Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತೋ ರಸವಿಮಾನಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ||೧|| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ||೨||
View original
अथातो रसविमानं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
1. rasavimānam
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ಇಹ ಖಲು ವ್ಯಾಧೀನಾಂ ನಿಮಿತ್ತಪೂರ್ವರೂಪರೂಪೋಪಶಯಸಙ್ಖ್ಯಾಪ್ರಾಧಾನ್ಯವಿಧಿವಿಕಲ್ಪ ಬಲಕಾಲವಿಶೇಷಾನನುಪ್ರವಿಶ್ಯಾನನ್ತರಂ ದೋಷಭೇಷಜದೇಶಕಾಲಬಲಶರೀರಸಾರಾಹಾರಸಾತ್ಮ್ಯಸತ್ತ್ವಪ್ರಕೃತಿವಯಸಾಂ ಮಾನಮವಹಿತಮನಸಾ ಯಥಾವಜ್ಜ್ಞೇಯಂ ಭವತಿ ಭಿಷಜಾ, ದೋಷಾದಿಮಾನಜ್ಞಾನಾಯತ್ತತ್ವಾತ್ ಕ್ರಿಯಾಯಾಃ| ನ ಹ್ಯಮಾನಜ್ಞೋ ದೋಷಾದೀನಾಂ ಭಿಷಗ್ ವ್ಯಾಧಿನಿಗ್ರಹಸಮರ್ಥೋ ಭವತಿ| ತಸ್ಮಾದ್ದೋಷಾದಿಮಾನಜ್ಞಾನಾರ್ಥಂ ವಿಮಾನಸ್ಥಾನಮುಪದೇಕ್ಷ್ಯಾಮೋಽಗ್ನಿವೇಶ!||೩||
View original
इह खलु व्याधीनां निमित्तपूर्वरूपरूपोपशयसङ्ख्याप्राधान्यविधिविकल्प बलकालविशेषाननुप्रविश्यानन्तरं दोषभेषजदेशकालबलशरीरसाराहारसात्म्यसत्त्वप्रकृतिवयसां मानमवहितमनसा यथावज्ज्ञेयं भवति भिषजा, दोषादिमानज्ञानायत्तत्वात् क्रियायाः| न ह्यमानज्ञो दोषादीनां भिषग् व्याधिनिग्रहसमर्थो भवति| तस्माद्दोषादिमानज्ञानार्थं विमानस्थानमुपदेक्ष्यामोऽग्निवेश!||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ತತ್ರಾದೌ ರಸದ್ರವ್ಯದೋಷವಿಕಾರಪ್ರಭಾವಾನ್ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ| ರಸಾಸ್ತಾವತ್ ಷಟ್- ಮಧುರಾಮ್ಲಲವಣಕಟುತಿಕ್ತಕಷಾಯಾಃ| ತೇ ಸಮ್ಯಗುಪಯುಜ್ಯಮಾನಾಃ ಶರೀರಂ ಯಾಪಯನ್ತಿ, ಮಿಥ್ಯೋಪಯುಜ್ಯಮಾನಾಸ್ತು ಖಲು ದೋಷಪ್ರಕೋಪಾಯೋಪಕಲ್ಪನ್ತೇ||೪||
View original
तत्रादौ रसद्रव्यदोषविकारप्रभावान् वक्ष्यामः| रसास्तावत् षट्- मधुराम्ललवणकटुतिक्तकषायाः| ते सम्यगुपयुज्यमानाः शरीरं यापयन्ति, मिथ्योपयुज्यमानास्तु खलु दोषप्रकोपायोपकल्पन्ते||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ದೋಷಾಃ ಪುನಸ್ತ್ರಯೋ ವಾತಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣಃ| ತೇ ಪ್ರಕೃತಿಭೂತಾಃ ಶರೀರೋಪಕಾರಕಾ ಭವನ್ತಿ, ವಿಕೃತಿಮಾಪನ್ನಾಸ್ತು ಖಲು ನಾನಾವಿಧೈರ್ವಿಕಾರೈಃ ಶರೀರಮುಪತಾಪಯನ್ತಿ||೫||
View original
दोषाः पुनस्त्रयो वातपित्तश्लेष्माणः| ते प्रकृतिभूताः शरीरोपकारका भवन्ति, विकृतिमापन्नास्तु खलु नानाविधैर्विकारैः शरीरमुपतापयन्ति||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ತತ್ರ ದೋಷಮೇಕೈಕಂ ತ್ರಯಸ್ತ್ರಯೋ ರಸಾ ಜನಯನ್ತಿ, ತ್ರಯಸ್ತ್ರಯಶ್ಚೋಪಶಮಯನ್ತಿ| ತದ್ಯಥಾ- ಕಟುತಿಕ್ತಕಷಾಯಾ ವಾತಂ ಜನಯನ್ತಿ, ಮಧುರಾಮ್ಲಲವಣಾಸ್ತ್ವೇನಂ ಶಮಯನ್ತಿ; ಕಟ್ವಮ್ಲಲವಣಾಃ ಪಿತ್ತಂ ಜನಯನ್ತಿ, ಮಧುರತಿಕ್ತಕಷಾಯಾಸ್ತ್ವೇನಚ್ಛ್ಮಯನ್ತಿ; ಮಧುರಾಮ್ಲಲವಣಾಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣಂ ಜನಯನ್ತಿ, ಕಟುತಿಕ್ತಕಷಾಯಾಸ್ತ್ವೇನಂ ಶಮಯನ್ತಿ||೬||
View original
तत्र दोषमेकैकं त्रयस्त्रयो रसा जनयन्ति, त्रयस्त्रयश्चोपशमयन्ति| तद्यथा- कटुतिक्तकषाया वातं जनयन्ति, मधुराम्ललवणास्त्वेनं शमयन्ति; कट्वम्ललवणाः पित्तं जनयन्ति, मधुरतिक्तकषायास्त्वेनच्छ्मयन्ति; मधुराम्ललवणाः श्लेष्माणं जनयन्ति, कटुतिक्तकषायास्त्वेनं शमयन्ति||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ರಸದೋಷಸನ್ನಿಪಾತೇ ತು ಯೇ ರಸಾ ಯೈರ್ದೋಷೈಃ ಸಮಾನಗುಣಾಃ ಸಮಾನಗುಣಭೂಯಿಷ್ಠಾ ವಾ ಭವನ್ತಿ ತೇ ತಾನಭಿವರ್ಧಯನ್ತಿ, ವಿಪರೀತಗುಣಾ ವಿಪರೀತಗುಣಭೂಯಿಷ್ಠಾ ವಾ ಶಮಯನ್ತ್ಯಭ್ಯಸ್ಯಮಾನಾ ಇತಿ| ಏತದ್ವ್ಯವಸ್ಥಾಹೇತೋಃ ಷಟ್ತ್ವಮುಪದಿಶ್ಯತೇ ರಸಾನಾಂ ಪರಸ್ಪರೇಣಾಸಂಸೃಷ್ಟಾನಾಂ, ತ್ರಿತ್ವಂ ಚ ದೋಷಾಣಾಮ್||೭||
