Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತೋ ವಿವಿಧಾಶಿತಪೀತೀಯಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ||೧|| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ||೨||
View original
अथातो विविधाशितपीतीयमध्यायं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
28. vividhāśitapītīyō'dhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ವಿವಿಧಮಶಿತಂ ಪೀತಂ ಲೀಢಂ ಖಾದಿತಂ ಜನ್ತೋರ್ಹಿತಮನ್ತರಗ್ನಿಸನ್ಧುಕ್ಷಿತಬಲೇನ ಯಥಾಸ್ವೇನೋಷ್ಮಣಾ ಸಮ್ಯಗ್ವಿಪಚ್ಯಮಾನಂ ಕಾಲವದನವಸ್ಥಿತಸರ್ವಧಾತುಪಾಕಮನುಪಹತಸರ್ವಧಾತೂಷ್ಮಮಾರುತಸ್ರೋತಃ ಕೇವಲಂ ಶರೀರಮುಪಚಯಬಲವರ್ಣಸುಖಾಯುಷಾ ಯೋಜಯತಿ ಶರೀರಧಾತೂನೂರ್ಜಯತಿ ಚ| ಧಾತವೋ ಹಿ ಧಾತ್ವಾಹಾರಾಃ ಪ್ರಕೃತಿಮನುವರ್ತನ್ತೇ||೩||
View original
विविधमशितं पीतं लीढं खादितं जन्तोर्हितमन्तरग्निसन्धुक्षितबलेन यथास्वेनोष्मणा सम्यग्विपच्यमानं कालवदनवस्थितसर्वधातुपाकमनुपहतसर्वधातूष्ममारुतस्रोतः केवलं शरीरमुपचयबलवर्णसुखायुषा योजयति शरीरधातूनूर्जयति च| धातवो हि धात्वाहाराः प्रकृतिमनुवर्तन्ते||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ತತ್ರಾಹಾರಪ್ರಸಾದಾಖ್ಯೋ ರಸಃ ಕಿಟ್ಟಂ ಚ ಮಲಾಖ್ಯಮಭಿನಿರ್ವರ್ತತೇ| ಕಿಟ್ಟಾತ್ ಸ್ವೇದಮೂತ್ರಪುರೀಷವಾತಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣಃ ಕರ್ಣಾಕ್ಷಿನಾಸಿಕಾಸ್ಯಲೋಮಕೂಪಪ್ರಜನನಮಲಾಃ ಕೇಶಶ್ಮಶ್ರುಲೋಮನಖಾದಯಶ್ಚಾವಯವಾಃ ಪುಷ್ಯನ್ತಿ| ಪುಷ್ಯನ್ತಿ ತ್ವಾಹಾರರಸಾದ್ರಸರುಧಿರಮಾಂಸಮೇದೋಸ್ಥಿಮಜ್ಜಶುಕ್ರೌಜಾಂಸಿ ಪಞ್ಚೇನ್ದ್ರಿಯದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಧಾತುಪ್ರಸಾದಸಞ್ಜ್ಞಕಾನಿ ಶರೀರಸನ್ಧಿಬನ್ಧಪಿಚ್ಛಾದಯಶ್ಚಾವಯವಾಃ| ತೇ ಸರ್ವ ಏವ ಧಾತವೋ ಮಲಾಖ್ಯಾಃ ಪ್ರಸಾದಾಖ್ಯಾಶ್ಚ ರಸಮಲಾಭ್ಯಾಂ ಪುಷ್ಯನ್ತಃ ಸ್ವಂ ಮಾನಮನುವರ್ತನ್ತೇ ಯಥಾವಯಃಶರೀರಮ್| ಏವಂ ರಸಮಲೌ ಸ್ವಪ್ರಮಾಣಾವಸ್ಥಿತಾವಾಶ್ರಯಸ್ಯ ಸಮಧಾತೋರ್ಧಾತುಸಾಮ್ಯಮನುವರ್ತಯತಃ| ನಿಮಿತ್ತತಸ್ತು ಕ್ಷೀಣವೃದ್ಧಾನಾಂ ಪ್ರಸಾದಾಖ್ಯಾನಾಂ ಧಾತೂನಾಂ ವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯಾಭ್ಯಾಮಾಹಾರಮೂಲಾಭ್ಯಾಂ ರಸಃ ಸಾಮ್ಯಮುತ್ಪಾದಯತ್ಯಾರೋಗ್ಯಾಯ, ಕಿಟ್ಟಂ ಚ ಮಲಾನಾಮೇವಮೇವ| ಸ್ವಮಾನಾತಿರಿಕ್ತಾಃ ಪುನರುತ್ಸರ್ಗಿಣಃ ಶೀತೋಷ್ಣಪರ್ಯಾಯಗುಣೈಶ್ಚೋಪಚರ್ಯಮಾಣಾ ಮಲಾಃ ಶರೀರ ಧಾತುಸಾಮ್ಯಕರಾಃ ಸಮುಪಲಭ್ಯನ್ತೇ||೪||
View original
