1. kalpanāsiddhiḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

അഥാതഃ കല്പനാസിദ്ധിം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ||൧|| ഇതി ഹ സ്മാഹ ഭഗവാനാത്രേയഃ||൨||

Adhikarana 2 (3-5) · Śloka 6

കാ കല്പനാ പഞ്ചസു കര്മസൂക്താ, ക്രമശ്ച കഃ, കിം ച കൃതാകൃതേഷു| ലിഡ്ഗം തഥൈവാതികൃതേഷു, സങ്ഖ്യാ കാ, കിങ്ഗുണഃ, കേഷു ച കശ്ച ബസ്തിഃ||൩|| കിം വര്ജനീയം പ്രതികര്മകാലേ, കൃതേ കിയാന് വാ പരിഹാരകാലഃ| പ്രണീയമാനശ്ച ന യാതി കേന, കേനൈതി ശീഘ്രം, സുചിരാച്ച ബസ്തിഃ||൪|| സാധ്യാ ഗദാഃ സ്വൈഃ ശമനൈശ്ച കേചിത് കസ്മാത് പ്രയുക്തൈര്ന ശമം വ്രജന്തി| പ്രചോദിതഃ ശിഷ്യവരേണ സമ്യഗിത്യഗ്നിവേശേന ഭിഷഗ്വരിഷ്ഠഃ||൫|| പുനര്വസുസ്തന്ത്രവിദാഹ തസ്മൈ സര്വപ്രജാനാം ഹിതകാമ്യയേദമ്|൬|

Adhikarana 3 (6) · Śloka 7

ത്ര്യഹാവരം സപ്തദിനം പരം തു സ്നിഗ്ധോ നരഃ സ്വേദയിതവ്യ ഉക്തഃ ||൬|| നാതഃ പരം സ്നേഹനമാദിശന്തി സാത്മ്യീഭവേത് സപ്തദിനാത് പരം തു|൭|

Adhikarana 4 (7) · Śloka 7

സ്നേഹോऽനിലം ഹന്തി മൃദൂകരോതി ദേഹം മലാനാം വിനിഹന്തി സങ്ഗമ്||൭||

Adhikarana 5 (8) · Śloka 8

സ്നിഗ്ധസ്യ സൂക്ഷ്മേഷ്വയനേഷു ലീനം സ്വേദസ്തു ദോഷം നയതി ദ്രവത്വമ്|൮|

Adhikarana 6 (8) · Śloka 9

ഗ്രാമ്യൌദകാനൂപരസൈഃ സമാംസൈരുത്ക്ലേശനീയഃ പയസാ ച വമ്യഃ||൮|| രസൈസ്തഥാ ജാങ്ഗലജൈഃ സയൂഷൈഃ സ്നിഗ്ധൈഃ കഫാവൃദ്ധികരൈര്വിരേച്യഃ|൯|

Adhikarana 7 (9) · Śloka 10

ശ്ലേഷ്മോത്തരശ്ഛര്ദയതി ഹ്യദുഃഖം വിരിച്യതേ മന്ദകഫസ്തു സമ്യക്||൯|| അധഃ കഫേऽല്പേ വമനം വിരേചയേദ്വിരേചനം വൃദ്ധകഫേ തഥോര്ധ്വമ്|൧൦|

Adhikarana 8 (10) · Śloka 11

സ്നിഗ്ധായ ദേയം വമനം യഥോക്തം വാന്തസ്യ പേയാദിരനുക്രമശ്ച||൧൦|| സ്നിഗ്ധസ്യ സുസ്വിന്നതനോര്യഥാവദ്വിരേചനം യോഗ്യതമം പ്രയോജ്യമ് |൧൧|

Adhikarana 9 (11) · Śloka 12

പേയാം വിലേപീമകൃതം കൃതം ച യൂഷം രസം ത്രിര്ദ്വിരഥൈകശശ്ച||൧൧|| ക്രമേണ സേവേത വിശുദ്ധകായഃ പ്രധാനമധ്യാവരശുദ്ധിശുദ്ധഃ|൧൨|