View original
रसदोषसन्निपाते तु ये रसा यैर्दोषैः समानगुणाः समानगुणभूयिष्ठा वा भवन्ति ते तानभिवर्धयन्ति, विपरीतगुणा विपरीतगुणभूयिष्ठा वा शमयन्त्यभ्यस्यमाना इति| एतद्व्यवस्थाहेतोः षट्त्वमुपदिश्यते रसानां परस्परेणासंसृष्टानां, त्रित्वं च दोषाणाम्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
ಸಂಸರ್ಗವಿಕಲ್ಪವಿಸ್ತರೋ ಹ್ಯೇಷಾಮಪರಿಸಙ್ಖ್ಯೇಯೋ ಭವತಿ, ವಿಕಲ್ಪಭೇದಾಪರಿಸಙ್ಖ್ಯೇಯತ್ವಾತ್||೮||
View original
संसर्गविकल्पविस्तरो ह्येषामपरिसङ्ख्येयो भवति, विकल्पभेदापरिसङ्ख्येयत्वात्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
ತತ್ರ ಖಲ್ವನೇಕರಸೇಷು ದ್ರವ್ಯೇಷ್ವನೇಕದೋಷಾತ್ಮಕೇಷು ಚ ವಿಕಾರೇಷು ರಸದೋಷಪ್ರಭಾವಮೇಕೈಕಶ್ಯೇನಾಭಿಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ತತೋ ದ್ರವ್ಯವಿಕಾರಯೋಃ ಪ್ರಭಾವತತ್ತ್ವಂ ವ್ಯವಸ್ಯೇತ್||೯||
View original
तत्र खल्वनेकरसेषु द्रव्येष्वनेकदोषात्मकेषु च विकारेषु रसदोषप्रभावमेकैकश्येनाभिसमीक्ष्य ततो द्रव्यविकारयोः प्रभावतत्त्वं व्यवस्येत्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
ನ ತ್ವೇವಂ ಖಲು ಸರ್ವತ್ರ| ನ ಹಿ ವಿಕೃತಿವಿಷಮಸಮವೇತಾನಾಂ ನಾನಾತ್ಮಕಾನಾಂ ಪರಸ್ಪರೇಣ ಚೋಪಹತಾನಾಮನ್ಯೈಶ್ಚ ವಿಕಲ್ಪನೈರ್ವಿಕಲ್ಪಿತಾನಾಮವಯವಪ್ರಭಾವಾನುಮಾನೇನೈವ ಸಮುದಾಯಪ್ರಭಾವತತ್ತ್ವಮಧ್ಯವಸಾತುಂ ಶಕ್ಯಮ್||೧೦||
View original
न त्वेवं खलु सर्वत्र| न हि विकृतिविषमसमवेतानां नानात्मकानां परस्परेण चोपहतानामन्यैश्च विकल्पनैर्विकल्पितानामवयवप्रभावानुमानेनैव समुदायप्रभावतत्त्वमध्यवसातुं शक्यम्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (11) · Śloka 11
ತಥಾಯುಕ್ತೇ ಹಿ ಸಮುದಯೇ ಸಮುದಾಯಪ್ರಭಾವತತ್ತ್ವಮೇವಮೇವೋಪಲಭ್ಯ ತತೋ ದ್ರವ್ಯವಿಕಾರಪ್ರಭಾವತತ್ತ್ವಂ ವ್ಯವಸ್ಯೇತ್||೧೧||
View original
तथायुक्ते हि समुदये समुदायप्रभावतत्त्वमेवमेवोपलभ्य ततो द्रव्यविकारप्रभावतत्त्वं व्यवस्येत्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (12) · Śloka 12
ತಸ್ಮಾದ್ರಸಪ್ರಭಾವತಶ್ಚ ದ್ರವ್ಯಪ್ರಭಾವತಶ್ಚ ದೋಷಪ್ರಭಾವತಶ್ಚ ವಿಕಾರಪ್ರಭಾವತಶ್ಚ ತತ್ತ್ವಮುಪದೇಕ್ಷ್ಯಾಮಃ||೧೨||
View original
तस्माद्रसप्रभावतश्च द्रव्यप्रभावतश्च दोषप्रभावतश्च विकारप्रभावतश्च तत्त्वमुपदेक्ष्यामः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (13) · Śloka 13
ತತ್ರೈಷ ರಸಪ್ರಭಾವ ಉಪದಿಷ್ಟೋ ಭವತಿ| ದ್ರವ್ಯಪ್ರಭಾವಂ ಪುನರುಪದೇಕ್ಷ್ಯಾಮಃ| ತೈಲಸರ್ಪಿರ್ಮಧೂನಿ ವಾತಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಪ್ರಶಮನಾರ್ಥಾನಿ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಭವನ್ತಿ||೧೩||
View original
तत्रैष रसप्रभाव उपदिष्टो भवति| द्रव्यप्रभावं पुनरुपदेक्ष्यामः| तैलसर्पिर्मधूनि वातपित्तश्लेष्मप्रशमनार्थानि द्रव्याणि भवन्ति||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (14) · Śloka 14