तत्राहारप्रसादाख्यो रसः किट्टं च मलाख्यमभिनिर्वर्तते| किट्टात् स्वेदमूत्रपुरीषवातपित्तश्लेष्माणः कर्णाक्षिनासिकास्यलोमकूपप्रजननमलाः केशश्मश्रुलोमनखादयश्चावयवाः पुष्यन्ति| पुष्यन्ति त्वाहाररसाद्रसरुधिरमांसमेदोस्थिमज्जशुक्रौजांसि पञ्चेन्द्रियद्रव्याणि धातुप्रसादसञ्ज्ञकानि शरीरसन्धिबन्धपिच्छादयश्चावयवाः| ते सर्व एव धातवो मलाख्याः प्रसादाख्याश्च रसमलाभ्यां पुष्यन्तः स्वं मानमनुवर्तन्ते यथावयःशरीरम्| एवं रसमलौ स्वप्रमाणावस्थितावाश्रयस्य समधातोर्धातुसाम्यमनुवर्तयतः| निमित्ततस्तु क्षीणवृद्धानां प्रसादाख्यानां धातूनां वृद्धिक्षयाभ्यामाहारमूलाभ्यां रसः साम्यमुत्पादयत्यारोग्याय, किट्टं च मलानामेवमेव| स्वमानातिरिक्ताः पुनरुत्सर्गिणः शीतोष्णपर्यायगुणैश्चोपचर्यमाणा मलाः शरीर धातुसाम्यकराः समुपलभ्यन्ते||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ತೇಷಾಂ ತು ಮಲಪ್ರಸಾದಾಖ್ಯಾನಾಂ ಧಾತೂನಾಂ ಸ್ರೋತಾಂಸ್ಯಯನಮುಖಾನಿ| ತಾನಿ ಯಥಾವಿಭಾಗೇನ ಯಥಾಸ್ವಂ ಧಾತೂನಾಪೂರಯನ್ತಿ| ಏವಮಿದಂ ಶರೀರಮಶಿತಪೀತಲೀಢಖಾದಿತಪ್ರಭವಮ್| ಅಶಿತಪೀತಲೀಢಖಾದಿತಪ್ರಭವಾಶ್ಚಾಸ್ಮಿಞ್ ಶರೀರೇ ವ್ಯಾಧಯೋ ಭವನ್ತಿ| ಹಿತಾಹಿತೋಪಯೋಗವಿಶೇಷಾಸ್ತ್ವತ್ರ ಶುಭಾಶುಭವಿಶೇಷಕರಾ ಭವನ್ತೀತಿ||೫||
View original
तेषां तु मलप्रसादाख्यानां धातूनां स्रोतांस्ययनमुखानि| तानि यथाविभागेन यथास्वं धातूनापूरयन्ति| एवमिदं शरीरमशितपीतलीढखादितप्रभवम्| अशितपीतलीढखादितप्रभवाश्चास्मिञ् शरीरे व्याधयो भवन्ति| हिताहितोपयोगविशेषास्त्वत्र शुभाशुभविशेषकरा भवन्तीति||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ಏವಂವಾದಿನಂ ಭಗವನ್ತಮಾತ್ರೇಯಮಗ್ನಿವೇಶ ಉವಾಚ- ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ಹಿ ಭಗವನ್! ಹಿತಸಮಾಖ್ಯಾತಮಪ್ಯಾಹಾರಮುಪಯುಞ್ಜಾನಾ ವ್ಯಾಧಿಮನ್ತಶ್ಚಾಗದಾಶ್ಚ, ತಥೈವಾಹಿತಸಮಾಖ್ಯಾತಮ್; ಏವಂ ದುಷ್ಟೇ ಕಥಂ ಹಿತಾಹಿತೋಪಯೋಗವಿಶೇಷಾತ್ಮಕಂ ಶುಭಾಶುಭವಿಶೇಷಮುಪಲಭಾಮಹ ಇತಿ||೬||
View original
एवंवादिनं भगवन्तमात्रेयमग्निवेश उवाच- दृश्यन्ते हि भगवन्! हितसमाख्यातमप्याहारमुपयुञ्जाना व्याधिमन्तश्चागदाश्च, तथैवाहितसमाख्यातम्; एवं दुष्टे कथं हिताहितोपयोगविशेषात्मकं शुभाशुभविशेषमुपलभामह इति||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ತಮುವಾಚ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ- ನ ಹಿತಾಹಾರೋಪಯೋಗಿನಾಮಗ್ನಿವೇಶ! ತನ್ನಿಮಿತ್ತಾ ವ್ಯಾಧಯೋ ಜಾಯನ್ತೇ, ನ ಚ ಕೇವಲಂ ಹಿತಾಹಾರೋಪಯೋಗಾದೇವ ಸರ್ವವ್ಯಾಧಿಭಯಮತಿಕ್ರಾನ್ತಂ ಭವತಿ, ಸನ್ತಿ ಹ್ಯೃತೇಽಪ್ಯಹಿತಾಹಾರೋಪಯೋಗಾದನ್ಯಾ ರೋಗಪ್ರಕೃತಯಃ, ತದ್ಯಥಾ- ಕಾಲವಿಪರ್ಯಯಃ, ಪ್ರಜ್ಞಾಪರಾಧಃ, ಶಬ್ದಸ್ಪರ್ಶರೂಪರಸಗನ್ಧಾಶ್ಚಾಸಾತ್ಮ್ಯಾ ಇತಿ| ತಾಶ್ಚ ರೋಗಪ್ರಕೃತಯೋ ರಸಾನ್ ಸಮ್ಯಗುಪಯುಞ್ಜಾನಮಪಿ ಪುರುಷಮಶುಭೇನೋಪಪಾದಯನ್ತಿ; ತಸ್ಮಾದ್ಧಿತಾಹಾರೋಪಯೋಗಿನೋಽಪಿ ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ವ್ಯಾಧಿಮನ್ತಃ| ಅಹಿತಾಹಾರೋಪಯೋಗಿನಾಂ ಪುನಃ ಕಾರಣತೋ ನ ಸದ್ಯೋ ದೋಷವಾನ್ ಭವತ್ಯಪಚಾರಃ| ನ ಹಿ ಸರ್ವಾಣ್ಯಪಥ್ಯಾನಿ ತುಲ್ಯದೋಷಾಣಿ, ನ ಚ ಸರ್ವೇ ದೋಷಾಸ್ತುಲ್ಯಬಲಾಃ, ನ ಚ ಸರ್ವಾಣಿ ಶರೀರಾಣಿ ವ್ಯಾಧಿಕ್ಷಮತ್ವೇ ಸಮರ್ಥಾನಿ ಭವನ್ತಿ| ತದೇವ ಹ್ಯಪಥ್ಯಂ ದೇಶಕಾಲಸಂಯೋಗವೀರ್ಯಪ್ರಮಾಣಾತಿಯೋಗಾದ್ಭೂಯಸ್ತರಮಪಥ್ಯಂ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ| ಸ ಏವ ದೋಷಃ ಸಂಸೃಷ್ಟಯೋನಿರ್ವಿರುದ್ಧೋಪಕ್ರಮೋ ಗಮ್ಭೀರಾನುಗತಶ್ಚಿರಸ್ಥಿತಃ ಪ್ರಾಣಾಯತನಸಮುತ್ಥೋ ಮರ್ಮೋಪಘಾತೀ ಕಷ್ಟತಮಃ ಕ್ಷಿಪ್ರಕಾರಿತಮಶ್ಚ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ| ಶರೀರಾಣಿ ಚಾತಿಸ್ಥೂಲಾನ್ಯತಿಕೃಶಾನ್ಯನಿವಿಷ್ಟಮಾಂಸಶೋಣಿತಾಸ್ಥೀನಿ ದುರ್ಬಲಾನ್ಯಸಾತ್ಮ್ಯಾಹಾರೋಪಚಿತಾನ್ಯಲ್ಪಾಹಾರಾಣ್ಯಲ್ಪಸತ್ತ್ವಾನಿ ಚ ಭವನ್ತ್ಯವ್ಯಾಧಿಸಹಾನಿ, ವಿಪರೀತಾನಿ ಪುನರ್ವ್ಯಾಧಿಸಹಾನಿ| ಏಭ್ಯಶ್ಚೈವಾಪಥ್ಯಾಹಾರದೋಷಶರೀರವಿಶೇಷೇಭ್ಯೋ ವ್ಯಾಧಯೋ ಮೃದವೋ ದಾರುಣಾಃ ಕ್ಷಿಪ್ರಸಮುತ್ಥಾಶ್ಚಿರಕಾರಿಣಶ್ಚ ಭವನ್ತಿ| ತ ಏವ ವಾತಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣಃ ಸ್ಥಾನವಿಶೇಷೇ ಪ್ರಕುಪಿತಾ ವ್ಯಾಧಿವಿಶೇಷಾನಭಿನಿರ್ವರ್ತಯನ್ತ್ಯಗ್ನಿವೇಶ!||೭||
View original
तमुवाच भगवानात्रेयः- न हिताहारोपयोगिनामग्निवेश! तन्निमित्ता व्याधयो जायन्ते, न च केवलं हिताहारोपयोगादेव सर्वव्याधिभयमतिक्रान्तं भवति, सन्ति ह्यृतेऽप्यहिताहारोपयोगादन्या रोगप्रकृतयः, तद्यथा- कालविपर्ययः, प्रज्ञापराधः, शब्दस्पर्शरूपरसगन्धाश्चासात्म्या इति| ताश्च रोगप्रकृतयो रसान् सम्यगुपयुञ्जानमपि पुरुषमशुभेनोपपादयन्ति; तस्माद्धिताहारोपयोगिनोऽपि दृश्यन्ते व्याधिमन्तः| अहिताहारोपयोगिनां पुनः कारणतो न सद्यो दोषवान् भवत्यपचारः| न हि सर्वाण्यपथ्यानि तुल्यदोषाणि, न च सर्वे दोषास्तुल्यबलाः, न च सर्वाणि शरीराणि व्याधिक्षमत्वे समर्थानि भवन्ति| तदेव ह्यपथ्यं देशकालसंयोगवीर्यप्रमाणातियोगाद्भूयस्तरमपथ्यं सम्पद्यते| स एव दोषः संसृष्टयोनिर्विरुद्धोपक्रमो गम्भीरानुगतश्चिरस्थितः प्राणायतनसमुत्थो मर्मोपघाती कष्टतमः क्षिप्रकारितमश्च सम्पद्यते| शरीराणि चातिस्थूलान्यतिकृशान्यनिविष्टमांसशोणितास्थीनि दुर्बलान्यसात्म्याहारोपचितान्यल्पाहाराण्यल्पसत्त्वानि च भवन्त्यव्याधिसहानि, विपरीतानि पुनर्व्याधिसहानि| एभ्यश्चैवापथ्याहारदोषशरीरविशेषेभ्यो व्याधयो मृदवो दारुणाः क्षिप्रसमुत्थाश्चिरकारिणश्च भवन्ति| त एव वातपित्तश्लेष्माणः स्थानविशेषे प्रकुपिता व्याधिविशेषानभिनिर्वर्तयन्त्यग्निवेश!||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
