Adhikarana jvarotpattiH tasya bhedAshca (1) · Śloka 1
ਅਥ ਜ੍ਵਰਨਿਦਾਨਮ੍ | ਦਕ੍ਸਾਪਮਾਨਸਙ੍ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਰੁਦ੍ਰਨਿਃਸ਼੍ਵਾਸਸਮ੍ਭਵਃ | ਜ੍ਵਰੋਸ੍ਟਧਾ ਪਥਗ੍ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਸਙ੍ਘਾਤਾਗਨ੍ਤੁਜਃ ਸ੍ਮਤਃ ||੧||
अथ ज्वरनिदानम् | दक्षापमानसङ्क्रुद्धरुद्रनिःश्वाससम्भवः | ज्वरोऽष्टधा पृथग्द्वन्द्वसङ्घातागन्तुजः स्मृतः ||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarasamprAptiH (2) · Śloka 2
ਮਿਥ੍ਯਾਹਾਰਵਿਹਾਰਾਭ੍ਯਾਂ ਦੋਸਾ ਹ੍ਯਾਮਾਸ਼ਯਾਸ਼੍ਰਯਾਃ | ਬਹਿਰ੍ਨਿਰਸ੍ਯ ਕੋਸ੍ਠਾਗ੍ਨਿਂ ਜ੍ਵਰਦਾਃ ਸ੍ਯੂ ਰਸਾਨੁਗਾਃ ||੨||
मिथ्याहारविहाराभ्यां दोषा ह्यामाशयाश्रयाः | बहिर्निरस्य कोष्ठाग्निं ज्वरदाः स्यू रसानुगाः ||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarasAmAnyalakShaNam (3) · Śloka 3
ਸ੍ਵੇਦਾਵਰੋਧਃ ਸਨ੍ਤਾਪਃ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਗ੍ਰਹਣਂ ਤਥਾ | ਯੁਗਪਦ੍ਯਤ੍ਰ ਰੋਗੇ ਚ ਸ ਜ੍ਵਰੋ ਵ੍ਯਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ ||੩||
स्वेदावरोधः सन्तापः सर्वाङ्गग्रहणं तथा | युगपद्यत्र रोगे च स ज्वरो व्यपदिश्यते ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarapUrvarUpam (4-7) · Śloka 7
ਸ਼੍ਰਮੋਰਤਿਰ੍ਵਿਵਰ੍ਣਤ੍ਵਂ ਵੈਰਸ੍ਯਂ ਨਯਨਪ੍ਲਵਃ | ਇਚ੍ਛਾਦ੍ਵੇਸੌ ਮੁਹੁਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸ਼ੀਤਵਾਤਾਤਪਾਦਿਸੁ ||੪|| ਜਮ੍ਭਾਙ੍ਗਮਰ੍ਦੋ ਗੁਰੁਤਾ ਰੋਮਹਰ੍ਸੋਰੁਚਿਸ੍ਤਮਃ | ਅਪ੍ਰਹਰ੍ਸਸ਼੍ਚ ਸ਼ੀਤਂ ਚ ਭਵਤ੍ਯੁਤ੍ਪਤ੍ਸ੍ਯਤਿ ਜ੍ਵਰੇ ||੫|| (ਸਾਮਾਨ੍ਯਤੋ ਵਿਸ਼ੇਸਾਤ੍ਤੁ ਜਮ੍ਭਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸਮੀਰਣਾਤ੍ | ਪਿਤ੍ਤਾਨ੍ਨਯਨਯੋਰ੍ਦਾਹਃ ਕਫਾਦਨ੍ਨਾਰੁਚਿਰ੍ਭਵੇਤ੍ ||੬|| ਰੂਪੈਰਨ੍ਯਤਰਾਭ੍ਯਾਂ ਤੁ ਸਂਸਸ੍ਟੈਰ੍ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਜਂ ਵਿਦੁਃ | ਸਰ੍ਵਲਿਙ੍ਗਸਮਵਾਯਃ ਸਰ੍ਵਦੋਸਪ੍ਰਕੋਪਜੇ) ||੭|| (ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੩੯) |
श्रमोऽरतिर्विवर्णत्वं वैरस्यं नयनप्लवः | इच्छाद्वेषौ मुहुश्चापि शीतवातातपादिषु ||४|| जृम्भाऽङ्गमर्दो गुरुता रोमहर्षोऽरुचिस्तमः | अप्रहर्षश्च शीतं च भवत्युत्पत्स्यति ज्वरे ||५|| (सामान्यतो विशेषात्तु जृम्भाऽत्यर्थं समीरणात् | पित्तान्नयनयोर्दाहः कफादन्नारुचिर्भवेत् ||६|| रूपैरन्यतराभ्यां तु संसृष्टैर्द्वन्द्वजं विदुः | सर्वलिङ्गसमवायः सर्वदोषप्रकोपजे) ||७|| (सु. उ. तं. अ. ३९) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajvaralakShaNam (8-9) · Śloka 9
ਵੇਪਥੁਰ੍ਵਿਸਮੋ ਵੇਗਃ ਕਣ੍ਠੌਸ੍ਠਪਰਿਸ਼ੋਸਣਮ੍ | ਨਿਦ੍ਰਾਨਾਸ਼ਃ ਕ੍ਸਵਸ੍ਤਮ੍ਭੋ ਗਾਤ੍ਰਾਣਾਂ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਮੇਵ ਚ ||੮|| ਸ਼ਿਰੋਹਦ੍ਗਾਤ੍ਰਰੁਗ੍ਵਕ੍ਤ੍ਰਵੈਰਸ੍ਯਂ ਗਾਢਵਿਟ੍ਕਤਾ | ਸ਼ੂਲਾਧ੍ਮਾਨੇ ਜਮ੍ਭਣਂ ਚ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਨਿਲਜੇ ਜ੍ਵਰੇ ||੯|| (ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੩੯) |
वेपथुर्विषमो वेगः कण्ठौष्ठपरिशोषणम् | निद्रानाशः क्षवस्तम्भो गात्राणां रौक्ष्यमेव च ||८|| शिरोहृद्गात्ररुग्वक्त्रवैरस्यं गाढविट्कता | शूलाध्माने जृम्भणं च भवन्त्यनिलजे ज्वरे ||९|| (सु. उ. तं. अ. ३९) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajvaralakShaNam (10-11) · Śloka 11
ਵੇਗਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਤਿਸਾਰਸ਼੍ਚ ਨਿਦ੍ਰਾਲ੍ਪਤ੍ਵਂ ਤਥਾ ਵਮਿਃ | ਕਣ੍ਠੌਸ੍ਠਮੁਖਨਾਸਾਨਾਂ ਪਾਕਃ ਸ੍ਵੇਦਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ ||੧੦|| ਪ੍ਰਲਾਪੋ ਵਕ੍ਤ੍ਰਕਟੁਤਾ ਮੂਰ੍ਛਾ ਦਾਹੋ ਮਦਸ੍ਤਸਾ | ਪੀਤਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਨੇਤ੍ਰਤ੍ਵਂ ਪੈਤ੍ਤਿਕੇ ਭ੍ਰਮ ਏਵ ਚ ||੧੧|| (ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੩੯) |
वेगस्तीक्ष्णोऽतिसारश्च निद्राल्पत्वं तथा वमिः | कण्ठौष्ठमुखनासानां पाकः स्वेदश्च जायते ||१०|| प्रलापो वक्त्रकटुता मूर्छा दाहो मदस्तृषा | पीतविण्मूत्रनेत्रत्वं पैत्तिके भ्रम एव च ||११|| (सु. उ. तं. अ. ३९) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajvaralakShaNam (12-13) · Śloka 13
