Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤਸ੍ਤਸ੍ਯਾਸ਼ਿਤੀਯਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧|| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨||
View original
अथातस्तस्याशितीयमध्यायं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
6. tasyāśitīyō'dhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਤਸ੍ਯਾਸ਼ਿਤਾਦ੍ਯਾਦਾਹਾਰਾਦ੍ਬਲਂ ਵਰ੍ਣਸ਼੍ਚ ਵਰ੍ਧਤੇ| ਯਸ੍ਯਰ੍ਤੁਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਵਿਦਿਤਂ ਚੇਸ੍ਟਾਹਾਰਵ੍ਯਪਾਸ਼੍ਰਯਮ੍||੩||
View original
तस्याशिताद्यादाहाराद्बलं वर्णश्च वर्धते| यस्यर्तुसात्म्यं विदितं चेष्टाहारव्यपाश्रयम्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ਇਹ ਖਲੁ ਸਂਵਤ੍ਸਰਂ ਸਡਙ੍ਗਮਤੁਵਿਭਾਗੇਨ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍| ਤਤ੍ਰਾਦਿਤ੍ਯਸ੍ਯੋਦਗਯਨਮਾਦਾਨਂ ਚ ਤ੍ਰੀਨਤੂਞ੍ਛਿਸ਼ਿਰਾਦੀਨ੍ ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਾਨ੍ਤਾਨ੍ ਵ੍ਯਵਸ੍ਯੇਤ੍, ਵਰ੍ਸਾਦੀਨ੍ ਪੁਨਰ੍ਹੇਮਨ੍ਤਾਨ੍ਤਾਨ੍ ਦਕ੍ਸਿਣਾਯਨਂ ਵਿਸਰ੍ਗਂ ਚ||੪||
View original
इह खलु संवत्सरं षडङ्गमृतुविभागेन विद्यात्| तत्रादित्यस्योदगयनमादानं च त्रीनृतूञ्छिशिरादीन् ग्रीष्मान्तान् व्यवस्येत्, वर्षादीन् पुनर्हेमन्तान्तान् दक्षिणायनं विसर्गं च||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ਵਿਸਰ੍ਗੇ ਪੁਨਰ੍ਵਾਯਵੋ ਨਾਤਿਰੂਕ੍ਸਾਃ ਪ੍ਰਵਾਨ੍ਤਿ, ਇਤਰੇ ਪੁਨਰਾਦਾਨੇ; ਸੋਮਸ਼੍ਚਾਵ੍ਯਾਹਤਬਲਃ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਾਭਿਰ੍ਭਾਭਿਰਾਪੂਰਯਞ੍ਜਗਦਾਪ੍ਯਾਯਯਤਿ ਸ਼ਸ਼੍ਵਤ੍, ਅਤੋ ਵਿਸਰ੍ਗਃ ਸੌਮ੍ਯਃ| ਆਦਾਨਂ ਪੁਨਰਾਗ੍ਨੇਯਂ; ਤਾਵੇਤਾਵਰ੍ਕਵਾਯੂ ਸੋਮਸ਼੍ਚ ਕਾਲਸ੍ਵਭਾਵਮਾਰ੍ਗਪਰਿਗਹੀਤਾਃ ਕਾਲਰ੍ਤੁਰਸਦੋਸਦੇਹਬਲਨਿਰ੍ਵਤ੍ਤਿਪ੍ਰਤ੍ਯਯਭੂਤਾਃ ਸਮੁਪਦਿਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ||੫||
View original
