Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതോ നവേഗാന്ധാരണീയമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ||൧|| ഇതി ഹ സ്മാഹ ഭഗവാനാത്രേയഃ||൨||
View original
अथातो नवेगान्धारणीयमध्यायं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
7. navēgāndhāraṇīyō'dhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
ന വേഗാന് ധാരയേദ്ധീമാഞ്ജാതാന് മൂത്രപുരീഷയോഃ| ന രേതസോ ന വാതസ്യ ന ഛര്ദ്യാഃ ക്ഷവഥോര്ന ച||൩|| നോദ്ഗാരസ്യ ന ജൃമ്ഭായാ ന വേഗാന് ക്ഷുത്പിപാസയോഃ| ന ബാഷ്പസ്യ ന നിദ്രായാ നിഃശ്വാസസ്യ ശ്രമേണ ച||൪||
View original
न वेगान् धारयेद्धीमाञ्जातान् मूत्रपुरीषयोः| न रेतसो न वातस्य न छर्द्याः क्षवथोर्न च||३|| नोद्गारस्य न जृम्भाया न वेगान् क्षुत्पिपासयोः| न बाष्पस्य न निद्राया निःश्वासस्य श्रमेण च||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (5-25) · Śloka 25
ഏതാന് ധാരയതോ ജാതാന് വേഗാന് രോഗാ ഭവന്തി യേ| പൃഥക്പൃഥക്ചികിത്സാര്ഥം താന്മേ നിഗദതഃ ശൃണു||൫|| ബസ്തിമേഹനയോഃ ശൂലം മൂത്രകൃച്ഛ്രം ശിരോരുജാ | വിനാമോ വങ്ക്ഷണാനാഹഃ സ്യാല്ലിങ്ഗം മൂത്രനിഗ്രഹേ||൬|| സ്വേദാവഗാഹനാഭ്യങ്ഗാന് സര്പിഷശ്ചാവപീഡകമ് | മൂത്രേ പ്രതിഹതേ കുര്യാത്ത്രിവിധം ബസ്തികര്മ ച||൭|| പക്വാശയശിരഃശൂലം വാതവര്ചോऽപ്രവര്തനമ് | പിണ്ഡികോദ്വേഷ്ടനാധ്മാനം പുരീഷേ സ്യാദ്വിധാരിതേ||൮|| സ്വേദാഭ്യങ്ഗാവഗാഹാശ്ച വര്തയോ ബസ്തികര്മ ച| ഹിതം പ്രതിഹതേ വര്ചസ്യന്നപാനം പ്രമാഥി ച||൯|| മേഢ്രേ വൃഷണയോഃ ശൂലമങ്ഗമര്ദോ ഹൃദി വ്യഥാ| ഭവേത് പ്രതിഹതേ ശുക്രേ വിബദ്ധം മൂത്രമേവ ച||൧൦|| തത്രാഭ്യങ്ഗോऽവഗാഹശ്ച മദിരാ ചരണായുധാഃ| ശാലിഃ പയോ നിരൂഹശ്ച ശസ്തം മൈഥുനമേവ ച||൧൧|| സങ്ഗോ വിണ്മൂത്രവാതാനാമാധ്മാനം വേദനാ ക്ലമഃ| ജഠരേ വാതജാശ്ചാന്യേ രോഗാഃ സ്യുര്വാതനിഗ്രഹാത്||൧൨|| സ്നേഹസ്വേദവിധിസ്തത്ര വര്തയോ ഭോജനാനി ച| പാനാനി ബസ്തയശ്ചൈവ ശസ്തം വാതാനുലോമനമ്||൧൩|| കണ്ഡൂകോഠാരുചിവ്യങ്ഗശോഥപാണ്ഡ്വാമയജ്വരാഃ| കുഷ്ഠഹൃല്ലാസവീസര്പാശ്ഛര്ദിനിഗ്രഹജാ ഗദാഃ||൧൪|| ഭുക്ത്വാ പ്രച്ഛര്ദനം ധൂമോ ലങ്ഘനം രക്തമോക്ഷണമ്| രൂക്ഷാന്നപാനം വ്യായാമോ വിരേകശ്ചാത്ര ശസ്യതേ||൧൫|| മന്യാസ്തമ്ഭഃ ശിരഃശൂലമര്ദിതാര്ധാവഭേദകൌ| ഇന്ദ്രിയാണാം ച ദൌര്ബല്യം