Adhikarana 10 (12) · Śloka 13

യഥാऽണുരഗ്നിസ്തൃണഗോമയാദ്യൈഃ സന്ധുക്ഷ്യമാണോ ഭവതി ക്രമേണ||൧൨|| മഹാന് സ്ഥിരഃ സര്വപചസ്തഥൈവ ശുദ്ധസ്യ പേയാദിഭിരന്തരഗ്നിഃ|൧൩|

Adhikarana 11 (13-14) · Śloka 15

ജഘന്യമധ്യപ്രവരേ തു വേഗാശ്ചത്വാര ഇഷ്ടാ വമനേ ഷഡഷ്ടൌ||൧൩|| ദശൈവ തേ ദ്വിത്രിഗുണാ വിരേകേ പ്രസ്ഥസ്തഥാ ദ്വിത്രിചതുര്ഗുണശ്ച| പിത്താന്തമിഷ്ടം വമനം വിരേകാദര്ധം കഫാന്തം ച വിരേകമാഹുഃ||൧൪|| ദ്വിത്രാന് സവിട്കാനപനീയ വേഗാന്മേയം വിരേകേ വമനേ തു പീതമ്|൧൫|

Adhikarana 12 (15) · Śloka 16

ക്രമാത് കഫഃ പിത്തമഥാനിലശ്ച യസ്യൈതി സമ്യഗ്വമിതഃ സ ഇഷ്ടഃ||൧൫|| ഹൃത്പാര്ശ്വമൂര്ധേന്ദ്രിയമാര്ഗശുദ്ധൌ തഥാ ലഘുത്വേऽപി ച ലക്ഷ്യമാണേ|൧൬|

Adhikarana 13 (16) · Śloka 16

ദുശ്ഛര്ദിതേ സ്ഫോടകകോഠകണ്ഡൂഹൃത്ഖാവിശുദ്ധിര്ഗുരുഗാത്രതാം ച||൧൬||

Adhikarana 14 (17) · Śloka 17

തൃണ്മോഹമൂര്ച്ഛാനിലകോപനിദ്രാബലാദിഹാനിര്വമനേऽതി ച സ്യാത്|൧൭|

Adhikarana 15 (17) · Śloka 18

സ്രോതോവിശുദ്ധീന്ദ്രിയസമ്പ്രസാദൌ ലഘുത്വമൂര്ജോऽഗ്നിരനാമയത്വമ്||൧൭|| പ്രാപ്തിശ്ച വിട്പിത്തകഫാനിലാനാം സമ്യഗ്വിരിക്തസ്യ ഭവേത് ക്രമേണ|൧൮|

Adhikarana 16 (18) · Śloka 19

സ്യാച്ഛ്ലേഷ്മപിത്താനിലസമ്പ്രകോപഃ സാദസ്തഥാऽഗ്നേര്ഗുരുതാ പ്രതിശ്യാ||൧൮|| തന്ദ്രാ തഥാ ച്ഛര്ദിരരോചകശ്ച വാതാനുലോമ്യം ന ച ദുര്വിരിക്തേ|൧൯|

Adhikarana 17 (19) · Śloka 20

കഫാസ്രപിത്തക്ഷയജാനിലോത്ഥാഃ സുപ്ത്യങ്ഗമര്ദക്ലമവേപനാദ്യാഃ||൧൯|| നിദ്രാബലാഭാവതമഃപ്രവേശാഃ സോന്മാദഹിക്കാശ്ച വിരേചിതേऽതി|൨൦|

Adhikarana 18 (20-21) · Śloka 22

സംസൃഷ്ടഭക്തം നവമേऽഹ്നി സര്പിസ്തം പായയേതാപ്യനുവാസയേദ്വാ||൨൦|| തൈലാക്തഗാത്രായ തതോ നിരൂഹം ദദ്യാത്ര്യഹാന്നാതിബുഭുക്ഷിതായ| പ്രസ്യാഗതേ ധന്വരസേന ഭോജ്യഃ സമീക്ഷ്യ വാ ദോഷബലം യഥാര്ഹമ്||൨൧|| നരസ്തതോ നിശ്യനുവാസനാര്ഹോ നാത്യാശിതഃ സ്യാദനുവാസനീയഃ |൨൨|

