ಯಥಾವತ್ಸಙ್ಖ್ಯಾತಂ ತ್ವಕ್ಪ್ರಭೃತಿ ದೃಶ್ಯಂ, ತರ್ಕ್ಯಮತಃ ಪರಮ್| ಏತದುಭಯಮಪಿ ನ ವಿಕಲ್ಪತೇ, ಪ್ರಕೃತಿಭಾವಾಚ್ಛರೀರಸ್ಯ||೧೪||
अनिर्देश्यमतः परं तर्क्यमेव| तद्यथा- नव स्नायुशतानि, सप्त सिराशतानि, द्वे धमनीशते, चत्वारि पेशीशतानि, सप्तोत्तरं मर्मशतं, द्वे सन्धिशते, एकोनत्रिंशत्सहस्राणि नव च शतानि षट्पञ्चाशत्कानि सिराधमनीनामणुशः प्रविभज्यमानानां मुखाग्रपरिमाणं, तावन्ति चैव केशश्मश्रुलोमानीति| एतद्यथावत्सङ्ख्यातं त्वक्प्रभृति दृश्यं, तर्क्यमतः परम्| एतदुभयमपि न विकल्पते, प्रकृतिभावाच्छरीरस्य||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (15) · Śloka 15
ಯತ್ತ್ವಞ್ಜಲಿಸಙ್ಖ್ಯೇಯಂ ತದುಪದೇಕ್ಷ್ಯಾಮಃ; ತತ್ ಪರಂ ಪ್ರಮಾಣಮಭಿಜ್ಞೇಯಂ, ತಚ್ಚ ವೃದ್ಧಿಹ್ರಾಸಯೋಗಿ, ತರ್ಕ್ಯಮೇವ| ತದ್ಯಥಾ- ದಶೋದಕಸ್ಯಾಞ್ಜಲಯಃ ಶರೀರೇ ಸ್ವೇನಾಞ್ಜಲಿಪ್ರಮಾಣೇನ, ಯತ್ತು ಪ್ರಚ್ಯವಮಾನಂ ಪುರೀಷಮನುಬಧ್ನಾತ್ಯತಿಯೋಗೇನ ತಥಾ ಮೂತ್ರಂ ರುಧಿರಮನ್ಯಾಂಶ್ಚ ಶರೀರಧಾತೂನ್, ಯತ್ತು ಸರ್ವಶರೀರಚರಂ ಬಾಹ್ಯಾ ತ್ವಗ್ಬಿಭರ್ತಿ, ಯತ್ತು ತ್ವಗನ್ತರೇ ವ್ರಣಗತಂ ಲಸೀಕಾಶಬ್ದಂ ಲಭತೇ, ಯಚ್ಚೋಷ್ಮಣಾಽನುಬದ್ಧಂ ಲೋಮಕೂಪೇಭ್ಯೋ ನಿಷ್ಪತತ್ ಸ್ವೇದಶಬ್ದಮವಾಪ್ನೋತಿ, ತದುದಕಂ ದಶಾಞ್ಜಲಿಪ್ರಮಾಣಂ; ನವಾಞ್ಜಲಯಃ ಪೂರ್ವಸ್ಯಾಹಾರಪರಿಣಾಮಧಾತೋಃ, ಯಂ ‘ರಸ’ ಇತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ; ಅಷ್ಟೌ ಶೋಣಿತಸ್ಯ, ಸಪ್ತ ಪುರೀಷಸ್ಯ, ಷಟ್ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಃ, ಪಞ್ಚ ಪಿತ್ತಸ್ಯ, ಚತ್ವಾರೋ ಮೂತ್ರಸ್ಯ, ತ್ರಯೋ ವಸಾಯಾಃ, ದ್ವೌ ಮೇದಸಃ, ಏಕೋ ಮಜ್ಜಾಯಾಃ, ಮಸ್ತಿಷ್ಕಸ್ಯಾರ್ಧಾಞ್ಜಲಿಃ, ಶುಕ್ರಸ್ಯ ತಾವದೇವ ಪ್ರಮಾಣಂ, ತಾವದೇವ ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕಸ್ಯೌಜಸ ಇತಿ| ಏತಚ್ಛರೀರತತ್ತ್ವಮುಕ್ತಮ್||೧೫||