विसर्गे पुनर्वायवो नातिरूक्षाः प्रवान्ति, इतरे पुनरादाने; सोमश्चाव्याहतबलः शिशिराभिर्भाभिरापूरयञ्जगदाप्याययति शश्वत्, अतो विसर्गः सौम्यः| आदानं पुनराग्नेयं; तावेतावर्कवायू सोमश्च कालस्वभावमार्गपरिगृहीताः कालर्तुरसदोषदेहबलनिर्वृत्तिप्रत्ययभूताः समुपदिश्यन्ते||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ਤਤ੍ਰ ਰਵਿਰ੍ਭਾਭਿਰਾਦਦਾਨੋ ਜਗਤਃ ਸ੍ਨੇਹਂ ਵਾਯਵਸ੍ਤੀਵ੍ਰਰੂਕ੍ਸਾਸ਼੍ਚੋਪਸ਼ੋਸਯਨ੍ਤਃ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਵਸਨ੍ਤਗ੍ਰੀਸ੍ਮੇਸੁ ਯਥਾਕ੍ਰਮਂ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਮੁਤ੍ਪਾਦਯਨ੍ਤੋ ਰੂਕ੍ਸਾਨ੍ ਰਸਾਂਸ੍ਤਿਕ੍ਤਕਸਾਯਕਟੁਕਾਂਸ਼੍ਚਾਭਿਵਰ੍ਧਯਨ੍ਤੋ ਨਣਾਂ ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਮਾਵਹਨ੍ਤਿ||੬||
View original
तत्र रविर्भाभिराददानो जगतः स्नेहं वायवस्तीव्ररूक्षाश्चोपशोषयन्तः शिशिरवसन्तग्रीष्मेषु यथाक्रमं रौक्ष्यमुत्पादयन्तो रूक्षान् रसांस्तिक्तकषायकटुकांश्चाभिवर्धयन्तो नृणां दौर्बल्यमावहन्ति||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ਵਰ੍ਸਾਸ਼ਰਦ੍ਧੇਮਨ੍ਤੇਸੁ ਤੁ ਦਕ੍ਸਿਣਾਭਿਮੁਖੇਰ੍ਕੇ ਕਾਲਮਾਰ੍ਗਮੇਘਵਾਤਵਰ੍ਸਾਭਿਹਤਪ੍ਰਤਾਪੇ, ਸ਼ਸ਼ਿਨਿ ਚਾਵ੍ਯਾਹਤਬਲੇ, ਮਾਹੇਨ੍ਦ੍ਰਸਲਿਲਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਸਨ੍ਤਾਪੇ ਜਗਤਿ, ਅਰੂਕ੍ਸਾ ਰਸਾਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਧਨ੍ਤੇਮ੍ਲਲਵਣਮਧੁਰਾ ਯਥਾਕ੍ਰਮਂ ਤਤ੍ਰ ਬਲਮੁਪਚੀਯਤੇ ਨਣਾਮਿਤਿ||੭||
View original
वर्षाशरद्धेमन्तेषु तु दक्षिणाभिमुखेऽर्के कालमार्गमेघवातवर्षाभिहतप्रतापे, शशिनि चाव्याहतबले, माहेन्द्रसलिलप्रशान्तसन्तापे जगति, अरूक्षा रसाः प्रवर्धन्तेऽम्ललवणमधुरा यथाक्रमं तत्र बलमुपचीयते नृणामिति||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਆਦਾਵਨ੍ਤੇ ਚ ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਂ ਵਿਸਰ੍ਗਾਦਾਨਯੋਰ੍ਨਣਾਮ੍| ਮਧ੍ਯੇ ਮਧ੍ਯਬਲਂ, ਤ੍ਵਨ੍ਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਮਗ੍ਰੇ ਚ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍||੮||
View original
भवति चात्र- आदावन्ते च दौर्बल्यं विसर्गादानयोर्नृणाम्| मध्ये मध्यबलं, त्वन्ते श्रेष्ठमग्रे च निर्दिशेत्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9-18) · Śloka 18
