Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
athātaḥ kalpanāsiddhiṁ vyākhyāsyāmaḥ||1|| iti ha smāha bhagavānātrēyaḥ||2||
View original
अथातः कल्पनासिद्धिं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
1. kalpanāsiddhiḥ
Adhikarana 2 (3-5) · Śloka 6
kā kalpanā pañcasu karmasūktā, kramaśca kaḥ, kiṁ ca kr̥tākr̥tēṣu| liḍgaṁ tathaivātikr̥tēṣu, saṅkhyā kā, kiṅguṇaḥ, kēṣu ca kaśca bastiḥ||3|| kiṁ varjanīyaṁ pratikarmakālē, kr̥tē kiyān vā parihārakālaḥ| praṇīyamānaśca na yāti kēna, kēnaiti śīghraṁ, sucirācca bastiḥ||4|| sādhyā gadāḥ svaiḥ śamanaiśca kēcit kasmāt prayuktairna śamaṁ vrajanti| pracōditaḥ śiṣyavarēṇa samyagityagnivēśēna bhiṣagvariṣṭhaḥ||5|| punarvasustantravidāha tasmai sarvaprajānāṁ hitakāmyayēdam|6|
View original
का कल्पना पञ्चसु कर्मसूक्ता, क्रमश्च कः, किं च कृताकृतेषु| लिड्गं तथैवातिकृतेषु, सङ्ख्या का, किङ्गुणः, केषु च कश्च बस्तिः||३|| किं वर्जनीयं प्रतिकर्मकाले, कृते कियान् वा परिहारकालः| प्रणीयमानश्च न याति केन, केनैति शीघ्रं, सुचिराच्च बस्तिः||४|| साध्या गदाः स्वैः शमनैश्च केचित् कस्मात् प्रयुक्तैर्न शमं व्रजन्ति| प्रचोदितः शिष्यवरेण सम्यगित्यग्निवेशेन भिषग्वरिष्ठः||५|| पुनर्वसुस्तन्त्रविदाह तस्मै सर्वप्रजानां हितकाम्ययेदम्|६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (6) · Śloka 7
tryahāvaraṁ saptadinaṁ paraṁ tu snigdhō naraḥ svēdayitavya uktaḥ ||6|| nātaḥ paraṁ snēhanamādiśanti sātmyībhavēt saptadināt paraṁ tu|7|
View original
त्र्यहावरं सप्तदिनं परं तु स्निग्धो नरः स्वेदयितव्य उक्तः ||६|| नातः परं स्नेहनमादिशन्ति सात्म्यीभवेत् सप्तदिनात् परं तु|७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (7) · Śloka 7
snēhō'nilaṁ hanti mr̥dūkarōti dēhaṁ malānāṁ vinihanti saṅgam||7||
View original
स्नेहोऽनिलं हन्ति मृदूकरोति देहं मलानां विनिहन्ति सङ्गम्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (8) · Śloka 8
snigdhasya sūkṣmēṣvayanēṣu līnaṁ svēdastu dōṣaṁ nayati dravatvam|8|
View original
स्निग्धस्य सूक्ष्मेष्वयनेषु लीनं स्वेदस्तु दोषं नयति द्रवत्वम्|८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (8) · Śloka 9
grāmyaudakānūparasaiḥ samāṁsairutklēśanīyaḥ payasā ca vamyaḥ||8|| rasaistathā jāṅgalajaiḥ sayūṣaiḥ snigdhaiḥ kaphāvr̥ddhikarairvirēcyaḥ|9|
View original
ग्राम्यौदकानूपरसैः समांसैरुत्क्लेशनीयः पयसा च वम्यः||८|| रसैस्तथा जाङ्गलजैः सयूषैः स्निग्धैः कफावृद्धिकरैर्विरेच्यः|९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (9) · Śloka 10