ക്ഷവഥോഃ സ്യാദ്വിധാരണാത്||൧൬|| തത്രോര്ധ്വജത്രുകേऽഭ്യങ്ഗഃ സ്വേദോ ധൂമഃ സനാവനഃ| ഹിതം വാതഘ്നമാദ്യം ച ഘൃതം ചൌത്തരഭക്തികമ്||൧൭|| ഹിക്കാ ശ്വാസോऽരുചിഃ കമ്പോ വിബന്ധോ ഹൃദയോരസോഃ| ഉദ്ഗാരനിഗ്രഹാത്തത്ര ഹിക്കായാസ്തുല്യമൌഷധമ്||൧൮|| വിനാമാക്ഷേപസങ്കോചാഃ സുപ്തിഃ കമ്പഃ പ്രവേപനമ്| ജൃമ്ഭായാ നിഗ്രഹാത്തത്ര സര്വം വാതഘ്നമൌഷധമ്||൧൯|| കാര്ശ്യദൌര്ബല്യവൈവര്ണ്യമങ്ഗമര്ദോऽരുചിര്ഭ്രമഃ| ക്ഷുദ്വേഗനിഗ്രഹാത്തത്ര സ്നിഗ്ധോഷ്ണം ലഘു ഭോജനമ്||൨൦|| കണ്ഠാസ്യശോഷോ ബാധിര്യം ശ്രമഃ സാദോ ഹൃദി വ്യഥാ| പിപാസാനിഗ്രഹാത്തത്ര ശീതം തര്പണമിഷ്യതേ||൨൧|| പ്രതിശ്യായോऽക്ഷിരോഗശ്ച ഹൃദ്രോഗശ്ചാരുചിര്ഭ്രമഃ| ബാഷ്പനിഗ്രഹണാത്തത്ര സ്വപ്നോ മദ്യം പ്രിയാഃ കഥാഃ||൨൨|| ജൃമ്ഭാऽങ്ഗമര്ദസ്തന്ദ്രാ ച ശിരോരോഗോऽക്ഷിഗൌരവമ്| നിദ്രാവിധാരണാത്തത്ര സ്വപ്നഃ സംവാഹനാനി ച||൨൩|| ഗുല്മഹൃദ്രോഗസമ്മോഹാഃ ശ്രമനിഃശ്വാസധാരണാത്| ജായന്തേ തത്ര വിശ്രാമോ വാതഘ്ന്യശ്ച ക്രിയാ ഹിതാഃ||൨൪|| വേഗനിഗ്രഹജാ രോഗാ യ ഏതേ പരികീര്തിതാഃ| ഇച്ഛംസ്തേഷാമനുത്പത്തിം വേഗാനേതാന്ന ധാരയേത്||൨൫||
View original
एतान् धारयतो जातान् वेगान् रोगा भवन्ति ये| पृथक्पृथक्चिकित्सार्थं तान्मे निगदतः शृणु||५|| बस्तिमेहनयोः शूलं मूत्रकृच्छ्रं शिरोरुजा | विनामो वङ्क्षणानाहः स्याल्लिङ्गं मूत्रनिग्रहे||६|| स्वेदावगाहनाभ्यङ्गान् सर्पिषश्चावपीडकम् | मूत्रे प्रतिहते कुर्यात्त्रिविधं बस्तिकर्म च||७|| पक्वाशयशिरःशूलं वातवर्चोऽप्रवर्तनम् | पिण्डिकोद्वेष्टनाध्मानं पुरीषे स्याद्विधारिते||८|| स्वेदाभ्यङ्गावगाहाश्च वर्तयो बस्तिकर्म च| हितं प्रतिहते वर्चस्यन्नपानं प्रमाथि च||९|| मेढ्रे वृषणयोः शूलमङ्गमर्दो हृदि व्यथा| भवेत् प्रतिहते शुक्रे विबद्धं मूत्रमेव च||१०|| तत्राभ्यङ्गोऽवगाहश्च मदिरा चरणायुधाः| शालिः पयो निरूहश्च शस्तं मैथुनमेव च||११|| सङ्गो विण्मूत्रवातानामाध्मानं वेदना क्लमः| जठरे वातजाश्चान्ये रोगाः स्युर्वातनिग्रहात्||१२|| स्नेहस्वेदविधिस्तत्र वर्तयो भोजनानि च| पानानि बस्तयश्चैव शस्तं वातानुलोमनम्||१३|| कण्डूकोठारुचिव्यङ्गशोथपाण्ड्वामयज्वराः| कुष्ठहृल्लासवीसर्पाश्छर्दिनिग्रहजा गदाः||१४|| भुक्त्वा प्रच्छर्दनं धूमो लङ्घनं