ਸ਼ੀਤੇ ਸ਼ੀਤਾਨਿਲਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸਂਰੁਦ੍ਧੋ ਬਲਿਨਾਂ ਬਲੀ| ਪਕ੍ਤਾ ਭਵਤਿ ਹੇਮਨ੍ਤੇ ਮਾਤ੍ਰਾਦ੍ਰਵ੍ਯਗੁਰੁਕ੍ਸਮਃ||੯|| ਸ ਯਦਾ ਨੇਨ੍ਧਨਂ ਯੁਕ੍ਤਂ ਲਭਤੇ ਦੇਹਜਂ ਤਦਾ| ਰਸਂ ਹਿਨਸ੍ਤ੍ਯਤੋ ਵਾਯੁਃ ਸ਼ੀਤਃ ਸ਼ੀਤੇ ਪ੍ਰਕੁਪ੍ਯਤਿ||੧੦|| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤੁਸਾਰਸਮਯੇ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਮ੍ਲਲਵਣਾਨ੍ ਰਸਾਨ੍| ਔਦਕਾਨੂਪਮਾਂਸਾਨਾਂ ਮੇਦ੍ਯਾਨਾਮੁਪਯੋਜਯੇਤ੍||੧੧|| ਬਿਲੇਸ਼ਯਾਨਾਂ ਮਾਂਸਾਨਿ ਪ੍ਰਸਹਾਨਾਂ ਭਤਾਨਿ ਚ| ਭਕ੍ਸਯੇਨ੍ਮਦਿਰਾਂ ਸ਼ੀਧੁਂ ਮਧੁ ਚਾਨੁਪਿਬੇਨ੍ਨਰਃ||੧੨|| ਗੋਰਸਾਨਿਕ੍ਸੁਵਿਕਤੀਰ੍ਵਸਾਂ ਤੈਲਂ ਨਵੌਦਨਮ੍| ਹੇਮਨ੍ਤੇਭ੍ਯਸ੍ਯਤਸ੍ਤੋਯਮੁਸ੍ਣਂ ਚਾਯੁਰ੍ਨ ਹੀਯਤੇ||੧੩|| ਅਭ੍ਯਙ੍ਗੋਤ੍ਸਾਦਨਂ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਤੈਲਂ ਜੇਨ੍ਤਾਕਮਾਤਪਮ੍| ਭਜੇਦ੍ਭੂਮਿਗਹਂ ਚੋਸ੍ਣਮੁਸ੍ਣਂ ਗਰ੍ਭਗਹਂ ਤਥਾ||੧੪|| ਸ਼ੀਤੇਸੁ ਸਂਵਤਂ ਸੇਵ੍ਯਂ ਯਾਨਂ ਸ਼ਯਨਮਾਸਨਮ੍| ਪ੍ਰਾਵਾਰਾਜਿਨਕੌਸੇਯਪ੍ਰਵੇਣੀਕੁਥਕਾਸ੍ਤਤਮ੍||੧੫|| ਗੁਰੂਸ੍ਣਵਾਸਾ ਦਿਗ੍ਧਾਙ੍ਗੋ ਗੁਰੁਣਾਗੁਰੁਣਾ ਸਦਾ| ਸ਼ਯਨੇ ਪ੍ਰਮਦਾਂ ਪੀਨਾਂ ਵਿਸ਼ਾਲੋਪਚਿਤਸ੍ਤਨੀਮ੍||੧੬|| ਆਲਿਙ੍ਗ੍ਯਾਗੁਰੁਦਿਗ੍ਧਾਙ੍ਗੀਂ ਸੁਪ੍ਯਾਤ੍ ਸਮਦਮਨ੍ਮਥਃ| ਪ੍ਰਕਾਮਂ ਚ ਨਿਸੇਵੇਤ ਮੈਥੁਨਂ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਾਗਮੇ||੧੭|| ਵਰ੍ਜਯੇਦਨ੍ਨਪਾਨਾਨਿ ਵਾਤਲਾਨਿ ਲਘੂਨਿ ਚ| ਪ੍ਰਵਾਤਂ ਪ੍ਰਮਿਤਾਹਾਰਮੁਦਮਨ੍ਥਂ ਹਿਮਾਗਮੇ||੧੮||
View original
शीते शीतानिलस्पर्शसंरुद्धो बलिनां बली| पक्ता भवति हेमन्ते मात्राद्रव्यगुरुक्षमः||९|| स यदा नेन्धनं युक्तं लभते देहजं तदा| रसं हिनस्त्यतो वायुः शीतः शीते प्रकुप्यति||१०|| तस्मात्तुषारसमये स्निग्धाम्ललवणान् रसान्| औदकानूपमांसानां मेद्यानामुपयोजयेत्||११|| बिलेशयानां मांसानि प्रसहानां भृतानि च| भक्षयेन्मदिरां शीधुं मधु चानुपिबेन्नरः||१२|| गोरसानिक्षुविकृतीर्वसां तैलं नवौदनम्| हेमन्तेऽभ्यस्यतस्तोयमुष्णं चायुर्न हीयते||१३|| अभ्यङ्गोत्सादनं मूर्ध्नि तैलं जेन्ताकमातपम्| भजेद्भूमिगृहं चोष्णमुष्णं गर्भगृहं तथा||१४|| शीतेषु संवृतं सेव्यं यानं शयनमासनम्| प्रावाराजिनकौषेयप्रवेणीकुथकास्तृतम्||१५|| गुरूष्णवासा दिग्धाङ्गो गुरुणाऽगुरुणा सदा| शयने प्रमदां पीनां विशालोपचितस्तनीम्||१६|| आलिङ्ग्यागुरुदिग्धाङ्गीं सुप्यात् समदमन्मथः| प्रकामं च निषेवेत मैथुनं शिशिरागमे||१७|| वर्जयेदन्नपानानि वातलानि लघूनि च| प्रवातं प्रमिताहारमुदमन्थं हिमागमे||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (19-21) · Śloka 21