ਸ੍ਤੈਮਿਤ੍ਯਂ ਸ੍ਤਿਮਿਤੋ ਵੇਗ ਆਲਸ੍ਯਂ ਮਧੁਰਾਸ੍ਯਤਾ | ਸ਼ੁਕ੍ਲਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਤ੍ਵਂ ਸ੍ਤਮ੍ਭਸ੍ਤਪ੍ਤਿਰਥਾਪਿ ਚ ||੧੨|| (ਨਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣਗਾਤ੍ਰਤਾ ਛਰ੍ਦਿਰਙ੍ਗਸਾਦੋਵਿਪਾਕਿਤਾ) | ਗੌਰਵਂ ਸ਼ੀਤਮੁਤ੍ਕ੍ਲੇਦੋ ਰੋਮਹਰ੍ਸੋਤਿਨਿਦ੍ਰਤਾ | ( ਸ੍ਰੋਤੋਰੋਧੋ ਰੁਗਲ੍ਪਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਸੇਕੋ ਲਵਣਾਸ੍ਯਤਾ | ਨਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣਗਾਤ੍ਰਤਾ, ਚ੍ਛਰ੍ਦਿਰ੍ਲਾਲਾਸ੍ਰਾਵੋਵਿਪਾਕਤਾ) | ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯੋਰੁਚਿਃ ਕਾਸਃ ਕਫਜੇਕ੍ਸ੍ਣੋਸ਼੍ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਲਤਾ ||੧੩|| (ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੩੯) |
स्तैमित्यं स्तिमितो वेग आलस्यं मधुरास्यता | शुक्लमूत्रपुरीषत्वं स्तम्भस्तृप्तिरथापि च ||१२|| (नात्युष्णगात्रता छर्दिरङ्गसादोऽविपाकिता) | गौरवं शीतमुत्क्लेदो रोमहर्षोऽतिनिद्रता | ( स्रोतोरोधो रुगल्पत्वं प्रसेको लवणास्यता | नात्युष्णगात्रता, च्छर्दिर्लालास्रावोऽविपाकता) | प्रतिश्यायोऽरुचिः कासः कफजेऽक्ष्णोश्च शुक्लता ||१३|| (सु. उ. तं. अ. ३९) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtapittajvaralakShaNam (14) · Śloka 15
ਤਸ੍ਣਾ ਮੂਰ੍ਛਾ ਭ੍ਰਮੋ ਦਾਹਃ ਸ੍ਵਪ੍ਨਨਾਸ਼ਃ ਸ਼ਿਰੋਰੁਜਾ | ਕਣ੍ਠਾਸ੍ਯਸ਼ੋਸੋ ਵਮਥੂ ਰੋਮਹਰ੍ਸੋਰੁਚਿਸ੍ਤਮਃ ||੧੪|| ਪਰ੍ਵਭੇਦਸ਼੍ਚ ਜਮ੍ਭਾ ਚ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਾਕਤਿਃ |੧੫| (ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੩੯) |
तृष्णा मूर्छा भ्रमो दाहः स्वप्ननाशः शिरोरुजा | कण्ठास्यशोषो वमथू रोमहर्षोऽरुचिस्तमः ||१४|| पर्वभेदश्च जृम्भा च वातपित्तज्वराकृतिः |१५| (सु. उ. तं. अ. ३९) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtashleShmajvaralakShaNam (15-16) · Śloka 16
ਸ੍ਤੈਮਿਤ੍ਯਂ ਪਰ੍ਵਣਾਂ ਭੇਦੋ ਨਿਦ੍ਰਾ ਗੌਰਵਮੇਵ ਚ ||੧੫|| ਸ਼ਿਰੋਗ੍ਰਹਃ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਃ ਕਾਸਃ ਸ੍ਵੇਦਾਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਮ੍ | ਸਨ੍ਤਾਪੋ ਮਧ੍ਯਵੇਗਸ਼੍ਚ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜ੍ਵਰਾਕਤਿਃ ||੧੬|| (ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੩੯) |
स्तैमित्यं पर्वणां भेदो निद्रा गौरवमेव च ||१५|| शिरोग्रहः प्रतिश्यायः कासः स्वेदाप्रवर्तनम् | सन्तापो मध्यवेगश्च वातश्लेष्मज्वराकृतिः ||१६|| (सु. उ. तं. अ. ३९) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmapittajvaralakShaNam (17) · Śloka 17
ਲਿਪ੍ਤਤਿਕ੍ਤਾਸ੍ਯਤਾ ਤਨ੍ਦ੍ਰਾ ਮੋਹਃ ਕਾਸੋਰੁਚਿਸ੍ਤਸਾ | ਮੁਹੁਰ੍ਦਾਹੋ ਮੁਹੁਃ ਸ਼ੀਤਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਾਕਤਿਃ ||੧੭|| (ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੩੯) |
लिप्ततिक्तास्यता तन्द्रा मोहः कासोऽरुचिस्तृषा | मुहुर्दाहो मुहुः शीतं श्लेष्मपित्तज्वराकृतिः ||१७|| (सु. उ. तं. अ. ३९) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAnnipAtikajvaralakShaNam (18-23) · Śloka 23
ਕ੍ਸਣੇ ਦਾਹਃ ਕ੍ਸਣੇ ਸ਼ੀਤਮਸ੍ਥਿਸਨ੍ਧਿਸ਼ਿਰੋਰੁਜਾ | ਸਾਸ੍ਰਾਵੇ ਕਲੁਸੇ ਰਕ੍ਤੇ ਨਿਰ੍ਭੁਗ੍ਨੇ ਚਾਪਿ ਲੋਚਨੇ ||੧੮|| ਸਸ੍ਵਨੌ ਸਰੁਜੌ ਕਰ੍ਣੌ ਕਣ੍ਠਃ ਸ਼ੂਕੈਰਿਵਾਵਤਃ | ਤਨ੍ਦ੍ਰਾ ਮੋਹਃ ਪ੍ਰਲਾਪਸ਼੍ਚ ਕਾਸਃ ਸ਼੍ਵਾਸੋਰੁਚਿਰ੍ਭ੍ਰਮਃ ||੧੯|| ਪਰਿਦਗ੍ਧਾ ਖਰਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾ ਜਿਹ੍ਵਾ ਸ੍ਰਸ੍ਤਾਙ੍ਗਤਾ ਪਰਮ੍ | ਸ੍ਠੀਵਨਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਕਫੇਨੋਨ੍ਮਿਸ਼੍ਰਿਤਸ੍ਯ ਚ ||੨੦|| ਸ਼ਿਰਸੋ ਲੋਠਨਂ ਤਸ੍ਣਾ ਨਿਦ੍ਰਾਨਾਸ਼ੋ ਹਦਿ ਵ੍ਯਥਾ | ਸ੍ਵੇਦਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਣਾਂ ਚਿਰਾਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਮਲ੍ਪਸ਼ਃ ||੨੧|| ਕਸ਼ਤ੍ਵਂ ਨਾਤਿਗਾਤ੍ਰਾਣਾਂ ਪ੍ਰਤਤਂ ਕਣ੍ਠਕੂਜਨਮ੍ | ਕੋਠਾਨਾਂ ਸ਼੍ਯਾਵਰਕ੍ਤਾਨਾਂ ਮਣ੍ਡਲਾਨਾਂ ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍ ||੨੨|| ਮੂਕਤ੍ਵਂ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਪਾਕੋ ਗੁਰੁਤ੍ਵਮੁਦਰਸ੍ਯ ਚ | ਚਿਰਾਤ੍ਪਾਕਸ਼੍ਚ ਦੋਸਾਣਾਂ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜ੍ਵਰਾਕਤਿਃ ||੨੩|| (ਚ. ਚਿ. ਅ. ੩) |