रक्तमोक्षणम्| रूक्षान्नपानं व्यायामो विरेकश्चात्र शस्यते||१५|| मन्यास्तम्भः शिरःशूलमर्दितार्धावभेदकौ| इन्द्रियाणां च दौर्बल्यं क्षवथोः स्याद्विधारणात्||१६|| तत्रोर्ध्वजत्रुकेऽभ्यङ्गः स्वेदो धूमः सनावनः| हितं वातघ्नमाद्यं च घृतं चौत्तरभक्तिकम्||१७|| हिक्का श्वासोऽरुचिः कम्पो विबन्धो हृदयोरसोः| उद्गारनिग्रहात्तत्र हिक्कायास्तुल्यमौषधम्||१८|| विनामाक्षेपसङ्कोचाः सुप्तिः कम्पः प्रवेपनम्| जृम्भाया निग्रहात्तत्र सर्वं वातघ्नमौषधम्||१९|| कार्श्यदौर्बल्यवैवर्ण्यमङ्गमर्दोऽरुचिर्भ्रमः| क्षुद्वेगनिग्रहात्तत्र स्निग्धोष्णं लघु भोजनम्||२०|| कण्ठास्यशोषो बाधिर्यं श्रमः सादो हृदि व्यथा| पिपासानिग्रहात्तत्र शीतं तर्पणमिष्यते||२१|| प्रतिश्यायोऽक्षिरोगश्च हृद्रोगश्चारुचिर्भ्रमः| बाष्पनिग्रहणात्तत्र स्वप्नो मद्यं प्रियाः कथाः||२२|| जृम्भाऽङ्गमर्दस्तन्द्रा च शिरोरोगोऽक्षिगौरवम्| निद्राविधारणात्तत्र स्वप्नः संवाहनानि च||२३|| गुल्महृद्रोगसम्मोहाः श्रमनिःश्वासधारणात्| जायन्ते तत्र विश्रामो वातघ्न्यश्च क्रिया हिताः||२४|| वेगनिग्रहजा रोगा य एते परिकीर्तिताः| इच्छंस्तेषामनुत्पत्तिं वेगानेतान्न धारयेत्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (26) · Śloka 26
ഇമാംസ്തു ധാരയേദ്വേഗാന് ഹിതാര്ഥീ പ്രേത്യ ചേഹ ച| സാഹസാനാമശസ്താനാം മനോവാക്കായകര്മണാമ്||൨൬||
View original
इमांस्तु धारयेद्वेगान् हितार्थी प्रेत्य चेह च| साहसानामशस्तानां मनोवाक्कायकर्मणाम्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (27) · Śloka 27
ലോഭശോകഭയക്രോധമാനവേഗാന് വിധാരയേത്| നൈര്ലജ്ജ്യേര്ഷ്യാതിരാഗാണാമഭിധ്യായാശ്ച ബുദ്ധിമാന്||൨൭||
View original
लोभशोकभयक्रोधमानवेगान् विधारयेत्| नैर्लज्ज्येर्ष्यातिरागाणामभिध्यायाश्च बुद्धिमान्||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (28) · Śloka 28
പരുഷസ്യാതിമാത്രസ്യ സൂചകസ്യാനൃതസ്യ ച| വാക്യസ്യാകാലയുക്തസ്യ ധാരയേദ്വേഗമുത്ഥിതമ്||൨൮||
View original
परुषस्यातिमात्रस्य सूचकस्यानृतस्य च| वाक्यस्याकालयुक्तस्य धारयेद्वेगमुत्थितम्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (29) · Śloka 29