ਹੇਮਨ੍ਤਸ਼ਿਸ਼ਿਰੌ ਤੁਲ੍ਯੌ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇਲ੍ਪਂ ਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍| ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਮਾਦਾਨਜਂ ਸ਼ੀਤਂ ਮੇਘਮਾਰੁਤਵਰ੍ਸਜਮ੍||੧੯|| ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧੈਮਨ੍ਤਿਕਃ ਸਰ੍ਵਃ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇ ਵਿਧਿਰਿਸ੍ਯਤੇ| ਨਿਵਾਤਮੁਸ੍ਣਂ ਤ੍ਵਧਿਕਂ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇ ਗਹਮਾਸ਼੍ਰਯੇਤ੍||੨੦|| ਕਟੁਤਿਕ੍ਤਕਸਾਯਾਣਿ ਵਾਤਲਾਨਿ ਲਘੂਨਿ ਚ| ਵਰ੍ਜਯੇਦਨ੍ਨਪਾਨਾਨਿ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇ ਸ਼ੀਤਲਾਨਿ ਚ||੨੧||
View original
हेमन्तशिशिरौ तुल्यौ शिशिरेऽल्पं विशेषणम्| रौक्ष्यमादानजं शीतं मेघमारुतवर्षजम्||१९|| तस्माद्धैमन्तिकः सर्वः शिशिरे विधिरिष्यते| निवातमुष्णं त्वधिकं शिशिरे गृहमाश्रयेत्||२०|| कटुतिक्तकषायाणि वातलानि लघूनि च| वर्जयेदन्नपानानि शिशिरे शीतलानि च||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (22-26) · Śloka 26
ਵਸਨ੍ਤੇ ਨਿਚਿਤਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਦਿਨਕਦ੍ਭਾਭਿਰੀਰਿਤਃ| ਕਾਯਾਗ੍ਨਿਂ ਬਾਧਤੇ ਰੋਗਾਂਸ੍ਤਤਃ ਪ੍ਰਕੁਰੁਤੇ ਬਹੂਨ੍||੨੨|| ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਸਨ੍ਤੇ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਵਮਨਾਦੀਨਿ ਕਾਰਯੇਤ੍| ਗੁਰ੍ਵਮ੍ਲਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਧੁਰਂ ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਂ ਚ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍||੨੩|| ਵ੍ਯਾਯਾਮੋਦ੍ਵਰ੍ਤਨਂ ਧੂਮਂ ਕਵਲਗ੍ਰਹਮਞ੍ਜਨਮ੍| ਸੁਖਾਮ੍ਬੁਨਾ ਸ਼ੌਚਵਿਧਿਂ ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍ ਕੁਸੁਮਾਗਮੇ||੨੪|| ਚਨ੍ਦਨਾਗੁਰੁਦਿਗ੍ਧਾਙ੍ਗੋ ਯਵਗੋਧੂਮਭੋਜਨਃ| ਸ਼ਾਰਭਂ ਸ਼ਾਸ਼ਮੈਣੇਯਂ ਮਾਂਸਂ ਲਾਵਕਪਿਞ੍ਜਲਮ੍||੨੫|| ਭਕ੍ਸਯੇਨ੍ਨਿਰ੍ਗਦਂ ਸੀਧੁਂ ਪਿਬੇਨ੍ਮਾਧ੍ਵੀਕਮੇਵ ਵਾ| ਵਸਨ੍ਤੇਨੁਭਵੇਤ੍ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਕਾਨਨਾਨਾਂ ਚ ਯੌਵਨਮ੍||੨੬||