ತತ್ರ ರಸಾದಿಷು ಸ್ಥಾನೇಷು ಪ್ರಕುಪಿತಾನಾಂ ದೋಷಾಣಾಂ ಯಸ್ಮಿನ್ ಸ್ಥಾನೇ ಯೇ ಯೇ ವ್ಯಾಧಯಃ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ ತಾಂಸ್ತಾನ್ ಯಥಾವದನುವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ||೮||
View original
तत्र रसादिषु स्थानेषु प्रकुपितानां दोषाणां यस्मिन् स्थाने ये ये व्याधयः सम्भवन्ति तांस्तान् यथावदनुव्याख्यास्यामः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9-10) · Śloka 11
ಅಶ್ರದ್ಧಾ ಚಾರುಚಿಶ್ಚಾಸ್ಯವೈರಸ್ಯಮರಸಜ್ಞತಾ| ಹೃಲ್ಲಾಸೋ ಗೌರವಂ ತನ್ದ್ರಾ ಸಾಙ್ಗಮರ್ದೋ ಜ್ವರಸ್ತಮಃ ||೯|| ಪಾಣ್ಡುತ್ವಂ ಸ್ರೋತಸಾಂ ರೋಧಃ ಕ್ಲೈಬ್ಯಂ ಸಾದಃ ಕೃಶಾಙ್ಗತಾ| ನಾಶೋಽಗ್ನೇರಯಥಾಕಾಲಂ ವಲಯಃ ಪಲಿತಾನಿ ಚ||೧೦|| ರಸಪ್ರದೋಷಜಾ ರೋಗಾ,...|೧೧|
View original
अश्रद्धा चारुचिश्चास्यवैरस्यमरसज्ञता| हृल्लासो गौरवं तन्द्रा साङ्गमर्दो ज्वरस्तमः ||९|| पाण्डुत्वं स्रोतसां रोधः क्लैब्यं सादः कृशाङ्गता| नाशोऽग्नेरयथाकालं वलयः पलितानि च||१०|| रसप्रदोषजा रोगा,...|११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (11-12) · Śloka 14
...ವಕ್ಷ್ಯನ್ತೇ ರಕ್ತದೋಷಜಾಃ| ಕುಷ್ಠವೀಸರ್ಪಪಿಡಕಾ ರಕ್ತಪಿತ್ತಮಸೃಗ್ದರಃ||೧೧|| ಗುದಮೇಢ್ರಾಸ್ಯಪಾಕಶ್ಚ ಪ್ಲೀಹಾ ಗುಲ್ಮೋಽಥ ವಿದ್ರಧಿಃ| ನೀಲಿಕಾ ಕಾಮಲಾ ವ್ಯಙ್ಗಃ ಪಿಪ್ಪ್ಲವಸ್ತಿಲಕಾಲಕಾಃ||೧೨|| ದದ್ರುಶ್ಚರ್ಮದಲಂ ಶ್ವಿತ್ರಂ ಪಾಮಾ ಕೋಠಾಸ್ರಮಣ್ಡಲಮ್| ರಕ್ತಪ್ರದೋಷಾಜ್ಜಾಯನ್ತೇ,...|೧೪|
View original
...वक्ष्यन्ते रक्तदोषजाः| कुष्ठवीसर्पपिडका रक्तपित्तमसृग्दरः||११|| गुदमेढ्रास्यपाकश्च प्लीहा गुल्मोऽथ विद्रधिः| नीलिका कामला व्यङ्गः पिप्प्लवस्तिलकालकाः||१२|| दद्रुश्चर्मदलं श्वित्रं पामा कोठास्रमण्डलम्| रक्तप्रदोषाज्जायन्ते,...|१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (13-14) · Śloka 15
...ಶೃಣು ಮಾಂಸಪ್ರದೋಷಜಾನ್||೧೩|| ಅಧಿಮಾಂಸಾರ್ಬುದಂ ಕೀಲಂ ಗಲಶಾಲೂಕಶುಣ್ಡಿಕೇ| ಪೂತಿಮಾಂಸಾಲಜೀಗಣ್ಡಗಣ್ಡಮಾಲೋಪಜಿಹ್ವಿಕಾಃ||೧೪|| ವಿದ್ಯಾನ್ಮಾಂಸಾಶ್ರಯಾನ್,...|೧೫|
View original
...शृणु मांसप्रदोषजान्||१३|| अधिमांसार्बुदं कीलं गलशालूकशुण्डिके| पूतिमांसालजीगण्डगण्डमालोपजिह्विकाः||१४|| विद्यान्मांसाश्रयान्,...|१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (15) · Śloka 15
... ಮೇದಃಸಂಶ್ರಯಾಂಸ್ತು ಪ್ರಚಕ್ಷ್ಮಹೇ| ನಿನ್ದಿತಾನಿ ಪ್ರಮೇಹಾಣಾಂ ಪೂರ್ವರೂಪಾಣಿ ಯಾನಿ ಚ||೧೫||
View original
... मेदःसंश्रयांस्तु प्रचक्ष्महे| निन्दितानि प्रमेहाणां पूर्वरूपाणि यानि च||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (16) · Śloka 16
ಅಧ್ಯಸ್ಥಿದನ್ತೌ ದನ್ತಾಸ್ಥಿಭೇದಶೂಲಂ ವಿವರ್ಣತಾ| ಕೇಶಲೋಮನಖಶ್ಮಶ್ರುದೋಷಾಶ್ಚಾಸ್ಥಿಪ್ರದೋಷಜಾಃ||೧೬||