ദേഹപ്രവൃത്തിര്യാ കാചിദ്വിദ്യതേ പരപീഡയാ| സ്ത്രീഭോഗസ്തേയഹിംസാദ്യാ തസ്യാവേഗാന്വിധാരയേത്||൨൯||
View original
देहप्रवृत्तिर्या काचिद्विद्यते परपीडया| स्त्रीभोगस्तेयहिंसाद्या तस्यावेगान्विधारयेत्||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (30) · Śloka 30
പുണ്യശബ്ദോ വിപാപത്വാന്മനോവാക്കായകര്മണാമ്| ധര്മാര്ഥകാമാന് പുരുഷഃ സുഖീ ഭുങ്ക്തേ ചിനോതി ച||൩൦||
View original
पुण्यशब्दो विपापत्वान्मनोवाक्कायकर्मणाम्| धर्मार्थकामान् पुरुषः सुखी भुङ्क्ते चिनोति च||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (31) · Śloka 31
ശരീരചേഷ്ടാ യാ ചേഷ്ടാ സ്ഥൈര്യാര്ഥാ ബലവര്ധിനീ| ദേഹവ്യായാമസങ്ഖ്യാതാ മാത്രയാ താം സമാചരേത്||൩൧||
View original
शरीरचेष्टा या चेष्टा स्थैर्यार्था बलवर्धिनी| देहव्यायामसङ्ख्याता मात्रया तां समाचरेत्||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (32-33) · Śloka 1
ലാഘവം കര്മസാമര്ഥ്യം സ്ഥൈര്യം ദുഃഖസഹിഷ്ണുതാ | ദോഷക്ഷയോऽഗ്നിവൃദ്ധിശ്ച വ്യായാമാദുപജായതേ||൩൨|| ശ്രമഃ ക്ലമഃ ക്ഷയസ്തൃഷ്ണാ രക്തപിത്തം പ്രതാമകഃ| അതിവ്യായാമതഃ കാസോ ജ്വരശ്ഛര്ദിശ്ച ജായതേ||൩൩|| (സ്വേദാഗമഃ ശ്വാസവൃദ്ധിര്ഗാത്രാണാം ലാഘവം തഥാ| ഹൃദയാദ്യുപരോധശ്ച ഇതി വ്യായാമലക്ഷണമ്||൧||)|
View original
लाघवं कर्मसामर्थ्यं स्थैर्यं दुःखसहिष्णुता | दोषक्षयोऽग्निवृद्धिश्च व्यायामादुपजायते||३२|| श्रमः क्लमः क्षयस्तृष्णा रक्तपित्तं प्रतामकः| अतिव्यायामतः कासो ज्वरश्छर्दिश्च जायते||३३|| (स्वेदागमः श्वासवृद्धिर्गात्राणां लाघवं तथा| हृदयाद्युपरोधश्च इति व्यायामलक्षणम्||१||)|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (34) · Śloka 34
വ്യായാമഹാസ്യഭാഷ്യാധ്വഗ്രാമ്യധര്മപ്രജാഗരാന്| നോചിതാനപി സേവേത ബുദ്ധിമാനതിമാത്രയാ||൩൪||
View original
व्यायामहास्यभाष्याध्वग्राम्यधर्मप्रजागरान्| नोचितानपि सेवेत बुद्धिमानतिमात्रया||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (35) · Śloka 2
ഏതാനേവംവിധാംശ്ചാന്യാന് യോऽതിമാത്രം നിഷേവതേ| ഗജം സിംഹ ഇവാകര്ഷന് സഹസാ സ വിനശ്യതി||൩൫|| (അതിവ്യവായഭാരാധ്വകര്മഭിശ്ചാതികര്ശിതാഃ | ക്രോധശോകഭയായാസൈഃ ക്രാന്താ യേ ചാപി മാനവാഃ||൧|| ബാലവൃദ്ധപ്രവാതാശ്ച യേ ചോച്ചൈര്ബഹുഭാഷകാഃ| തേ വര്ജയേയുര്വ്യായാമം ക്ഷുധിതാസ്തൃഷിതാശ്ച യേ||൨||)|