ತತ್ರ ತೈಲಂ ಸ್ನೇಹೌಷ್ಣ್ಯಗೌರವೋಪಪನ್ನತ್ವಾದ್ವಾತಂ ಜಯತಿ ಸತತಮಭ್ಯಸ್ಯಮಾನಂ; ವಾತೋ ಹಿ ರೌಕ್ಷ್ಯಶೈತ್ಯಲಾಘವೋಪಪನ್ನೋ ವಿರುದ್ಧಗುಣೋ ಭವತಿ, ವಿರುದ್ಧಗುಣಸನ್ನಿಪಾತೇ ಹಿ ಭೂಯಸಾಽಲ್ಪಮವಜೀಯತೇ, ತಸ್ಮಾತ್ತೈಲಂ ವಾತಂ ಜಯತಿ ಸತತಮಭ್ಯಸ್ಯಮಾನಮ್| ಸರ್ಪಿಃ ಖಲ್ವೇವಮೇವ ಪಿತ್ತಂ ಜಯತಿ, ಮಾಧುರ್ಯಾಚ್ಛೈತ್ಯಾನ್ಮನ್ದತ್ವಾಚ್ಚ ; ಪಿತ್ತಂ ಹ್ಯಮಧುರಮುಷ್ಣಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಚ| ಮಧು ಚ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣಂ ಜಯತಿ, ರೌಕ್ಷ್ಯಾತ್ತೈಕ್ಷ್ಣ್ಯಾತ್ ಕಷಾಯತ್ವಾಚ್ಚ; ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಹಿ ಸ್ನಿಗ್ಧೋ ಮನ್ದೋ ಮಧುರಶ್ಚ | ಯಚ್ಚಾನ್ಯದಪಿ ಕಿಞ್ಚಿದ್ದ್ರವ್ಯಮೇವಂ ವಾತಪಿತ್ತಕಫೇಭ್ಯೋ ಗುಣತೋ ವಿಪರೀತಂ ಸ್ಯಾತ್ತಚ್ಚೈತಾಞ್ಜಯತ್ಯಭ್ಯಸ್ಯಮಾನಮ್||೧೪||
View original
तत्र तैलं स्नेहौष्ण्यगौरवोपपन्नत्वाद्वातं जयति सततमभ्यस्यमानं; वातो हि रौक्ष्यशैत्यलाघवोपपन्नो विरुद्धगुणो भवति, विरुद्धगुणसन्निपाते हि भूयसाऽल्पमवजीयते, तस्मात्तैलं वातं जयति सततमभ्यस्यमानम्| सर्पिः खल्वेवमेव पित्तं जयति, माधुर्याच्छैत्यान्मन्दत्वाच्च ; पित्तं ह्यमधुरमुष्णं तीक्ष्णं च| मधु च श्लेष्माणं जयति, रौक्ष्यात्तैक्ष्ण्यात् कषायत्वाच्च; श्लेष्मा हि स्निग्धो मन्दो मधुरश्च | यच्चान्यदपि किञ्चिद्द्रव्यमेवं वातपित्तकफेभ्यो गुणतो विपरीतं स्यात्तच्चैताञ्जयत्यभ्यस्यमानम्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (15) · Śloka 15
ಅಥ ಖಲು ತ್ರೀಣಿ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ನಾತ್ಯುಪಯುಞ್ಜೀತಾಧಿಕಮನ್ಯೇಭ್ಯೋ ದ್ರವ್ಯೇಭ್ಯಃ; ತದ್ಯಥಾ- ಪಿಪ್ಪಲೀ, ಕ್ಷಾರಃ, ಲವಣಮಿತಿ||೧೫||
View original
अथ खलु त्रीणि द्रव्याणि नात्युपयुञ्जीताधिकमन्येभ्यो द्रव्येभ्यः; तद्यथा- पिप्पली, क्षारः, लवणमिति||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (16) · Śloka 16
ಪಿಪ್ಪಲ್ಯೋ ಹಿ ಕಟುಕಾಃ ಸತ್ಯೋ ಮಧುರವಿಪಾಕಾ ಗುರ್ವ್ಯೋನಾತ್ಯರ್ಥಂ ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣಾಃ ಪ್ರಕ್ಲೇದಿನ್ಯೋ ಭೇಷಜಾಭಿಮತಾಶ್ಚತಾಃ ಸದ್ಯಃ; ಶುಭಾಶುಭಕಾರಿಣ್ಯೋ ಭವನ್ತಿ; ಆಪಾತಭದ್ರಾಃ, ಪ್ರಯೋಗಸಮಸಾದ್ಗುಣ್ಯಾತ್; ದೋಷಸಞ್ಚಯಾನುಬನ್ಧಾಃ;- ಸತತಮುಪಯುಜ್ಯಮಾನಾ ಹಿ ಗುರುಪ್ರಕ್ಲೇದಿತ್ವಾಚ್ಛ್ಲೇಷ್ಮಾಣಮುತ್ಕ್ಲೇಶಯನ್ತಿ, ಔಷ್ಣ್ಯಾತ್ ಪಿತ್ತಂ, ನ ಚ ವಾತಪ್ರಶಮನಾಯೋಪಕಲ್ಪನ್ತೇಽಲ್ಪಸ್ನೇಹೋಷ್ಣಭಾವಾತ್; ಯೋಗವಾಹಿನ್ಯಸ್ತು ಖಲು ಭವನ್ತಿ; ತಸ್ಮಾತ್ ಪಿಪ್ಪಲೀರ್ನಾತ್ಯುಪಯುಞ್ಜೀತ||೧೬||
View original
पिप्पल्यो हि कटुकाः सत्यो मधुरविपाका गुर्व्योनात्यर्थं स्निग्धोष्णाः प्रक्लेदिन्यो भेषजाभिमताश्चताः सद्यः; शुभाशुभकारिण्यो भवन्ति; आपातभद्राः, प्रयोगसमसाद्गुण्यात्; दोषसञ्चयानुबन्धाः;- सततमुपयुज्यमाना हि गुरुप्रक्लेदित्वाच्छ्लेष्माणमुत्क्लेशयन्ति, औष्ण्यात् पित्तं, न च वातप्रशमनायोपकल्पन्तेऽल्पस्नेहोष्णभावात्; योगवाहिन्यस्तु खलु भवन्ति; तस्मात् पिप्पलीर्नात्युपयुञ्जीत||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (17) · Śloka 17
ಕ್ಷಾರಃ ಪುನರೌಷ್ಣ್ಯತೈಕ್ಷ್ಣಯಲಾಘವೋಪಪನ್ನಃ ಕ್ಲೇದಯತ್ಯಾದೌ ಪಶ್ಚಾದ್ವಿಶೋಷಯತಿ , ಸ ಪಚನದಹನಭೇದನಾರ್ಥಮುಪಯುಜ್ಯತೇ; ಸೋಽತಿಪ್ರಯುಜ್ಯಮಾನಃ ಕೇಶಾಕ್ಷಿಹೃದಯಪುಂಸ್ತ್ವೋಪಘಾತಕರಃ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ| ಯೇ ಹ್ಯೇನಂ ಗ್ರಾಮನಗರನಿಗಮಜನಪದಾಃ ಸತತಮುಪಯುಞ್ಜತೇ ತ ಆನ್ಧ್ಯಷಾಣ್ಢ್ಯಖಾಲಿತ್ಯಪಾಲಿತ್ಯಭಾಜೋ ಹೃದಯಾಪಕರ್ತಿನಶ್ಚ ಭವನ್ತಿ, ತದ್ಯಥಾ- ಪ್ರಾಚ್ಯಾಶ್ಚೀನಾಶ್ಚ; ತಸ್ಮಾತ್ ಕ್ಷಾರಂ ನಾತ್ಯುಪಯುಞ್ಜೀತ||೧೭||
View original
क्षारः पुनरौष्ण्यतैक्ष्णयलाघवोपपन्नः क्लेदयत्यादौ पश्चाद्विशोषयति , स पचनदहनभेदनार्थमुपयुज्यते; सोऽतिप्रयुज्यमानः केशाक्षिहृदयपुंस्त्वोपघातकरः सम्पद्यते| ये ह्येनं ग्रामनगरनिगमजनपदाः सततमुपयुञ्जते त आन्ध्यषाण्ढ्यखालित्यपालित्यभाजो हृदयापकर्तिनश्च भवन्ति, तद्यथा- प्राच्याश्चीनाश्च; तस्मात् क्षारं नात्युपयुञ्जीत||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (18) · Śloka 18
ಲವಣಂ ಪುನರೌಷ್ಣ್ಯತೈಕ್ಷ್ಣ್ಯೋಪಪನ್ನಮ್, ಅನತಿಗುರು, ಅನತಿಸ್ನಿಗ್ಧಮ್, ಉಪಕ್ಲೇದಿ, ವಿಸ್ರಂಸನಸಮರ್ಥಮ್, ಅನ್ನದ್ರವ್ಯರುಚಿಕರಮ್, ಆಪಾತಭದ್ರಂ ಪ್ರಯೋಗಸಮಸಾದ್ಗುಣ್ಯಾತ್, ದೋಷಸಞ್ಚಯಾನುಬನ್ಧಂ, ತದ್ರೋಚನಪಾಚನೋಪಕ್ಲೇದನವಿಸ್ರಂಸನಾರ್ಥಮುಪಯುಜ್ಯತೇ| ತದತ್ಯರ್ಥಮುಪಯುಜ್ಯಮಾನಂ ಗ್ಲಾನಿಶೈಥಿಲ್ಯದೌರ್ಬಲ್ಯಾಭಿನಿರ್ವೃತ್ತಿಕರಂ ಶರೀರಸ್ಯ ಭವತಿ| ಯೇ ಹ್ಯೇನದ್ಗ್ರಾಮನಗರನಿಗಮಜನಪದಾಃ ಸತತಮುಪಯುಞ್ಜತೇ, ತೇ ಭೂಯಿಷ್ಠಂ ಗ್ಲಾಸ್ನವಃ ಶಿಥಿಲಮಾಂಸಶೋಣಿತಾ ಅಪರಿಕ್ಲೇಶಸಹಾಶ್ಚ ಭವನ್ತಿ| ತದ್ಯಥಾ- ಬಾಹ್ಲೀಕಸೌರಾಷ್ಟ್ರಿಕಸೈನ್ಧವಸೌವೀರಕಾಃ; ತೇ ಹಿ ಪಯಸಾಽಪಿ ಸಹ ಲವಣಮಶ್ನನ್ತಿ| ಯೇಽಪೀಹ ಭೂಮೇರತ್ಯೂಷರಾ ದೇಶಾಸ್ತೇಷ್ವೋಷಧಿವೀರುದ್ವನಸ್ಪತಿವಾನಸ್ಪತ್ಯಾ ನ ಜಾಯನ್ತೇಽಲ್ಪತೇಜಸೋ ವಾ ಭವನ್ತಿ, ಲವಣೋಪಹತತ್ವಾತ್| ತಸ್ಮಾಲ್ಲವಣಂ ನಾತ್ಯುಪಯುಞ್ಜೀತ| ಯೇ ಹ್ಯತಿಲವಣಸಾತ್ಮ್ಯಾಃ ಪುರುಷಾಸ್ತೇಷಾಮಪಿ ಖಾಲಿತ್ಯಪಾಲಿತ್ಯಾನಿ ವಲಯಶ್ಚಾಕಾಲೇ ಭವನ್ತಿ||೧೮||
View original
लवणं पुनरौष्ण्यतैक्ष्ण्योपपन्नम्, अनतिगुरु, अनतिस्निग्धम्, उपक्लेदि, विस्रंसनसमर्थम्, अन्नद्रव्यरुचिकरम्, आपातभद्रं प्रयोगसमसाद्गुण्यात्, दोषसञ्चयानुबन्धं, तद्रोचनपाचनोपक्लेदनविस्रंसनार्थमुपयुज्यते| तदत्यर्थमुपयुज्यमानं ग्लानिशैथिल्यदौर्बल्याभिनिर्वृत्तिकरं शरीरस्य भवति| ये ह्येनद्ग्रामनगरनिगमजनपदाः सततमुपयुञ्जते, ते भूयिष्ठं ग्लास्नवः शिथिलमांसशोणिता अपरिक्लेशसहाश्च भवन्ति| तद्यथा- बाह्लीकसौराष्ट्रिकसैन्धवसौवीरकाः; ते हि पयसाऽपि सह लवणमश्नन्ति| येऽपीह भूमेरत्यूषरा देशास्तेष्वोषधिवीरुद्वनस्पतिवानस्पत्या न जायन्तेऽल्पतेजसो वा भवन्ति, लवणोपहतत्वात्| तस्माल्लवणं नात्युपयुञ्जीत| ये ह्यतिलवणसात्म्याः पुरुषास्तेषामपि खालित्यपालित्यानि वलयश्चाकाले भवन्ति||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (19) · Śloka 19
ತಸ್ಮಾತ್ತೇಷಾಂ ತತ್ಸಾತ್ಮ್ಯತಃ ಕ್ರಮೇಣಾಪಗಮನಂ ಶ್ರೇಯಃ| ಸಾತ್ಮ್ಯಮಪಿ ಹಿ ಕ್ರಮೇಣೋಪನಿವರ್ತ್ಯಮಾನಮದೋಷಮಲ್ಪದೋಷಂ ವಾ ಭವತಿ||೧೯||
View original
तस्मात्तेषां तत्सात्म्यतः क्रमेणापगमनं श्रेयः| सात्म्यमपि हि क्रमेणोपनिवर्त्यमानमदोषमल्पदोषं वा भवति||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (20) · Śloka 20
ಸಾತ್ಮ್ಯಂ ನಾಮ ತದ್ ಯದಾತ್ಮನ್ಯುಪಶೇತೇ; ಸಾತ್ಮ್ಯಾರ್ಥೋ ಹ್ಯುಪಶಯಾರ್ಥಃ| ತತ್ತ್ರಿವಿಧಂ ಪ್ರವರಾವರಮಧ್ಯವಿಭಾಗೇನ; ಸಪ್ತವಿಧಂ ತು ರಸೈಕೈಕತ್ವೇನ ಸರ್ವರಸೋಪಯೋಗಾಚ್ಚ| ತತ್ರ ಸರ್ವರಸಂ ಪ್ರವರಮ್, ಅವರಮೇಕರಸಂ, ಮಧ್ಯಂ ತು ಪ್ರವರಾವರಮಧ್ಯಸ್ಥಮ್| ತತ್ರಾವರಮಧ್ಯಾಭ್ಯಾಂ ಸಾತ್ಮ್ಯಾಭ್ಯಾಂ ಕ್ರಮೇಣೈವ ಪ್ರವರಮುಪಪಾದಯೇತ್ ಸಾತ್ಮ್ಯಮ್| ಸರ್ವರಸಮಪಿ ಚ ಸಾತ್ಮ್ಯಮುಪಪನ್ನಃ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾದ್ಯುಪಯೋಕ್ತ್ರಷ್ಟಮಾನಿ ಸರ್ವಾಣ್ಯಾಹಾರವಿಧಿವಿಶೇಷಾಯತನಾನ್ಯಭಿಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಹಿತಮೇವಾನುರುಧ್ಯೇತ||೨೦||
View original