क्षणे दाहः क्षणे शीतमस्थिसन्धिशिरोरुजा | सास्रावे कलुषे रक्ते निर्भुग्ने चापि लोचने ||१८|| सस्वनौ सरुजौ कर्णौ कण्ठः शूकैरिवावृतः | तन्द्रा मोहः प्रलापश्च कासः श्वासोऽरुचिर्भ्रमः ||१९|| परिदग्धा खरस्पर्शा जिह्वा स्रस्ताङ्गता परम् | ष्ठीवनं रक्तपित्तस्य कफेनोन्मिश्रितस्य च ||२०|| शिरसो लोठनं तृष्णा निद्रानाशो हृदि व्यथा | स्वेदमूत्रपुरीषाणां चिराद्दर्शनमल्पशः ||२१|| कृशत्वं नातिगात्राणां प्रततं कण्ठकूजनम् | कोठानां श्यावरक्तानां मण्डलानां च दर्शनम् ||२२|| मूकत्वं स्रोतसां पाको गुरुत्वमुदरस्य च | चिरात्पाकश्च दोषाणां सन्निपातज्वराकृतिः ||२३|| (च. चि. अ. ३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtajvarasyAsAdhyatvakRucchrasAdhyatvalakShaNam (24) · Śloka 2
ਦੋਸੇ ਵਿਬਦ੍ਧੇ ਨਸ੍ਟੇਗ੍ਨੌ ਸਰ੍ਵਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਲਕ੍ਸਣਃ | ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜ੍ਵਰੋਸਾਧ੍ਯਃ, ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯਸ੍ਤਤੋਨ੍ਯਥਾ ||੨੪|| (ਚ. ਚਿ. ਅ. ੩) | ( ਸਪ੍ਤਮੇ ਦਿਵਸੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਦਸ਼ਮੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੇਪਿ ਵਾ | ਪੁਨਰ੍ਘੋਰਤਰੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਸ਼ਮਂ ਯਾਤਿ ਹਨ੍ਤਿ ਵਾ |੧| ਸਪ੍ਤਮੀ ਦ੍ਵਿਗੁਣਾ ਚੈਵ ਨਵਮ੍ਯੇਕਾਦਸ਼ੀ ਤਥਾ | ਏਸਾ ਤ੍ਰਿਦੋਸਮਰ੍ਯਾਦਾ ਮੋਕ੍ਸਾਯ ਚ ਵਧਾਯ ਚ) |੨|
दोषे विबद्धे नष्टेऽग्नौ सर्वसम्पूर्णलक्षणः | सन्निपातज्वरोऽसाध्यः, कृच्छ्रसाध्यस्ततोऽन्यथा ||२४|| (च. चि. अ. ३) | ( सप्तमे दिवसे प्राप्ते दशमे द्वादशेऽपि वा | पुनर्घोरतरो भूत्वा प्रशमं याति हन्ति वा |१| सप्तमी द्विगुणा चैव नवम्येकादशी तथा | एषा त्रिदोषमर्यादा मोक्षाय च वधाय च) |२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtajvaropadravaH (25) · Śloka 5
ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜ੍ਵਰਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ਕਰ੍ਣਮੂਲੇ ਸੁਦਾਰੁਣਃ | ਸ਼ੋਥਃ ਸਞ੍ਜਾਯਤੇ ਤੇਨ ਕਸ਼੍ਚਿਦੇਵ ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ ||੨੫|| (ਚ. ਚਿ. ਅ. ੩) | (ਤ੍ਰਯਃ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤਾ ਦੋਸਾ ਉਰਃਸ੍ਰੋਤੋਨੁਗਾਮਿਨਃ | ਆਮਾਭਿਵਦ੍ਧ੍ਯਾ ਗ੍ਰਥਿਤਾ ਬੁਦ੍ਧੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮਨੋਗਤਾਃ ||੧|| ਜਨਯਨ੍ਤਿ ਮਹਾਘੋਰਮਭਿਨ੍ਯਾਸਂ ਜ੍ਵਰਂ ਦਢਮ੍ | ਸ਼੍ਰੁਤੌ ਨੇਤ੍ਰੇ ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤਿਃ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨ ਚੇਸ੍ਟਾਂ ਕਾਞ੍ਚਿਦੀਹਤੇ ||੨|| ਨਚ ਦਸ੍ਟਿਰ੍ਭਵੇਤ੍ਤਸ੍ਯ ਸਮਰ੍ਥਾ ਰੂਪਦਰ੍ਸ਼ਨੇ | ਨ ਘ੍ਰਾਣਂ ਨ ਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਂ ਸ਼ਬ੍ਦਂ ਵਾ ਨੈਵ ਬੁਧ੍ਯਤੇ ||੩|| ਸ਼ਿਰੋ ਲੋਠਯਤੇਭੀਕ੍ਸ੍ਣਮਾਹਾਰਂ ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ | ਕੂਜਤਿ ਤੁਦ੍ਯਤੇ ਚੈਵ ਪਰਿਵਰ੍ਤਨਮੀਹਤੇ ||੪|| ਅਲ੍ਪਂ ਪ੍ਰਭਾਸਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਦਭਿਨ੍ਯਾਸਃ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ | ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਃ ਸ ਭੂਯਿਸ੍ਠਃ ਕਸ਼੍ਚਿਦੇਵਾਤ੍ਰ ਸਿਧ੍ਯਤਿ) ||੫||
सन्निपातज्वरस्यान्ते कर्णमूले सुदारुणः | शोथः सञ्जायते तेन कश्चिदेव प्रमुच्यते ||२५|| (च. चि. अ. ३) | (त्रयः प्रकुपिता दोषा उरःस्रोतोऽनुगामिनः | आमाभिवृद्ध्या ग्रथिता बुद्धीन्द्रियमनोगताः ||१|| जनयन्ति महाघोरमभिन्यासं ज्वरं दृढम् | श्रुतौ नेत्रे प्रसुप्तिः स्यान्न चेष्टां काञ्चिदीहते ||२|| नच दृष्टिर्भवेत्तस्य समर्था रूपदर्शने | न घ्राणं न संस्पर्शं शब्दं वा नैव बुध्यते ||३|| शिरो लोठयतेऽभीक्ष्णमाहारं नाभिनन्दति | कूजति तुद्यते चैव परिवर्तनमीहते ||४|| अल्पं प्रभाषते किञ्चिदभिन्यासः स उच्यते | प्रत्याख्यातः स भूयिष्ठः कश्चिदेवात्र सिध्यति) ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AgantujvaralakShaNam (26-29) · Śloka 30