View original
एतानेवंविधांश्चान्यान् योऽतिमात्रं निषेवते| गजं सिंह इवाकर्षन् सहसा स विनश्यति||३५|| (अतिव्यवायभाराध्वकर्मभिश्चातिकर्शिताः | क्रोधशोकभयायासैः क्रान्ता ये चापि मानवाः||१|| बालवृद्धप्रवाताश्च ये चोच्चैर्बहुभाषकाः| ते वर्जयेयुर्व्यायामं क्षुधितास्तृषिताश्च ये||२||)|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (36-37) · Śloka 37
ഉചിതാദഹിതാദ്ധീമാന് ക്രമശോ വിരമേന്നരഃ| ഹിതം ക്രമേണ സേവേത ക്രമശ്ചാത്രോപദിശ്യതേ||൩൬|| പ്രക്ഷേപാപചയേ താഭ്യാം ക്രമഃ പാദാംശികോ ഭവേത്| ഏകാന്തരം തതശ്ചോര്ധ്വം ദ്വ്യന്തരം ത്ര്യന്തരം തഥാ||൩൭||
View original
उचितादहिताद्धीमान् क्रमशो विरमेन्नरः| हितं क्रमेण सेवेत क्रमश्चात्रोपदिश्यते||३६|| प्रक्षेपापचये ताभ्यां क्रमः पादांशिको भवेत्| एकान्तरं ततश्चोर्ध्वं द्व्यन्तरं त्र्यन्तरं तथा||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (38) · Śloka 38
ക്രമേണാപചിതാ ദോഷാഃ ക്രമേണോപചിതാ ഗുണാഃ| സന്തോ യാന്ത്യപുനര്ഭാവമപ്രകമ്പ്യാ ഭവന്തി ച||൩൮||
View original
क्रमेणापचिता दोषाः क्रमेणोपचिता गुणाः| सन्तो यान्त्यपुनर्भावमप्रकम्प्या भवन्ति च||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (39-40) · Śloka 40
സമപിത്താനിലകഫാഃ കേചിദ്ഗര്ഭാദി മാനവാഃ| ദൃശ്യന്തേ വാതലാഃ കേചിത്പിത്തലാഃ ശ്ലേഷ്മലാസ്തഥാ||൩൯|| തേഷാമനാതുരാഃ പൂര്വേ വാതലാദ്യാഃ സദാതുരാഃ| ദോഷാനുശയിതാ ഹ്യേഷാം ദേഹപ്രകൃതിരുച്യതേ||൪൦||
View original
समपित्तानिलकफाः केचिद्गर्भादि मानवाः| दृश्यन्ते वातलाः केचित्पित्तलाः श्लेष्मलास्तथा||३९|| तेषामनातुराः पूर्वे वातलाद्याः सदातुराः| दोषानुशयिता ह्येषां देहप्रकृतिरुच्यते||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (41) · Śloka 41
വിപരീതഗുണസ്തേഷാം സ്വസ്ഥവൃത്തേര്വിധിര്ഹിതഃ| സമസര്വരസം സാത്മ്യം സമധാതോഃ പ്രശസ്യതേ||൪൧||
View original
विपरीतगुणस्तेषां स्वस्थवृत्तेर्विधिर्हितः| समसर्वरसं सात्म्यं समधातोः प्रशस्यते||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (42-43) · Śloka 43