Adhikarana 19 (22) · Śloka 23

ശീതേ വസന്തേ ച ദിവാऽനുവാസ്യോ രാത്രൌ ശരദ്ഗ്രീഷ്മഘനാഗമേഷു||൨൨|| താനേവ ദോഷാന് പരിരക്ഷതാ യേ സ്നേഹസ്യ പാനേ പരികീര്തിതാഃ പ്രാക്|൨൩|

Adhikarana 20 (23-24) · Śloka 24

പ്രത്യാഗതേ ചാപ്യനുവാസനീയേ ദിവാ പ്രദേയം വ്യുഷിതായ ഭോജ്യമ്||൨൩|| സായം ച ഭോജ്യം പരതോ ദ്വ്യഹേ വാ ത്ര്യഹേऽനുവാസ്യോऽഹനി പഞ്ചമേ വാ | ത്ര്യഹേ ത്ര്യഹേ വാऽപ്യഥ പഞ്ചമേ വാ ദദ്യാന്നിരൂഹാദനുവാസനം ച||൨൪||

Adhikarana 21 (25) · Śloka 25

ഏകം തഥാ ത്രീന് കഫജേ വികാരേ പിത്താത്മകേ പഞ്ച തു സപ്ത വാऽപി| വാതേ നവൈകാദശ വാ പുനര്വാ ബസ്തീനയുഗ്മാന് കുശലോ വിദധ്യാത്||൨൫||

Adhikarana 22 (26) · Śloka 26

നരോ വിരിക്തസ്തു നിരൂഹദാനം വിവര്ജയേത് സപ്തദിനാന്യവശ്യമ്| ശുദ്ധോ നിരൂഹേണ വിരേചനം ച തദ്ധ്യസ്യ ശൂന്യം വികസേച്ഛരീരമ്||൨൬||

Adhikarana 23 (27-28) · Śloka 28

ബസ്തിര്വയഃസ്ഥാപയിതാ സുഖായുര്ബലാഗ്നിമേധാസ്വരവര്ണകൃച്ച| സര്വാര്ഥകാരീ ശിശുവൃദ്ധയൂനാം നിരത്യയഃ സര്വഗദാപഹശ്ച||൨൭|| വിട്ശ്ലേഷ്മപിത്താനിലമൂത്രകര്ഷീ ദാര്ഢ്യാവഹഃ ശുക്രബലപ്രദശ്ച| വിശ്വക്സ്ഥിതം ദോഷചയം നിരസ്യ സര്വാന് വികാരാന് ശമയേന്നിരൂഹഃ||൨൮||

Adhikarana 24 (29-31) · Śloka 31

ദേഹേ നിരൂഹേണ വിശുദ്ധമാര്ഗേ സംസ്നേഹനം വര്ണബലപ്രദം ച| ന തൈലദാനാത് പരമസ്തി കിഞ്ചിദ്ദ്രവ്യം വിശേഷേണ സമീരണാര്തേ ||൨൯|| സ്നേഹേന രൌക്ഷ്യം ലഘുതാം ഗുരുത്വാദൌഷ്ണ്യാച്ച ശൈത്യം പവനസ്യ ഹത്വാ| തൈലം ദദാത്യാശു മനഃപ്രസാദം വീര്യം ബലം വര്ണമഥാഗ്നിപുഷ്ടിമ് ||൩൦|| മൂലേ നിഷിക്തോ ഹി യഥാ ദ്രുമഃ സ്യാന്നീലച്ഛദഃ കോമലപല്ലവാഗ്ര്യഃ| കാലേ മഹാന് പുഷ്പഫലപ്രദശ്ച തഥാ നരഃ സ്യാദനുവാസനേന||൩൧||