View original
वसन्ते निचितः श्लेष्मा दिनकृद्भाभिरीरितः| कायाग्निं बाधते रोगांस्ततः प्रकुरुते बहून्||२२|| तस्माद्वसन्ते कर्माणि वमनादीनि कारयेत्| गुर्वम्लस्निग्धमधुरं दिवास्वप्नं च वर्जयेत्||२३|| व्यायामोद्वर्तनं धूमं कवलग्रहमञ्जनम्| सुखाम्बुना शौचविधिं शीलयेत् कुसुमागमे||२४|| चन्दनागुरुदिग्धाङ्गो यवगोधूमभोजनः| शारभं शाशमैणेयं मांसं लावकपिञ्जलम्||२५|| भक्षयेन्निर्गदं सीधुं पिबेन्माध्वीकमेव वा| वसन्तेऽनुभवेत् स्त्रीणां काननानां च यौवनम्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (27-32) · Śloka 32
ਮਯੂਖੈਰ੍ਜਗਤਃ ਸ੍ਨੇਹਂ ਗ੍ਰੀਸ੍ਮੇ ਪੇਪੀਯਤੇ ਰਵਿਃ| ਸ੍ਵਾਦੁ ਸ਼ੀਤਂ ਦ੍ਰਵਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਨ੍ਨਪਾਨਂ ਤਦਾ ਹਿਤਮ੍||੨੭|| ਸ਼ੀਤਂ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਂ ਮਨ੍ਥਂ ਜਾਙ੍ਗਲਾਨ੍ਮਗਪਕ੍ਸਿਣਃ| ਘਤਂ ਪਯਃ ਸਸ਼ਾਲ੍ਯਨ੍ਨਂ ਭਜਨ੍ ਗ੍ਰੀਸ੍ਮੇ ਨ ਸੀਦਤਿ||੨੮|| ਮਦ੍ਯਮਲ੍ਪਂ ਨ ਵਾ ਪੇਯਮਥਵਾ ਸੁਬਹੂਦਕਮ੍| ਲਵਣਾਮ੍ਲਕਟੂਸ੍ਣਾਨਿ ਵ੍ਯਾਯਾਮਂ ਚ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ ||੨੯|| ਦਿਵਾ ਸ਼ੀਤਗਹੇ ਨਿਦ੍ਰਾਂ ਨਿਸ਼ਿ ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਂਸ਼ੁਸ਼ੀਤਲੇ| ਭਜੇਚ੍ਚਨ੍ਦਨਦਿਗ੍ਧਾਙ੍ਗਃ ਪ੍ਰਵਾਤੇ ਹਰ੍ਮ੍ਯਮਸ੍ਤਕੇ||੩੦|| ਵ੍ਯਜਨੈਃ ਪਾਣਿਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੈਸ਼੍ਚਨ੍ਦਨੋਦਕਸ਼ੀਤਲੈਃ| ਸੇਵ੍ਯਮਾਨੋ ਭਜੇਦਾਸ੍ਯਾਂ ਮੁਕ੍ਤਾਮਣਿਵਿਭੂਸਿਤਃ||੩੧|| ਕਾਨਨਾਨਿ ਚ ਸ਼ੀਤਾਨਿ ਜਲਾਨਿ ਕੁਸੁਮਾਨਿ ਚ| ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਕਾਲੇ ਨਿਸੇਵੇਤ ਮੈਥੁਨਾਦ੍ਵਿਰਤੋ ਨਰਃ||੩੨||
View original
मयूखैर्जगतः स्नेहं ग्रीष्मे पेपीयते रविः| स्वादु शीतं द्रवं स्निग्धमन्नपानं तदा हितम्||२७|| शीतं सशर्करं मन्थं जाङ्गलान्मृगपक्षिणः| घृतं पयः सशाल्यन्नं भजन् ग्रीष्मे न सीदति||२८|| मद्यमल्पं न वा पेयमथवा सुबहूदकम्| लवणाम्लकटूष्णानि व्यायामं च विवर्जयेत् ||२९|| दिवा शीतगृहे निद्रां निशि चन्द्रांशुशीतले| भजेच्चन्दनदिग्धाङ्गः प्रवाते हर्म्यमस्तके||३०|| व्यजनैः पाणिसंस्पर्शैश्चन्दनोदकशीतलैः| सेव्यमानो भजेदास्यां मुक्तामणिविभूषितः||३१|| काननानि च शीतानि जलानि कुसुमानि च| ग्रीष्मकाले निषेवेत मैथुनाद्विरतो नरः||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (33-40) · Śloka 40