View original
अध्यस्थिदन्तौ दन्तास्थिभेदशूलं विवर्णता| केशलोमनखश्मश्रुदोषाश्चास्थिप्रदोषजाः||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (17) · Śloka 18
ರುಕ್ ಪರ್ವಣಾಂ ಭ್ರಮೋ ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ದರ್ಶನಂ ತಮಸಸ್ತಥಾ| ಅರುಷಾಂ ಸ್ಥೂಲಮೂಲಾನಾಂ ಪರ್ವಜಾನಾಂ ಚ ದರ್ಶನಮ್||೧೭|| ಮಜ್ಜಪ್ರದೋಷಾತ್, ...|೧೮|
View original
रुक् पर्वणां भ्रमो मूर्च्छा दर्शनं तमसस्तथा| अरुषां स्थूलमूलानां पर्वजानां च दर्शनम्||१७|| मज्जप्रदोषात्, ...|१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (18-19) · Śloka 19
...ಶುಕ್ರಸ್ಯ ದೋಷಾತ್ ಕ್ಲೈಬ್ಯಮಹರ್ಷಣಮ್| ರೋಗಿ ವಾ ಕ್ಲೀಬಮಲ್ಪಾಯುರ್ವಿರೂಪಂ ವಾ ಪ್ರಜಾಯತೇ||೧೮|| ನ ಚಾಸ್ಯ ಜಾಯತೇ ಗರ್ಭಃ ಪತತಿ ಪ್ರಸ್ರವತ್ಯಪಿ| ಶುಕ್ರಂ ಹಿ ದುಷ್ಟಂ ಸಾಪತ್ಯಂ ಸದಾರಂ ಬಾಧತೇ ನರಮ್||೧೯||
View original
...शुक्रस्य दोषात् क्लैब्यमहर्षणम्| रोगि वा क्लीबमल्पायुर्विरूपं वा प्रजायते||१८|| न चास्य जायते गर्भः पतति प्रस्रवत्यपि| शुक्रं हि दुष्टं सापत्यं सदारं बाधते नरम्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (20) · Śloka 20
ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಸಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಪ್ರಕುಪ್ಯನ್ತಿ ಯದಾ ಮಲಾಃ| ಉಪಘಾತೋಪತಾಪಾಭ್ಯಾಂ ಯೋಜಯನ್ತೀನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ತೇ||೨೦||
View original
इन्द्रियाणि समाश्रित्य प्रकुप्यन्ति यदा मलाः| उपघातोपतापाभ्यां योजयन्तीन्द्रियाणि ते||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (21) · Śloka 21
ಸ್ನಾಯೌ ಸಿರಾಕಣ್ಡರಾಭ್ಯೋ ದುಷ್ಟಾಃ ಕ್ಲಿಶ್ನನ್ತಿ ಮಾನವಮ್| ಸ್ತಮ್ಭಸಙ್ಕೋಚಖಲ್ಲೀಭಿರ್ಗ್ರನ್ಥಿಸ್ಫುರಣಸುಪ್ತಿಭಿಃ||೨೧||
View original
स्नायौ सिराकण्डराभ्यो दुष्टाः क्लिश्नन्ति मानवम्| स्तम्भसङ्कोचखल्लीभिर्ग्रन्थिस्फुरणसुप्तिभिः||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (22) · Śloka 22
ಮಲಾನಾಶ್ರಿತ್ಯ ಕುಪಿತಾ ಭೇದಶೋಷಪ್ರದೂಷಣಮ್| ದೋಷಾ ಮಲಾನಾಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಸಙ್ಗೋತ್ಸರ್ಗಾವತೀವ ಚ||೨೨||
View original
मलानाश्रित्य कुपिता भेदशोषप्रदूषणम्| दोषा मलानां कुर्वन्ति सङ्गोत्सर्गावतीव च||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (23-30) · Śloka 30