सात्म्यं नाम तद् यदात्मन्युपशेते; सात्म्यार्थो ह्युपशयार्थः| तत्त्रिविधं प्रवरावरमध्यविभागेन; सप्तविधं तु रसैकैकत्वेन सर्वरसोपयोगाच्च| तत्र सर्वरसं प्रवरम्, अवरमेकरसं, मध्यं तु प्रवरावरमध्यस्थम्| तत्रावरमध्याभ्यां सात्म्याभ्यां क्रमेणैव प्रवरमुपपादयेत् सात्म्यम्| सर्वरसमपि च सात्म्यमुपपन्नः प्रकृत्याद्युपयोक्त्रष्टमानि सर्वाण्याहारविधिविशेषायतनान्यभिसमीक्ष्य हितमेवानुरुध्येत||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (21) · Śloka 21
ತತ್ರ ಖಲ್ವಿಮಾನ್ಯಷ್ಟಾವಾಹಾರವಿಧಿವಿಶೇಷಾಯತನಾನಿ ಭವನ್ತಿ; ತದ್ಯಥಾ- ಪ್ರಕೃತಿಕರಣಸಂಯೋಗರಾಶಿದೇಶಕಾಲೋಪಯೋಗಸಂಸ್ಥೋಪಯೋಕ್ತ್ರಷ್ಟಮಾನಿ (ಭವನ್ತಿ)||೨೧||
View original
तत्र खल्विमान्यष्टावाहारविधिविशेषायतनानि भवन्ति; तद्यथा- प्रकृतिकरणसंयोगराशिदेशकालोपयोगसंस्थोपयोक्त्रष्टमानि (भवन्ति)||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (22(1)) · Śloka 22
ತತ್ರ ಪ್ರಕೃತಿರುಚ್ಯತೇ ಸ್ವಭಾವೋ ಯಃ, ಸ ಪುನರಾಹಾರೌಷಧದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ಸ್ವಾಭಾವಿಕೋ ಗುರ್ವಾದಿಗುಣಯೋಗಃ; ತದ್ಯಥಾ ಮಾಷಮುದ್ಗಯೋಃ, ಶೂಕರೈಣಯೋಶ್ಚ (೧)|೨೨|
View original
तत्र प्रकृतिरुच्यते स्वभावो यः, स पुनराहारौषधद्रव्याणां स्वाभाविको गुर्वादिगुणयोगः; तद्यथा माषमुद्गयोः, शूकरैणयोश्च (१)|२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (22(2)) · Śloka 22
ಕರಣಂ ಪುನಃ ಸ್ವಾಭಾವಿಕಾನಾಂ ದ್ರವ್ಯಾಣಾಮಭಿಸಂಸ್ಕಾರಃ| ಸಂಸ್ಕಾರೋ ಹಿ ಗುಣಾನ್ತರಾಧಾನಮುಚ್ಯತೇ| ತೇ ಗುಣಾಸ್ತೋಯಾಗ್ನಿಸನ್ನಿಕರ್ಷಶೌಚಮನ್ಥನದೇಶಕಾಲವಾಸನಭಾವನಾದಿಭಿಃ ಕಾಲಪ್ರಕರ್ಷಭಾಜನಾದಿಭಿಶ್ಚಾಧೀಯನ್ತೇ (೨)|೨೨|
View original
करणं पुनः स्वाभाविकानां द्रव्याणामभिसंस्कारः| संस्कारो हि गुणान्तराधानमुच्यते| ते गुणास्तोयाग्निसन्निकर्षशौचमन्थनदेशकालवासनभावनादिभिः कालप्रकर्षभाजनादिभिश्चाधीयन्ते (२)|२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (22(3)) · Śloka 22
ಸಂಯೋಗಃ ಪುನರ್ದ್ವಯೋರ್ಬಹೂನಾಂ ವಾ ದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ಸಂಹತೀಭಾವಃ, ಸ ವಿಶೇಷಮಾರಭತೇ, ಯಂ ಪುನರ್ನೈಕೈಕಶೋ ದ್ರವ್ಯಾಣ್ಯಾರಭನ್ತೇ; ತದ್ಯಥಾ- ಮಧುಸರ್ಪಿಷೋಃ, ಮಧುಮತ್ಸ್ಯಪಯಸಾಂ ಚ ಸಂಯೋಗಃ (೩)|೨೨|
View original
संयोगः पुनर्द्वयोर्बहूनां वा द्रव्याणां संहतीभावः, स विशेषमारभते, यं पुनर्नैकैकशो द्रव्याण्यारभन्ते; तद्यथा- मधुसर्पिषोः, मधुमत्स्यपयसां च संयोगः (३)|२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (22(4)) · Śloka 22
ರಾಶಿಸ್ತು ಸರ್ವಗ್ರಹಪರಿಗ್ರಹೌ ಮಾತ್ರಾಮಾತ್ರಫಲವಿನಿಶ್ಚಯಾರ್ಥಃ| ತತ್ರ ಸರ್ವಸ್ಯಾಹಾರಸ್ಯ ಪ್ರಮಾಣಗ್ರಹಣಮೇಕಪಿಣ್ಡೇನ ಸರ್ವಗ್ರಹಃ, ಪರಿಗ್ರಹಃ ಪುನಃ ಪ್ರಮಾಣಗ್ರಹಣಮೇಕೈಕಶ್ಯೇನಾಹಾರದ್ರವ್ಯಾಣಾಮ್| ಸರ್ವಸ್ಯ ಹಿ ಗ್ರಹಃ ಸರ್ವಗ್ರಹಃ, ಸರ್ವತಶ್ಚ ಗ್ರಹಃ ಪರಿಗ್ರಹ ಉಚ್ಯತೇ (೪)|೨೨|
View original
राशिस्तु सर्वग्रहपरिग्रहौ मात्रामात्रफलविनिश्चयार्थः| तत्र सर्वस्याहारस्य प्रमाणग्रहणमेकपिण्डेन सर्वग्रहः, परिग्रहः पुनः प्रमाणग्रहणमेकैकश्येनाहारद्रव्याणाम्| सर्वस्य हि ग्रहः सर्वग्रहः, सर्वतश्च ग्रहः परिग्रह उच्यते (४)|२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (22(5)) · Śloka 22
ದೇಶಃ ಪುನಃ ಸ್ಥಾನಂ; ಸ ದ್ರವ್ಯಾಣಾಮುತ್ಪತ್ತಿಪ್ರಚಾರೌ ದೇಶಸಾತ್ಮ್ಯಂ ಚಾಚಷ್ಟೇ (೫)|೨೨|
View original
देशः पुनः स्थानं; स द्रव्याणामुत्पत्तिप्रचारौ देशसात्म्यं चाचष्टे (५)|२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (22(6)) · Śloka 22