ਅਭਿਘਾਤਾਭਿਚਾਰਾਭ੍ਯਾਮਭਿਸ਼ਾਪਾਭਿਸਙ੍ਗਤਃ | ਆਗਨ੍ਤੁਰ੍ਜਾਯਤੇ ਦੋਸੈਰ੍ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਤਂ ਵਿਭਾਵਯੇਤ੍ ||੨੬|| ਸ਼੍ਯਾਵਾਸ੍ਯਤਾ ਵਿਸਕਤੇ ਤਥਾਤੀਸਾਰ ਏਵ ਚ | ਭਕ੍ਤਾਰੁਚਿਃ ਪਿਪਾਸਾ ਚ ਤੋਦਸ਼੍ਚ ਸਹ ਮੂਰ੍ਛਯਾ ||੨੭|| ਓਸਧਿਗਨ੍ਧਜੇ ਮੂਰ੍ਛਾ ਸ਼ਿਰੋਰੁਗ੍ਵਮਥੁਃ ਕ੍ਸਵਃ | ਕਾਮਜੇ ਚਿਤ੍ਤਵਿਭ੍ਰਂਸ਼ਸ੍ਤਨ੍ਦ੍ਰਾਲਸ੍ਯਮਭੋਜਨਮ੍ ||੨੮|| (ਹਦਯੇ ਵੇਦਨਾ ਚਾਸ੍ਯ ਗਾਤ੍ਰਂ ਚ ਪਰਿਸ਼ੁਸ੍ਯਤਿ) | ਭਯਾਤ੍ਪ੍ਰਲਾਪਃ ਸ਼ੋਕਾਚ੍ਚ ਭਵੇਤ੍ ਕੋਪਾਚ੍ਚ ਵੇਪਥੁਃ | ਅਭਿਚਾਰਾਭਿਸ਼ਾਪਾਭ੍ਯਾਂ ਮੋਹਸ੍ਤਸ੍ਣਾ ਚ ਜਾਯਤੇ ||੨੯|| ਭੂਤਾਭਿਸਙ੍ਗਾਦੁਦ੍ਵੇਗੋ ਹਾਸ੍ਯਰੋਦਨਕਮ੍ਪਨਮ੍ |੩੦| (ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੩੯) |
अभिघाताभिचाराभ्यामभिशापाभिषङ्गतः | आगन्तुर्जायते दोषैर्यथास्वं तं विभावयेत् ||२६|| श्यावास्यता विषकृते तथाऽतीसार एव च | भक्तारुचिः पिपासा च तोदश्च सह मूर्छया ||२७|| ओषधिगन्धजे मूर्छा शिरोरुग्वमथुः क्षवः | कामजे चित्तविभ्रंशस्तन्द्राऽऽलस्यमभोजनम् ||२८|| (हृदये वेदना चास्य गात्रं च परिशुष्यति) | भयात्प्रलापः शोकाच्च भवेत् कोपाच्च वेपथुः | अभिचाराभिशापाभ्यां मोहस्तृष्णा च जायते ||२९|| भूताभिषङ्गादुद्वेगो हास्यरोदनकम्पनम् |३०| (सु. उ. तं. अ. ३९) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AgantujeShu doShAnubandhapradarshanam (30) · Śloka 31
ਕਾਮਸ਼ੋਕਭਯਾਦ੍ਵਾਯੁਃ, ਕ੍ਰੋਧਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਂ, ਤ੍ਰਯੋ ਮਲਾਃ ||੩੦|| ਭੂਤਾਭਿਸਙ੍ਗਾਤ੍ਕੁਪ੍ਯਨ੍ਤਿ ਭੂਤਸਾਮਾਨ੍ਯਲਕ੍ਸਣਾਃ |੩੧|
कामशोकभयाद्वायुः, क्रोधात् पित्तं, त्रयो मलाः ||३०|| भूताभिषङ्गात्कुप्यन्ति भूतसामान्यलक्षणाः |३१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamajvarasamprAptiH (31) · Śloka 2
ਦੋਸੋਲ੍ਪੋਹਿਤਸਮ੍ਭੂਤੋ ਜ੍ਵਰੋਤ੍ਸਸ੍ਟਸ੍ਯ ਵਾ ਪੁਨਃ ||੩੧|| ਧਾਤੁਮਨ੍ਯਤਮਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਕਰੋਤਿ ਵਿਸਮਜ੍ਵਰਮ੍ |੩੨| (ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੩੯) | (ਸਨ੍ਤਤਃ ਸਤਤੋਨ੍ਯੇਦ੍ਯੁਸ੍ਤਤੀਯਕਚਤੁਰ੍ਥਕੌ) ||੨||
दोषोऽल्पोऽहितसम्भूतो ज्वरोत्सृष्टस्य वा पुनः ||३१|| धातुमन्यतमं प्राप्य करोति विषमज्वरम् |३२| (सु. उ. तं. अ. ३९) | (सन्ततः सततोऽन्येद्युस्तृतीयकचतुर्थकौ) ||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana santatAdInAM pratiniyatadUShyA dhAtavaH (32-33) · Śloka 33
ਸਨ੍ਤਤਂ ਰਸਰਕ੍ਤਸ੍ਥਃ, ਸੋਨ੍ਯੇਦ੍ਯੁਃ ਪਿਸ਼ਿਤਾਸ਼੍ਰਿਤਃ ||੩੨|| ਮੇਦੋਗਤਸ੍ਤਤੀਯੇਹ੍ਨਿ ਤ੍ਵਸ੍ਥਿਮਜ੍ਜਗਤਃ ਪੁਨਃ | ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਥਕਂ ਘੋਰਮਨ੍ਤਕਂ ਰੋਗਸਙ੍ਕਰਮ੍ ||੩੩|| (ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੩੧) |
सन्ततं रसरक्तस्थः, सोऽन्येद्युः पिशिताश्रितः ||३२|| मेदोगतस्तृतीयेऽह्नि त्वस्थिमज्जगतः पुनः | कुर्याच्चतुर्थकं घोरमन्तकं रोगसङ्करम् ||३३|| (सु. उ. तं. अ. ३१) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana santatasatatAnyedyuShkatRutIyakacaturthakajvaralakShaNam (34-35) · Śloka 36
(ਸ੍ਰੋਤੋਭਿਰ੍ਵਿਸਤਾ ਦੋਸਾ ਗੁਰਵੋ ਰਸਵਾਹਿਭਿਃ | ਸਰ੍ਵਦੇਹਾਨੁਗਾਃ ਸ੍ਤਬ੍ਧਾ ਜ੍ਵਰਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਸਨ੍ਤਤਮ੍) | ਸਪ੍ਤਾਹਂ ਵਾ ਦਸ਼ਾਹਂ ਵਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਹਮਥਾਪਿ ਵਾ | ਸਨ੍ਤਤ੍ਯਾ ਯੋਵਿਸਰ੍ਗੀ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸਨ੍ਤਤਃ ਸ ਨਿਗਦ੍ਯਤੇ ||੩੪|| ਅਹੋਰਾਤ੍ਰੇ ਸਤਤਕੋ ਦ੍ਵੌ ਕਾਲਾਵਨੁਵਰ੍ਤਤੇ | ਅਨ੍ਯੇਦ੍ਯੁਸ੍ਕਸ੍ਤ੍ਵਹੋਰਾਤ੍ਰ ਏਕਕਾਲਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ||੩੫|| ਤਤੀਯਕਸ੍ਤਤੀਯੇਹ੍ਨਿ, ਚਤੁਰ੍ਥੇਹ੍ਨਿ ਚਤੁਰ੍ਥਕਃ |੩੬| (ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੩੧) |