ദ്വേ അധഃ സപ്ത ശിരസി ഖാനി സ്വേദമുഖാനി ച| മലായനാനി ബാധ്യന്തേ ദുഷ്ടൈര്മാത്രാധികൈര്മലൈഃ||൪൨|| മലവൃദ്ധിം ഗുരുതയാ ലാഘവാന്മലസങ്ക്ഷയമ്| മലായനാനാം ബുധ്യേത സങ്ഗോത്സര്ഗാദതീവ ച||൪൩||
View original
द्वे अधः सप्त शिरसि खानि स्वेदमुखानि च| मलायनानि बाध्यन्ते दुष्टैर्मात्राधिकैर्मलैः||४२|| मलवृद्धिं गुरुतया लाघवान्मलसङ्क्षयम्| मलायनानां बुध्येत सङ्गोत्सर्गादतीव च||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (44) · Śloka 44
താന് ദോഷലിങ്ഗൈരാദിശ്യ വ്യാധീന് സാധ്യാനുപാചരേത്| വ്യാധിഹേതുപ്രതിദ്വന്ദ്വൈര്മാത്രാകാലൌ വിചാരയന്||൪൪||
View original
तान् दोषलिङ्गैरादिश्य व्याधीन् साध्यानुपाचरेत्| व्याधिहेतुप्रतिद्वन्द्वैर्मात्राकालौ विचारयन्||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (45-50) · Śloka 50
വിഷമസ്വസ്ഥവൃത്താനാമേതേ രോഗാസ്തഥാऽപരേ| ജായന്തേऽനാതുരസ്തസ്മാത് സ്വസ്ഥവൃത്തപരോ ഭവേത്||൪൫|| മാധവപ്രഥമേ മാസി നഭസ്യപ്രഥമേ പുനഃ| സഹസ്യപ്രഥമേ ചൈവ ഹാരയേദ്ദോഷസഞ്ചയമ്||൪൬|| സ്നിഗ്ധസ്വിന്നശരീരാണാമൂര്ധ്വം ചാധശ്ച നിത്യശഃ| ബസ്തികര്മ തതഃ കുര്യാന്നസ്യകര്മ ച ബുദ്ധിമാന്||൪൭|| യഥാക്രമം യഥായോഗ്യമത ഊര്ധ്വം പ്രയോജയേത്| രസായനാനി സിദ്ധാനി വൃഷ്യയോഗാംശ്ച കാലവിത്||൪൮|| രോഗാസ്തഥാ ന ജായന്തേ പ്രകൃതിസ്ഥേഷു ധാതുഷു| ധാതവശ്ചാഭിവര്ധന്തേ ജരാ മാന്ദ്യമുപൈതി ച||൪൯|| വിധിരേഷ വികാരാണാമനുത്പത്തൌ നിദര്ശിതഃ| നിജാനാമിതരേഷാം തു പൃഥഗേവോപദേക്ഷ്യതേ||൫൦||
View original
विषमस्वस्थवृत्तानामेते रोगास्तथाऽपरे| जायन्तेऽनातुरस्तस्मात् स्वस्थवृत्तपरो भवेत्||४५|| माधवप्रथमे मासि नभस्यप्रथमे पुनः| सहस्यप्रथमे चैव हारयेद्दोषसञ्चयम्||४६|| स्निग्धस्विन्नशरीराणामूर्ध्वं चाधश्च नित्यशः| बस्तिकर्म ततः कुर्यान्नस्यकर्म च बुद्धिमान्||४७|| यथाक्रमं यथायोग्यमत ऊर्ध्वं प्रयोजयेत्| रसायनानि सिद्धानि वृष्ययोगांश्च कालवित्||४८|| रोगास्तथा न जायन्ते प्रकृतिस्थेषु धातुषु| धातवश्चाभिवर्धन्ते जरा मान्द्यमुपैति च||४९|| विधिरेष विकाराणामनुत्पत्तौ निदर्शितः| निजानामितरेषां तु पृथगेवोपदेक्ष्यते||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (51-52) · Śloka 52