ślēṣmōttaraśchardayati hyaduḥkhaṁ viricyatē mandakaphastu samyak||9|| adhaḥ kaphē'lpē vamanaṁ virēcayēdvirēcanaṁ vr̥ddhakaphē tathōrdhvam|10|
View original
श्लेष्मोत्तरश्छर्दयति ह्यदुःखं विरिच्यते मन्दकफस्तु सम्यक्||९|| अधः कफेऽल्पे वमनं विरेचयेद्विरेचनं वृद्धकफे तथोर्ध्वम्|१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (10) · Śloka 11
snigdhāya dēyaṁ vamanaṁ yathōktaṁ vāntasya pēyādiranukramaśca||10|| snigdhasya susvinnatanōryathāvadvirēcanaṁ yōgyatamaṁ prayōjyam |11|
View original
स्निग्धाय देयं वमनं यथोक्तं वान्तस्य पेयादिरनुक्रमश्च||१०|| स्निग्धस्य सुस्विन्नतनोर्यथावद्विरेचनं योग्यतमं प्रयोज्यम् |११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (11) · Śloka 12
pēyāṁ vilēpīmakr̥taṁ kr̥taṁ ca yūṣaṁ rasaṁ trirdvirathaikaśaśca||11|| kramēṇa sēvēta viśuddhakāyaḥ pradhānamadhyāvaraśuddhiśuddhaḥ|12|
View original
पेयां विलेपीमकृतं कृतं च यूषं रसं त्रिर्द्विरथैकशश्च||११|| क्रमेण सेवेत विशुद्धकायः प्रधानमध्यावरशुद्धिशुद्धः|१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (12) · Śloka 13
yathā'ṇuragnistr̥ṇagōmayādyaiḥ sandhukṣyamāṇō bhavati kramēṇa||12|| mahān sthiraḥ sarvapacastathaiva śuddhasya pēyādibhirantaragniḥ|13|
View original
यथाऽणुरग्निस्तृणगोमयाद्यैः सन्धुक्ष्यमाणो भवति क्रमेण||१२|| महान् स्थिरः सर्वपचस्तथैव शुद्धस्य पेयादिभिरन्तरग्निः|१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (13-14) · Śloka 15
jaghanyamadhyapravarē tu vēgāścatvāra iṣṭā vamanē ṣaḍaṣṭau||13|| daśaiva tē dvitriguṇā virēkē prasthastathā dvitricaturguṇaśca| pittāntamiṣṭaṁ vamanaṁ virēkādardhaṁ kaphāntaṁ ca virēkamāhuḥ||14|| dvitrān saviṭkānapanīya vēgānmēyaṁ virēkē vamanē tu pītam|15|
View original
जघन्यमध्यप्रवरे तु वेगाश्चत्वार इष्टा वमने षडष्टौ||१३|| दशैव ते द्वित्रिगुणा विरेके प्रस्थस्तथा द्वित्रिचतुर्गुणश्च| पित्तान्तमिष्टं वमनं विरेकादर्धं कफान्तं च विरेकमाहुः||१४|| द्वित्रान् सविट्कानपनीय वेगान्मेयं विरेके वमने तु पीतम्|१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (15) · Śloka 16
kramāt kaphaḥ pittamathānilaśca yasyaiti samyagvamitaḥ sa iṣṭaḥ||15|| hr̥tpārśvamūrdhēndriyamārgaśuddhau tathā laghutvē'pi ca lakṣyamāṇē|16|
View original
क्रमात् कफः पित्तमथानिलश्च यस्यैति सम्यग्वमितः स इष्टः||१५|| हृत्पार्श्वमूर्धेन्द्रियमार्गशुद्धौ तथा लघुत्वेऽपि च लक्ष्यमाणे|१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (16) · Śloka 16
duścharditē sphōṭakakōṭhakaṇḍūhr̥tkhāviśuddhirgurugātratāṁ ca||16||
View original
दुश्छर्दिते स्फोटककोठकण्डूहृत्खाविशुद्धिर्गुरुगात्रतां च||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (17) · Śloka 17