Adhikarana 25 (32-34) · Śloka 34

സ്തബ്ധാശ്ച യേ സങ്കുചിതാശ്ച യേऽപി യേ പങ്ഗവോ യേऽപി ച ഭഗ്നരുഗ്ണാഃ| യേഷാം ച ശാഖാസു ചരന്തി വാതാഃ ശസ്തോ വിശേഷേണ ഹി തേഷു ബസ്തിഃ||൩൨|| ആധ്മാപനേ വിഗ്രഥിതേ പുരീഷേ ശൂലേ ച ഭക്താനഭിനന്ദനേ ച| ഏവമ്പ്രകാരാശ്ച ഭവന്തി കുക്ഷൌ യേ ചാമയാസ്തേഷു ച ബസ്തിരിഷ്ടഃ||൩൩|| യാശ്ച സ്ത്രിയോ വാതകൃതോപസര്ഗാ ഗര്ഭം ന ഗൃഹ്ണന്തി നൃഭിഃ സമേതാഃ| ക്ഷീണേന്ദ്രിയാ യേ ച നരാഃ കൃശാശ്ച ബസ്തിഃ പ്രശസ്തഃ പരമം ച തേഷു||൩൪||

Adhikarana 26 (35) · Śloka 35

ഉഷ്ണാഭിഭൂതേഷു വദന്തി ശീതാഞ്ഛീതാഭിഭൂതേഷു തഥാ സുഖോഷ്ണാന്| തത്പ്രത്യനീകൌഷധസമ്പ്രയുക്താന് സര്വത്ര ബസ്തീന് പ്രവിഭജ്യ യുഞ്ജ്യാത് ||൩൫||

Adhikarana 27 (36) · Śloka 36

ന ബൃംഹണീയാന് വിദധീത ബസ്തീന് വിശോധനീയേഷു ഗദേഷു വൈദ്യഃ| കുഷ്ഠപ്രമേഹാദിഷു മേദുരേഷു നരേഷു യേ ചാപി വിശോധനീയാഃ||൩൬||

Adhikarana 28 (37) · Śloka 37

ക്ഷീണക്ഷതാനാം ന വിശോധനീയാന്ന ശോഷിണാം നോ ഭൃശദുര്ബലാനാമ്| ന മൂര്ച്ഛിതാനാം ന വിശോധിതാനാം യേഷാം ച ദോഷേഷു നിബദ്ധമായുഃ||൩൭||

Adhikarana 29 (38-39) · Śloka 40

ശാഖാഗതാഃ കോഷ്ഠഗതാശ്ച രോഗാ മര്മോര്ധ്വസര്വാവയവാങ്ഗജാശ്ച| യേ സന്തി തേഷാം ന ഹി കശ്ചിദന്യോ വായോഃ പരം ജന്മനി ഹേതുരസ്തി||൩൮|| വിണ്മൂത്രപിത്താദിമലാശയാനാം വിക്ഷേപസങ്ഘാതകരഃ സ യസ്മാത്| തസ്യാതിവൃദ്ധസ്യ ശമായ നാന്യദ്ബസ്തിം വിനാ ഭേഷജമസ്തി കിഞ്ചിത്||൩൯|| തസ്മാച്ചികിത്സാര്ധമിതി ബ്രുവന്തി സര്വാം ചികിത്സാമപി ബസ്തിമേകേ|൪൦|

Adhikarana 30 (40) · Śloka 41

നാഭിപ്രദേശം കടിപാര്ശ്വകുക്ഷിം ഗത്വാ ശകൃദ്ദോഷചയം വിലോഡ്യ ||൪൦|| സംസ്നേഹ്യ കായം സപുരീഷദോഷഃ സമ്യക് സുഖേനൈതി ച യഃ സ ബസ്തിഃ |൪൧|

Adhikarana 31 (41) · Śloka 42

പ്രസൃഷ്ടവിണ്മൂത്രസമീരണത്വം രുച്യഗ്നിവൃദ്ധ്യാശയലാഘവാനി||൪൧|| രോഗോപശാന്തിഃ പ്രകൃതിസ്ഥതാ ച ബലം ച തത് സ്യാത് സുനിരൂഢലിങ്ഗമ്|൪൨|

