Adhikarana jvarotpattiH tasya bhedAshca (1) · Śloka 1
అథ జ్వరనిదానం | దక్షాపమానసంక్రుద్ధరుద్రనిఃశ్వాససంభవః | జ్వరోऽష్టధా పృథగ్ద్వంద్వసంఘాతాగంతుజః స్మృతః ||1||
अथ ज्वरनिदानम् | दक्षापमानसङ्क्रुद्धरुद्रनिःश्वाससम्भवः | ज्वरोऽष्टधा पृथग्द्वन्द्वसङ्घातागन्तुजः स्मृतः ||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarasamprAptiH (2) · Śloka 2
మిథ్యాహారవిహారాభ్యాం దోషా హ్యామాశయాశ్రయాః | బహిర్నిరస్య కోష్ఠాగ్నిం జ్వరదాః స్యూ రసానుగాః ||2||
मिथ्याहारविहाराभ्यां दोषा ह्यामाशयाश्रयाः | बहिर्निरस्य कोष्ठाग्निं ज्वरदाः स्यू रसानुगाः ||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarasAmAnyalakShaNam (3) · Śloka 3
స్వేదావరోధః సంతాపః సర్వాంగగ్రహణం తథా | యుగపద్యత్ర రోగే చ స జ్వరో వ్యపదిశ్యతే ||3||
स्वेदावरोधः सन्तापः सर्वाङ्गग्रहणं तथा | युगपद्यत्र रोगे च स ज्वरो व्यपदिश्यते ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarapUrvarUpam (4-7) · Śloka 7
శ్రమోऽరతిర్వివర్ణత్వం వైరస్యం నయనప్లవః | ఇచ్ఛాద్వేషౌ ముహుశ్చాపి శీతవాతాతపాదిషు ||4|| జృంభాऽంగమర్దో గురుతా రోమహర్షోऽరుచిస్తమః | అప్రహర్షశ్చ శీతం చ భవత్యుత్పత్స్యతి జ్వరే ||5|| (సామాన్యతో విశేషాత్తు జృంభాऽత్యర్థం సమీరణాత్ | పిత్తాన్నయనయోర్దాహః కఫాదన్నారుచిర్భవేత్ ||6|| రూపైరన్యతరాభ్యాం తు సంసృష్టైర్ద్వంద్వజం విదుః | సర్వలింగసమవాయః సర్వదోషప్రకోపజే) ||7|| (సు. ఉ. తం. అ. 39) |
श्रमोऽरतिर्विवर्णत्वं वैरस्यं नयनप्लवः | इच्छाद्वेषौ मुहुश्चापि शीतवातातपादिषु ||४|| जृम्भाऽङ्गमर्दो गुरुता रोमहर्षोऽरुचिस्तमः | अप्रहर्षश्च शीतं च भवत्युत्पत्स्यति ज्वरे ||५|| (सामान्यतो विशेषात्तु जृम्भाऽत्यर्थं समीरणात् | पित्तान्नयनयोर्दाहः कफादन्नारुचिर्भवेत् ||६|| रूपैरन्यतराभ्यां तु संसृष्टैर्द्वन्द्वजं विदुः | सर्वलिङ्गसमवायः सर्वदोषप्रकोपजे) ||७|| (सु. उ. तं. अ. ३९) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajvaralakShaNam (8-9) · Śloka 9
వేపథుర్విషమో వేగః కంఠౌష్ఠపరిశోషణం | నిద్రానాశః క్షవస్తంభో గాత్రాణాం రౌక్ష్యమేవ చ ||8|| శిరోహృద్గాత్రరుగ్వక్త్రవైరస్యం గాఢవిట్కతా | శూలాధ్మానే జృంభణం చ భవంత్యనిలజే జ్వరే ||9|| (సు. ఉ. తం. అ. 39) |
वेपथुर्विषमो वेगः कण्ठौष्ठपरिशोषणम् | निद्रानाशः क्षवस्तम्भो गात्राणां रौक्ष्यमेव च ||८|| शिरोहृद्गात्ररुग्वक्त्रवैरस्यं गाढविट्कता | शूलाध्माने जृम्भणं च भवन्त्यनिलजे ज्वरे ||९|| (सु. उ. तं. अ. ३९) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajvaralakShaNam (10-11) · Śloka 11
