3. āragvadhīyō'dhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

અથાત આરગ્વધીયમધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ||૧|| ઇતિ હ સ્માહ ભગવાનાત્રેયઃ||૨||

Adhikarana 2 (3-17) · Śloka 17

આરગ્વધઃ સૈડગજઃ કરઞ્જો વાસા ગુડૂચી મદનં હરિદ્રે| શ્ર્યાહ્વઃ સુરાહ્વઃ ખદિરો ધવશ્ચ નિમ્બો વિડઙ્ગં કરવીરકત્વક્||૩|| ગ્રન્થિશ્ચ ભૌર્જો લશુનઃ શિરીષઃ સલોમશો ગુગ્ગુલુકૃષ્ણગન્ધે| ફણિજ્ઝકો વત્સકસપ્તપર્ણૌ પીલૂનિ કુષ્ઠં સુમનઃપ્રવાલાઃ||૪|| વચા હરેણુસ્ત્રિવૃતા નિકુમ્ભો ભલ્લાતકં ગૈરિકમઞ્જનં ચ| મનઃશિલાલે ગૃહધૂમ એલા કાશીસલોધ્રાર્જુનમુસ્તસર્જાઃ||૫|| ઇત્યર્ધરૂપૈર્વિહિતાઃ ષડેતે ગોપિત્તપીતાઃ પુનરેવ પિષ્ટાઃ| સિદ્ધાઃ પરં સર્ષપતૈલયુક્તાશ્ચૂર્ણપ્રદેહા ભિષજા પ્રયોજ્યાઃ||૬|| કુષ્ઠાનિ કૃચ્છ્રાણિ નવં કિલાસં સુરેશલુપ્તં કિટિભં સદદ્રુ| ભગન્દરાર્શાંસ્યપચીં સપામાં હન્યુઃ પ્રયુક્તાસ્ત્વચિરાન્નરાણામ્||૭|| કુષ્ઠં હરિદ્રે સુરસં પટોલં નિમ્બાશ્વગન્ધે સુરદારુશિગ્રૂ| સસર્ષપં તુમ્બુરુધાન્યવન્યં ચણ્ડાં ચ ચૂર્ણાનિ સમાનિ કુર્યાત્||૮|| તૈસ્તક્રપિષ્ટૈઃ પ્રથમં શરીરં તૈલાક્તમુદ્વર્તયિતું યતેત| તેનાસ્યકણ્ડૂઃ પિડકાઃ સકોઠાઃ કુષ્ઠાનિ શોફાશ્ચ શમં વ્રજન્તિ||૯|| કુષ્ઠામૃતાસઙ્ગકટઙ્કટેરીકાસીસકમ્પિલ્લકમુસ્તલોધ્રાઃ| સૌગન્ધિકં સર્જરસો વિડઙ્ગં મનઃશિલાલે કરવીરકત્વક્||૧૦|| તૈલાક્તગાત્રસ્ય કૃતાનિ ચૂર્ણાન્યેતાનિ દદ્યાદવચૂર્ણનાર્થમ્| દદ્રૂઃ સકણ્ડૂઃ કિટિભાનિ પામા વિચર્ચિકા ચૈવ તથૈતિ શાન્તિમ્||૧૧|| મનઃશિલાલે મરિચાનિ તૈલમાર્કં પયઃ કુષ્ઠહરઃ પ્રદેહઃ| તુત્થં વિડઙ્ગં મરિચાનિ કુષ્ઠં લોધ્રં ચ તદ્વત્ સમનઃશિલં સ્યાત્||૧૨|| રસાઞ્જનં સપ્રપુન્નાડબીજં યુક્તં કપિત્થસ્ય રસેન લેપઃ| કરઞ્જબીજૈડગજં સકુષ્ઠં ગોમૂત્રપિષ્ટં ચ પરઃ પ્રદેહઃ||૧૩|| ઉભે હરિદ્રે કુટજસ્ય બીજં કરઞ્જબીજં સુમનઃપ્રવાલાન્| ત્વચં સમધ્યાં હયમારકસ્ય લેપં તિલક્ષારયુતં વિદધ્યાત્||૧૪|| મનઃશિલા ત્વક્ કુટજાત્ સકુષ્ઠાત્ સલોમશઃ સૈડગજઃ કરઞ્જઃ| ગ્રન્થિશ્ચ ભૌર્જઃ કરવીરમૂલં ચૂર્ણાનિ સાધ્યાનિ તુષોદકેન||૧૫|| પલાશનિર્દાહરસેન ચાપિ કર્ષોદ્ધૃતાન્યાઢકસમ્મિતેન| દર્વીપ્રલેપં પ્રવદન્તિ લેપમેતં પરં કુષ્ઠનિસૂદનાય||૧૬|| પર્ણાનિ પિષ્ટ્વા ચતુરઙ્ગુલસ્ય તક્રેણ પર્ણાન્યથ કાકમાચ્યાઃ| તૈલાક્તગાત્રસ્ય નરસ્ય કુષ્ઠાન્યુદ્વર્તયેદશ્વહનચ્છદૈશ્ચ||૧૭||

