Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతస్తస్యాశితీయమధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః||1|| ఇతి హ స్మాహ భగవానాత్రేయః||2||
View original
अथातस्तस्याशितीयमध्यायं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
6. tasyāśitīyō'dhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
తస్యాశితాద్యాదాహారాద్బలం వర్ణశ్చ వర్ధతే| యస్యర్తుసాత్మ్యం విదితం చేష్టాహారవ్యపాశ్రయం||3||
View original
तस्याशिताद्यादाहाराद्बलं वर्णश्च वर्धते| यस्यर्तुसात्म्यं विदितं चेष्टाहारव्यपाश्रयम्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ఇహ ఖలు సంవత్సరం షడంగమృతువిభాగేన విద్యాత్| తత్రాదిత్యస్యోదగయనమాదానం చ త్రీనృతూంఛిశిరాదీన్ గ్రీష్మాంతాన్ వ్యవస్యేత్, వర్షాదీన్ పునర్హేమంతాంతాన్ దక్షిణాయనం విసర్గం చ||4||
View original
इह खलु संवत्सरं षडङ्गमृतुविभागेन विद्यात्| तत्रादित्यस्योदगयनमादानं च त्रीनृतूञ्छिशिरादीन् ग्रीष्मान्तान् व्यवस्येत्, वर्षादीन् पुनर्हेमन्तान्तान् दक्षिणायनं विसर्गं च||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
విసర్గే పునర్వాయవో నాతిరూక్షాః ప్రవాంతి, ఇతరే పునరాదానే; సోమశ్చావ్యాహతబలః శిశిరాభిర్భాభిరాపూరయంజగదాప్యాయయతి శశ్వత్, అతో విసర్గః సౌమ్యః| ఆదానం పునరాగ్నేయం; తావేతావర్కవాయూ సోమశ్చ కాలస్వభావమార్గపరిగృహీతాః కాలర్తురసదోషదేహబలనిర్వృత్తిప్రత్యయభూతాః సముపదిశ్యంతే||5||
View original
विसर्गे पुनर्वायवो नातिरूक्षाः प्रवान्ति, इतरे पुनरादाने; सोमश्चाव्याहतबलः शिशिराभिर्भाभिरापूरयञ्जगदाप्याययति शश्वत्, अतो विसर्गः सौम्यः| आदानं पुनराग्नेयं; तावेतावर्कवायू सोमश्च कालस्वभावमार्गपरिगृहीताः कालर्तुरसदोषदेहबलनिर्वृत्तिप्रत्ययभूताः समुपदिश्यन्ते||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
తత్ర రవిర్భాభిరాదదానో జగతః స్నేహం వాయవస్తీవ్రరూక్షాశ్చోపశోషయంతః శిశిరవసంతగ్రీష్మేషు యథాక్రమం రౌక్ష్యముత్పాదయంతో రూక్షాన్ రసాంస్తిక్తకషాయకటుకాంశ్చాభివర్ధయంతో నృణాం దౌర్బల్యమావహంతి||6||
View original
तत्र रविर्भाभिराददानो जगतः स्नेहं वायवस्तीव्ररूक्षाश्चोपशोषयन्तः शिशिरवसन्तग्रीष्मेषु यथाक्रमं रौक्ष्यमुत्पादयन्तो रूक्षान् रसांस्तिक्तकषायकटुकांश्चाभिवर्धयन्तो नृणां दौर्बल्यमावहन्ति||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
వర్షాశరద్ధేమంతేషు తు దక్షిణాభిముఖేఽర్కే కాలమార్గమేఘవాతవర్షాభిహతప్రతాపే, శశిని చావ్యాహతబలే, మాహేంద్రసలిలప్రశాంతసంతాపే జగతి, అరూక్షా రసాః ప్రవర్ధంతేఽమ్లలవణమధురా యథాక్రమం తత్ర బలముపచీయతే నృణామితి||7||
View original