వేగస్తీక్ష్ణోऽతిసారశ్చ నిద్రాల్పత్వం తథా వమిః | కంఠౌష్ఠముఖనాసానాం పాకః స్వేదశ్చ జాయతే ||10|| ప్రలాపో వక్త్రకటుతా మూర్ఛా దాహో మదస్తృషా | పీతవిణ్మూత్రనేత్రత్వం పైత్తికే భ్రమ ఏవ చ ||11|| (సు. ఉ. తం. అ. 39) |
वेगस्तीक्ष्णोऽतिसारश्च निद्राल्पत्वं तथा वमिः | कण्ठौष्ठमुखनासानां पाकः स्वेदश्च जायते ||१०|| प्रलापो वक्त्रकटुता मूर्छा दाहो मदस्तृषा | पीतविण्मूत्रनेत्रत्वं पैत्तिके भ्रम एव च ||११|| (सु. उ. तं. अ. ३९) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajvaralakShaNam (12-13) · Śloka 13
స్తైమిత్యం స్తిమితో వేగ ఆలస్యం మధురాస్యతా | శుక్లమూత్రపురీషత్వం స్తంభస్తృప్తిరథాపి చ ||12|| (నాత్యుష్ణగాత్రతా ఛర్దిరంగసాదోऽవిపాకితా) | గౌరవం శీతముత్క్లేదో రోమహర్షోऽతినిద్రతా | ( స్రోతోరోధో రుగల్పత్వం ప్రసేకో లవణాస్యతా | నాత్యుష్ణగాత్రతా, చ్ఛర్దిర్లాలాస్రావోऽవిపాకతా) | ప్రతిశ్యాయోऽరుచిః కాసః కఫజేऽక్ష్ణోశ్చ శుక్లతా ||13|| (సు. ఉ. తం. అ. 39) |
स्तैमित्यं स्तिमितो वेग आलस्यं मधुरास्यता | शुक्लमूत्रपुरीषत्वं स्तम्भस्तृप्तिरथापि च ||१२|| (नात्युष्णगात्रता छर्दिरङ्गसादोऽविपाकिता) | गौरवं शीतमुत्क्लेदो रोमहर्षोऽतिनिद्रता | ( स्रोतोरोधो रुगल्पत्वं प्रसेको लवणास्यता | नात्युष्णगात्रता, च्छर्दिर्लालास्रावोऽविपाकता) | प्रतिश्यायोऽरुचिः कासः कफजेऽक्ष्णोश्च शुक्लता ||१३|| (सु. उ. तं. अ. ३९) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtapittajvaralakShaNam (14) · Śloka 15
తృష్ణా మూర్ఛా భ్రమో దాహః స్వప్ననాశః శిరోరుజా | కంఠాస్యశోషో వమథూ రోమహర్షోऽరుచిస్తమః ||14|| పర్వభేదశ్చ జృంభా చ వాతపిత్తజ్వరాకృతిః |15| (సు. ఉ. తం. అ. 39) |
तृष्णा मूर्छा भ्रमो दाहः स्वप्ननाशः शिरोरुजा | कण्ठास्यशोषो वमथू रोमहर्षोऽरुचिस्तमः ||१४|| पर्वभेदश्च जृम्भा च वातपित्तज्वराकृतिः |१५| (सु. उ. तं. अ. ३९) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtashleShmajvaralakShaNam (15-16) · Śloka 16
స్తైమిత్యం పర్వణాం భేదో నిద్రా గౌరవమేవ చ ||15|| శిరోగ్రహః ప్రతిశ్యాయః కాసః స్వేదాప్రవర్తనం | సంతాపో మధ్యవేగశ్చ వాతశ్లేష్మజ్వరాకృతిః ||16|| (సు. ఉ. తం. అ. 39) |
स्तैमित्यं पर्वणां भेदो निद्रा गौरवमेव च ||१५|| शिरोग्रहः प्रतिश्यायः कासः स्वेदाप्रवर्तनम् | सन्तापो मध्यवेगश्च वातश्लेष्मज्वराकृतिः ||१६|| (सु. उ. तं. अ. ३९) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmapittajvaralakShaNam (17) · Śloka 17
లిప్తతిక్తాస్యతా తంద్రా మోహః కాసోऽరుచిస్తృషా | ముహుర్దాహో ముహుః శీతం శ్లేష్మపిత్తజ్వరాకృతిః ||17|| (సు. ఉ. తం. అ. 39) |