tr̥ṇmōhamūrcchānilakōpanidrābalādihānirvamanē'ti ca syāt|17|
View original
तृण्मोहमूर्च्छानिलकोपनिद्राबलादिहानिर्वमनेऽति च स्यात्|१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (17) · Śloka 18
srōtōviśuddhīndriyasamprasādau laghutvamūrjō'gniranāmayatvam||17|| prāptiśca viṭpittakaphānilānāṁ samyagviriktasya bhavēt kramēṇa|18|
View original
स्रोतोविशुद्धीन्द्रियसम्प्रसादौ लघुत्वमूर्जोऽग्निरनामयत्वम्||१७|| प्राप्तिश्च विट्पित्तकफानिलानां सम्यग्विरिक्तस्य भवेत् क्रमेण|१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (18) · Śloka 19
syācchlēṣmapittānilasamprakōpaḥ sādastathā'gnērgurutā pratiśyā||18|| tandrā tathā cchardirarōcakaśca vātānulōmyaṁ na ca durviriktē|19|
View original
स्याच्छ्लेष्मपित्तानिलसम्प्रकोपः सादस्तथाऽग्नेर्गुरुता प्रतिश्या||१८|| तन्द्रा तथा च्छर्दिररोचकश्च वातानुलोम्यं न च दुर्विरिक्ते|१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (19) · Śloka 20
kaphāsrapittakṣayajānilōtthāḥ suptyaṅgamardaklamavēpanādyāḥ||19|| nidrābalābhāvatamaḥpravēśāḥ sōnmādahikkāśca virēcitē'ti|20|
View original
कफास्रपित्तक्षयजानिलोत्थाः सुप्त्यङ्गमर्दक्लमवेपनाद्याः||१९|| निद्राबलाभावतमःप्रवेशाः सोन्मादहिक्काश्च विरेचितेऽति|२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (20-21) · Śloka 22
saṁsr̥ṣṭabhaktaṁ navamē'hni sarpistaṁ pāyayētāpyanuvāsayēdvā||20|| tailāktagātrāya tatō nirūhaṁ dadyātryahānnātibubhukṣitāya| prasyāgatē dhanvarasēna bhōjyaḥ samīkṣya vā dōṣabalaṁ yathārham||21|| narastatō niśyanuvāsanārhō nātyāśitaḥ syādanuvāsanīyaḥ |22|
View original
संसृष्टभक्तं नवमेऽह्नि सर्पिस्तं पाययेताप्यनुवासयेद्वा||२०|| तैलाक्तगात्राय ततो निरूहं दद्यात्र्यहान्नातिबुभुक्षिताय| प्रस्यागते धन्वरसेन भोज्यः समीक्ष्य वा दोषबलं यथार्हम्||२१|| नरस्ततो निश्यनुवासनार्हो नात्याशितः स्यादनुवासनीयः |२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (22) · Śloka 23
śītē vasantē ca divā'nuvāsyō rātrau śaradgrīṣmaghanāgamēṣu||22|| tānēva dōṣān parirakṣatā yē snēhasya pānē parikīrtitāḥ prāk|23|
View original
शीते वसन्ते च दिवाऽनुवास्यो रात्रौ शरद्ग्रीष्मघनागमेषु||२२|| तानेव दोषान् परिरक्षता ये स्नेहस्य पाने परिकीर्तिताः प्राक्|२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (23-24) · Śloka 24
pratyāgatē cāpyanuvāsanīyē divā pradēyaṁ vyuṣitāya bhōjyam||23|| sāyaṁ ca bhōjyaṁ paratō dvyahē vā tryahē'nuvāsyō'hani pañcamē vā | tryahē tryahē vā'pyatha pañcamē vā dadyānnirūhādanuvāsanaṁ ca||24||
View original