ಕಾಲೋ ಹಿ ನಿತ್ಯಗಶ್ಚಾವಸ್ಥಿಕಶ್ಚ; ತತ್ರಾವಸ್ಥಿಕೋ ವಿಕಾರಮಪೇಕ್ಷತೇ, ನಿತ್ಯಗಸ್ತು ಋತುಸಾತ್ಮ್ಯಾಪೇಕ್ಷಃ (೬)|೨೨|
View original
कालो हि नित्यगश्चावस्थिकश्च; तत्रावस्थिको विकारमपेक्षते, नित्यगस्तु ऋतुसात्म्यापेक्षः (६)|२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (22(7)) · Śloka 22
ಉಪಯೋಗಸಂಸ್ಥಾ ತೂಪಯೋಗನಿಯಮಃ; ಸ ಜೀರ್ಣಲಕ್ಷಣಾಪೇಕ್ಷಃ (೭)|೨೨|
View original
उपयोगसंस्था तूपयोगनियमः; स जीर्णलक्षणापेक्षः (७)|२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (22) · Śloka 22
ಉಪಯೋಕ್ತಾ ಪುನರ್ಯಸ್ತಮಾಹಾರಮುಪಯುಙ್ಕ್ತೇ, ಯದಾಯತ್ತಮೋಕಸಾತ್ಮ್ಯಮ್| ಇತ್ಯಷ್ಟಾವಾಹಾರವಿಧಿವಿಶೇಷಾಯತನಾನಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾನಿ ಭವನ್ತಿ||೨೨||
View original
उपयोक्ता पुनर्यस्तमाहारमुपयुङ्क्ते, यदायत्तमोकसात्म्यम्| इत्यष्टावाहारविधिविशेषायतनानि व्याख्यातानि भवन्ति||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (23) · Śloka 23
ಏಷಾಂ ವಿಶೇಷಾಃ ಶುಭಾಶುಭಫಲಾಃ ಪರಸ್ಪರೋಪಕಾರಕಾ ಭವನ್ತಿ; ತಾನ್ ಬುಭುತ್ಸೇತ, ಬುದ್ಧ್ವಾ ಚ ಹಿತೇಪ್ಸುರೇವ ಸ್ಯಾತ್; ನಚ ಮೋಹಾತ್ ಪ್ರಮಾದಾದ್ವಾ ಪ್ರಿಯಮಹಿತಮಸುಖೋದರ್ಕಮುಪಸೇವ್ಯಮಾಹಾರಜಾತಮನ್ಯದ್ವಾ ಕಿಞ್ಚಿತ್||೨೩||
View original
एषां विशेषाः शुभाशुभफलाः परस्परोपकारका भवन्ति; तान् बुभुत्सेत, बुद्ध्वा च हितेप्सुरेव स्यात्; नच मोहात् प्रमादाद्वा प्रियमहितमसुखोदर्कमुपसेव्यमाहारजातमन्यद्वा किञ्चित्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (24) · Śloka 24
ತತ್ರೇದಮಾಹಾರವಿಧಿವಿಧಾನಮರೋಗಾಣಾಮಾತುರಾಣಾಂ ಚಾಪಿ ಕೇಷಾಞ್ಚಿತ್ ಕಾಲೇ ಪ್ರಕೃತ್ಯೈವ ಹಿತತಮಂ ಭುಞ್ಜಾನಾನಾಂ ಭವತಿ- ಉಷ್ಣಂ, ಸ್ನಿಗ್ಧಂ, ಮಾತ್ರಾವತ್, ಜೀರ್ಣೇ ವೀರ್ಯಾವಿರುದ್ಧಮ್, ಇಷ್ಟೇ ದೇಶೇ, ಇಷ್ಟಸರ್ವೋಪಕರಣಂ, ನಾತಿದ್ರುತಂ, ನಾತಿವಿಲಮ್ಬಿತಮ್, ಅಜಲ್ಪನ್, ಅಹಸನ್, ತನ್ಮನಾ ಭುಞ್ಜೀತ, ಆತ್ಮಾನಮಭಿಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಸಮ್ಯಕ್||೨೪||
View original
तत्रेदमाहारविधिविधानमरोगाणामातुराणां चापि केषाञ्चित् काले प्रकृत्यैव हिततमं भुञ्जानानां भवति- उष्णं, स्निग्धं, मात्रावत्, जीर्णे वीर्याविरुद्धम्, इष्टे देशे, इष्टसर्वोपकरणं, नातिद्रुतं, नातिविलम्बितम्, अजल्पन्, अहसन्, तन्मना भुञ्जीत, आत्मानमभिसमीक्ष्य सम्यक्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (25(1-2)) · Śloka 25
ತಸ್ಯ ಸಾದ್ಗುಣ್ಯಮುಪದೇಕ್ಷ್ಯಾಮಃ- ಉಷ್ಣಮಶ್ನೀಯಾತ್; ಉಷ್ಣಂ ಹಿ ಭುಜ್ಯಮಾನಂ ಸ್ವದತೇ, ಭುಕ್ತಂ ಚಾಗ್ನಿಮೌದರ್ಯಮುದೀರಯತಿ, ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಜರಾಂ ಗಚ್ಛತಿ, ವಾತಮನುಲೋಮಯತಿ, ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣಂ ಚ ಪರಿಹ್ರಾಸಸಯತಿ ; ತಸ್ಮಾದುಷ್ಣಮಶ್ನೀಯಾತ್ (೧)|೨೫| ಸ್ನಿಗ್ಧಮಶ್ನೀಯಾತ್; ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಹಿ ಭುಜ್ಯಮಾನಂ ಸ್ವದತೇ, ಭುಕ್ತಂ ಚಾನುದೀರ್ಣಮಗ್ನಿಮುದೀರಯತಿ , ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಜರಾಂ ಗಚ್ಛತಿ, ವಾತಮನುಲೋಮಯತಿ, ಶರೀರಮುಪಚಿನೋತಿ, ದೃಢೀಕರೋತೀನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ, ಬಲಾಭಿವೃದ್ಧಿಮುಪಜನಯತಿ, ವರ್ಣಪ್ರಸಾದಂ ಚಾಭಿನಿರ್ವರ್ತಯತಿ; ತಸ್ಮಾತ್ ಸ್ನಿಗ್ಧಮಶ್ನೀಯಾತ್ (೨)|೨೫|
View original