ವಿವಿಧಾದಶಿತಾತ್ ಪೀತಾದಹಿತಾಲ್ಲೀಢಖಾದಿತಾತ್| ಭವನ್ತ್ಯೇತೇ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ವಿಕಾರಾ ಯ ಉದಾಹೃತಾಃ||೨೩|| ತೇಷಾಮಿಚ್ಛನ್ನನುತ್ಪತ್ತಿಂ ಸೇವೇತ ಮತಿಮಾನ್ ಸದಾ| ಹಿತಾನ್ಯೇವಾಶಿತಾದೀನಿ ನ ಸ್ಯುಸ್ತಜ್ಜಾಸ್ತಥಾಽಽಮಯಾಃ||೨೪|| ರಸಜಾನಾಂ ವಿಕಾರಾಣಾಂ ಸರ್ವಂ ಲಙ್ಘನಮೌಷಧಮ್| ವಿಧಿಶೋಣಿತಿಕೇಽಧ್ಯಾಯೇ ರಕ್ತಜಾನಾಂ ಭಿಷಗ್ಜಿತಮ್||೨೫|| ಮಾಂಸಜಾನಾಂ ತು ಸಂಶುದ್ಧಿಃ ಶಸ್ತ್ರಕ್ಷಾರಾಗ್ನಿಕರ್ಮ ಚ| ಅಷ್ಟೌನಿನ್ದಿತಿಕೇಽಧ್ಯಾಯೇ ಮೇದೋಜಾನಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್||೨೬|| ಅಸ್ಥ್ಯಾಶ್ರಯಾಣಾಂ ವ್ಯಾಧೀನಾಂ ಪಞ್ಚಕರ್ಮಾಣಿ ಭೇಷಜಮ್| ಬಸ್ತ್ಯಃ ಕ್ಷೀರಸರ್ಪೀಂಷಿ ತಿಕ್ತಕೋಪಹಿತಾನಿ ಚ||೨೭|| ಮಜ್ಜಶುಕ್ರಸಮುತ್ಥಾನಾಮೌಷಧಂ ಸ್ವಾದುತಿಕ್ತಕಮ್| ಅನ್ನಂ ವ್ಯವಾಯವ್ಯಾಯಾಮೌ ಶುದ್ಧಿಃ ಕಾಲೇ ಚ ಮಾತ್ರಯಾ||೨೮|| ಶಾನ್ತಿರಿನ್ದ್ರಿಯಜಾನಾಂ ತು ತ್ರಿಮರ್ಮೀಯೇ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯತೇ| ಸ್ನಾಯ್ವಾದಿಜಾನಾಂ ಪ್ರಶಮೋ ವಕ್ಷ್ಯತೇ ವಾತರೋಗಿಕೇ||೨೯|| ನವೇಗಾನ್ಧಾರಣೇಽಧ್ಯಾಯೇ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸಙ್ಗ್ರಹಃ ಕೃತಃ| ಮಲಜಾನಾಂ ವಿಕಾರಾಣಾಂ ಸಿದ್ಧಿಶ್ಚೋಕ್ತಾ ಕ್ವಚಿತ್ಕ್ವಚಿತ್||೩೦||
View original
विविधादशितात् पीतादहिताल्लीढखादितात्| भवन्त्येते मनुष्याणां विकारा य उदाहृताः||२३|| तेषामिच्छन्ननुत्पत्तिं सेवेत मतिमान् सदा| हितान्येवाशितादीनि न स्युस्तज्जास्तथाऽऽमयाः||२४|| रसजानां विकाराणां सर्वं लङ्घनमौषधम्| विधिशोणितिकेऽध्याये रक्तजानां भिषग्जितम्||२५|| मांसजानां तु संशुद्धिः शस्त्रक्षाराग्निकर्म च| अष्टौनिन्दितिकेऽध्याये मेदोजानां चिकित्सितम्||२६|| अस्थ्याश्रयाणां व्याधीनां पञ्चकर्माणि भेषजम्| बस्त्यः क्षीरसर्पींषि तिक्तकोपहितानि च||२७|| मज्जशुक्रसमुत्थानामौषधं स्वादुतिक्तकम्| अन्नं व्यवायव्यायामौ शुद्धिः काले च मात्रया||२८|| शान्तिरिन्द्रियजानां तु त्रिमर्मीये प्रवक्ष्यते| स्नाय्वादिजानां प्रशमो वक्ष्यते वातरोगिके||२९|| नवेगान्धारणेऽध्याये चिकित्सासङ्ग्रहः कृतः| मलजानां विकाराणां सिद्धिश्चोक्ता क्वचित्क्वचित्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (31-32) · Śloka 32
ವ್ಯಾಯಾಮಾದೂಷ್ಮಣಸ್ತೈಕ್ಷ್ಣ್ಯಾದ್ಧಿತಸ್ಯಾನವಚಾರಣಾತ್| ಕೋಷ್ಠಾಚ್ಛಾಖಾ ಮಲಾ ಯಾನ್ತಿ ದ್ರುತತ್ವಾನ್ಮಾರುತಸ್ಯ ಚ||೩೧|| ತತ್ರಸ್ಥಾಶ್ಚ ವಿಲಮ್ಬನ್ತೇ ಕದಾಚಿನ್ನ ಸಮೀರಿತಾಃ| ನಾದೇಶಕಾಲೇ ಕುಪ್ಯನ್ತಿ ಭೂಯೋ ಹೇತುಪ್ರತೀಕ್ಷಿಣಃ||೩೨||
View original
व्यायामादूष्मणस्तैक्ष्ण्याद्धितस्यानवचारणात्| कोष्ठाच्छाखा मला यान्ति द्रुतत्वान्मारुतस्य च||३१|| तत्रस्थाश्च विलम्बन्ते कदाचिन्न समीरिताः| नादेशकाले कुप्यन्ति भूयो हेतुप्रतीक्षिणः||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (33) · Śloka 33