ਆਦਾਨਦੁਰ੍ਬਲੇ ਦੇਹੇ ਪਕ੍ਤਾ ਭਵਤਿ ਦੁਰ੍ਬਲਃ| ਸ ਵਰ੍ਸਾਸ੍ਵਨਿਲਾਦੀਨਾਂ ਦੂਸਣੈਰ੍ਬਾਧ੍ਯਤੇ ਪੁਨਃ||੩੩|| ਭੂਬਾਸ੍ਪਾਨ੍ਮੇਘਨਿਸ੍ਯਨ੍ਦਾਤ੍ ਪਾਕਾਦਮ੍ਲਾਜ੍ਜਲਸ੍ਯ ਚ| ਵਰ੍ਸਾਸ੍ਵਗ੍ਨਿਬਲੇ ਕ੍ਸੀਣੇ ਕੁਪ੍ਯਨ੍ਤਿ ਪਵਨਾਦਯਃ||੩੪|| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਾਧਾਰਣਃ ਸਰ੍ਵੋ ਵਿਧਿਰ੍ਵਰ੍ਸਾਸੁ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਉਦਮਨ੍ਥਂ ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਮਵਸ਼੍ਯਾਯਂ ਨਦੀਜਲਮ੍||੩੫|| ਵ੍ਯਾਯਾਮਮਾਤਪਂ ਚੈਵ ਵ੍ਯਵਾਯਂ ਚਾਤ੍ਰ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| ਪਾਨਭੋਜਨਸਂਸ੍ਕਾਰਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਯਃ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾਨ੍ਵਿਤਾਨ੍ ਭਜੇਤ੍||੩੬|| ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਮ੍ਲਲਵਣਸ੍ਨੇਹਂ ਵਾਤਵਰ੍ਸਾਕੁਲੇਹਨਿ| ਵਿਸ਼ੇਸਸ਼ੀਤੇ ਭੋਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਵਰ੍ਸਾਸ੍ਵਨਿਲਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ||੩੭|| ਅਗ੍ਨਿਸਂਰਕ੍ਸਣਵਤਾ ਯਵਗੋਧੂਮਸ਼ਾਲਯਃ| ਪੁਰਾਣਾ ਜਾਙ੍ਗਲੈਰ੍ਮਾਂਸੈਰ੍ਭੋਜ੍ਯਾ ਯੂਸੈਸ਼੍ਚ ਸਂਸ੍ਕਤੈਃ||੩੮|| ਪਿਬੇਤ੍ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾਨ੍ਵਿਤਂ ਚਾਲ੍ਪਂ ਮਾਧ੍ਵੀਕਾਰਿਸ੍ਟਮਮ੍ਬੁ ਵਾ| ਮਾਹੇਨ੍ਦ੍ਰਂ ਤਪ੍ਤਸ਼ੀਤਂ ਵਾ ਕੌਪਂ ਸਾਰਸਮੇਵ ਵਾ||੩੯|| ਪ੍ਰਘਰ੍ਸੋਦ੍ਵਰ੍ਤਨਸ੍ਨਾਨਗਨ੍ਧਮਾਲ੍ਯਪਰੋ ਭਵੇਤ੍| ਲਘੁਸ਼ੁਦ੍ਧਾਮ੍ਬਰਃ ਸ੍ਥਾਨਂ ਭਜੇਦਕ੍ਲੇਦਿ ਵਾਰ੍ਸਿਕਮ੍||੪੦||
View original
आदानदुर्बले देहे पक्ता भवति दुर्बलः| स वर्षास्वनिलादीनां दूषणैर्बाध्यते पुनः||३३|| भूबाष्पान्मेघनिस्यन्दात् पाकादम्लाज्जलस्य च| वर्षास्वग्निबले क्षीणे कुप्यन्ति पवनादयः||३४|| तस्मात् साधारणः सर्वो विधिर्वर्षासु शस्यते| उदमन्थं दिवास्वप्नमवश्यायं नदीजलम्||३५|| व्यायाममातपं चैव व्यवायं चात्र वर्जयेत्| पानभोजनसंस्कारान् प्रायः क्षौद्रान्वितान् भजेत्||३६|| व्यक्ताम्ललवणस्नेहं वातवर्षाकुलेऽहनि| विशेषशीते भोक्तव्यं वर्षास्वनिलशान्तये||३७|| अग्निसंरक्षणवता यवगोधूमशालयः| पुराणा जाङ्गलैर्मांसैर्भोज्या यूषैश्च संस्कृतैः||३८|| पिबेत् क्षौद्रान्वितं चाल्पं माध्वीकारिष्टमम्बु वा| माहेन्द्रं तप्तशीतं वा कौपं सारसमेव वा||३९|| प्रघर्षोद्वर्तनस्नानगन्धमाल्यपरो भवेत्| लघुशुद्धाम्बरः स्थानं भजेदक्लेदि वार्षिकम्||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (41-48) · Śloka 48
ਵਰ੍ਸਾਸ਼ੀਤੋਚਿਤਾਙ੍ਗਾਨਾਂ ਸਹਸੈਵਾਰ੍ਕਰਸ਼੍ਮਿਭਿਃ| ਤਪ੍ਤਾਨਾਮਾਚਿਤਂ ਪਿਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਯਃ ਸ਼ਰਦਿ ਕੁਪ੍ਯਤਿ||੪੧|| ਤਤ੍ਰਾਨ੍ਨਪਾਨਂ ਮਧੁਰਂ ਲਘੁ ਸ਼ੀਤਂ ਸਤਿਕ੍ਤਕਮ੍| ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਸ਼ਮਨਂ ਸੇਵ੍ਯਂ ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਸੁਪ੍ਰਕਾਙ੍ਕ੍ਸਿਤੈਃ||੪੨|| ਲਾਵਾਨ੍ ਕਪਿਞ੍ਜਲਾਨੇਣਾਨੁਰਭ੍ਰਾਞ੍ਛਰਭਾਨ੍ ਸ਼ਸ਼ਾਨ੍| ਸ਼ਾਲੀਨ੍ ਸਯਵਗੋਧੂਮਾਨ੍ ਸੇਵ੍ਯਾਨਾਹੁਰ੍ਘਨਾਤ੍ਯਯੇ||੪੩|| ਤਿਕ੍ਤਸ੍ਯ ਸਰ੍ਪਿਸਃ ਪਾਨਂ ਵਿਰੇਕੋ ਰਕ੍ਤਮੋਕ੍ਸਣਮ੍| ਧਾਰਾਧਰਾਤ੍ਯਯੇ ਕਾਰ੍ਯਮਾਤਪਸ੍ਯ ਚ ਵਰ੍ਜਨਮ੍||੪੪|| ਵਸਾਂ ਤੈਲਮਵਸ਼੍ਯਾਯਮੌਦਕਾਨੂਪਮਾਮਿਸਮ੍| ਕ੍ਸਾਰਂ ਦਧਿ ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਂ ਪ੍ਰਾਗ੍ਵਾਤਂ ਚਾਤ੍ਰ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍||੪੫|| ਦਿਵਾ ਸੂਰ੍ਯਾਂਸ਼ੁਸਨ੍ਤਪ੍ਤਂ ਨਿਸ਼ਿ ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਂਸ਼ੁਸ਼ੀਤਲਮ੍| ਕਾਲੇਨ ਪਕ੍ਵਂ ਨਿਰ੍ਦੋਸਮਗਸ੍ਤ੍ਯੇਨਾਵਿਸੀਕਤਮ੍||੪੬|| ਹਂਸੋਦਕਮਿਤਿ ਖ੍ਯਾਤਂ ਸ਼ਾਰਦਂ ਵਿਮਲਂ ਸ਼ੁਚਿ| ਸ੍ਨਾਨਪਾਨਾਵਗਾਹੇਸੁ ਹਿਤਮਮ੍ਬੁ ਯਥਾਮਤਮ੍ ||੪੭|| ਸ਼ਾਰਦਾਨਿ ਚ ਮਾਲ੍ਯਾਨਿ ਵਾਸਾਂਸਿ ਵਿਮਲਾਨਿ ਚ| ਸ਼ਰਤ੍ਕਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਦੋਸੇ ਚੇਨ੍ਦੁਰਸ਼੍ਮਯਃ||੪੮||
View original
वर्षाशीतोचिताङ्गानां सहसैवार्करश्मिभिः| तप्तानामाचितं पित्तं प्रायः शरदि कुप्यति||४१|| तत्रान्नपानं मधुरं लघु शीतं सतिक्तकम्| पित्तप्रशमनं सेव्यं मात्रया सुप्रकाङ्क्षितैः||४२|| लावान् कपिञ्जलानेणानुरभ्राञ्छरभान् शशान्| शालीन् सयवगोधूमान् सेव्यानाहुर्घनात्यये||४३|| तिक्तस्य सर्पिषः पानं विरेको रक्तमोक्षणम्| धाराधरात्यये