प्रत्यागते चाप्यनुवासनीये दिवा प्रदेयं व्युषिताय भोज्यम्||२३|| सायं च भोज्यं परतो द्व्यहे वा त्र्यहेऽनुवास्योऽहनि पञ्चमे वा | त्र्यहे त्र्यहे वाऽप्यथ पञ्चमे वा दद्यान्निरूहादनुवासनं च||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (25) · Śloka 25
ēkaṁ tathā trīn kaphajē vikārē pittātmakē pañca tu sapta vā'pi| vātē navaikādaśa vā punarvā bastīnayugmān kuśalō vidadhyāt||25||
View original
एकं तथा त्रीन् कफजे विकारे पित्तात्मके पञ्च तु सप्त वाऽपि| वाते नवैकादश वा पुनर्वा बस्तीनयुग्मान् कुशलो विदध्यात्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (26) · Śloka 26
narō viriktastu nirūhadānaṁ vivarjayēt saptadinānyavaśyam| śuddhō nirūhēṇa virēcanaṁ ca taddhyasya śūnyaṁ vikasēccharīram||26||
View original
नरो विरिक्तस्तु निरूहदानं विवर्जयेत् सप्तदिनान्यवश्यम्| शुद्धो निरूहेण विरेचनं च तद्ध्यस्य शून्यं विकसेच्छरीरम्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (27-28) · Śloka 28
bastirvayaḥsthāpayitā sukhāyurbalāgnimēdhāsvaravarṇakr̥cca| sarvārthakārī śiśuvr̥ddhayūnāṁ niratyayaḥ sarvagadāpahaśca||27|| viṭślēṣmapittānilamūtrakarṣī dārḍhyāvahaḥ śukrabalapradaśca| viśvaksthitaṁ dōṣacayaṁ nirasya sarvān vikārān śamayēnnirūhaḥ||28||
View original
बस्तिर्वयःस्थापयिता सुखायुर्बलाग्निमेधास्वरवर्णकृच्च| सर्वार्थकारी शिशुवृद्धयूनां निरत्ययः सर्वगदापहश्च||२७|| विट्श्लेष्मपित्तानिलमूत्रकर्षी दार्ढ्यावहः शुक्रबलप्रदश्च| विश्वक्स्थितं दोषचयं निरस्य सर्वान् विकारान् शमयेन्निरूहः||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (29-31) · Śloka 31
dēhē nirūhēṇa viśuddhamārgē saṁsnēhanaṁ varṇabalapradaṁ ca| na tailadānāt paramasti kiñciddravyaṁ viśēṣēṇa samīraṇārtē ||29|| snēhēna raukṣyaṁ laghutāṁ gurutvādauṣṇyācca śaityaṁ pavanasya hatvā| tailaṁ dadātyāśu manaḥprasādaṁ vīryaṁ balaṁ varṇamathāgnipuṣṭim ||30|| mūlē niṣiktō hi yathā drumaḥ syānnīlacchadaḥ kōmalapallavāgryaḥ| kālē mahān puṣpaphalapradaśca tathā naraḥ syādanuvāsanēna||31||
View original
देहे निरूहेण विशुद्धमार्गे संस्नेहनं वर्णबलप्रदं च| न तैलदानात् परमस्ति किञ्चिद्द्रव्यं विशेषेण समीरणार्ते ||२९|| स्नेहेन रौक्ष्यं लघुतां गुरुत्वादौष्ण्याच्च शैत्यं पवनस्य हत्वा| तैलं ददात्याशु मनःप्रसादं वीर्यं बलं वर्णमथाग्निपुष्टिम् ||३०|| मूले निषिक्तो हि यथा द्रुमः स्यान्नीलच्छदः कोमलपल्लवाग्र्यः| काले महान् पुष्पफलप्रदश्च तथा नरः स्यादनुवासनेन||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (32-34) · Śloka 34