वर्षाशरद्धेमन्तेषु तु दक्षिणाभिमुखेऽर्के कालमार्गमेघवातवर्षाभिहतप्रतापे, शशिनि चाव्याहतबले, माहेन्द्रसलिलप्रशान्तसन्तापे जगति, अरूक्षा रसाः प्रवर्धन्तेऽम्ललवणमधुरा यथाक्रमं तत्र बलमुपचीयते नृणामिति||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
భవతి చాత్ర- ఆదావంతే చ దౌర్బల్యం విసర్గాదానయోర్నృణాం| మధ్యే మధ్యబలం, త్వంతే శ్రేష్ఠమగ్రే చ నిర్దిశేత్||8||
View original
भवति चात्र- आदावन्ते च दौर्बल्यं विसर्गादानयोर्नृणाम्| मध्ये मध्यबलं, त्वन्ते श्रेष्ठमग्रे च निर्दिशेत्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9-18) · Śloka 18
శీతే శీతానిలస్పర్శసంరుద్ధో బలినాం బలీ| పక్తా భవతి హేమంతే మాత్రాద్రవ్యగురుక్షమః||9|| స యదా నేంధనం యుక్తం లభతే దేహజం తదా| రసం హినస్త్యతో వాయుః శీతః శీతే ప్రకుప్యతి||10|| తస్మాత్తుషారసమయే స్నిగ్ధామ్లలవణాన్ రసాన్| ఔదకానూపమాంసానాం మేద్యానాముపయోజయేత్||11|| బిలేశయానాం మాంసాని ప్రసహానాం భృతాని చ| భక్షయేన్మదిరాం శీధుం మధు చానుపిబేన్నరః||12|| గోరసానిక్షువికృతీర్వసాం తైలం నవౌదనం| హేమంతేఽభ్యస్యతస్తోయముష్ణం చాయుర్న హీయతే||13|| అభ్యంగోత్సాదనం మూర్ధ్ని తైలం జేంతాకమాతపం| భజేద్భూమిగృహం చోష్ణముష్ణం గర్భగృహం తథా||14|| శీతేషు సంవృతం సేవ్యం యానం శయనమాసనం| ప్రావారాజినకౌషేయప్రవేణీకుథకాస్తృతం||15|| గురూష్ణవాసా దిగ్ధాంగో గురుణాఽగురుణా సదా| శయనే ప్రమదాం పీనాం విశాలోపచితస్తనీం||16|| ఆలింగ్యాగురుదిగ్ధాంగీం సుప్యాత్ సమదమన్మథః| ప్రకామం చ నిషేవేత మైథునం శిశిరాగమే||17|| వర్జయేదన్నపానాని వాతలాని లఘూని చ| ప్రవాతం ప్రమితాహారముదమంథం హిమాగమే||18||
View original
शीते शीतानिलस्पर्शसंरुद्धो बलिनां बली| पक्ता भवति हेमन्ते मात्राद्रव्यगुरुक्षमः||९|| स यदा नेन्धनं युक्तं लभते देहजं तदा| रसं हिनस्त्यतो वायुः शीतः शीते प्रकुप्यति||१०|| तस्मात्तुषारसमये स्निग्धाम्ललवणान् रसान्| औदकानूपमांसानां मेद्यानामुपयोजयेत्||११|| बिलेशयानां मांसानि प्रसहानां भृतानि च| भक्षयेन्मदिरां शीधुं मधु चानुपिबेन्नरः||१२|| गोरसानिक्षुविकृतीर्वसां तैलं नवौदनम्| हेमन्तेऽभ्यस्यतस्तोयमुष्णं चायुर्न हीयते||१३|| अभ्यङ्गोत्सादनं मूर्ध्नि तैलं जेन्ताकमातपम्| भजेद्भूमिगृहं चोष्णमुष्णं गर्भगृहं तथा||१४|| शीतेषु संवृतं सेव्यं यानं शयनमासनम्| प्रावाराजिनकौषेयप्रवेणीकुथकास्तृतम्||१५|| गुरूष्णवासा दिग्धाङ्गो गुरुणाऽगुरुणा सदा| शयने प्रमदां पीनां विशालोपचितस्तनीम्||१६|| आलिङ्ग्यागुरुदिग्धाङ्गीं सुप्यात् समदमन्मथः| प्रकामं च निषेवेत मैथुनं शिशिरागमे||१७|| वर्जयेदन्नपानानि वातलानि लघूनि च| प्रवातं प्रमिताहारमुदमन्थं हिमागमे||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (19-21) · Śloka 21