(स्रोतोभिर्विसृता दोषा गुरवो रसवाहिभिः | सर्वदेहानुगाः स्तब्धा ज्वरं कुर्वन्ति सन्ततम्) | सप्ताहं वा दशाहं वा द्वादशाहमथापि वा | सन्तत्या योऽविसर्गी स्यात् सन्ततः स निगद्यते ||३४|| अहोरात्रे सततको द्वौ कालावनुवर्तते | अन्येद्युष्कस्त्वहोरात्र एककालं प्रवर्तते ||३५|| तृतीयकस्तृतीयेऽह्नि, चतुर्थेऽह्नि चतुर्थकः |३६| (सु. उ. तं. अ. ३१) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamajvarasyaikIyamatena bhUtAbhiSha~ggajatvam (36) · Śloka 36
ਕੇਚਿਦ੍ਭੂਤਾਭਿਸਙ੍ਗੋਤ੍ਥਂ ਬ੍ਰੁਵਤੇ ਵਿਸਮਜ੍ਵਰਮ੍ ||੩੬|| (ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੩੯) |
केचिद्भूताभिषङ्गोत्थं ब्रुवते विषमज्वरम् ||३६|| (सु. उ. तं. अ. ३९) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ulbaNadoShabhedena tRutIyakacaturthakayorlakShaNAntaram (37-38) · Śloka 38
ਕਫਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ਤ੍ਰਿਕਗ੍ਰਾਹੀ ਪਸ੍ਠਾਦ੍ਵਾਤਕਫਾਤ੍ਮਕਃ | ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਚ੍ਛਿਰੋਗ੍ਰਾਹੀ ਤ੍ਰਿਵਿਧਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਤੀਯਕਃ ||੩੭|| ਚਤੁਰ੍ਥਕੋ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ ਪ੍ਰਭਾਵਂ ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਜ੍ਵਰਃ | ਜਙ੍ਘਾਭ੍ਯਾਂ ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ਼ਿਰਸ੍ਤੋਨਿਲਸਮ੍ਭਵਃ ||੩੮|| (ਚ. ਚਿ. ਅ. ੩) |
कफपित्तात्त्रिकग्राही पृष्ठाद्वातकफात्मकः | वातपित्ताच्छिरोग्राही त्रिविधः स्यात्तृतीयकः ||३७|| चतुर्थको दर्शयति प्रभावं द्विविधं ज्वरः | जङ्घाभ्यां श्लैष्मिकः पूर्वं शिरस्तोऽनिलसम्भवः ||३८|| (च. चि. अ. ३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana caturthakaviparyayalakShaNam (39) · Śloka 39
ਵਿਸਮਜ੍ਵਰ ਏਵਾਨ੍ਯਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥਕਵਿਪਰ੍ਯਯਃ | , ਤ੍ਰ੍ਯਹਾਦ੍ ਦ੍ਵਯਹਂ ਜ੍ਵਰਯਤਿ ਹ੍ਯਾਦਾਵਨ੍ਤੇ ਚ ਮੁਞ੍ਚਤਿ ||੩੯|| (ਚ. ਚਿ. ਅ. ੩) |
विषमज्वर एवान्यश्चतुर्थकविपर्ययः | , त्र्यहाद् द्वयहं ज्वरयति ह्यादावन्ते च मुञ्चति ||३९|| (च. चि. अ. ३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtabalAsakajvaralakShaNam (40) · Śloka 40
ਨਿਤ੍ਯਂ ਮਨ੍ਦਜ੍ਵਰੋ ਰੂਕ੍ਸਃ ਸ਼ੂਨਕਸ੍ਤੇਨ ਸੀਦਤਿ | ਸ੍ਤਬ੍ਧਾਙ੍ਗਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਭੂਯਿਸ੍ਠੋ ਭਵੇਦ੍ਵਾਤਬਲਾਸਕੀ ||੪੦|| (ਅ. ਸਂ. ਨਿ. ਅ. ੨) |
नित्यं मन्दज्वरो रूक्षः शूनकस्तेन सीदति | स्तब्धाङ्गः श्लेष्मभूयिष्ठो भवेद्वातबलासकी ||४०|| (अ. सं. नि. अ. २) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pralepakajvaralakShaNam (41) · Śloka 41
ਪ੍ਰਲਿਮ੍ਪਨ੍ਨਿਵ ਗਾਤ੍ਰਾਣਿ ਘਰ੍ਮੇਣ ਗੌਰਵੇਣ ਚ | ਮਨ੍ਦਜ੍ਵਰਵਿਲੇਪੀ ਚ ਸਸ਼ੀਤਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਲੇਪਕਃ ||੪੧|| (ਅ. ਸਂ. ਨਿ. ਅ. ੨) |
प्रलिम्पन्निव गात्राणि घर्मेण गौरवेण च | मन्दज्वरविलेपी च सशीतः स्यात्प्रलेपकः ||४१|| (अ. सं. नि. अ. २) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamajvaravisheShAH (42-47) · Śloka 47
ਵਿਦਗ੍ਧੇਨ੍ਨਰਸੇ ਦੇਹੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪਿਤ੍ਤੇ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤੇ | ਤੇਨਾਰ੍ਧਂ ਸ਼ੀਤਲਂ ਦੇਹਮਰ੍ਧਮੁਸ੍ਣਂ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ ||੪੨|| ਕਾਯੇ ਦੁਸ੍ਟਂ ਯਦਾ ਪਿਤ੍ਤਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਚਾਨ੍ਤੇ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ | ਤੇਨੋਸ੍ਣਤ੍ਵਂ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਸ਼ੀਤਤ੍ਵਂ ਹਸ੍ਤਪਾਦਯੋਃ ||੪੩|| ਕਾਯੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਯਦਾ ਦੁਸ੍ਟਃ ਪਿਤ੍ਤਂ ਚਾਨ੍ਤੇ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਮ੍ | ਸ਼ੀਤਤ੍ਵਂ ਤੇਨ ਗਾਤ੍ਰਾਣਾਮੁਸ੍ਣਤ੍ਵਂ ਹਸ੍ਤਪਾਦਯੋਃ ||੪੪|| (ਅ. ਸਂ. ਨਿ. ਅ. ੨) | ਤ੍ਵਕ੍ਸ੍ਥੌ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਨਿਲੌ ਸ਼ੀਤਮਾਦੌ ਜਨਯਤੋ ਜ੍ਵਰੇ | ਤਯੋਃ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਯੋਃ ਪਿਤ੍ਤਮਨ੍ਤੇ ਦਾਹਂ ਕਰੋਤਿ ਚ ||੪੫|| ਕਰੋਤ੍ਯਾਦੌ ਤਥਾ ਪਿਤ੍ਤਂ ਤ੍ਵਕ੍ਸ੍ਥਂ ਦਾਹਮਤੀਵ ਚ | ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਤ੍ਵਿਤਰੌ ਕੁਰੁਤਃ ਸ਼ੀਤਮਨ੍ਤਤਃ ||੪੬|| ਦ੍ਵਾਵੇਤੌ ਦਾਹਸ਼ੀਤਾਦਿਜ੍ਵਰੌ ਸਂਸਰ੍ਗਜੌ ਸ੍ਮਤੌ | ਦਾਹਪੂਰ੍ਵਸ੍ਤਯੋਃ ਕਸ੍ਟਃ ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯਤਮਸ਼੍ਚ ਸਃ ||੪੭|| (ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੩੯) |