stabdhāśca yē saṅkucitāśca yē'pi yē paṅgavō yē'pi ca bhagnarugṇāḥ| yēṣāṁ ca śākhāsu caranti vātāḥ śastō viśēṣēṇa hi tēṣu bastiḥ||32|| ādhmāpanē vigrathitē purīṣē śūlē ca bhaktānabhinandanē ca| ēvamprakārāśca bhavanti kukṣau yē cāmayāstēṣu ca bastiriṣṭaḥ||33|| yāśca striyō vātakr̥tōpasargā garbhaṁ na gr̥hṇanti nr̥bhiḥ samētāḥ| kṣīṇēndriyā yē ca narāḥ kr̥śāśca bastiḥ praśastaḥ paramaṁ ca tēṣu||34||
View original
स्तब्धाश्च ये सङ्कुचिताश्च येऽपि ये पङ्गवो येऽपि च भग्नरुग्णाः| येषां च शाखासु चरन्ति वाताः शस्तो विशेषेण हि तेषु बस्तिः||३२|| आध्मापने विग्रथिते पुरीषे शूले च भक्तानभिनन्दने च| एवम्प्रकाराश्च भवन्ति कुक्षौ ये चामयास्तेषु च बस्तिरिष्टः||३३|| याश्च स्त्रियो वातकृतोपसर्गा गर्भं न गृह्णन्ति नृभिः समेताः| क्षीणेन्द्रिया ये च नराः कृशाश्च बस्तिः प्रशस्तः परमं च तेषु||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (35) · Śloka 35
uṣṇābhibhūtēṣu vadanti śītāñchītābhibhūtēṣu tathā sukhōṣṇān| tatpratyanīkauṣadhasamprayuktān sarvatra bastīn pravibhajya yuñjyāt ||35||
View original
उष्णाभिभूतेषु वदन्ति शीताञ्छीताभिभूतेषु तथा सुखोष्णान्| तत्प्रत्यनीकौषधसम्प्रयुक्तान् सर्वत्र बस्तीन् प्रविभज्य युञ्ज्यात् ||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (36) · Śloka 36
na br̥ṁhaṇīyān vidadhīta bastīn viśōdhanīyēṣu gadēṣu vaidyaḥ| kuṣṭhapramēhādiṣu mēdurēṣu narēṣu yē cāpi viśōdhanīyāḥ||36||
View original
न बृंहणीयान् विदधीत बस्तीन् विशोधनीयेषु गदेषु वैद्यः| कुष्ठप्रमेहादिषु मेदुरेषु नरेषु ये चापि विशोधनीयाः||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (37) · Śloka 37
kṣīṇakṣatānāṁ na viśōdhanīyānna śōṣiṇāṁ nō bhr̥śadurbalānām| na mūrcchitānāṁ na viśōdhitānāṁ yēṣāṁ ca dōṣēṣu nibaddhamāyuḥ||37||
View original
क्षीणक्षतानां न विशोधनीयान्न शोषिणां नो भृशदुर्बलानाम्| न मूर्च्छितानां न विशोधितानां येषां च दोषेषु निबद्धमायुः||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (38-39) · Śloka 40
śākhāgatāḥ kōṣṭhagatāśca rōgā marmōrdhvasarvāvayavāṅgajāśca| yē santi tēṣāṁ na hi kaścidanyō vāyōḥ paraṁ janmani hēturasti||38|| viṇmūtrapittādimalāśayānāṁ vikṣēpasaṅghātakaraḥ sa yasmāt| tasyātivr̥ddhasya śamāya nānyadbastiṁ vinā bhēṣajamasti kiñcit||39|| tasmāccikitsārdhamiti bruvanti sarvāṁ cikitsāmapi bastimēkē|40|
View original
शाखागताः कोष्ठगताश्च रोगा मर्मोर्ध्वसर्वावयवाङ्गजाश्च| ये सन्ति तेषां न हि कश्चिदन्यो वायोः परं जन्मनि हेतुरस्ति||३८|| विण्मूत्रपित्तादिमलाशयानां विक्षेपसङ्घातकरः स यस्मात्| तस्यातिवृद्धस्य शमाय नान्यद्बस्तिं विना भेषजमस्ति किञ्चित्||३९|| तस्माच्चिकित्सार्धमिति ब्रुवन्ति सर्वां चिकित्सामपि बस्तिमेके|४०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (40) · Śloka 41