യേ ഭൂതവിഷവായ്വഗ്നിസമ്പ്രഹാരാദിസമ്ഭവാഃ| നൃണാമാഗന്തവോ രോഗാഃ പ്രജ്ഞാ തേഷ്വപരാധ്യതി||൫൧|| ഈര്ഷ്യാശോകഭയക്രോധമാനദ്വേഷാദയശ്ച യേ| മനോവികാരാസ്തേऽപ്യുക്താഃ സര്വേ പ്രജ്ഞാപരാധജാഃ||൫൨||
View original
ये भूतविषवाय्वग्निसम्प्रहारादिसम्भवाः| नृणामागन्तवो रोगाः प्रज्ञा तेष्वपराध्यति||५१|| ईर्ष्याशोकभयक्रोधमानद्वेषादयश्च ये| मनोविकारास्तेऽप्युक्ताः सर्वे प्रज्ञापराधजाः||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (53-54) · Śloka 54
ത്യാഗഃ പ്രജ്ഞാപരാധാനാമിന്ദ്രിയോപശമഃ സ്മൃതിഃ| ദേശകാലാത്മവിജ്ഞാനം സദ്വൃത്തസ്യാനുവര്തനമ്||൫൩|| ആഗന്തൂനാമനുത്പത്താവേഷ മാര്ഗോ നിദര്ശിതഃ| പ്രാജ്ഞഃ പ്രാഗേവ തത് കുര്യാദ്ധിതം വിദ്യാദ്യദാത്മനഃ||൫൪||
View original
त्यागः प्रज्ञापराधानामिन्द्रियोपशमः स्मृतिः| देशकालात्मविज्ञानं सद्वृत्तस्यानुवर्तनम्||५३|| आगन्तूनामनुत्पत्तावेष मार्गो निदर्शितः| प्राज्ञः प्रागेव तत् कुर्याद्धितं विद्याद्यदात्मनः||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (55) · Śloka 55
ആപ്തോപദേശപ്രജ്ഞാനം പ്രതിപത്തിശ്ച കാരണമ്| വികാരാണാമനുത്പത്താവുത്പന്നാനാം ച ശാന്തയേ||൫൫||
View original
आप्तोपदेशप्रज्ञानं प्रतिपत्तिश्च कारणम्| विकाराणामनुत्पत्तावुत्पन्नानां च शान्तये||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (56-59) · Śloka 59
പാപവൃത്തവചഃസത്ത്വാഃ സൂചകാഃ കലഹപ്രിയാഃ| മര്മോപഹാസിനോ ലുബ്ധാഃ പരവൃദ്ധിദ്വിഷഃ ശഠാഃ||൫൬|| പരാപവാദരതയശ്ചപലാ രിപുസേവിനഃ| നിര്ഘൃണാസ്ത്യക്തധര്മാണഃ പരിവര്ജ്യാ നരാധമാഃ||൫൭|| ബുദ്ധിവിദ്യാവയഃശീലധൈര്യസ്മൃതിസമാധിഭിഃ| വൃദ്ധോപസേവിനോ വൃദ്ധാഃ സ്വഭാവജ്ഞാ ഗതവ്യഥാഃ||൫൮|| സുമുഖാഃ സര്വഭൂതാനാം പ്രശാന്താഃ ശംസിതവ്രതാഃ| സേവ്യാഃ സന്മാര്ഗവക്താരഃ പുണ്യശ്രവണദര്ശനാഃ||൫൯||
View original
पापवृत्तवचःसत्त्वाः सूचकाः कलहप्रियाः| मर्मोपहासिनो लुब्धाः परवृद्धिद्विषः शठाः||५६|| परापवादरतयश्चपला रिपुसेविनः| निर्घृणास्त्यक्तधर्माणः परिवर्ज्या नराधमाः||५७|| बुद्धिविद्यावयःशीलधैर्यस्मृतिसमाधिभिः| वृद्धोपसेविनो वृद्धाः स्वभावज्ञा गतव्यथाः||५८|| सुमुखाः सर्वभूतानां प्रशान्ताः शंसितव्रताः| सेव्याः सन्मार्गवक्तारः पुण्यश्रवणदर्शनाः||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (60) · Śloka 60