Adhikarana 32 (42) · Śloka 43

സ്യാദ്രുക്ഛിരോഹൃദ്ഗുദബസ്തിലിങ്ഗേ ശോഫഃ പ്രതിശ്യായവികര്തികേ ച||൪൨|| ഹൃല്ലാസികാ മാരുതമൂത്രസങ്ഗഃ ശ്വാസോ ന സമ്യക് ച നിരൂഹിതേ സ്യുഃ|൪൩|

Adhikarana 33 (43) · Śloka 43

ലിങ്ഗം യദേവാതിവിരേചിതസ്യ ഭവേത്തദേവാതിനിരൂഹിതസ്യ||൪൩||

Adhikarana 34 (44) · Śloka 44

പ്രത്യേത്യസക്തം സശകൃച്ച തൈലം രക്താദിബുദ്ധീന്ദ്രിയസമ്പ്രസാദഃ | സ്വപ്നാനുവൃത്തിര്ലഘുതാ ബലം ച സൃഷ്ടാശ്ച വേഗാഃ സ്വനുവാസിതേ സ്യുഃ||൪൪||

Adhikarana 35 (45) · Śloka 46

അധഃശരീരോദരബാഹുപൃഷ്ഠപാര്ശ്വേഷു രുഗ്രൂക്ഷഖരം ച ഗാത്രമ് | ഗ്രഹശ്ച വിണ്മൂത്രസമീരണാനാമസമ്യഗേതാന്യനുവാസിതസ്യ ||൪൫|| ഹൃല്ലാസമോഹക്ലമസാദമൂര്ച്ഛാവികര്തികാ ചാത്യനുവാസിതസ്യ|൪൬|

Adhikarana 36 (46) · Śloka 47

യസ്യേഹ യാമാനനുവര്തതേ ത്രീന് സ്നേഹോ നരഃ സ്യാത് സ വിശുദ്ധദേഹഃ||൪൬|| ആശ്വാഗതേऽന്യസ്തു പുനര്വിധേയഃ സ്നേഹോ ന സംസ്നേഹയതി ഹ്യതിഷ്ഠന്|൪൭|

Adhikarana 37 (47-48) · Śloka 49

ത്രിംശന്മതാഃ കര്മ നു ബസ്തയോ ഹി കാലസ്തതോऽര്ധേന തതശ്ച യോഗഃ||൪൭|| സാന്വാസനാ ദ്വാദശ വൈ നിരൂഹാഃ പ്രാക് സ്നേഹ ഏകഃ പരതശ്ച പഞ്ച| കാലേ ത്രയോऽന്തേ പുരതസ്തഥൈകഃ സ്നേഹാ നിരൂഹാന്തരിതാശ്ച ഷട് സ്യുഃ||൪൮|| യോഗേ നിരൂഹാസ്ത്രയ ഏവ ദേയാഃ സ്നേഹാശ്ച പഞ്ചൈവ പരാദിമധ്യാഃ|൪൯|

Adhikarana 38 (49) · Śloka 50

ത്രീന് പഞ്ച വാऽऽഹുശ്ചതുരോऽഥ ഷഡ്വാ വാതാദികാനാമനുവാസനീയാന് ||൪൯|| സ്നേഹാന് പ്രദായാശു ഭിഷഗ്വിദധ്യാത് സ്രോതോവിശുദ്യര്ഥമതോ നിരൂഹാന്|൫൦|

Adhikarana 39 (50-52) · Śloka 53

വിശുദ്ധദേഹസ്യ തതഃ ക്രമേണ സ്നിഗ്ധം തലസ്വേദിതമുത്തമാങ്ഗമ്||൫൦|| വിരേചയേത്ത്രിര്ദ്വിരഥൈകശോ വാ ബലം സമീക്ഷ്യ ത്രിവിധം മലാനാമ്| ഉരഃശിരോലാഘവമിന്ദ്രിയാച്ഛ്യം സ്രോതോവിശുദ്ധിശ്ച ഭവേദ്വിശുദ്ധേ||൫൧|| ഗലോപലേപഃ ശിരസോ ഗുരുത്വം നിഷ്ഠീവനം ചാപ്യഥ ദുര്വിരിക്തേ| ശിരോക്ഷിശങ്ഖശ്രവണാര്തിതോദാവത്യര്ഥശുദ്ധേ തിമിരം ച പശ്യേത്||൫൨|| സ്യാത്തര്പണം തത്ര മൃദു ദ്രവം ച സ്നിഗ്ധസ്യ തീക്ഷ്ണം തു പുനര്ന യോഗേ|൫൩|