यत्त्वञ्जलिसङ्ख्येयं तदुपदेक्ष्यामः; तत् परं प्रमाणमभिज्ञेयं, तच्च वृद्धिह्रासयोगि, तर्क्यमेव| तद्यथा- दशोदकस्याञ्जलयः शरीरे स्वेनाञ्जलिप्रमाणेन, यत्तु प्रच्यवमानं पुरीषमनुबध्नात्यतियोगेन तथा मूत्रं रुधिरमन्यांश्च शरीरधातून्, यत्तु सर्वशरीरचरं बाह्या त्वग्बिभर्ति, यत्तु त्वगन्तरे व्रणगतं लसीकाशब्दं लभते, यच्चोष्मणाऽनुबद्धं लोमकूपेभ्यो निष्पतत् स्वेदशब्दमवाप्नोति, तदुदकं दशाञ्जलिप्रमाणं; नवाञ्जलयः पूर्वस्याहारपरिणामधातोः, यं ‘रस’ इत्याचक्षते; अष्टौ शोणितस्य, सप्त पुरीषस्य, षट् श्लेष्मणः, पञ्च पित्तस्य, चत्वारो मूत्रस्य, त्रयो वसायाः, द्वौ मेदसः, एको मज्जायाः, मस्तिष्कस्यार्धाञ्जलिः, शुक्रस्य तावदेव प्रमाणं, तावदेव श्लैष्मिकस्यौजस इति| एतच्छरीरतत्त्वमुक्तम्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (16) · Śloka 16
ತತ್ರ ಯದ್ವಿಶೇಷತಃ ಸ್ಥೂಲಂ ಸ್ಥಿರಂ ಮೂರ್ತಿಮದ್ಗುರುಖರಕಠಿನಮಙ್ಗಂ ನಖಾಸ್ಥಿದನ್ತಮಾಂಸಚರ್ಮವರ್ಚಃಕೇಶಶ್ಮಶ್ರುಲೋಮಕಣ್ಡರಾದಿ ತತ್ ಪಾರ್ಥಿವಂ ಗನ್ಧೋ ಘ್ರಾಣಂ ಚ; ಯದ್ದ್ರವಸರಮನ್ದಸ್ನಿಗ್ಧಮೃದುಪಿಚ್ಛಿಲಂ ರಸರುಧಿರವಸಾಕಫಪಿತ್ತಮೂತ್ರಸ್ವೇದಾದಿ ತದಾಪ್ಯಂ ರಸೋ ರಸನಂ ಚ; ಯತ್ ಪಿತ್ತಮೂಷ್ಮಾ ಚ ಯೋ ಯಾ ಚ ಭಾಃ ಶರೀರೇ ತತ್ ಸರ್ವಮಾಗ್ನೇಯಂ ರೂಪಂ ದರ್ಶನಂ ಚ; ಯದುಚ್ಛ್ವಾಸಪ್ರಶ್ವಾಸೋನ್ಮೇಷನಿಮೇಷಾಕುಞ್ಚನಪ್ರಸಾರಣಗಮನಪ್ರೇರಣಧಾರಣಾದಿ ತದ್ವಾಯವೀಯಂ ಸ್ಪರ್ಶಃ ಸ್ಪರ್ಶನಂ ಚ; ಯದ್ವಿವಿಕ್ತಂ ಯದುಚ್ಯತೇ ಮಹಾನ್ತಿ ಚಾಣೂನಿ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ತದಾನ್ತರೀಕ್ಷಂ ಶಬ್ದಃ ಶ್ರೋತ್ರಂ ಚ; ಯತ್ ಪ್ರಯೋಕ್ತೃ ತತ್ ಪ್ರಧಾನಂ ಬುದ್ಧಿರ್ಮನಶ್ಚ| ಇತಿ ಶರೀರಾವಯವಸಙ್ಖ್ಯಾ ಯಥಾಸ್ಥೂಲಭೇದೇನಾವಯವಾನಾಂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಾ||೧೬||
तत्र यद्विशेषतः स्थूलं स्थिरं मूर्तिमद्गुरुखरकठिनमङ्गं नखास्थिदन्तमांसचर्मवर्चःकेशश्मश्रुलोमकण्डरादि तत् पार्थिवं गन्धो घ्राणं च; यद्द्रवसरमन्दस्निग्धमृदुपिच्छिलं रसरुधिरवसाकफपित्तमूत्रस्वेदादि तदाप्यं रसो रसनं च; यत् पित्तमूष्मा च यो या च भाः शरीरे तत् सर्वमाग्नेयं रूपं दर्शनं च; यदुच्छ्वासप्रश्वासोन्मेषनिमेषाकुञ्चनप्रसारणगमनप्रेरणधारणादि तद्वायवीयं स्पर्शः स्पर्शनं च; यद्विविक्तं यदुच्यते महान्ति चाणूनि स्रोतांसि तदान्तरीक्षं शब्दः श्रोत्रं च; यत् प्रयोक्तृ तत् प्रधानं बुद्धिर्मनश्च| इति शरीरावयवसङ्ख्या यथास्थूलभेदेनावयवानां निर्दिष्टा||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (17) · Śloka 17