ആഹാരാചാരചേഷ്ടാസു സുഖാര്ഥീ പ്രേത്യ ചേഹ ച| പരം പ്രയത്നമാതിഷ്ഠേദ്ബുദ്ധിമാന് ഹിതസേവനേ||൬൦||
View original
आहाराचारचेष्टासु सुखार्थी प्रेत्य चेह च| परं प्रयत्नमातिष्ठेद्बुद्धिमान् हितसेवने||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (61-62) · Śloka 62
ന നക്തം ദധി ഭുഞ്ജീത ന ചാപ്യഘൃതശര്കരമ്| നാമുദ്ഗയൂഷം നാക്ഷൌദ്രം നോഷ്ണം നാമലകൈര്വിനാ ||൬൧|| ജ്വരാസൃക്പിത്തവീസര്പകുഷ്ഠപാണ്ഡ്വാമയഭ്രമാന്| പ്രാപ്നുയാത്കാമലാം ചോഗ്രാം വിധിം ഹിത്വാ ദധിപ്രിയഃ||൬൨||
View original
न नक्तं दधि भुञ्जीत न चाप्यघृतशर्करम्| नामुद्गयूषं नाक्षौद्रं नोष्णं नामलकैर्विना ||६१|| ज्वरासृक्पित्तवीसर्पकुष्ठपाण्ड्वामयभ्रमान्| प्राप्नुयात्कामलां चोग्रां विधिं हित्वा दधिप्रियः||६२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (63-66) · Śloka 66
തത്ര ശ്ലോകാഃ- വേഗാ വേഗസമുത്ഥാശ്ച രോഗാസ്തേഷാം ച ഭേഷജമ്| യേഷാം വേഗാ വിധാര്യാശ്ച യദര്ഥം യദ്ധിതാഹിതമ്||൬൩|| ഉചിതേ ചാഹിതേ വര്ജ്യേ സേവ്യേ ചാനുചിതേ ക്രമഃ| യഥാപ്രകൃതി ചാഹാരോ മലായനഗദൌഷധമ്||൬൪|| ഭവിഷ്യതാമനുത്പത്തൌ രോഗാണാമൌഷധം ച യത്| വര്ജ്യാഃ സേവ്യാശ്ച പുരുഷാ ധീമതാऽऽത്മസുഖാര്ഥിനാ||൬൫|| വിധിനാ ദധി സേവ്യം ച യേന യസ്മാത്തദത്രിജഃ| നവേഗാന്ധാരണേऽധ്യായേ സര്വമേവാവദന്മുനിഃ||൬൬||
View original
तत्र श्लोकाः- वेगा वेगसमुत्थाश्च रोगास्तेषां च भेषजम्| येषां वेगा विधार्याश्च यदर्थं यद्धिताहितम्||६३|| उचिते चाहिते वर्ज्ये सेव्ये चानुचिते क्रमः| यथाप्रकृति चाहारो मलायनगदौषधम्||६४|| भविष्यतामनुत्पत्तौ रोगाणामौषधं च यत्| वर्ज्याः सेव्याश्च पुरुषा धीमताऽऽत्मसुखार्थिना||६५|| विधिना दधि सेव्यं च येन यस्मात्तदत्रिजः| नवेगान्धारणेऽध्याये सर्वमेवावदन्मुनिः||६६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 7
ഇത്യഗ്നിവേശകൃതേ തന്ത്രേ ചരകപ്രതിസംസ്കൃതേ ശ്ലോകസ്ഥാനേ നവേഗാന്ധാരണീയോ നാമ സപ്തമോऽധ്യായഃ||൭||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते श्लोकस्थाने नवेगान्धारणीयो नाम सप्तमोऽध्यायः||७||
🔊 Audio coming soon