तस्य साद्गुण्यमुपदेक्ष्यामः- उष्णमश्नीयात्; उष्णं हि भुज्यमानं स्वदते, भुक्तं चाग्निमौदर्यमुदीरयति, क्षिप्रं जरां गच्छति, वातमनुलोमयति, श्लेष्माणं च परिह्राससयति ; तस्मादुष्णमश्नीयात् (१)|२५| स्निग्धमश्नीयात्; स्निग्धं हि भुज्यमानं स्वदते, भुक्तं चानुदीर्णमग्निमुदीरयति , क्षिप्रं जरां गच्छति, वातमनुलोमयति, शरीरमुपचिनोति, दृढीकरोतीन्द्रियाणि, बलाभिवृद्धिमुपजनयति, वर्णप्रसादं चाभिनिर्वर्तयति; तस्मात् स्निग्धमश्नीयात् (२)|२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (25(3)) · Śloka 25
ಮಾತ್ರಾವದಶ್ನೀಯಾತ್; ಮಾತ್ರಾವದ್ಧಿ ಭುಕ್ತಂ ವಾತಪಿತ್ತಕಫಾನಪೀಡಯದಾಯುರೇವ ವಿವರ್ಧಯತಿ ಕೇವಲಂ, ಸುಖಂ ಗುದಮನುಪರ್ಯೇತಿ, ನ ಚೋಷ್ಮಾಣಮುಪಹನ್ತಿ, ಅವ್ಯಥಂ ಚ ಪರಿಪಾಕಮೇತಿ; ತಸ್ಮಾನ್ಮಾತ್ರಾವದಶ್ನೀಯಾತ್ (೩)|೨೫|
View original
मात्रावदश्नीयात्; मात्रावद्धि भुक्तं वातपित्तकफानपीडयदायुरेव विवर्धयति केवलं, सुखं गुदमनुपर्येति, न चोष्माणमुपहन्ति, अव्यथं च परिपाकमेति; तस्मान्मात्रावदश्नीयात् (३)|२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (25(4)) · Śloka 25
ಜೀರ್ಣೇಽಶ್ನೀಯಾತ್; ಅಜೀರ್ಣೇ ಹಿ ಭುಞ್ಜಾನಸ್ಯಾಭ್ಯವಹೃತಮಾಹಾರಜಾತಂ ಪೂರ್ವಸ್ಯಾಹಾರಸ್ಯ ರಸಮಪರಿಣತಮುತ್ತರೇಣಾಹಾರರಸೇನೋಪಸೃಜತ್ ಸರ್ವಾನ್ ದೋಷಾನ್ ಪ್ರಕೋಪಯತ್ಯಾಶು, ಜೀರ್ಣೇ ತು ಭುಞ್ಜಾನಸ್ಯ ಸ್ವಸ್ಥಾನಸ್ಥೇಷು ದೋಷೇಷ್ವಗ್ನೌ ಚೋದೀರ್ಣೇ ಜಾತಾಯಾಂ ಚ ಬುಭುಕ್ಷಾಯಾಂ ವಿವೃತೇಷು ಚ ಸ್ರೋತಸಾಂ ಮುಖೇಷು ವಿಶುದ್ಧೇ ಚೋದ್ಗಾರೇ ಹೃದಯೇ ವಿಶುದ್ಧೇ ವಾತಾನುಲೋಮ್ಯೇ ವಿಸೃಷ್ಟೇಷು ಚ ವಾತಮೂತ್ರಪುರೀಷವೇಗೇಷ್ವಭ್ಯವಹೃತಮಾಹಾರಜಾತಂ ಸರ್ವಶರೀರಧಾತೂನಪ್ರದೂಷಯದಾಯುರೇವಾಭಿವರ್ಧಯತಿ ಕೇವಲಂ; ತಸ್ಮಾಜ್ಜೀರ್ಣೇಽಶ್ನೀಯಾತ್ (೪)|೨೫|
View original
जीर्णेऽश्नीयात्; अजीर्णे हि भुञ्जानस्याभ्यवहृतमाहारजातं पूर्वस्याहारस्य रसमपरिणतमुत्तरेणाहाररसेनोपसृजत् सर्वान् दोषान् प्रकोपयत्याशु, जीर्णे तु भुञ्जानस्य स्वस्थानस्थेषु दोषेष्वग्नौ चोदीर्णे जातायां च बुभुक्षायां विवृतेषु च स्रोतसां मुखेषु विशुद्धे चोद्गारे हृदये विशुद्धे वातानुलोम्ये विसृष्टेषु च वातमूत्रपुरीषवेगेष्वभ्यवहृतमाहारजातं सर्वशरीरधातूनप्रदूषयदायुरेवाभिवर्धयति केवलं; तस्माज्जीर्णेऽश्नीयात् (४)|२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (25(5)) · Śloka 25
ವೀರ್ಯಾವಿರುದ್ಧಮಶ್ನೀಯಾತ್; ಅವಿರುದ್ಧವೀರ್ಯಮಶ್ನನ್ ಹಿ ವಿರುದ್ಧವೀರ್ಯಾಹಾರಜೈರ್ವಿಕಾರೈರ್ನೋಪಸೃಜ್ಯತೇ; ತಸ್ಮಾದ್ವೀರ್ಯಾವಿರುದ್ಧಮಶ್ನೀಯಾತ್ (೫)|೨೫|
View original
वीर्याविरुद्धमश्नीयात्; अविरुद्धवीर्यमश्नन् हि विरुद्धवीर्याहारजैर्विकारैर्नोपसृज्यते; तस्माद्वीर्याविरुद्धमश्नीयात् (५)|२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 35 (25(6)) · Śloka 25
ಇಷ್ಟೇ ದೇಶೇ ಇಷ್ಟಸರ್ವೋಪಕರಣಂ ಚಾಶ್ನೀಯಾತ್; ಇಷ್ಟೇ ಹಿ ದೇಶೇ ಭುಞ್ಜಾನೋ ನಾನಿಷ್ಟದೇಶಜೈರ್ಮನೋವಿಘಾತಕರೈರ್ಭಾವೈರ್ಮನೋವಿಘಾತಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ, ತಥೈವೇಷ್ಟೈಃ ಸರ್ವೋಪಕರಣೈಃ; ತಸ್ಮಾದಿಷ್ಟೇ ದೇಶೇ ತಥೇಷ್ಟಸರ್ವೋಪಕರಣಂ ಚಾಶ್ನೀಯಾತ್ (೬)|೨೫|
View original
इष्टे देशे इष्टसर्वोपकरणं चाश्नीयात्; इष्टे हि देशे भुञ्जानो नानिष्टदेशजैर्मनोविघातकरैर्भावैर्मनोविघातं प्राप्नोति, तथैवेष्टैः सर्वोपकरणैः; तस्मादिष्टे देशे तथेष्टसर्वोपकरणं चाश्नीयात् (६)|२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 36 (25(7)) · Śloka 25
