௬௧. அஸக்தரநிதாநம்

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

ஸ்த்ரீபுஂஸாஂ ஸாதாரணாந் விகாராநபிதாய பும்ப்ரதிநியதஸ்யோபதஂஶாதேருக்தத்வாத் ஸ்த்ரீநியதரோகாபிதாநம்| தத்ர ச யோநிவ்யாபத்திவிஶேஷேऽப்யார்தவப்ரவத்திஸத்பாவாத் ப்ரதமஂ துஷ்டார்தவப்ரவத்திஸ்வரூபஂ ப்ரதரமாஹ– விருத்தேத்யாதி| விருத்தமத்யஂ துஷ்டமத்யம்; அதவா விருத்தஂ ஸஂயோகாதிவிருத்தஂ, மத்யஂ ச ஸ்வரூபதஃ| அஜீர்ணாதபக்வபோஜநாத்| அதிகர்ஷணாத் லங்கநாத்யதியோகேந க்ஷீணதாதுத்வாத்| தஂ ஶ்லேஷ்மபித்தாநிலஸந்நிபாதைரித்யத்ர ஶ்லேஷ்மணோऽக்ரேऽபிதாநஂ ஶ்லேஷ்மஜேऽபி வேதநாஸூசநார்தம்||௧||

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

அத ப்ரதரநிதாநாரம்பஃ| தஸ்ய நிதாநமாஹ– விருத்தேத்யாதி| விருத்தமத்யஂ வ்யாபந்நஂ மத்யஂ, கிஂவா விருத்தஂ க்ஷீரமத்ஸ்யாதி மத்யஂ ச| தஸ்ய ஸங்க்யாஸம்ப்ராப்திமாஹ– தமித்யாதி| வத்தாஃ வத்தவைத்யாஃ||௧||

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

தஸ்ய ஸாமாந்யரூபமாஹ– அஸக்தரமித்யாதி| ஸவேதநஂ ஸஶூலம்| அஸக் தீர்யதே ச்யவதே யஸ்மிந்நித்யஸக்தரஂ; தந்த்ராந்தரமத்ர– “ததேவாதிப்ரஸங்கேந ப்ரவத்தமநதாவபி| அஸக்தரஂ விஜாநீயாத் புரஸ்தாதுக்தலக்ஷணம்||” (ஸு. ஶா. அ. ௨) இதி| ததேவேதி ஆர்தவம்|௨|–

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

ஆர்தவாதிப்ரவத்தௌ உபத்ரவாநாஹ– தஸ்யாதிவத்தௌ தௌர்பல்யமித்யாதி| ரோகாஶ்ச வாதஜா இதி ஆக்ஷேபககம்பாதயஃ||௨||

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

உபத்ரவாநாஹ– தஸ்யேத்யாதி| அதிப்ரவத்தௌ அதிப்ரவத்தௌ தௌர்பல்யாதயஃ| வாதஜா இதி ஆக்ஷேபாபதாநகம்பாதயஃ||௨||

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

ஶ்லைஷ்மிகாதிபேதேந விஶேஷலக்ஷணாந்யாஹ– ஆமமித்யாதி| ஆமம் ஆமரஸாநுவித்தம்| ஸபிச்சாப்ரதிமமிதி பிச்சா ஶால்மல்யாதிநிர்யாஸஃ, தத்ஸதஶஂ பிச்சிலமித்யர்தஃ; ஸஶப்த ஈஷதர்தே| புலாகதோயப்ரதிமஂ ப்ரக்ஷாலிதபலலதோயஸதஶம்; அந்யே புலாகஂ கவேதுகமாஹுஃ| பித்தார்தியுக்தஂ தாஹசிமிசிமாதியுக்தம்| பஶவேகி பஹுவேகி| வாதார்தி தோதாதிலக்ஷணம்| பிஶிதோதகாபஂ மாஂஸப்ரக்ஷாலநஜலஸதஶம்| ஸக்ஷௌத்ரஸர்பிர்ஹரிதாலவர்ணமிதி நாநாவர்ணத்வஂ த்ரிதோஷகோபாதேவ| க்ஷௌத்ரவர்ணஂ மநாக்கபிலஂ, ஸர்பிர்வர்ணஂ விலீநகதவத் கிஞ்சிதருணஂ ச| மஜ்ஜப்ரகாஶஂ மஜ்ஜா அஸ்திஸ்நேஹஃ, தத்ஸமம்| குணபஂ ஶவகந்தி| தச்சாப்யஸாத்யமிதி சிகித்ஸாநிவத்த்யர்தம்||௩-௫||