विदग्धेऽन्नरसे देहे श्लेष्मपित्ते व्यवस्थिते | तेनार्धं शीतलं देहमर्धमुष्णं प्रजायते ||४२|| काये दुष्टं यदा पित्तं श्लेष्मा चान्ते व्यवस्थितः | तेनोष्णत्वं शरीरस्य शीतत्वं हस्तपादयोः ||४३|| काये श्लेष्मा यदा दुष्टः पित्तं चान्ते व्यवस्थितम् | शीतत्वं तेन गात्राणामुष्णत्वं हस्तपादयोः ||४४|| (अ. सं. नि. अ. २) | त्वक्स्थौ श्लेष्मानिलौ शीतमादौ जनयतो ज्वरे | तयोः प्रशान्तयोः पित्तमन्ते दाहं करोति च ||४५|| करोत्यादौ तथा पित्तं त्वक्स्थं दाहमतीव च | तस्मिन् प्रशान्ते त्वितरौ कुरुतः शीतमन्ततः ||४६|| द्वावेतौ दाहशीतादिज्वरौ संसर्गजौ स्मृतौ | दाहपूर्वस्तयोः कष्टः कृच्छ्रसाध्यतमश्च सः ||४७|| (सु. उ. तं. अ. ३९) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rasaraktamAMsamedomajjashukragatajvaralakShaNam (48-54) · Śloka 1
ਗੁਰੁਤਾ ਹਦਯੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਃ ਸਦਨਂ ਛਰ੍ਦ੍ਯਰੋਚਕੌ | ਰਸਸ੍ਥੇ ਤੁ ਜ੍ਵਰੇ ਲਿਙ੍ਗਂ ਦੈਨ੍ਯਂ ਚਾਸ੍ਯੋਪਜਾਯਤੇ ||੪੮|| ਰਕ੍ਤਨਿਸ੍ਠੀਵਨਂ ਦਾਹੋ ਮੋਹਸ਼੍ਛਰ੍ਦਨਵਿਭ੍ਰਮੌ | ਪ੍ਰਲਾਪਃ ਪਿਡਕਾ ਤਸ੍ਣਾ ਰਕ੍ਤਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਜ੍ਵਰੇ ਨਣਾਮ੍ ||੪੯|| ਪਿਣ੍ਡਿਕੋਦ੍ਵੇਸ੍ਟਨਂ ਤਸ੍ਣਾ ਸਸ੍ਟਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਤਾ | ਊਸ੍ਮਾਨ੍ਤਰ੍ਦਾਹਵਿਕ੍ਸੇਪੌ ਗ੍ਲਾਨਿਃ ਸ੍ਯਾਨ੍ਮਾਂਸਗੇ ਜ੍ਵਰੇ ||੫੦|| ਭਸ਼ਂ ਸ੍ਵੇਦਸ੍ਤਸਾ ਮੂਰ੍ਛਾ ਪ੍ਰਲਾਪਸ਼੍ਛਰ੍ਦਿਰੇਵ ਚ | ਦੌਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯਾਰੋਚਕੌ ਗ੍ਲਾਨਿਰ੍ਮੇਦਃਸ੍ਥੇ ਚਾਸਹਿਸ੍ਣੁਤਾ ||੫੧|| ਭੇਦੋਸ੍ਥ੍ਨਾਂ ਕੂਜਨਂ ਸ਼੍ਵਾਸੋ ਵਿਰੇਕਸ਼੍ਛਰ੍ਦਿਰੇਵ ਚ | ਵਿਕ੍ਸੇਪਣਂ ਚ ਗਾਤ੍ਰਾਣਾਮੇਤਦਸ੍ਥਿਗਤੇ ਜ੍ਵਰੇ ||੫੨|| ਤਮਃਪ੍ਰਵੇਸ਼ਨਂ ਹਿਕ੍ਕਾ ਕਾਸਃ ਸ਼ੈਤ੍ਯਂ ਵਮਿਸ੍ਤਥਾ | ਅਨ੍ਤਰ੍ਨ੍ਦਾਹੋ ਮਹਾਸ਼੍ਵਾਸੋ ਮਰ੍ਮਚ੍ਛੇਦਸ਼੍ਚ ਮਜ੍ਜਗੇ ||੫੩|| ਮਰਣਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ਤਤ੍ਰ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਥਾਨਗਤੇ ਜ੍ਵਰੇ | ਸ਼ੇਫਸਃ ਸ੍ਤਬ੍ਧਤਾ ਮੋਕ੍ਸਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਤੁ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ ||੫੪|| (ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੩੯) | (ਰਸਰਕ੍ਤਾਸ਼੍ਰਿਤਃ ਸਾਧ੍ਯੋ ਮਾਂਸਮੇਦੋਗਤਸ਼੍ਚ ਯਃ | ਅਸ੍ਥਿਮਜ੍ਜਗਤਃ ਕਚ੍ਛ੍ਰੋ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਥਸ੍ਤੁ ਨ ਸਿਧ੍ਯਤਿ) ||੧|| (ਚ. ਚਿ. ਅ. ੩) |
गुरुता हृदयोत्क्लेशः सदनं छर्द्यरोचकौ | रसस्थे तु ज्वरे लिङ्गं दैन्यं चास्योपजायते ||४८|| रक्तनिष्ठीवनं दाहो मोहश्छर्दनविभ्रमौ | प्रलापः पिडका तृष्णा रक्तप्राप्ते ज्वरे नृणाम् ||४९|| पिण्डिकोद्वेष्टनं तृष्णा सृष्टमूत्रपुरीषता | ऊष्माऽन्तर्दाहविक्षेपौ ग्लानिः स्यान्मांसगे ज्वरे ||५०|| भृशं स्वेदस्तृषा मूर्छा प्रलापश्छर्दिरेव च | दौर्गन्ध्यारोचकौ ग्लानिर्मेदःस्थे चासहिष्णुता ||५१|| भेदोऽस्थ्नां कूजनं श्वासो विरेकश्छर्दिरेव च | विक्षेपणं च गात्राणामेतदस्थिगते ज्वरे ||५२|| तमःप्रवेशनं हिक्का कासः शैत्यं वमिस्तथा | अन्तर्न्दाहो महाश्वासो मर्मच्छेदश्च मज्जगे ||५३|| मरणं प्राप्नुयात्तत्र शुक्रस्थानगते ज्वरे | शेफसः स्तब्धता मोक्षः शुक्रस्य तु विशेषतः ||५४|| (सु. उ. तं. अ. ३९) | (रसरक्ताश्रितः साध्यो मांसमेदोगतश्च यः | अस्थिमज्जगतः कृच्छ्रो शुक्रस्थस्तु न सिध्यति) ||१|| (च. चि. अ. ३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uktavAtAdijvarANAM kAlaprakRutimuddishya prAkRutatvaM vaikRutatvaM ca (55) · Śloka 55
