Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತೋ ದಶಪ್ರಾಣಾಯತನೀಯಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ||೧|| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ||೨||
View original
अथातो दशप्राणायतनीयमध्यायं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
29. daśaprāṇāyatanīyō'dhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
ದಶೈವಾಯತನಾನ್ಯಾಹುಃ ಪ್ರಾಣಾ ಯೇಷು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾಃ | ಶಙ್ಖೌ ಮರ್ಮತ್ರಯಂ ಕಣ್ಠೋ ರಕ್ತಂ ಶುಕ್ರೌಜಸೀ ಗುದಮ್||೩|| ತಾನೀನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ವಿಜ್ಞಾನಂ ಚೇತನಾಹೇತುಮಾಮಯಾನ್| ಜಾನೀತೇ ಯಃ ಸ ವೈ ವಿದ್ವಾನ್ ಪ್ರಾಣಾಭಿಸರ ಉಚ್ಯತೇ||೪||
View original
दशैवायतनान्याहुः प्राणा येषु प्रतिष्ठिताः | शङ्खौ मर्मत्रयं कण्ठो रक्तं शुक्रौजसी गुदम्||३|| तानीन्द्रियाणि विज्ञानं चेतनाहेतुमामयान्| जानीते यः स वै विद्वान् प्राणाभिसर उच्यते||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (5) · Śloka 5
ದ್ವಿವಿಧಾಸ್ತು ಖಲು ಭಿಷಜೋ ಭವನ್ತ್ಯಗ್ನಿವೇಶ! ಪ್ರಾಣಾನಾಮೇಕೇಽಭಿಸರಾ ಹನ್ತಾರೋ ರೋಗಾಣಾಂ, ರೋಗಾಣಾಮೇಕೇಽಭಿಸರಾ ಹನ್ತಾರಃ ಪ್ರಾಣಾನಾಮಿತಿ||೫||
View original
द्विविधास्तु खलु भिषजो भवन्त्यग्निवेश! प्राणानामेकेऽभिसरा हन्तारो रोगाणां, रोगाणामेकेऽभिसरा हन्तारः प्राणानामिति||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (6-7) · Śloka 7
ಏವಂವಾದಿನಂ ಭಗವನ್ತಮಾತ್ರೇಯಮಗ್ನಿವೇಶ ಉವಾಚ- ಭಗವಂಸ್ತೇ ಕಥಮಸ್ಮಾಭಿರ್ವೇದಿತವ್ಯಾ ಭವೇಯುರಿತಿ||೬|| ಭಗವಾನುವಾಚ- ಯ ಇಮೇ ಕುಲೀನಾಃ ಪರ್ಯವದಾತಶ್ರುತಾಃ ಪರಿದೃಷ್ಟಕರ್ಮಾಣೋ ದಕ್ಷಾಃ ಶುಚಯೋ ಜಿತಹಸ್ತಾ ಜಿತಾತ್ಮಾನಃ ಸರ್ವೋಪಕರಣವನ್ತಃ ಸರ್ವೇನ್ದ್ರಿಯೋಪಪನ್ನಾಃ ಪ್ರಕೃತಿಜ್ಞಾಃ ಪ್ರತಿಪತ್ತಿಜ್ಞಾಶ್ಚ ತೇ ಜ್ಞೇಯಾಃ ಪ್ರಾಣಾನಾಮಭಿಸರಾ ಹನ್ತಾರೋ ರೋಗಾಣಾಂ; ತಥಾವಿಧಾ ಹಿ ಕೇವಲೇ ಶರೀರಜ್ಞಾನೇ ಶರೀರಾಭಿನಿರ್ವೃತ್ತಿಜ್ಞಾನೇ ಪ್ರಕೃತಿವಿಕಾರಜ್ಞಾನೇ ಚ ನಿಃಸಂಶಯಾಃ, ಸುಖಸಾಧ್ಯಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯಯಾಪ್ಯಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯೇಯಾನಾಂ ಚ ರೋಗಾಣಾಂ ಸಮುತ್ಥಾನಪೂರ್ವರೂಪಲಿಙ್ಗವೇದನೋಪಶಯವಿಶೇಷಜ್ಞಾನೇ ವ್ಯಪಗತಸನ್ದೇಹಾಃ, ತ್ರಿವಿಧಸ್ಯಾಯುರ್ವೇದಸೂತ್ರಸ್ಯ ಸಸಙ್ಗ್ರಹವ್ಯಾಕರಣಸ್ಯ ಸತ್ರಿವಿಧೌಷಧಗ್ರಾಮಸ್ಯ ಪ್ರವಕ್ತಾರಃ , ಪಞ್ಚತ್ರಿಂಶತೋ ಮೂಲಫಲಾನಾಂ ಚತುರ್ಣಾಂ ಚ ಸ್ನೇಹಾನಾಂ ಪಞ್ಚಾನಾಂ ಚ ಲವಣಾನಾಮಷ್ಟಾನಾಂ ಚ ಮೂತ್ರಾಣಾಮಷ್ಟಾನಾಂ ಚ ಕ್ಷೀರಾಣಾಂ ಕ್ಷೀರತ್ವಗ್ವೃಕ್ಷಾಣಾಂ ಚ ಷಣ್ಣಾಂ ಶಿರೋವಿರೇಚನಾದೇಶ್ಚ ಪಞ್ಚಕರ್ಮಾಶ್ರಯಸ್ಯೌಷಧಗಣಸ್ಯಾಷ್ಟಾವಿಂಶತೇಶ್ಚ ಯವಾಗೂನಾಂ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶತಶ್ಚೂರ್ಣಪ್ರದೇಹಾನಾಂ ಷಣ್ಣಂ ಚ ವಿರೇಚನಶತಾನಾಂ ಪಞ್ಚಾನಾಂ ಚ ಕಷಾಯಶತಾನಾಂ ಪ್ರಯೋಕ್ತಾರಃ, ಸ್ವಸ್ಥವೃತ್ತವಿಹಿತಭೋಜನಪಾನನಿಯಮಸ್ಥಾನಚಙ್ಕ್ರಮಣಶಯನಾಸನಮಾತ್ರಾದ್ರವ್ಯಾಞ್ಜನಧೂಮನಾವನಾಭ್ಯಞ್ಜನ- ಪರಿಮಾರ್ಜನವೇಗಾವಿಧಾರಣವಿಧಾರಣವ್ಯಾಯಾಮಸಾತ್ಮ್ಯೇನ್ದ್ರಿಯಪರೀಕ್ಷೋಪಕ್ರಮಣಸದ್ವೃತ್ತಕುಶಲಾಃ , ಚತುಷ್ಪಾದೋಪಗೃಹೀತೇ ಚ ಭೇಷಜೇ ಷೋಡಶಕಲೇ ಸವಿನಿಶ್ಚಯೇ ಸತ್ರಿಪರ್ಯೇಷಣೇ ಸವಾತಕಲಾಕಲಜ್ಞಾನೇ ವ್ಯಪಗತಸನ್ದೇಹಾಃ, ಚತುರ್ವಿಧಸ್ಯ ಚ ಸ್ನೇಹಸ್ಯ ಚತುರ್ವಿಂಶತ್ಯುಪನಯಸ್ಯೋಪಕಲ್ಪನೀಯಸ್ಯ ಚತುಃಷಷ್ಟಿಪರ್ಯನ್ತಸ್ಯ ಚ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಯಿತಾರಃ, ಬಹುವಿಧವಿಧಾನಯುಕ್ತಾನಾಂ ಚ ಸ್ನೇಹ್ಯಸ್ವೇದ್ಯವಮ್ಯವಿರೇಚ್ಯವಿವಿಧೌಷಧೋಪಚಾರಾಣಾಂ ಚ ಕುಶಲಾಃ, ಶಿರೋರೋಗಾದೇರ್ದೋಷಾಂಶವಿಕಲ್ಪಜಸ್ಯ ಚ ವ್ಯಾಧಿಸಙ್ಗ್ರಹಸ್ಯ ಸಕ್ಷಯಪಿಡಕಾವಿದ್ರಧೇಸ್ತ್ರಯಾಣಾಂ ಚ ಶೋಫಾನಾಂ ಬಹುವಿಧಶೋಫಾನುಬನ್ಧಾನಾಮಷ್ಟಚತ್ವಾರಿಂಶತಶ್ಚ ರೋಗಾಧಿಕರಣಾನಾಂ ಚತ್ವಾರಿಂಶದುತ್ತರಸ್ಯ ಚ ನಾನಾತ್ಮಜಸ್ಯ ವ್ಯಾಧಿಶತಸ್ಯ ತಥಾ ವಿಗರ್ಹಿತಾತಿಸ್ಥೂಲಾತಿಕೃಶಾನಾಂ ಸಹೇತುಲಕ್ಷಣೋಪಕ್ರಮಾಣಾಂ ಸ್ವಪ್ನಸ್ಯ ಚ ಹಿತಾಹಿತಸ್ಯಾಸ್ವಪ್ನಾತಿಸ್ವಪ್ನಸ್ಯ ಚ ಸಹೇತೂಪಕ್ರಮಸ್ಯ ಷಣ್ಣಾಂ ಚ ಲಙ್ಘನಾದೀನಾಮುಪಕ್ರಮಾಣಾಂ ಸನ್ತರ್ಪಣಾಪತರ್ಪಣಜಾನಾಂ ಚ ರೋಗಾಣಾಂ ಸರೂಪಪ್ರಶಮನಾನಾಂ ಶೋಣಿತಜಾನಾಂ ಚ ವ್ಯಾಧೀನಾಂ ಮದಮೂರ್ಚ್ಛಾಯಸನ್ನ್ಯಾಸಾನಾಂ ಚ ಸಕಾರಣರೂಪೌಷಧೋಪಚಾರಾಣಾಂ ಕುಶಲಾಃ, ಕುಶಲಾಶ್ಚಾಹಾರವಿಧಿವಿನಿಶ್ಚಯಸ್ಯ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ಹಿತಾಹಿತಾನಾಮಾಹಾರವಿಕಾರಾಣಾಮಗ್ರ್ಯಸಙ್ಗ್ರಹಸ್ಯಾಸವಾನಾಂ ಚ ಚತುರಶೀತೇರ್ದ್ರವ್ಯಗುಣಕರ್ಮವಿನಿಶ್ಚಯಸ್ಯ ರಸಾನುರಸಸಂಶ್ರಯಸ್ಯ ಸವಿಕಲ್ಪವೈರೋಧಿಕಸ್ಯ ದ್ವಾದಶವರ್ಗಾಶ್ರಯಸ್ಯ ಚಾನ್ನಪಾನಸ್ಯ ಸಗುಣಪ್ರಭಾವಸ್ಯ ಸಾನುಪಾನಗುಣಸ್ಯ ನವವಿಧಸ್ಯಾರ್ಥಸಙ್ಗ್ರಹಸ್ಯಾಹಾರಗತೇಶ್ಚ ಹಿತಾಹಿತೋಪಯೋಗವಿಶೇಷಾತ್ಮಕಸ್ಯ ಚ ಶುಭಾಶುಭವಿಶೇಷಸ್ಯ ಧಾತ್ವಾಶ್ರಯಾಣಾಂ ಚ ರೋಗಾಣಾಂ ಸೌಷಧಸಙ್ಗ್ರಹಾಣಾಂ ದಶಾನಾಂ ಚ ಪ್ರಾಣಾಯತನಾನಾಂ ಯಂ ಚ ವಕ್ಷ್ಯಾಮ್ಯರ್ಥೇದಶಮಹಾಮೂಲೀಯೇ ತ್ರಿಂಶತ್ತಮಾಧ್ಯಾಯೇ ತತ್ರ ಚ ಕೃತ್ಸ್ನಸ್ಯ ತನ್ತ್ರೋದ್ದೇಶಲಕ್ಷಣಸ್ಯ ತನ್ತ್ರಸ್ಯ ಚ ಗ್ರಹಣಧಾರಣವಿಜ್ಞಾನಪ್ರಯೋಗಕರ್ಮಕಾರ್ಯಕಾಲಕರ್ತೃಕರಣಕುಶಲಾಃ , ಕುಶಲಾಶ್ಚ ಸ್ಮೃತಿಮತಿಶಾಸ್ತ್ರಯುಕ್ತಿಜ್ಞಾನಸ್ಯಾತ್ಮನಃ ಶೀಲಗುಣೈರವಿಸಂವಾದನೇನ ಚ ಸಮ್ಪಾದನೇನ ಸರ್ವಪ್ರಾಣಿಷು ಚೇತಸೋ ಮೈತ್ರಸ್ಯ ಮಾತಾಪಿತೃಭ್ರಾತೃಬನ್ಧುವತ್, ಏವಂಯುಕ್ತಾ ಭವನ್ತ್ಯಗ್ನಿವೇಶ! ಪ್ರಾಣಾನಾಮಭಿಸರಾ ಹನ್ತಾರೋ ರೋಗಾಣಾಮಿತಿ||೭||
View original
एवंवादिनं भगवन्तमात्रेयमग्निवेश उवाच- भगवंस्ते कथमस्माभिर्वेदितव्या भवेयुरिति||६|| भगवानुवाच- य इमे कुलीनाः पर्यवदातश्रुताः परिदृष्टकर्माणो दक्षाः शुचयो जितहस्ता जितात्मानः सर्वोपकरणवन्तः सर्वेन्द्रियोपपन्नाः प्रकृतिज्ञाः प्रतिपत्तिज्ञाश्च ते ज्ञेयाः प्राणानामभिसरा हन्तारो रोगाणां; तथाविधा हि केवले शरीरज्ञाने शरीराभिनिर्वृत्तिज्ञाने प्रकृतिविकारज्ञाने च निःसंशयाः, सुखसाध्यकृच्छ्रसाध्ययाप्यप्रत्याख्येयानां च रोगाणां