హేమంతశిశిరౌ తుల్యౌ శిశిరేఽల్పం విశేషణం| రౌక్ష్యమాదానజం శీతం మేఘమారుతవర్షజం||19|| తస్మాద్ధైమంతికః సర్వః శిశిరే విధిరిష్యతే| నివాతముష్ణం త్వధికం శిశిరే గృహమాశ్రయేత్||20|| కటుతిక్తకషాయాణి వాతలాని లఘూని చ| వర్జయేదన్నపానాని శిశిరే శీతలాని చ||21||
View original
हेमन्तशिशिरौ तुल्यौ शिशिरेऽल्पं विशेषणम्| रौक्ष्यमादानजं शीतं मेघमारुतवर्षजम्||१९|| तस्माद्धैमन्तिकः सर्वः शिशिरे विधिरिष्यते| निवातमुष्णं त्वधिकं शिशिरे गृहमाश्रयेत्||२०|| कटुतिक्तकषायाणि वातलानि लघूनि च| वर्जयेदन्नपानानि शिशिरे शीतलानि च||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (22-26) · Śloka 26
వసంతే నిచితః శ్లేష్మా దినకృద్భాభిరీరితః| కాయాగ్నిం బాధతే రోగాంస్తతః ప్రకురుతే బహూన్||22|| తస్మాద్వసంతే కర్మాణి వమనాదీని కారయేత్| గుర్వమ్లస్నిగ్ధమధురం దివాస్వప్నం చ వర్జయేత్||23|| వ్యాయామోద్వర్తనం ధూమం కవలగ్రహమంజనం| సుఖాంబునా శౌచవిధిం శీలయేత్ కుసుమాగమే||24|| చందనాగురుదిగ్ధాంగో యవగోధూమభోజనః| శారభం శాశమైణేయం మాంసం లావకపింజలం||25|| భక్షయేన్నిర్గదం సీధుం పిబేన్మాధ్వీకమేవ వా| వసంతేఽనుభవేత్ స్త్రీణాం కాననానాం చ యౌవనం||26||
View original
वसन्ते निचितः श्लेष्मा दिनकृद्भाभिरीरितः| कायाग्निं बाधते रोगांस्ततः प्रकुरुते बहून्||२२|| तस्माद्वसन्ते कर्माणि वमनादीनि कारयेत्| गुर्वम्लस्निग्धमधुरं दिवास्वप्नं च वर्जयेत्||२३|| व्यायामोद्वर्तनं धूमं कवलग्रहमञ्जनम्| सुखाम्बुना शौचविधिं शीलयेत् कुसुमागमे||२४|| चन्दनागुरुदिग्धाङ्गो यवगोधूमभोजनः| शारभं शाशमैणेयं मांसं लावकपिञ्जलम्||२५|| भक्षयेन्निर्गदं सीधुं पिबेन्माध्वीकमेव वा| वसन्तेऽनुभवेत् स्त्रीणां काननानां च यौवनम्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (27-32) · Śloka 32
మయూఖైర్జగతః స్నేహం గ్రీష్మే పేపీయతే రవిః| స్వాదు శీతం ద్రవం స్నిగ్ధమన్నపానం తదా హితం||27|| శీతం సశర్కరం మంథం జాంగలాన్మృగపక్షిణః| ఘృతం పయః సశాల్యన్నం భజన్ గ్రీష్మే న సీదతి||28|| మద్యమల్పం న వా పేయమథవా సుబహూదకం| లవణామ్లకటూష్ణాని వ్యాయామం చ వివర్జయేత్ ||29|| దివా శీతగృహే నిద్రాం నిశి చంద్రాంశుశీతలే| భజేచ్చందనదిగ్ధాంగః ప్రవాతే హర్మ్యమస్తకే||30|| వ్యజనైః పాణిసంస్పర్శైశ్చందనోదకశీతలైః| సేవ్యమానో భజేదాస్యాం ముక్తామణివిభూషితః||31|| కాననాని చ శీతాని జలాని కుసుమాని చ| గ్రీష్మకాలే నిషేవేత మైథునాద్విరతో నరః||32||
View original