ಶರೀರಾವಯವಾಸ್ತು ಪರಮಾಣುಭೇದೇನಾಪರಿಸಙ್ಖ್ಯೇಯಾ ಭವನ್ತಿ, ಅತಿಬಹುತ್ವಾದತಿಸೌಕ್ಷ್ಮ್ಯಾದತೀನ್ದ್ರಿಯತ್ವಾಚ್ಚ| ತೇಷಾಂ ಸಂಯೋಗವಿಭಾಗೇ ಪರಮಾಣೂನಾಂ ಕಾರಣಂ ವಾಯುಃ ಕರ್ಮಸ್ವಭಾವಶ್ಚ||೧೭||
शरीरावयवास्तु परमाणुभेदेनापरिसङ्ख्येया भवन्ति, अतिबहुत्वादतिसौक्ष्म्यादतीन्द्रियत्वाच्च| तेषां संयोगविभागे परमाणूनां कारणं वायुः कर्मस्वभावश्च||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (18) · Śloka 18
ತದೇತಚ್ಛರೀರಂ ಸಙ್ಖ್ಯಾತಮನೇಕಾವಯವಂ ದೃಷ್ಟಮೇಕತ್ವೇನ ಸಙ್ಗಃ, ಪೃಥಕ್ತ್ವೇನಾಪವರ್ಗಃ| ತತ್ರ ಪ್ರಧಾನಮಸಕ್ತಂ ಸರ್ವಸತ್ತಾನಿವೃತ್ತೌ ನಿವರ್ತತೇ ಇತಿ||೧೮||
तदेतच्छरीरं सङ्ख्यातमनेकावयवं दृष्टमेकत्वेन सङ्गः, पृथक्त्वेनापवर्गः| तत्र प्रधानमसक्तं सर्वसत्तानिवृत्तौ निवर्तते इति||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (19-20) · Śloka 20
ತತ್ರ ಶ್ಲೋಕೌ- ಶರೀರಸಙ್ಖ್ಯಾಂ ಯೋ ವೇದ ಸರ್ವಾವಯವಶೋ ಭಿಷಕ್| ತದಜ್ಞಾನನಿಮಿತ್ತೇನ ಸ ಮೋಹೇನ ನ ಯುಜ್ಯತೇ||೧೯|| ಅಮೂಢೋ ಮೋಹಮೂಲೈಶ್ಚ ನ ದೋಷೈರಭಿಭೂಯತೇ| ನಿರ್ದೋಷೋ ನಿಃಸ್ಪೃಹಃ ಶಾನ್ತಃ ಪ್ರಶಾಮ್ಯತ್ಯಪುನರ್ಭವಃ||೨೦||
तत्र श्लोकौ- शरीरसङ्ख्यां यो वेद सर्वावयवशो भिषक्| तदज्ञाननिमित्तेन स मोहेन न युज्यते||१९|| अमूढो मोहमूलैश्च न दोषैरभिभूयते| निर्दोषो निःस्पृहः शान्तः प्रशाम्यत्यपुनर्भवः||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 7
ಇತ್ಯಗ್ನಿವೇಶಕೃತೇ ತನ್ತ್ರೇ ಚರಕಪ್ರತಿಸಂಸ್ಕೃತೇ ಶಾರೀರಸ್ಥಾನೇ ಶರೀರಸಙ್ಖ್ಯಾಶಾರೀರಂ ನಾಮ ಸಪ್ತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೭||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते शारीरस्थाने शरीरसङ्ख्याशारीरं नाम सप्तमोऽध्यायः||७||
🔊 Audio coming soon