ਵਰ੍ਸਾਸ਼ਰਦ੍ਵਸਨ੍ਤੇਸੁ ਵਾਤਾਦ੍ਯੈਃ ਪ੍ਰਾਕਤਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ | ਵੈਕਤੋਨ੍ਯਃ ਸ ਦੁਃਸਾਧ੍ਯਃ ਪ੍ਰਾਕਤਸ਼੍ਚਾਨਿਲੋਦ੍ਭਵਃ ||੫੫|| (ਵਾ. ਨਿ. ਅ. ੨) |
वर्षाशरद्वसन्तेषु वाताद्यैः प्राकृतः क्रमात् | वैकृतोऽन्यः स दुःसाध्यः प्राकृतश्चानिलोद्भवः ||५५|| (वा. नि. अ. २) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prAkRutajvarANAmutpattikramaH (56-57) · Śloka 57
ਵਰ੍ਸਾਸੁ ਮਾਰੁਤੋ ਦੁਸ੍ਟਃ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਨ੍ਵਿਤੋ ਜ੍ਵਰਮ੍ | ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਂ ਚ ਸ਼ਰਦਿ ਤਸ੍ਯ ਚਾਨੁਬਲਃ ਕਫਃ ||੫੬|| ਤਤ੍ਪ੍ਰਕਤ੍ਯਾ ਵਿਸਰ੍ਗਾਚ੍ਚ ਤਤ੍ਰ ਨਾਨਸ਼ਨਾਦ੍ਭਯਮ੍ | ਕਫੋ ਵਸਨ੍ਤੇ ਤਮਪਿ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਂ ਭਵੇਦਨੁ ||੫੭|| (ਵਾ. ਨਿ. ਅ. ੨) |
वर्षासु मारुतो दुष्टः पित्तश्लेष्मान्वितो ज्वरम् | कुर्यात् पित्तं च शरदि तस्य चानुबलः कफः ||५६|| तत्प्रकृत्या विसर्गाच्च तत्र नानशनाद्भयम् | कफो वसन्ते तमपि वातपित्तं भवेदनु ||५७|| (वा. नि. अ. २) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAlasya doShavisheShe lakShaNatvam (58) · Śloka 58
ਕਾਲੇ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਰ੍ਵਦ੍ਧਿਰੇਵ ਵਾ |੫੮| (ਵਾ. ਨਿ. ਅ. ੨) |
काले यथास्वं सर्वेषां प्रवृत्तिर्वृद्धिरेव वा |५८| (वा. नि. अ. २) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarANAmupashayAnupashayau (58) · Śloka 58
ਨਿਦਾਨੋਕ੍ਤਾਨੁਪਸ਼ਯੋ ਵਿਪਰੀਤੋਪਸ਼ਾਯਿਤਾ ||੫੮|| (ਵਾ. ਨਿ. ਅ. ੨) |
निदानोक्तानुपशयो विपरीतोपशायिता ||५८|| (वा. नि. अ. २) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana antarvega-bahirvegajvaralakShaNam (59-60) · Śloka 61
ਅਨ੍ਤਰ੍ਦਾਹੋਧਿਕਸ੍ਤਸ੍ਣਾ ਪ੍ਰਲਾਪਃ ਸ਼੍ਵਸਨਂ ਭ੍ਰਮਃ | ਸਨ੍ਧ੍ਯਸ੍ਥਿਸ਼ੂਲਮਸ੍ਵੇਦੋ ਦੋਸਵਰ੍ਚੋਵਿਨਿਗ੍ਰਹਃ ||੫੯|| ਅਨ੍ਤਰ੍ਵੇਗਸ੍ਯ ਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਜ੍ਵਰਸ੍ਯੈਤਾਨਿ ਲਕ੍ਸਯੇਤ੍ | ਸਨ੍ਤਾਪੋ ਹ੍ਯਧਿਕੋ ਬਾਹ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਣਾਦੀਨਾਂ ਚ ਮਾਰ੍ਦਵਮ੍ ||੬੦|| ਬਹਿਰ੍ਵੇਗਸ੍ਯ ਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਸੁਖਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਮੇਵ ਚ |੬੧| (ਚ. ਚਿ. ਅ. ੩) |
अन्तर्दाहोऽधिकस्तृष्णा प्रलापः श्वसनं भ्रमः | सन्ध्यस्थिशूलमस्वेदो दोषवर्चोविनिग्रहः ||५९|| अन्तर्वेगस्य लिङ्गानि ज्वरस्यैतानि लक्षयेत् | सन्तापो ह्यधिको बाह्यस्तृष्णादीनां च मार्दवम् ||६०|| बहिर्वेगस्य लिङ्गानि सुखसाध्यत्वमेव च |६१| (च. चि. अ. ३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Amajvara-pacyamAna-nirAmajvaralakShaNam (61-65) · Śloka 65
ਲਾਲਾਪ੍ਰਸੇਕੋ ਹਲ੍ਲਾਸਹਦਯਾਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਰੋਚਕਾਃ ||੬੧|| ਤਨ੍ਦ੍ਰਾਲਸ੍ਯਾਵਿਪਾਕਾਸ੍ਯਵੈਰਸ੍ਯਂ ਗੁਰੁਗਾਤ੍ਰਤਾ | ਕ੍ਸੁਨ੍ਨਾਸ਼ੋ ਬਹੁਮੂਤ੍ਰਤ੍ਵਂ ਸ੍ਤਬ੍ਧਤਾ ਬਲਵਾਨ੍ ਜ੍ਵਰਃ ||੬੨|| ਆਮਜ੍ਵਰਸ੍ਯ ਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਨ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਤਤ੍ਰ ਭੇਸਜਮ੍ | ਭੇਸਜਂ ਹ੍ਯਾਮਦੋਸਸ੍ਯ ਭੂਯੋ ਜ੍ਵਲਯਤਿ ਜ੍ਵਰਮ੍ ||੬੩|| ( ਸ਼ੋਧਨਂ ਸ਼ਮਨੀਯਂ ਚ ਕਰੋਤਿ ਵਿਸਮਜ੍ਵਰਮ੍) | ਜ੍ਵਰਵੇਗੋਧਿਕਸ੍ਤਸ੍ਣਾ ਪ੍ਰਲਾਪਃ ਸ਼੍ਵਸਨਂ ਭ੍ਰਮਃ | ਮਲਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਰੁਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਃ ਪਚ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ ||੬੪|| ਕ੍ਸੁਤ੍ ਕ੍ਸਾਮਤਾ ਲਘੁਤ੍ਵਂ ਚ ਗਾਤ੍ਰਾਣਾਂ ਜ੍ਵਰਮਾਰ੍ਦਵਮ੍ | ਦੋਸਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਰਸ੍ਟਾਹੋ ਨਿਰਾਮਜ੍ਵਰਲਕ੍ਸਣਮ੍ ||੬੫|| (ਚ. ਚਿ. ਅ. ੩) |
लालाप्रसेको हृल्लासहृदयाशुद्ध्यरोचकाः ||६१|| तन्द्रालस्याविपाकास्यवैरस्यं गुरुगात्रता | क्षुन्नाशो बहुमूत्रत्वं स्तब्धता बलवान् ज्वरः ||६२|| आमज्वरस्य लिङ्गानि न दद्यात्तत्र भेषजम् | भेषजं ह्यामदोषस्य भूयो ज्वलयति ज्वरम् ||६३|| ( शोधनं शमनीयं च करोति विषमज्वरम्) | ज्वरवेगोऽधिकस्तृष्णा प्रलापः श्वसनं भ्रमः | मलप्रवृत्तिरुत्क्लेशः पच्यमानस्य लक्षणम् ||६४|| क्षुत् क्षामता लघुत्वं च गात्राणां ज्वरमार्दवम् | दोषप्रवृत्तिरष्टाहो निरामज्वरलक्षणम् ||६५|| (च. चि. अ. ३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarasya sAdhyalakShaNam (66) · Śloka 66