मयूखैर्जगतः स्नेहं ग्रीष्मे पेपीयते रविः| स्वादु शीतं द्रवं स्निग्धमन्नपानं तदा हितम्||२७|| शीतं सशर्करं मन्थं जाङ्गलान्मृगपक्षिणः| घृतं पयः सशाल्यन्नं भजन् ग्रीष्मे न सीदति||२८|| मद्यमल्पं न वा पेयमथवा सुबहूदकम्| लवणाम्लकटूष्णानि व्यायामं च विवर्जयेत् ||२९|| दिवा शीतगृहे निद्रां निशि चन्द्रांशुशीतले| भजेच्चन्दनदिग्धाङ्गः प्रवाते हर्म्यमस्तके||३०|| व्यजनैः पाणिसंस्पर्शैश्चन्दनोदकशीतलैः| सेव्यमानो भजेदास्यां मुक्तामणिविभूषितः||३१|| काननानि च शीतानि जलानि कुसुमानि च| ग्रीष्मकाले निषेवेत मैथुनाद्विरतो नरः||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (33-40) · Śloka 40
ఆదానదుర్బలే దేహే పక్తా భవతి దుర్బలః| స వర్షాస్వనిలాదీనాం దూషణైర్బాధ్యతే పునః||33|| భూబాష్పాన్మేఘనిస్యందాత్ పాకాదమ్లాజ్జలస్య చ| వర్షాస్వగ్నిబలే క్షీణే కుప్యంతి పవనాదయః||34|| తస్మాత్ సాధారణః సర్వో విధిర్వర్షాసు శస్యతే| ఉదమంథం దివాస్వప్నమవశ్యాయం నదీజలం||35|| వ్యాయామమాతపం చైవ వ్యవాయం చాత్ర వర్జయేత్| పానభోజనసంస్కారాన్ ప్రాయః క్షౌద్రాన్వితాన్ భజేత్||36|| వ్యక్తామ్లలవణస్నేహం వాతవర్షాకులేఽహని| విశేషశీతే భోక్తవ్యం వర్షాస్వనిలశాంతయే||37|| అగ్నిసంరక్షణవతా యవగోధూమశాలయః| పురాణా జాంగలైర్మాంసైర్భోజ్యా యూషైశ్చ సంస్కృతైః||38|| పిబేత్ క్షౌద్రాన్వితం చాల్పం మాధ్వీకారిష్టమంబు వా| మాహేంద్రం తప్తశీతం వా కౌపం సారసమేవ వా||39|| ప్రఘర్షోద్వర్తనస్నానగంధమాల్యపరో భవేత్| లఘుశుద్ధాంబరః స్థానం భజేదక్లేది వార్షికం||40||
View original
आदानदुर्बले देहे पक्ता भवति दुर्बलः| स वर्षास्वनिलादीनां दूषणैर्बाध्यते पुनः||३३|| भूबाष्पान्मेघनिस्यन्दात् पाकादम्लाज्जलस्य च| वर्षास्वग्निबले क्षीणे कुप्यन्ति पवनादयः||३४|| तस्मात् साधारणः सर्वो विधिर्वर्षासु शस्यते| उदमन्थं दिवास्वप्नमवश्यायं नदीजलम्||३५|| व्यायाममातपं चैव व्यवायं चात्र वर्जयेत्| पानभोजनसंस्कारान् प्रायः क्षौद्रान्वितान् भजेत्||३६|| व्यक्ताम्ललवणस्नेहं वातवर्षाकुलेऽहनि| विशेषशीते भोक्तव्यं वर्षास्वनिलशान्तये||३७|| अग्निसंरक्षणवता यवगोधूमशालयः| पुराणा जाङ्गलैर्मांसैर्भोज्या यूषैश्च संस्कृतैः||३८|| पिबेत् क्षौद्रान्वितं चाल्पं माध्वीकारिष्टमम्बु वा| माहेन्द्रं तप्तशीतं वा कौपं सारसमेव वा||३९|| प्रघर्षोद्वर्तनस्नानगन्धमाल्यपरो भवेत्| लघुशुद्धाम्बरः स्थानं भजेदक्लेदि वार्षिकम्||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (41-48) · Śloka 48