nābhipradēśaṁ kaṭipārśvakukṣiṁ gatvā śakr̥ddōṣacayaṁ vilōḍya ||40|| saṁsnēhya kāyaṁ sapurīṣadōṣaḥ samyak sukhēnaiti ca yaḥ sa bastiḥ |41|
View original
नाभिप्रदेशं कटिपार्श्वकुक्षिं गत्वा शकृद्दोषचयं विलोड्य ||४०|| संस्नेह्य कायं सपुरीषदोषः सम्यक् सुखेनैति च यः स बस्तिः |४१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (41) · Śloka 42
prasr̥ṣṭaviṇmūtrasamīraṇatvaṁ rucyagnivr̥ddhyāśayalāghavāni||41|| rōgōpaśāntiḥ prakr̥tisthatā ca balaṁ ca tat syāt sunirūḍhaliṅgam|42|
View original
प्रसृष्टविण्मूत्रसमीरणत्वं रुच्यग्निवृद्ध्याशयलाघवानि||४१|| रोगोपशान्तिः प्रकृतिस्थता च बलं च तत् स्यात् सुनिरूढलिङ्गम्|४२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (42) · Śloka 43
syādrukchirōhr̥dgudabastiliṅgē śōphaḥ pratiśyāyavikartikē ca||42|| hr̥llāsikā mārutamūtrasaṅgaḥ śvāsō na samyak ca nirūhitē syuḥ|43|
View original
स्याद्रुक्छिरोहृद्गुदबस्तिलिङ्गे शोफः प्रतिश्यायविकर्तिके च||४२|| हृल्लासिका मारुतमूत्रसङ्गः श्वासो न सम्यक् च निरूहिते स्युः|४३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (43) · Śloka 43
liṅgaṁ yadēvātivirēcitasya bhavēttadēvātinirūhitasya||43||
View original
लिङ्गं यदेवातिविरेचितस्य भवेत्तदेवातिनिरूहितस्य||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (44) · Śloka 44
pratyētyasaktaṁ saśakr̥cca tailaṁ raktādibuddhīndriyasamprasādaḥ | svapnānuvr̥ttirlaghutā balaṁ ca sr̥ṣṭāśca vēgāḥ svanuvāsitē syuḥ||44||
View original
प्रत्येत्यसक्तं सशकृच्च तैलं रक्तादिबुद्धीन्द्रियसम्प्रसादः | स्वप्नानुवृत्तिर्लघुता बलं च सृष्टाश्च वेगाः स्वनुवासिते स्युः||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 35 (45) · Śloka 46
adhaḥśarīrōdarabāhupr̥ṣṭhapārśvēṣu rugrūkṣakharaṁ ca gātram | grahaśca viṇmūtrasamīraṇānāmasamyagētānyanuvāsitasya ||45|| hr̥llāsamōhaklamasādamūrcchāvikartikā cātyanuvāsitasya|46|
View original
अधःशरीरोदरबाहुपृष्ठपार्श्वेषु रुग्रूक्षखरं च गात्रम् | ग्रहश्च विण्मूत्रसमीरणानामसम्यगेतान्यनुवासितस्य ||४५|| हृल्लासमोहक्लमसादमूर्च्छाविकर्तिका चात्यनुवासितस्य|४६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 36 (46) · Śloka 47
yasyēha yāmānanuvartatē trīn snēhō naraḥ syāt sa viśuddhadēhaḥ||46|| āśvāgatē'nyastu punarvidhēyaḥ snēhō na saṁsnēhayati hyatiṣṭhan|47|
View original
यस्येह यामाननुवर्तते त्रीन् स्नेहो नरः स्यात् स विशुद्धदेहः||४६|| आश्वागतेऽन्यस्तु पुनर्विधेयः स्नेहो न संस्नेहयति ह्यतिष्ठन्|४७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 37 (47-48) · Śloka 49