समुत्थानपूर्वरूपलिङ्गवेदनोपशयविशेषज्ञाने व्यपगतसन्देहाः, त्रिविधस्यायुर्वेदसूत्रस्य ससङ्ग्रहव्याकरणस्य सत्रिविधौषधग्रामस्य प्रवक्तारः , पञ्चत्रिंशतो मूलफलानां चतुर्णां च स्नेहानां पञ्चानां च लवणानामष्टानां च मूत्राणामष्टानां च क्षीराणां क्षीरत्वग्वृक्षाणां च षण्णां शिरोविरेचनादेश्च पञ्चकर्माश्रयस्यौषधगणस्याष्टाविंशतेश्च यवागूनां द्वात्रिंशतश्चूर्णप्रदेहानां षण्णं च विरेचनशतानां पञ्चानां च कषायशतानां प्रयोक्तारः, स्वस्थवृत्तविहितभोजनपाननियमस्थानचङ्क्रमणशयनासनमात्राद्रव्याञ्जनधूमनावनाभ्यञ्जन- परिमार्जनवेगाविधारणविधारणव्यायामसात्म्येन्द्रियपरीक्षोपक्रमणसद्वृत्तकुशलाः , चतुष्पादोपगृहीते च भेषजे षोडशकले सविनिश्चये सत्रिपर्येषणे सवातकलाकलज्ञाने व्यपगतसन्देहाः, चतुर्विधस्य च स्नेहस्य चतुर्विंशत्युपनयस्योपकल्पनीयस्य चतुःषष्टिपर्यन्तस्य च व्यवस्थापयितारः, बहुविधविधानयुक्तानां च स्नेह्यस्वेद्यवम्यविरेच्यविविधौषधोपचाराणां च कुशलाः, शिरोरोगादेर्दोषांशविकल्पजस्य च व्याधिसङ्ग्रहस्य सक्षयपिडकाविद्रधेस्त्रयाणां च शोफानां बहुविधशोफानुबन्धानामष्टचत्वारिंशतश्च रोगाधिकरणानां चत्वारिंशदुत्तरस्य च नानात्मजस्य व्याधिशतस्य तथा विगर्हितातिस्थूलातिकृशानां सहेतुलक्षणोपक्रमाणां स्वप्नस्य च हिताहितस्यास्वप्नातिस्वप्नस्य च सहेतूपक्रमस्य षण्णां च लङ्घनादीनामुपक्रमाणां सन्तर्पणापतर्पणजानां च रोगाणां सरूपप्रशमनानां शोणितजानां च व्याधीनां मदमूर्च्छायसन्न्यासानां च सकारणरूपौषधोपचाराणां कुशलाः, कुशलाश्चाहारविधिविनिश्चयस्य प्रकृत्या हिताहितानामाहारविकाराणामग्र्यसङ्ग्रहस्यासवानां च चतुरशीतेर्द्रव्यगुणकर्मविनिश्चयस्य रसानुरससंश्रयस्य