लिप्ततिक्तास्यता तन्द्रा मोहः कासोऽरुचिस्तृषा | मुहुर्दाहो मुहुः शीतं श्लेष्मपित्तज्वराकृतिः ||१७|| (सु. उ. तं. अ. ३९) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAnnipAtikajvaralakShaNam (18-23) · Śloka 23
క్షణే దాహః క్షణే శీతమస్థిసంధిశిరోరుజా | సాస్రావే కలుషే రక్తే నిర్భుగ్నే చాపి లోచనే ||18|| సస్వనౌ సరుజౌ కర్ణౌ కంఠః శూకైరివావృతః | తంద్రా మోహః ప్రలాపశ్చ కాసః శ్వాసోऽరుచిర్భ్రమః ||19|| పరిదగ్ధా ఖరస్పర్శా జిహ్వా స్రస్తాంగతా పరం | ష్ఠీవనం రక్తపిత్తస్య కఫేనోన్మిశ్రితస్య చ ||20|| శిరసో లోఠనం తృష్ణా నిద్రానాశో హృది వ్యథా | స్వేదమూత్రపురీషాణాం చిరాద్దర్శనమల్పశః ||21|| కృశత్వం నాతిగాత్రాణాం ప్రతతం కంఠకూజనం | కోఠానాం శ్యావరక్తానాం మండలానాం చ దర్శనం ||22|| మూకత్వం స్రోతసాం పాకో గురుత్వముదరస్య చ | చిరాత్పాకశ్చ దోషాణాం సన్నిపాతజ్వరాకృతిః ||23|| (చ. చి. అ. 3) |
क्षणे दाहः क्षणे शीतमस्थिसन्धिशिरोरुजा | सास्रावे कलुषे रक्ते निर्भुग्ने चापि लोचने ||१८|| सस्वनौ सरुजौ कर्णौ कण्ठः शूकैरिवावृतः | तन्द्रा मोहः प्रलापश्च कासः श्वासोऽरुचिर्भ्रमः ||१९|| परिदग्धा खरस्पर्शा जिह्वा स्रस्ताङ्गता परम् | ष्ठीवनं रक्तपित्तस्य कफेनोन्मिश्रितस्य च ||२०|| शिरसो लोठनं तृष्णा निद्रानाशो हृदि व्यथा | स्वेदमूत्रपुरीषाणां चिराद्दर्शनमल्पशः ||२१|| कृशत्वं नातिगात्राणां प्रततं कण्ठकूजनम् | कोठानां श्यावरक्तानां मण्डलानां च दर्शनम् ||२२|| मूकत्वं स्रोतसां पाको गुरुत्वमुदरस्य च | चिरात्पाकश्च दोषाणां सन्निपातज्वराकृतिः ||२३|| (च. चि. अ. ३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtajvarasyAsAdhyatvakRucchrasAdhyatvalakShaNam (24) · Śloka 2
దోషే విబద్ధే నష్టేऽగ్నౌ సర్వసంపూర్ణలక్షణః | సన్నిపాతజ్వరోऽసాధ్యః, కృచ్ఛ్రసాధ్యస్తతోऽన్యథా ||24|| (చ. చి. అ. 3) | ( సప్తమే దివసే ప్రాప్తే దశమే ద్వాదశేऽపి వా | పునర్ఘోరతరో భూత్వా ప్రశమం యాతి హంతి వా |1| సప్తమీ ద్విగుణా చైవ నవమ్యేకాదశీ తథా | ఏషా త్రిదోషమర్యాదా మోక్షాయ చ వధాయ చ) |2|
दोषे विबद्धे नष्टेऽग्नौ सर्वसम्पूर्णलक्षणः | सन्निपातज्वरोऽसाध्यः, कृच्छ्रसाध्यस्ततोऽन्यथा ||२४|| (च. चि. अ. ३) | ( सप्तमे दिवसे प्राप्ते दशमे द्वादशेऽपि वा | पुनर्घोरतरो भूत्वा प्रशमं याति हन्ति वा |१| सप्तमी द्विगुणा चैव नवम्येकादशी तथा | एषा त्रिदोषमर्यादा मोक्षाय च वधाय च) |२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtajvaropadravaH (25) · Śloka 5