వర్షాశీతోచితాంగానాం సహసైవార్కరశ్మిభిః| తప్తానామాచితం పిత్తం ప్రాయః శరది కుప్యతి||41|| తత్రాన్నపానం మధురం లఘు శీతం సతిక్తకం| పిత్తప్రశమనం సేవ్యం మాత్రయా సుప్రకాంక్షితైః||42|| లావాన్ కపింజలానేణానురభ్రాంఛరభాన్ శశాన్| శాలీన్ సయవగోధూమాన్ సేవ్యానాహుర్ఘనాత్యయే||43|| తిక్తస్య సర్పిషః పానం విరేకో రక్తమోక్షణం| ధారాధరాత్యయే కార్యమాతపస్య చ వర్జనం||44|| వసాం తైలమవశ్యాయమౌదకానూపమామిషం| క్షారం దధి దివాస్వప్నం ప్రాగ్వాతం చాత్ర వర్జయేత్||45|| దివా సూర్యాంశుసంతప్తం నిశి చంద్రాంశుశీతలం| కాలేన పక్వం నిర్దోషమగస్త్యేనావిషీకృతం||46|| హంసోదకమితి ఖ్యాతం శారదం విమలం శుచి| స్నానపానావగాహేషు హితమంబు యథాఽమృతం ||47|| శారదాని చ మాల్యాని వాసాంసి విమలాని చ| శరత్కాలే ప్రశస్యంతే ప్రదోషే చేందురశ్మయః||48||
View original
वर्षाशीतोचिताङ्गानां सहसैवार्करश्मिभिः| तप्तानामाचितं पित्तं प्रायः शरदि कुप्यति||४१|| तत्रान्नपानं मधुरं लघु शीतं सतिक्तकम्| पित्तप्रशमनं सेव्यं मात्रया सुप्रकाङ्क्षितैः||४२|| लावान् कपिञ्जलानेणानुरभ्राञ्छरभान् शशान्| शालीन् सयवगोधूमान् सेव्यानाहुर्घनात्यये||४३|| तिक्तस्य सर्पिषः पानं विरेको रक्तमोक्षणम्| धाराधरात्यये कार्यमातपस्य च वर्जनम्||४४|| वसां तैलमवश्यायमौदकानूपमामिषम्| क्षारं दधि दिवास्वप्नं प्राग्वातं चात्र वर्जयेत्||४५|| दिवा सूर्यांशुसन्तप्तं निशि चन्द्रांशुशीतलम्| कालेन पक्वं निर्दोषमगस्त्येनाविषीकृतम्||४६|| हंसोदकमिति ख्यातं शारदं विमलं शुचि| स्नानपानावगाहेषु हितमम्बु यथाऽमृतम् ||४७|| शारदानि च माल्यानि वासांसि विमलानि च| शरत्काले प्रशस्यन्ते प्रदोषे चेन्दुरश्मयः||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (49) · Śloka 49
ఇత్యుక్తమృతుసాత్మ్యం యచ్చేష్టాహారవ్యపాశ్రయం| ఉపశేతే యదౌచిత్యాదోకఃసాత్మ్యం తదుచ్యతే||49||
View original
इत्युक्तमृतुसात्म्यं यच्चेष्टाहारव्यपाश्रयम्| उपशेते यदौचित्यादोकःसात्म्यं तदुच्यते||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (50) · Śloka 50
దేశానామామయానాం చ విపరీతగుణం గుణైః| సాత్మ్యమిచ్ఛంతి సాత్మ్యజ్ఞాశ్చేష్టితం చాద్యమేవ చ||50||
View original
देशानामामयानां च विपरीतगुणं गुणैः| सात्म्यमिच्छन्ति सात्म्यज्ञाश्चेष्टितं चाद्यमेव च||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (51) · Śloka 51
తత్ర శ్లోకః- ఋతావృతౌ నృభిః సేవ్యమసేవ్యం యచ్చ కించన| తస్యాశితీయే నిర్దిష్టం హేతుమత్ సాత్మ్యమేవ చ||51||
View original
तत्र श्लोकः- ऋतावृतौ नृभिः सेव्यमसेव्यं यच्च किञ्चन| तस्याशितीये निर्दिष्टं हेतुमत् सात्म्यमेव च||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 6
ఇత్యగ్నివేశకృతే తంత్రే చరకప్రతిసంస్కృతే శ్లోకస్థానే తస్యాశితీయో నామ షష్ఠోఽధ్యాయః||6||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते श्लोकस्थाने तस्याशितीयो नाम षष्ठोऽध्यायः||६||
🔊 Audio coming soon