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

தத்ர ஶ்லேஷ்மஜமாஹ– ஆமமித்யாதி| ஆமம் ஆமரஸஸஂயுக்தஂ, ஸபிச்சாப்ரதிமஂ, ஸத்யஃஸ்ருதஶால்யாதிமண்டதுல்யஂ, பிச்சிலமித்யர்தஃ| புலாகதோயப்ரதிமஂ கவேதுகாந்நவாரிவத், அந்யே புலாகஂ துச்சதாந்யமாஹுஃ| பித்தஜமாஹ– ஸேத்யாதி| பித்தார்தியுக்தஂ ஸந்தாபாதியுக்தஂ, பஶவேகி பஹுதாரஂ பூரிப்ரவத்தி| வாதிகமாஹ– ரூக்ஷேத்யாதி| பிஶிதோதகாபஂ மாஂஸப்ரக்ஷாலநோதகவர்ணம்| த்ரிதோஷமாஹ– ஸேத்யாதி| க்ஷௌத்ரவர்ணஂ மநாக்கபிலஂ ஸர்பிர்வர்ணஂ விலீநகதவத், ஹரிதாலவர்ணஂ பீதஂ, மஜ்ஜப்ரகாஶஂ மஜ்ஜாऽஸ்திஸ்நேஹஃ தத்ஸமஂ, குணபஂ ஶவகந்தி, அஸாத்யமிதி சிகித்ஸாநிவத்த்யர்தம்||௩-௫||

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

விஶுத்தார்தவலக்ஷணமாஹ– மாஸாதித்யாதி| நிஷ்பிச்சதாஹார்தீதி அபிச்சிலமதாஹமஶூலாதி வேதநம், ஏதேந விகதவாதாதிலிங்கரஹிதமித்யர்தஃ| பஞ்சராத்ராநுபந்தீதி “பஞ்சராத்ரஂ ப்ரபூதப்ரவத்த்யாऽநுபத்நாதீத்யர்தஃ|” அல்பப்ரவத்த்யா பஞ்சராத்ராத் பரதோऽப்யநுபத்நாதி| ததுக்தஂ ஹாரீதே– ‘ ஷோடஶதிவஸாந்யதுகாலஃ’| இதி| விதேஹேऽப்யுக்தம்– “ஸ்த்ரீணாமதுர்பவதி ஷோடஶ வாஸராணி|” இதி| ஶஶாஸகித்யாதிநா வர்ணத்வயஂ வாதாதிப்ரகதிபேதாத்| யச்சாப்ஸு ந விரஜ்யதே இதி யேநார்தவேந ரஞ்ஜிதஂ வஸ்த்ரமப்ஸு ப்ரக்ஷாலிதஂ ஸல்லோஹிதஂ ந பவதி தத்விஶுத்தம்| ததாச ஹிரண்யாக்ஷஃ– “ஸுரேந்த்ரகோபஸங்காஶஂ ஸ்நிக்தஂ ச மதுகந்தி ச| அபிச்சிலமஶீதஂ ச யத்வாஸோ ந விரஞ்ஜயேத்||” இதி||௬-௭||

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

ஶுத்தார்தவலக்ஷணமாஹ– மாஸேத்யாதி| அபிச்சதாஹார்தீதி அபிச்சிலம், அதாஹம், அஶூலாதிவேதநம், ஏதேந விகதவாதாதிலக்ஷணரஹிதமித்யர்தஃ| பஞ்சராத்ராநுபந்தீதி பஞ்சராத்ரஂ ப்ரபூதப்ரவத்த்யாऽநுபத்நாதி யதித்யர்தஃ| அல்பப்ரவத்யா பஞ்சராத்ராத்பரதோऽப்யநுபத்நாதி| யதுக்தஂ ஹாரீதே– “ஷோடஶதிவஸாந்யதுகாலஃ” இதி| விதேஹோऽப்யுக்தவாந்– “ஸ்த்ரீணாமதுர்பவதி ஷோடஶ வாஸராணி” இதி| புநஶ்ச ஶுத்தலக்ஷணமாஹ– ஶஶேத்யாதி|| வர்ணத்வயாபிதாநஂ வாதாதிப்ரகதிபேதேந வர்ணபேதாத்| யச்சாப்ஸு ந விரஜ்யத இதி யதார்தவஂ கர்படகதஂ ஸத் அப்ஸு ஜலேஷு ஸஂயுஜ்யமாநேஷு ந விவர்ணஂ பவதி| அயமர்தஃ– யத் தௌதஂ ஸத் வாஸோ ந விரஞ்ஜயதி| யதுக்தஂ ஹிரண்யாக்ஷே– “இந்த்ரகோபகஸங்காஶஂ ஸ்நிக்தஂ ச மதுகந்தி ச| அபிச்சிலமஶீதஂ ச யத்வாஸோ ந விரஞ்ஜயேத்||” இதி||௬-௭||

மதுகோஶ வ்யாக்யா (விஜயரக்ஷித, ஶ்ரீகண்டதத்த கத)

இதி ஶ்ரீகண்டதத்தகதாயாஂ மதுகோஶவ்யாக்யாயாமஸக்தரநிதாநஂ ஸமாப்தம்||௬௧||

ஆதங்கதர்பண வ்யாக்யா (வாசஸ்பதி வைத்ய கத)

இதி ஶ்ரீவாசஸ்பதிவைத்யவிரசிதாயாஂ மாதவநிதாநவ்யாக்யாயாமாதங்கதர்பணாக்யாயாஂ ப்ரதரநிதாநம்||௬௧||