triṁśanmatāḥ karma nu bastayō hi kālastatō'rdhēna tataśca yōgaḥ||47|| sānvāsanā dvādaśa vai nirūhāḥ prāk snēha ēkaḥ parataśca pañca| kālē trayō'ntē puratastathaikaḥ snēhā nirūhāntaritāśca ṣaṭ syuḥ||48|| yōgē nirūhāstraya ēva dēyāḥ snēhāśca pañcaiva parādimadhyāḥ|49|
View original
त्रिंशन्मताः कर्म नु बस्तयो हि कालस्ततोऽर्धेन ततश्च योगः||४७|| सान्वासना द्वादश वै निरूहाः प्राक् स्नेह एकः परतश्च पञ्च| काले त्रयोऽन्ते पुरतस्तथैकः स्नेहा निरूहान्तरिताश्च षट् स्युः||४८|| योगे निरूहास्त्रय एव देयाः स्नेहाश्च पञ्चैव परादिमध्याः|४९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 38 (49) · Śloka 50
trīn pañca vā''huścaturō'tha ṣaḍvā vātādikānāmanuvāsanīyān ||49|| snēhān pradāyāśu bhiṣagvidadhyāt srōtōviśudyarthamatō nirūhān|50|
View original
त्रीन् पञ्च वाऽऽहुश्चतुरोऽथ षड्वा वातादिकानामनुवासनीयान् ||४९|| स्नेहान् प्रदायाशु भिषग्विदध्यात् स्रोतोविशुद्यर्थमतो निरूहान्|५०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 39 (50-52) · Śloka 53
viśuddhadēhasya tataḥ kramēṇa snigdhaṁ talasvēditamuttamāṅgam||50|| virēcayēttrirdvirathaikaśō vā balaṁ samīkṣya trividhaṁ malānām| uraḥśirōlāghavamindriyācchyaṁ srōtōviśuddhiśca bhavēdviśuddhē||51|| galōpalēpaḥ śirasō gurutvaṁ niṣṭhīvanaṁ cāpyatha durviriktē| śirōkṣiśaṅkhaśravaṇārtitōdāvatyarthaśuddhē timiraṁ ca paśyēt||52|| syāttarpaṇaṁ tatra mr̥du dravaṁ ca snigdhasya tīkṣṇaṁ tu punarna yōgē|53|
View original
विशुद्धदेहस्य ततः क्रमेण स्निग्धं तलस्वेदितमुत्तमाङ्गम्||५०|| विरेचयेत्त्रिर्द्विरथैकशो वा बलं समीक्ष्य त्रिविधं मलानाम्| उरःशिरोलाघवमिन्द्रियाच्छ्यं स्रोतोविशुद्धिश्च भवेद्विशुद्धे||५१|| गलोपलेपः शिरसो गुरुत्वं निष्ठीवनं चाप्यथ दुर्विरिक्ते| शिरोक्षिशङ्खश्रवणार्तितोदावत्यर्थशुद्धे तिमिरं च पश्येत्||५२|| स्यात्तर्पणं तत्र मृदु द्रवं च स्निग्धस्य तीक्ष्णं तु पुनर्न योगे|५३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 40 (53) · Śloka 53
ityāturasvasthasukhaḥ prayōgō balāyuṣōrvr̥ddhikr̥dāmayaghnaḥ||53||
View original
इत्यातुरस्वस्थसुखः प्रयोगो बलायुषोर्वृद्धिकृदामयघ्नः||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 41 (54) · Śloka 54
kālastu bastyādiṣu yāti yāvāṁstāvān bhavēddviḥ parihārakālaḥ|54|
View original
कालस्तु बस्त्यादिषु याति यावांस्तावान् भवेद्द्विः परिहारकालः|५४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 42 (54) · Śloka 55
atyāsanasthānavacāṁsi yānaṁ svapnaṁ divā maithunavēgarōdhān||54|| śītōpacārātapaśōkarōṣāṁstyajēdakālāhitabhōjanaṁ ca|55|
View original