ਬਲਵਤ੍ਸ੍ਵਲ੍ਪਦੋਸੇਸੁ ਜ੍ਵਰਃ ਸਾਧ੍ਯੋਨੁਪਦ੍ਰਵਃ |੬੬| (ਚ. ਚਿ. ਅ. ੩) |
बलवत्स्वल्पदोषेषु ज्वरः साध्योऽनुपद्रवः |६६| (च. चि. अ. ३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarasyAsAdhyalakShaNAni (66-73) · Śloka 73
ਹੇਤੁਭਿਰ੍ਬਹੁਭਿਰ੍ਜਾਤੋ ਬਲਿਭਿਰ੍ਬਹੁਲਕ੍ਸਣਃ ||੬੬|| ਜ੍ਵਰਃ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ਤਕਦ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਨਾਸ਼ਨਃ | ਜ੍ਵਰਃ ਕ੍ਸੀਣਸ੍ਯ ਸ਼ੂਨਸ੍ਯ ਗਮ੍ਭੀਰੋ ਦੈਰ੍ਘਰਾਤ੍ਰਿਕਃ ||੬੭|| ਅਸਾਧ੍ਯੋ ਬਲਵਾਨ੍ ਯਸ਼੍ਚ ਕੇਸ਼ਸੀਮਨ੍ਤਕਜ੍ਜ੍ਵਰਃ | (ਚ. ਚਿ. ਅ. ੩) | ਗਮ੍ਭੀਰਸ੍ਤੁ ਜ੍ਵਰੋ ਜ੍ਞੇਯੋ ਹ੍ਯਨ੍ਤਰ੍ਦਾਹੇਨ ਤਸ੍ਣਯਾ ||੬੮|| ਆਨਦ੍ਧਤ੍ਵੇਨ ਚਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸੋਦ੍ਗਮੇਨ ਚ | (ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੩੯) | ਆਰਮ੍ਭਾਦ੍ਵਿਸਮੋ ਯਸ੍ਤੁ ਯਸ਼੍ਚ ਵਾ ਦੈਰ੍ਘਰਾਤ੍ਰਿਕਃ ||੬੯|| ਕ੍ਸੀਣਸ੍ਯ ਚਾਤਿਰੂਕ੍ਸਸ੍ਯ ਗਮ੍ਭੀਰੋ ਯਸ੍ਯ ਹਨ੍ਤਿ ਤਮ੍ | ਵਿਸਞ੍ਜ੍ਞਸ੍ਤਾਮ੍ਯਤੇ ਯਸ੍ਤੁ ਸ਼ੇਤੇ ਨਿਪਤਿਤੋਪਿ ਵਾ ||੭੦|| ਸ਼ੀਤਾਰ੍ਦਿਤੋਨ੍ਤਰੁਸ੍ਣਸ਼੍ਚ ਜ੍ਵਰੇਣ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਨਰਃ | ਯੋ ਹਸ੍ਟਰੋਮਾ ਰਕ੍ਤਾਕ੍ਸੋ ਹਦਿ ਸਙ੍ਘਾਤਸ਼ੂਲਵਾਨ੍ ||੭੧|| ਵਕ੍ਤ੍ਰੇਣ ਚੈਵੋਚ੍ਛ੍ਵਸਿਤਿ ਤਂ ਜ੍ਵਰੋ ਹਨ੍ਤਿ ਮਾਨਵਮ੍ | ਹਿਕ੍ਕਾਸ਼੍ਵਾਸਤਸਾਯੁਕ੍ਤਂ ਮੂਢਂ ਵਿਭ੍ਰਾਨ੍ਤਲੋਚਨਮ੍ ||੭੨|| ਸਨ੍ਤਤੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸਿਨਂ ਕ੍ਸੀਣਂ ਨਰਂ ਕ੍ਸਪਯਤਿ ਜ੍ਵਰਃ | ਹਤਪ੍ਰਭੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਕ੍ਸੀਣਮਰੋਚਕਨਿਪੀਡਿਤਮ੍ ||੭੩|| ਗਮ੍ਭੀਰਤੀਕ੍ਸ੍ਣਵੇਗਾਰ੍ਤਂ ਜ੍ਵਰਿਤਂ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ | (ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੩੯) |
हेतुभिर्बहुभिर्जातो बलिभिर्बहुलक्षणः ||६६|| ज्वरः प्राणान्तकृद्यश्च शीघ्रमिन्द्रियनाशनः | ज्वरः क्षीणस्य शूनस्य गम्भीरो दैर्घरात्रिकः ||६७|| असाध्यो बलवान् यश्च केशसीमन्तकृज्ज्वरः | (च. चि. अ. ३) | गम्भीरस्तु ज्वरो ज्ञेयो ह्यन्तर्दाहेन तृष्णया ||६८|| आनद्धत्वेन चात्यर्थं श्वासकासोद्गमेन च | (सु. उ. तं. अ. ३९) | आरम्भाद्विषमो यस्तु यश्च वा दैर्घरात्रिकः ||६९|| क्षीणस्य चातिरूक्षस्य गम्भीरो यस्य हन्ति तम् | विसञ्ज्ञस्ताम्यते यस्तु शेते निपतितोऽपि वा ||७०|| शीतार्दितोऽन्तरुष्णश्च ज्वरेण म्रियते नरः | यो हृष्टरोमा रक्ताक्षो हृदि सङ्घातशूलवान् ||७१|| वक्त्रेण चैवोच्छ्वसिति तं ज्वरो हन्ति मानवम् | हिक्काश्वासतृषायुक्तं मूढं विभ्रान्तलोचनम् ||७२|| सन्ततोच्छ्वासिनं क्षीणं नरं क्षपयति ज्वरः | हतप्रभेन्द्रियं क्षीणमरोचकनिपीडितम् ||७३|| गम्भीरतीक्ष्णवेगार्तं ज्वरितं परिवर्जयेत् | (सु. उ. तं. अ. ३९) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvaravimuktipUrvarUpam (74) · Śloka 74
ਦਾਹਃ ਸ੍ਵੇਦੋ ਭ੍ਰਮਸ੍ਤਸ੍ਣਾ ਕਮ੍ਪਵਿਡ੍ਭਿਦਸਞ੍ਜ੍ਞਤਾ | ਕੂਜਨਂ ਚਾਸ੍ਯਵੈਗਨ੍ਧ੍ਯਮਾਕਤਿਰ੍ਜ੍ਵਰਮੋਕ੍ਸਣੇ ||੭੪||
दाहः स्वेदो भ्रमस्तृष्णा कम्पविड्भिदसञ्ज्ञता | कूजनं चास्यवैगन्ध्यमाकृतिर्ज्वरमोक्षणे ||७४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvaramuktalakShaNam (75) · Śloka 75
ਸ੍ਵੇਦੋ ਲਘੁਤ੍ਵਂ ਸ਼ਿਰਸਃ ਕਣ੍ਡੂਃ ਪਾਕੋ ਮੁਖਸ੍ਯ ਚ | ਕ੍ਸਵਥੁਸ਼੍ਚਾਨ੍ਨਲਿਪ੍ਸਾ ਚ ਜ੍ਵਰਮੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ ||੭੫|| (ਸੁ. ਉ. ਤਂ. ਅ. ੩੯) |
स्वेदो लघुत्वं शिरसः कण्डूः पाको मुखस्य च | क्षवथुश्चान्नलिप्सा च ज्वरमुक्तस्य लक्षणम् ||७५|| (सु. उ. तं. अ. ३९) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 2
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਾਧਵਕਰਵਿਰਚਿਤੇ ਮਾਧਵਨਿਦਾਨੇ ਜ੍ਵਰਨਿਦਾਨਂ ਸਮਾਪ੍ਤਮ੍ ||੨||
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने ज्वरनिदानं समाप्तम् ||२||
🔊 Audio coming soon