ವೃದ್ಧ್ಯಾ ವಿಷ್ಯನ್ದನಾತ್ ಪಾಕಾತ್ ಸ್ರೋತೋಮುಖವಿಶೋಧನಾತ್| ಶಾಖಾ ಮುಕ್ತ್ವಾ ಮಲಾಃ ಕೋಷ್ಠಂ ಯಾನ್ತಿ ವಾಯೋಶ್ಚ ನಿಗ್ರಹಾತ್||೩೩||
View original
वृद्ध्या विष्यन्दनात् पाकात् स्रोतोमुखविशोधनात्| शाखा मुक्त्वा मलाः कोष्ठं यान्ति वायोश्च निग्रहात्||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (34-35) · Śloka 35
ಅಜಾತಾನಾಮನುತ್ಪತ್ತೌ ಜಾತಾನಾಂ ವಿನಿವೃತ್ತಯೇ| ರೋಗಾಣಾಂ ಯೋ ವಿಧಿರ್ದೃಷ್ಟಃ ಸುಖಾರ್ಥೀ ತಂ ಸಮಾಚರೇತ್||೩೪|| ಸುಖಾರ್ಥಾಃ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಮತಾಃ ಸರ್ವಾಃ ಪ್ರವೃತ್ತಯಃ| ಜ್ಞಾನಾಜ್ಞಾನವಿಶೇಷಾತ್ತು ಮಾರ್ಗಾಮಾರ್ಗಪ್ರವೃತ್ತಯಃ||೩೫||
View original
अजातानामनुत्पत्तौ जातानां विनिवृत्तये| रोगाणां यो विधिर्दृष्टः सुखार्थी तं समाचरेत्||३४|| सुखार्थाः सर्वभूतानां मताः सर्वाः प्रवृत्तयः| ज्ञानाज्ञानविशेषात्तु मार्गामार्गप्रवृत्तयः||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (36-38) · Śloka 38
ಹಿತಮೇವಾನುರುಧ್ಯನ್ತೇ ಪ್ರಪರೀಕ್ಷ್ಯ ಪರೀಕ್ಷಕಾಃ| ರಜೋಮೋಹಾವೃತಾತ್ಮಾನಃ ಪ್ರಿಯಮೇವ ತು ಲೌಕಿಕಾಃ||೩೬|| ಶ್ರುತಂ ಬುದ್ಧಿಃ ಸ್ಮೃತಿರ್ದಾಕ್ಷ್ಯಂ ಧೃತಿರ್ಹಿತನಿಷೇವಣಮ್| ವಾಗ್ವಿಶುದ್ಧಿಃ ಶಮೋ ಧೈರ್ಯಮಾಶ್ರಯನ್ತಿ ಪರೀಕ್ಷಕಮ್||೩೭|| ಲೌಕಿಕಂ ನಾಶ್ರಯನ್ತ್ಯೇತೇ ಗುಣಾ ಮೋಹರಜಃಶ್ರಿತಮ್ | ತನ್ಮೂಲಾ ಬಹವೋ ಯನ್ತಿ ರೋಗಾಃ ಶಾರೀರಮಾನಸಾಃ||೩೮||
View original
हितमेवानुरुध्यन्ते प्रपरीक्ष्य परीक्षकाः| रजोमोहावृतात्मानः प्रियमेव तु लौकिकाः||३६|| श्रुतं बुद्धिः स्मृतिर्दाक्ष्यं धृतिर्हितनिषेवणम्| वाग्विशुद्धिः शमो धैर्यमाश्रयन्ति परीक्षकम्||३७|| लौकिकं नाश्रयन्त्येते गुणा मोहरजःश्रितम् | तन्मूला बहवो यन्ति रोगाः शारीरमानसाः||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (39-40) · Śloka 40
ಪ್ರಜ್ಞಾಪರಾಧಾದ್ಧ್ಯಹಿತಾನರ್ಥಾನ್ ಪಞ್ಚ ನಿಷೇವತೇ| ಸನ್ಧಾರಯತಿ ವೇಗಾಂಶ್ಚ ಸೇವತೇ ಸಾಹಸಾನಿ ಚ||೩೯|| ತದಾತ್ವಸುಖಸಞ್ಜ್ಞೇಷು ಭಾವೇಷ್ವಜ್ಞೋಽನುರಜ್ಯತೇ| ರಜ್ಯತೇ ನ ತು ವಿಜ್ಞಾತಾ ವಿಜ್ಞಾನೇ ಹ್ಯಮಲೀಕೃತೇ||೪೦||
View original
प्रज्ञापराधाद्ध्यहितानर्थान् पञ्च निषेवते| सन्धारयति वेगांश्च सेवते साहसानि च||३९|| तदात्वसुखसञ्ज्ञेषु भावेष्वज्ञोऽनुरज्यते| रज्यते न तु विज्ञाता विज्ञाने ह्यमलीकृते||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (41) · Śloka 41
ನ ರಾಗಾನ್ನಾಪ್ಯವಿಜ್ಞಾನಾದಾಹಾರಾನುಪಯೋಜಯೇತ್| ಪರೀಕ್ಷ್ಯ ಹಿತಮಶ್ನೀಯಾದ್ದೇಹೋ ಹ್ಯಾಹಾರಸಮ್ಭವಃ||೪೧||
View original