अत्यासनस्थानवचांसि यानं स्वप्नं दिवा मैथुनवेगरोधान्||५४|| शीतोपचारातपशोकरोषांस्त्यजेदकालाहितभोजनं च|५५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 43 (55) · Śloka 56
baddhē praṇītē viṣamaṁ ca nētrē mārgē tathā'rśaḥkaphaviḍvibaddhē ||55|| na yāti bastirna sukhaṁ nirēti dōṣāvr̥tō'lpō yadi vā'lpavīryaḥ|56|
View original
बद्धे प्रणीते विषमं च नेत्रे मार्गे तथाऽर्शःकफविड्विबद्धे ||५५|| न याति बस्तिर्न सुखं निरेति दोषावृतोऽल्पो यदि वाऽल्पवीर्यः|५६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 44 (56) · Śloka 57
prāptē tu varcōnilamūtravēgē vātē'tivr̥ddhē'lpabalē gudē vā||56|| atyuṣṇatīkṣṇaśca mr̥dau ca kōṣṭhē praṇītamātraḥ punarēti bastiḥ|57|
View original
प्राप्ते तु वर्चोनिलमूत्रवेगे वातेऽतिवृद्धेऽल्पबले गुदे वा||५६|| अत्युष्णतीक्ष्णश्च मृदौ च कोष्ठे प्रणीतमात्रः पुनरेति बस्तिः|५७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 45 (57-58) · Śloka 59
mēdaḥkaphābhyāmanilō niruddhaḥ śūlāṅgasuptiśvayathūn karōti||57|| snēhaṁ tu yuñjannabudhastu tasmai saṁvardhayatyēva hi tān vikārān| rōgāstathā'nyē'pyavitarkyamāṇāḥ parasparēṇāvagr̥hītamārgāḥ||58|| sandūṣitā dhātubhirēva cānyaiḥ svairbhēṣajairnōpaśamaṁ vrajanti|59|
View original
मेदःकफाभ्यामनिलो निरुद्धः शूलाङ्गसुप्तिश्वयथून् करोति||५७|| स्नेहं तु युञ्जन्नबुधस्तु तस्मै संवर्धयत्येव हि तान् विकारान्| रोगास्तथाऽन्येऽप्यवितर्क्यमाणाः परस्परेणावगृहीतमार्गाः||५८|| सन्दूषिता धातुभिरेव चान्यैः स्वैर्भेषजैर्नोपशमं व्रजन्ति|५९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 46 (59) · Śloka 60
sarvaṁ ca rōgapraśamāya karma hīnātimātraṁ viparītakālam||59|| mithyōpacārācca na taṁ vikāraṁ śāntiṁ nayēt pathyamapi prayuktam|60|
View original
सर्वं च रोगप्रशमाय कर्म हीनातिमात्रं विपरीतकालम्||५९|| मिथ्योपचाराच्च न तं विकारं शान्तिं नयेत् पथ्यमपि प्रयुक्तम्|६०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 47 (60) · Śloka 61
tatra ślōkaḥ- praśnānimān dvādaśa pañcakarmāṇyuddiśya siddhāviha kalpanāyām||60|| prajāhitārthaṁ bhagavān mahārthān samyagjagādarṣivarō'triputraḥ||61||
View original
तत्र श्लोकः- प्रश्नानिमान् द्वादश पञ्चकर्माण्युद्दिश्य सिद्धाविह कल्पनायाम्||६०|| प्रजाहितार्थं भगवान् महार्थान् सम्यग्जगादर्षिवरोऽत्रिपुत्रः||६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 1
ityagnivēśakr̥tē tantrē carakapratisaṁskr̥tē'prāptē dr̥ḍhabalasampūritē siddhisthānē kalpanāsiddhirnāma prathamō'dhyāyaḥ||1||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते सिद्धिस्थाने कल्पनासिद्धिर्नाम प्रथमोऽध्यायः||१||
🔊 Audio coming soon