Adhikarana 3 (18-22) · Śloka 23

કોલં કુલત્થાઃ સુરદારુરાસ્નામાષાતસીતૈલફલાનિ કુષ્ઠમ્| વચા શતાહ્વા યવચૂર્ણમમ્લમુષ્ણાનિ વાતામયિનાં પ્રદેહઃ||૧૮|| આનૂપમત્સ્યામિષવેસવારૈરુષ્ણૈઃ પ્રદેહઃ પવનાપહઃ સ્યાત્| સ્નેહૈશ્ચતુર્ભિર્દશમૂલમિશ્રૈર્ગન્ધૌષધૈશ્ચાનિલહઃ પ્રદેહઃ||૧૯|| તક્રેણ યુક્તં યવચૂર્ણમુષ્ણં સક્ષારમર્તિં જઠરે નિહન્યાત્| કુષ્ઠં શતાહ્વાં સવચાં યવાનાં ચૂર્ણં સતૈલામ્લમુશન્તિ વાતે||૨૦|| ઉભે શતાહ્વે મધુકં મધૂકં બલાં પ્રિયાલં ચ કશેરુકં ચ| ઘૃતં વિદારીં ચ સિતોપલાં ચ કુર્યાત્ પ્રદેહં પવને સરક્તે||૨૧|| રાસ્ના ગુડૂચી મધુકં બલે દ્વે સજીવકં સર્ષભકં પયશ્ચ| ઘૃતં ચ સિદ્ધં મધુશેષયુક્તં રક્તાનિલાર્તિં પ્રણુદેત્ પ્રદેહઃ||૨૨|| વાતે સરક્તે સઘૃતં પ્રદેહો ગોધૂમચૂર્ણં છગલીપયશ્ચ|૨૩|

Adhikarana 4 (23-29) · Śloka 29

નતોત્પલં ચન્દનકુષ્ઠયુક્તં શિરોરુજાયાં સઘૃતં પ્રદેહઃ||૨૩|| પ્રપૌણ્ડરીકં સુરદારુ કુષ્ઠં યષ્ટ્યાહ્વમેલા કમલોત્પલે ચ| શિરોરુજાયાં સઘૃતઃ પ્રદેહો લોહૈરકાપદ્મકચોરકૈશ્ચ||૨૪|| રાસ્ના હરિદ્રે નલદં શતાહ્વે દ્વે દેવદારૂણિ સિતોપલા ચ| જીવન્તિમૂલં સઘૃતં સતૈલમાલેપનં પાર્શ્વરુજાસુ કોષ્ણમ્||૨૫|| શૈવાલપદ્મોત્પલવેત્રતુઙ્ગપ્રપૌણ્ડરીકાણ્યમૃણાલલોધ્રમ્| પ્રિયઙ્ગુકાલેયકચન્દનાનિ નિર્વાપણઃ સ્યાત્ સઘૃતઃ પ્રદેહઃ||૨૬|| સિતાલતાવેતસપદ્મકાનિ યષ્ટ્યાહ્વમૈન્દ્રી નલિનાનિ દૂર્વા| યવાસમૂલં કુશકાશયોશ્ચ નિર્વાપણઃ સ્યાજ્જલમેરકા ચ||૨૭|| શૈલેયમેલાગુરુણી સકુષ્ઠે ચણ્ડા નતં ત્વક્ સુરદારુ રાસ્ના| શીતં નિહન્યાદચિરાત્ પ્રદેહો વિષં શિરીષસ્તુ સસિન્ધુવારઃ||૨૮|| શિરીષલામજ્જકહેમલોધ્રૈસ્ત્વગ્દોષસંસ્વેદહરઃ પ્રઘર્ષઃ| પત્રામ્બુલોધ્રાભયચન્દનાનિ શરીરદૌર્ગન્ધ્યહરઃ પ્રદેહઃ||૨૯||

Adhikarana 5 (30) · Śloka 30

તત્ર શ્લોકઃ- ઇહાત્રિજઃ સિદ્ધતમાનુવાચ દ્વાત્રિંશતં સિદ્ધમહર્ષિપૂજ્યઃ| ચૂર્ણપ્રદેહાન્ વિવિધામયઘ્નાનારગ્વધીયે જગતો હિતાર્થમ્||૩૦||

Adhikarana puShpikA · Śloka 3

ઇત્યગ્નિવેશકૃતે તન્ત્રે ચરકપ્રતિસંસ્કૃતે શ્લોકસ્થાને આરગ્વધીયો નામ તૃતીયોઽધ્યાયઃ||૩||