सविकल्पवैरोधिकस्य द्वादशवर्गाश्रयस्य चान्नपानस्य सगुणप्रभावस्य सानुपानगुणस्य नवविधस्यार्थसङ्ग्रहस्याहारगतेश्च हिताहितोपयोगविशेषात्मकस्य च शुभाशुभविशेषस्य धात्वाश्रयाणां च रोगाणां सौषधसङ्ग्रहाणां दशानां च प्राणायतनानां यं च वक्ष्याम्यर्थेदशमहामूलीये त्रिंशत्तमाध्याये तत्र च कृत्स्नस्य तन्त्रोद्देशलक्षणस्य तन्त्रस्य च ग्रहणधारणविज्ञानप्रयोगकर्मकार्यकालकर्तृकरणकुशलाः , कुशलाश्च स्मृतिमतिशास्त्रयुक्तिज्ञानस्यात्मनः शीलगुणैरविसंवादनेन च सम्पादनेन सर्वप्राणिषु चेतसो मैत्रस्य मातापितृभ्रातृबन्धुवत्, एवंयुक्ता भवन्त्यग्निवेश! प्राणानामभिसरा हन्तारो रोगाणामिति||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (8-9) · Śloka 9
ಅತೋ ವಿಪರೀತಾ ರೋಗಾಣಾಮಭಿಸರಾ ಹನ್ತಾರಃ ಪ್ರಾಣಾನಾಂ, ಭಿಷಕ್ಛದ್ಮಪ್ರತಿಚ್ಛನ್ನಾಃ ಕಣ್ಟಕಭೂತಾ ಲೋಕಸ್ಯ ಪ್ರತಿರೂಪಕಸಧರ್ಮಾಣೋ ರಾಜ್ಞಾಂ ಪ್ರಮಾದಾಚ್ಚರನ್ತಿ ರಾಷ್ಟ್ರಾಣಿ||೮|| ತೇಷಾಮಿದಂ ವಿಶೇಷವಿಜ್ಞಾನಂ ಭವತಿ- ಅತ್ಯರ್ಥಂ ವೈದ್ಯವೇಶೇನ ಶ್ಲಾಘಮಾನಾ ವಿಶಿಖಾನ್ತರಮನುಚರನ್ತಿ ಕರ್ಮಲೋಭಾತ್, ಶ್ರುತ್ವಾ ಚ ಕಸ್ಯಚಿದಾತುರ್ಯಮಭಿತಃ ಪರಿಪತನ್ತಿ, ಸಂಶ್ರವಣೇ ಚಾಸ್ಯಾತ್ಮನೋ ವೈದ್ಯಗುಣಾನುಚ್ಚೈರ್ವದನ್ತಿ, ಯಶ್ಚಾಸ್ಯ ವೈದ್ಯಃ ಪ್ರತಿಕರ್ಮ ಕರೋತಿ ತಸ್ಯ ಚ ದೋಷಾನ್ಮುಹುರ್ಮುಹುರುದಾಹರನ್ತಿ, ಆತುರಮಿತ್ರಾಣಿ ಚ ಪ್ರಹರ್ಷಣೋಪಜಾಪೋಪಸೇವಾದಿಭಿರಿಚ್ಛನ್ತ್ಯಾತ್ಮೀಕರ್ತುಂ, ಸ್ವಲ್ಪೇಚ್ಛುತಾಂ ಚಾತ್ಮನಃ ಖ್ಯಾಪಯನ್ತಿ, ಕರ್ಮ ಚಾಸಾದ್ಯ ಮುಹುರ್ಮುಹುರವಲೋಕಯನ್ತಿ ದಾಕ್ಷ್ಯೇಣಾಜ್ಞಾನಮಾತ್ಮನಃ ಪ್ರಚ್ಛಾದಯಿತುಕಾಮಾಃ, ವ್ಯಾಧಿಂ ಚಾಪಾವರ್ತಯಿತುಮಶಕ್ನುವತೋ ವ್ಯಾಧಿತಮೇವಾನುಪಕರಣಮಪರಿಚಾರಕಮನಾತ್ಮವನ್ತಮುಪದಿಶನ್ತಿ , ಅನ್ತಗತಂ ಚೈನಮಭಿಸಮೀಕ್ಷ್ಯಾನ್ಯಮಾಶ್ರಯನ್ತಿ ದೇಶಮಪದೇಶಮಾತ್ಮನಃ ಕೃತ್ವಾ, ಪ್ರಾಕೃತಜನಸನ್ನಿಪಾತೇ ಚಾತ್ಮನಃ ಕೌಶಲಮಕುಶಲವದ್ವರ್ಣಯನ್ತಿ, ಅಧೀರವಚ್ಚ ಧೈರ್ಯಮಪವದನ್ತಿ ಧೀರಾಣಾಂ, ವಿದ್ವಜ್ಜನಸನ್ನಿಪಾತಂ (ಚಾಭಿಸಮೀಕ್ಷ್ಯ) ಪ್ರತಿಭಯಮಿವ ಕಾನ್ತಾರಮಧ್ವಗಾಃ ಪರಿಹರನ್ತಿ ದೂರಾತ್, ಯಶ್ಚೈಷಾಂ ಕಶ್ಚಿತ್ ಸೂತ್ರಾವಯವೋ ಭವತ್ಯುಪಯುಕ್ತಸ್ತಮಪ್ರಕೃತೇ ಪ್ರಕೃತಾನ್ತರೇ ವಾ ಸತತಮುದಾಹರನ್ತಿ, ನ ಚಾನುಯೋಗಮಿಚ್ಛನ್ತ್ಯನುಯೋಕ್ತುಂ ವಾ, ಮೃತ್ಯೋರಿವ ಚಾನುಯೋಗಾದುದ್ವಿಜನ್ತೇ, ನ ಚೈಷಾಮಾಚಾರ್ಯಃ ಶಿಷ್ಯಃ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ವೈವಾದಿಕೋ ವಾ ಕಶ್ಚಿತ್ ಪ್ರಜ್ಞಾಯತ ಇತಿ||೯||
View original
अतो विपरीता रोगाणामभिसरा हन्तारः प्राणानां, भिषक्छद्मप्रतिच्छन्नाः कण्टकभूता लोकस्य प्रतिरूपकसधर्माणो राज्ञां प्रमादाच्चरन्ति राष्ट्राणि||८|| तेषामिदं विशेषविज्ञानं भवति- अत्यर्थं वैद्यवेशेन श्लाघमाना विशिखान्तरमनुचरन्ति कर्मलोभात्, श्रुत्वा च कस्यचिदातुर्यमभितः परिपतन्ति, संश्रवणे चास्यात्मनो वैद्यगुणानुच्चैर्वदन्ति, यश्चास्य वैद्यः प्रतिकर्म करोति तस्य च दोषान्मुहुर्मुहुरुदाहरन्ति, आतुरमित्राणि च प्रहर्षणोपजापोपसेवादिभिरिच्छन्त्यात्मीकर्तुं, स्वल्पेच्छुतां चात्मनः ख्यापयन्ति, कर्म चासाद्य मुहुर्मुहुरवलोकयन्ति दाक्ष्येणाज्ञानमात्मनः प्रच्छादयितुकामाः, व्याधिं चापावर्तयितुमशक्नुवतो व्याधितमेवानुपकरणमपरिचारकमनात्मवन्तमुपदिशन्ति , अन्तगतं चैनमभिसमीक्ष्यान्यमाश्रयन्ति देशमपदेशमात्मनः कृत्वा, प्राकृतजनसन्निपाते चात्मनः कौशलमकुशलवद्वर्णयन्ति, अधीरवच्च धैर्यमपवदन्ति धीराणां, विद्वज्जनसन्निपातं (चाभिसमीक्ष्य) प्रतिभयमिव कान्तारमध्वगाः परिहरन्ति दूरात्, यश्चैषां कश्चित् सूत्रावयवो भवत्युपयुक्तस्तमप्रकृते प्रकृतान्तरे वा सततमुदाहरन्ति, न चानुयोगमिच्छन्त्यनुयोक्तुं वा, मृत्योरिव चानुयोगादुद्विजन्ते, न चैषामाचार्यः शिष्यः सब्रह्मचारी वैवादिको वा कश्चित् प्रज्ञायत इति||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (10-14) · Śloka 14
ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ಭಿಷಕ್ಛದ್ಮ ಪ್ರವಿಶ್ಯೈವಂ ವ್ಯಾಧಿತಾಂಸ್ತರ್ಕಯನ್ತಿ ಯೇ| ವೀತಂಸಮಿವ ಸಂಶ್ರಿತ್ಯ ವನೇ ಶಾಕುನ್ತಿಕಾ ದ್ವಿಜಾನ್||೧೦|| ಶ್ರುತದೃಷ್ಟಕ್ರಿಯಾಕಾಲಮಾತ್ರಾಜ್ಞಾನಬಹಿಷ್ಕೃತಾಃ| ವರ್ಜನೀಯಾ ಹಿ ತೇ ಮೃತ್ಯೋಶ್ಚರನ್ತ್ಯನುಚರಾ ಭುವಿ||೧೧|| ವೃತ್ತಿಹೇತೋರ್ಭಿಷಙ್ಮಾನಪೂರ್ಣಾನ್ ಮೂರ್ಖವಿಶಾರದಾನ್| ವರ್ಜಯೇದಾತುರೋ ವಿದ್ವಾನ್ ಸರ್ಪಾಸ್ತೇ ಪೀತಮಾರುತಾಃ||೧೨|| ಯೇ ತು ಶಾಸ್ತ್ರವಿದೋ ದಕ್ಷಾಃ ಶುಚಯಃ ಕರ್ಮಕೋವಿದಾಃ| ಜಿತಹಸ್ತಾ ಜಿತಾತ್ಮಾನಸ್ತೇಭ್ಯೋ ನಿತ್ಯಂ ಕೃತಂ ನಮಃ||೧೩|| ತತ್ರ ಶ್ಲೋಕಃ- ದಶಪ್ರಾಣಾಯತನಿಕೇ ಶ್ಲೋಕಸ್ಥಾನಾರ್ಥಸಙ್ಗ್ರಹಃ| ದ್ವಿವಿಧಾ ಭಿಷಜಶ್ಚೋಕ್ತಾಃ ಪ್ರಾಣಸ್ಯಾಯತನಾನಿ ಚ||೧೪||
View original
भवन्ति चात्र- भिषक्छद्म प्रविश्यैवं व्याधितांस्तर्कयन्ति ये| वीतंसमिव संश्रित्य वने शाकुन्तिका द्विजान्||१०|| श्रुतदृष्टक्रियाकालमात्राज्ञानबहिष्कृताः| वर्जनीया हि ते मृत्योश्चरन्त्यनुचरा भुवि||११|| वृत्तिहेतोर्भिषङ्मानपूर्णान् मूर्खविशारदान्| वर्जयेदातुरो विद्वान् सर्पास्ते पीतमारुताः||१२|| ये तु शास्त्रविदो दक्षाः शुचयः कर्मकोविदाः| जितहस्ता जितात्मानस्तेभ्यो नित्यं कृतं नमः||१३|| तत्र श्लोकः- दशप्राणायतनिके श्लोकस्थानार्थसङ्ग्रहः| द्विविधा भिषजश्चोक्ताः प्राणस्यायतनानि च||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 29
ಇತ್ಯಗ್ನಿವೇಶಕೃತೇ ತನ್ತ್ರೇ ಚರಕಪ್ರತಿಸಂಸ್ಕೃತೇ ಶ್ಲೋಕಸ್ಥಾನೇ ದಶಪ್ರಾಣಾಯತನೀಯೋ ನಾಮೋನತ್ರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨೯||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते श्लोकस्थाने दशप्राणायतनीयो नामोनत्रिंशोऽध्यायः||२९||
🔊 Audio coming soon