कार्यमातपस्य च वर्जनम्||४४|| वसां तैलमवश्यायमौदकानूपमामिषम्| क्षारं दधि दिवास्वप्नं प्राग्वातं चात्र वर्जयेत्||४५|| दिवा सूर्यांशुसन्तप्तं निशि चन्द्रांशुशीतलम्| कालेन पक्वं निर्दोषमगस्त्येनाविषीकृतम्||४६|| हंसोदकमिति ख्यातं शारदं विमलं शुचि| स्नानपानावगाहेषु हितमम्बु यथाऽमृतम् ||४७|| शारदानि च माल्यानि वासांसि विमलानि च| शरत्काले प्रशस्यन्ते प्रदोषे चेन्दुरश्मयः||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (49) · Śloka 49
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮਤੁਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਯਚ੍ਚੇਸ੍ਟਾਹਾਰਵ੍ਯਪਾਸ਼੍ਰਯਮ੍| ਉਪਸ਼ੇਤੇ ਯਦੌਚਿਤ੍ਯਾਦੋਕਃਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਤਦੁਚ੍ਯਤੇ||੪੯||
View original
इत्युक्तमृतुसात्म्यं यच्चेष्टाहारव्यपाश्रयम्| उपशेते यदौचित्यादोकःसात्म्यं तदुच्यते||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (50) · Śloka 50
ਦੇਸ਼ਾਨਾਮਾਮਯਾਨਾਂ ਚ ਵਿਪਰੀਤਗੁਣਂ ਗੁਣੈਃ| ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਜ੍ਞਾਸ਼੍ਚੇਸ੍ਟਿਤਂ ਚਾਦ੍ਯਮੇਵ ਚ||੫੦||
View original
देशानामामयानां च विपरीतगुणं गुणैः| सात्म्यमिच्छन्ति सात्म्यज्ञाश्चेष्टितं चाद्यमेव च||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (51) · Śloka 51
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕਃ- ਤਾਵਤੌ ਨਭਿਃ ਸੇਵ੍ਯਮਸੇਵ੍ਯਂ ਯਚ੍ਚ ਕਿਞ੍ਚਨ| ਤਸ੍ਯਾਸ਼ਿਤੀਯੇ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਂ ਹੇਤੁਮਤ੍ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਮੇਵ ਚ||੫੧||
View original
तत्र श्लोकः- ऋतावृतौ नृभिः सेव्यमसेव्यं यच्च किञ्चन| तस्याशितीये निर्दिष्टं हेतुमत् सात्म्यमेव च||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 6
ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇ ਸ਼੍ਲੋਕਸ੍ਥਾਨੇ ਤਸ੍ਯਾਸ਼ਿਤੀਯੋ ਨਾਮ ਸਸ੍ਠੋਧ੍ਯਾਯਃ||੬||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते श्लोकस्थाने तस्याशितीयो नाम षष्ठोऽध्यायः||६||
🔊 Audio coming soon