ನಾತಿದ್ರುತಮಶ್ನೀಯಾತ್; ಅತಿದ್ರುತಂ ಹಿ ಭುಞ್ಜಾನಸ್ಯೋತ್ಸ್ನೇಹನಮವಸಾದನಂ ಭೋಜನಸ್ಯಾಪ್ರತಿಷ್ಠಾನಂ ಚ, ಭೋಜ್ಯದೋಷಸಾದ್ಗಣ್ಯೋಪಲಬ್ಧಿಶ್ಚ ನ ನಿಯತಾ; ತಸ್ಮಾನ್ನಾತಿದ್ರುತಮಶ್ನೀಯಾತ್ (೭)|೨೫|
View original
नातिद्रुतमश्नीयात्; अतिद्रुतं हि भुञ्जानस्योत्स्नेहनमवसादनं भोजनस्याप्रतिष्ठानं च, भोज्यदोषसाद्गण्योपलब्धिश्च न नियता; तस्मान्नातिद्रुतमश्नीयात् (७)|२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 37 (25(8)) · Śloka 25
ನಾತಿವಿಲಮ್ಬಿತಮಶ್ನೀಯಾತ್; ಅತಿವಿಲಮ್ಬಿತಂ ಹಿ ಭುಞ್ಜಾನೋ ನ ತೃಪ್ತಿಮಧಿಗಚ್ಛತಿ, ಬಹು ಭುಙ್ಕ್ತೇ, ಶೀತೀಭವತ್ಯಾಹಾರಜಾತಂ, ವಿಷಮಂ ಚ ಪಚ್ಯತೇ; ತಸ್ಮಾನ್ನಾತಿವಿಲಮ್ಬಿತಮಶ್ನೀಯಾತ್ (೮)|೨೫|
View original
नातिविलम्बितमश्नीयात्; अतिविलम्बितं हि भुञ्जानो न तृप्तिमधिगच्छति, बहु भुङ्क्ते, शीतीभवत्याहारजातं, विषमं च पच्यते; तस्मान्नातिविलम्बितमश्नीयात् (८)|२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 38 (25(9)) · Śloka 25
ಅಜಲ್ಪನ್ನಹಸನ್ ತನ್ಮನಾ ಭುಞ್ಜೀತ; ಜಲ್ಪತೋ ಹಸತೋಽನ್ಯಮನಸೋ ವಾ ಭುಞ್ಜಾನಸ್ಯ ತ ಏವ ಹಿ ದೋಷಾ ಭವನ್ತಿ, ಯ ಏವಾತಿದ್ರುತಮಶ್ನತಃ; ತಸ್ಮಾದಜಲ್ಪನ್ನಹಸಂಸ್ತನ್ಮನಾ ಭುಞ್ಜೀತ (೯)|೨೫|
View original
अजल्पन्नहसन् तन्मना भुञ्जीत; जल्पतो हसतोऽन्यमनसो वा भुञ्जानस्य त एव हि दोषा भवन्ति, य एवातिद्रुतमश्नतः; तस्मादजल्पन्नहसंस्तन्मना भुञ्जीत (९)|२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 39 (25) · Śloka 25
ಆತ್ಮಾನಮಭಿಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಭುಞ್ಜೀತ ಸಮ್ಯಕ್; ಇದಂ ಮಮೋಪಶೇತೇ ಇದಂ ನೋಪಶೇತ ಇತ್ಯೇವಂ ವಿದಿತಂ ಹ್ಯಸ್ಯಾತ್ಮನ ಆತ್ಮಸಾತ್ಮ್ಯಂ ಭವತಿ; ತಸ್ಮಾದಾತ್ಮಾನಮಭಿಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಭುಞ್ಜೀತ ಸಮ್ಯಗಿತಿ||೨೫||
View original
आत्मानमभिसमीक्ष्य भुञ्जीत सम्यक्; इदं ममोपशेते इदं नोपशेत इत्येवं विदितं ह्यस्यात्मन आत्मसात्म्यं भवति; तस्मादात्मानमभिसमीक्ष्य भुञ्जीत सम्यगिति||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 40 (26) · Śloka 26
ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ರಸಾನ್ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ದೋಷಾಂಶ್ಚ ವಿಕಾರಾಂಶ್ಚ ಪ್ರಭಾವತಃ| ವೇದ ಯೋ ದೇಶಕಾಲೌ ಚ ಶರೀರಂ ಚ ಸ ನೋ ಭಿಷಕ್||೨೬||
View original
भवति चात्र- रसान् द्रव्याणि दोषांश्च विकारांश्च प्रभावतः| वेद यो देशकालौ च शरीरं च स नो भिषक्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 41 (27-28) · Śloka 28
ತತ್ರ ಶ್ಲೋಕೌ- ವಿಮಾನಾರ್ಥೋ ರಸದ್ರವ್ಯದೋಷರೋಗಾಃ ಪ್ರಭಾವತಃ| ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ನಾತಿಸೇವ್ಯಾನಿ ತ್ರಿವಿಧಂ ಸಾತ್ಮ್ಯಮೇವ ಚ||೨೭|| ಆಹಾರಾಯತನಾನ್ಯಷ್ಟೌ ಭೋಜ್ಯಸಾದ್ಗುಣ್ಯಮೇವ ಚ| ವಿಮಾನೇ ರಸಸಙ್ಖ್ಯಾತೇ ಸರ್ವಮೇತತ್ ಪ್ರಕಾಶಿತಮ್||೨೮||
View original
तत्र श्लोकौ- विमानार्थो रसद्रव्यदोषरोगाः प्रभावतः| द्रव्याणि नातिसेव्यानि त्रिविधं सात्म्यमेव च||२७|| आहारायतनान्यष्टौ भोज्यसाद्गुण्यमेव च| विमाने रससङ्ख्याते सर्वमेतत् प्रकाशितम्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 1
ಇತ್ಯಗ್ನಿವೇಶಕೃತೇ ತನ್ತ್ರೇ ಚರಕಪ್ರತಿಸಂಸ್ಕೃತೇ ವಿಮಾನಸ್ಥಾನೇ ರಸವಿಮಾನಂ ನಾಮ ಪ್ರಥಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते विमानस्थाने रसविमानं नाम प्रथमोऽध्यायः||१||
🔊 Audio coming soon