Adhikarana 40 (53) · Śloka 53

ഇത്യാതുരസ്വസ്ഥസുഖഃ പ്രയോഗോ ബലായുഷോര്വൃദ്ധികൃദാമയഘ്നഃ||൫൩||

Adhikarana 41 (54) · Śloka 54

കാലസ്തു ബസ്ത്യാദിഷു യാതി യാവാംസ്താവാന് ഭവേദ്ദ്വിഃ പരിഹാരകാലഃ|൫൪|

Adhikarana 42 (54) · Śloka 55

അത്യാസനസ്ഥാനവചാംസി യാനം സ്വപ്നം ദിവാ മൈഥുനവേഗരോധാന്||൫൪|| ശീതോപചാരാതപശോകരോഷാംസ്ത്യജേദകാലാഹിതഭോജനം ച|൫൫|

Adhikarana 43 (55) · Śloka 56

ബദ്ധേ പ്രണീതേ വിഷമം ച നേത്രേ മാര്ഗേ തഥാऽര്ശഃകഫവിഡ്വിബദ്ധേ ||൫൫|| ന യാതി ബസ്തിര്ന സുഖം നിരേതി ദോഷാവൃതോऽല്പോ യദി വാऽല്പവീര്യഃ|൫൬|

Adhikarana 44 (56) · Śloka 57

പ്രാപ്തേ തു വര്ചോനിലമൂത്രവേഗേ വാതേऽതിവൃദ്ധേऽല്പബലേ ഗുദേ വാ||൫൬|| അത്യുഷ്ണതീക്ഷ്ണശ്ച മൃദൌ ച കോഷ്ഠേ പ്രണീതമാത്രഃ പുനരേതി ബസ്തിഃ|൫൭|

Adhikarana 45 (57-58) · Śloka 59

മേദഃകഫാഭ്യാമനിലോ നിരുദ്ധഃ ശൂലാങ്ഗസുപ്തിശ്വയഥൂന് കരോതി||൫൭|| സ്നേഹം തു യുഞ്ജന്നബുധസ്തു തസ്മൈ സംവര്ധയത്യേവ ഹി താന് വികാരാന്| രോഗാസ്തഥാऽന്യേऽപ്യവിതര്ക്യമാണാഃ പരസ്പരേണാവഗൃഹീതമാര്ഗാഃ||൫൮|| സന്ദൂഷിതാ ധാതുഭിരേവ ചാന്യൈഃ സ്വൈര്ഭേഷജൈര്നോപശമം വ്രജന്തി|൫൯|

Adhikarana 46 (59) · Śloka 60

സര്വം ച രോഗപ്രശമായ കര്മ ഹീനാതിമാത്രം വിപരീതകാലമ്||൫൯|| മിഥ്യോപചാരാച്ച ന തം വികാരം ശാന്തിം നയേത് പഥ്യമപി പ്രയുക്തമ്|൬൦|

Adhikarana 47 (60) · Śloka 61

തത്ര ശ്ലോകഃ- പ്രശ്നാനിമാന് ദ്വാദശ പഞ്ചകര്മാണ്യുദ്ദിശ്യ സിദ്ധാവിഹ കല്പനായാമ്||൬൦|| പ്രജാഹിതാര്ഥം ഭഗവാന് മഹാര്ഥാന് സമ്യഗ്ജഗാദര്ഷിവരോऽത്രിപുത്രഃ||൬൧||

Adhikarana puShpikA · Śloka 1

ഇത്യഗ്നിവേശകൃതേ തന്ത്രേ ചരകപ്രതിസംസ്കൃതേऽപ്രാപ്തേ ദൃഢബലസമ്പൂരിതേ സിദ്ധിസ്ഥാനേ കല്പനാസിദ്ധിര്നാമ പ്രഥമോऽധ്യായഃ||൧||