न रागान्नाप्यविज्ञानादाहारानुपयोजयेत्| परीक्ष्य हितमश्नीयाद्देहो ह्याहारसम्भवः||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (42) · Śloka 42
ಆಹಾರಸ್ಯ ವಿಧಾವಷ್ಟೌ ವಿಶೇಷಾ ಹೇತುಸಞ್ಜ್ಞಕಾಃ| ಶುಭಾಶುಭಸಮುತ್ಪತ್ತೌ ತಾನ್ ಪರೀಕ್ಷ್ಯ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್||೪೨||
View original
आहारस्य विधावष्टौ विशेषा हेतुसञ्ज्ञकाः| शुभाशुभसमुत्पत्तौ तान् परीक्ष्य प्रयोजयेत्||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (43-44) · Śloka 44
ಪರಿಹಾರ್ಯಾಣ್ಯಪಥ್ಯಾನಿ ಸದಾ ಪರಿಹರನ್ನರಃ| ಭವತ್ಯನೃಣತಾಂ ಪ್ರಾಪ್ತಃ ಸಾಧೂನಾಮಿಹ ಪಣ್ಡಿತಃ||೪೩|| ಯತ್ತು ರೋಗಸಮುತ್ಥಾನಮಶಕ್ಯಮಿಹ ಕೇನಚಿತ್| ಪರಿಹರ್ತುಂ ನ ತತ್ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಶೋಚಿತವ್ಯಂ ಮನೀಷಿಭಿಃ||೪೪||
View original
परिहार्याण्यपथ्यानि सदा परिहरन्नरः| भवत्यनृणतां प्राप्तः साधूनामिह पण्डितः||४३|| यत्तु रोगसमुत्थानमशक्यमिह केनचित्| परिहर्तुं न तत् प्राप्य शोचितव्यं मनीषिभिः||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (45-48) · Śloka 48
ತತ್ರ ಶ್ಲೋಕಾಃ- ಆಹಾರಸಮ್ಭವಂ ವಸ್ತು ರೋಗಾಶ್ಚಾಹಾರಸಮ್ಭವಾಃ| ಹಿತಾಹಿತವಿಶೇಷಾಚ್ಚ ವಿಶೇಷಃ ಸುಖದುಃಖಯೋಃ||೪೫|| ಸಹತ್ವೇ ಚಾಸಹತ್ವೇ ಚ ದುಃಖಾನಾಂ ದೇಹಸತ್ತ್ವಯೋಃ | ವಿಶೇಷೋ ರೋಗಸಙ್ಘಾಶ್ಚ ಧಾತುಜಾ ಯೇ ಪೃಥಕ್ಪೃಥಕ್||೪೬|| ತೇಷಾಂ ಚೈವ ಪ್ರಶಮನಂ ಕೋಷ್ಠಾಚ್ಛಾಖಾ ಉಪೇತ್ಯ ಚ| ದೋಷಾ ಯಥಾ ಪ್ರಕುಪ್ಯನ್ತಿ ಶಾಖಾಭ್ಯಃ ಕೋಷ್ಠಮೇತ್ಯ ಚ||೪೭|| ಪ್ರಾಜ್ಞಾಜ್ಞಯೋರ್ವಿಶೇಷಶ್ಚ ಸ್ವಸ್ಥಾತುರಹಿತಂ ಚ ಯತ್| ವಿವಿಧಾಶಿತಪೀತೀಯೇ ತತ್ ಸರ್ವಂ ಸಮ್ಪ್ರಕಾಶಿತಮ್||೪೮||
View original
तत्र श्लोकाः- आहारसम्भवं वस्तु रोगाश्चाहारसम्भवाः| हिताहितविशेषाच्च विशेषः सुखदुःखयोः||४५|| सहत्वे चासहत्वे च दुःखानां देहसत्त्वयोः | विशेषो रोगसङ्घाश्च धातुजा ये पृथक्पृथक्||४६|| तेषां चैव प्रशमनं कोष्ठाच्छाखा उपेत्य च| दोषा यथा प्रकुप्यन्ति शाखाभ्यः कोष्ठमेत्य च||४७|| प्राज्ञाज्ञयोर्विशेषश्च स्वस्थातुरहितं च यत्| विविधाशितपीतीये तत् सर्वं सम्प्रकाशितम्||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 7
ಇತ್ಯಗ್ನಿವೇಶಕೃತೇ ತನ್ತ್ರೇ ಚರಕಪ್ರತಿಸಂಸ್ಕೃತೇ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ವಿವಿಧಾಶಿತಪೀತೀಯೋ ನಾಮಾಷ್ಟಾವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨೮|| ಇತ್ಯನ್ನಪಾನಚತುಷ್ಕಃ||೭||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते सूत्रस्थाने विविधाशितपीतीयो नामाष्टाविंशोऽध्यायः||२८|| इत्यन्नपानचतुष्कः||७||
🔊 Audio coming soon