సన్నిపాతజ్వరస్యాంతే కర్ణమూలే సుదారుణః | శోథః సంజాయతే తేన కశ్చిదేవ ప్రముచ్యతే ||25|| (చ. చి. అ. 3) | (త్రయః ప్రకుపితా దోషా ఉరఃస్రోతోऽనుగామినః | ఆమాభివృద్ధ్యా గ్రథితా బుద్ధీంద్రియమనోగతాః ||1|| జనయంతి మహాఘోరమభిన్యాసం జ్వరం దృఢం | శ్రుతౌ నేత్రే ప్రసుప్తిః స్యాన్న చేష్టాం కాంచిదీహతే ||2|| నచ దృష్టిర్భవేత్తస్య సమర్థా రూపదర్శనే | న ఘ్రాణం న సంస్పర్శం శబ్దం వా నైవ బుధ్యతే ||3|| శిరో లోఠయతేऽభీక్ష్ణమాహారం నాభినందతి | కూజతి తుద్యతే చైవ పరివర్తనమీహతే ||4|| అల్పం ప్రభాషతే కించిదభిన్యాసః స ఉచ్యతే | ప్రత్యాఖ్యాతః స భూయిష్ఠః కశ్చిదేవాత్ర సిధ్యతి) ||5||
सन्निपातज्वरस्यान्ते कर्णमूले सुदारुणः | शोथः सञ्जायते तेन कश्चिदेव प्रमुच्यते ||२५|| (च. चि. अ. ३) | (त्रयः प्रकुपिता दोषा उरःस्रोतोऽनुगामिनः | आमाभिवृद्ध्या ग्रथिता बुद्धीन्द्रियमनोगताः ||१|| जनयन्ति महाघोरमभिन्यासं ज्वरं दृढम् | श्रुतौ नेत्रे प्रसुप्तिः स्यान्न चेष्टां काञ्चिदीहते ||२|| नच दृष्टिर्भवेत्तस्य समर्था रूपदर्शने | न घ्राणं न संस्पर्शं शब्दं वा नैव बुध्यते ||३|| शिरो लोठयतेऽभीक्ष्णमाहारं नाभिनन्दति | कूजति तुद्यते चैव परिवर्तनमीहते ||४|| अल्पं प्रभाषते किञ्चिदभिन्यासः स उच्यते | प्रत्याख्यातः स भूयिष्ठः कश्चिदेवात्र सिध्यति) ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AgantujvaralakShaNam (26-29) · Śloka 30
అభిఘాతాభిచారాభ్యామభిశాపాభిషంగతః | ఆగంతుర్జాయతే దోషైర్యథాస్వం తం విభావయేత్ ||26|| శ్యావాస్యతా విషకృతే తథాऽతీసార ఏవ చ | భక్తారుచిః పిపాసా చ తోదశ్చ సహ మూర్ఛయా ||27|| ఓషధిగంధజే మూర్ఛా శిరోరుగ్వమథుః క్షవః | కామజే చిత్తవిభ్రంశస్తంద్రాऽऽలస్యమభోజనం ||28|| (హృదయే వేదనా చాస్య గాత్రం చ పరిశుష్యతి) | భయాత్ప్రలాపః శోకాచ్చ భవేత్ కోపాచ్చ వేపథుః | అభిచారాభిశాపాభ్యాం మోహస్తృష్ణా చ జాయతే ||29|| భూతాభిషంగాదుద్వేగో హాస్యరోదనకంపనం |30| (సు. ఉ. తం. అ. 39) |
अभिघाताभिचाराभ्यामभिशापाभिषङ्गतः | आगन्तुर्जायते दोषैर्यथास्वं तं विभावयेत् ||२६|| श्यावास्यता विषकृते तथाऽतीसार एव च | भक्तारुचिः पिपासा च तोदश्च सह मूर्छया ||२७|| ओषधिगन्धजे मूर्छा शिरोरुग्वमथुः क्षवः | कामजे चित्तविभ्रंशस्तन्द्राऽऽलस्यमभोजनम् ||२८|| (हृदये वेदना चास्य गात्रं च परिशुष्यति) | भयात्प्रलापः शोकाच्च भवेत् कोपाच्च वेपथुः | अभिचाराभिशापाभ्यां मोहस्तृष्णा च जायते ||२९|| भूताभिषङ्गादुद्वेगो हास्यरोदनकम्पनम् |३०| (सु. उ. तं. अ. ३९) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AgantujeShu doShAnubandhapradarshanam (30) · Śloka 31
కామశోకభయాద్వాయుః, క్రోధాత్ పిత్తం, త్రయో మలాః ||30|| భూతాభిషంగాత్కుప్యంతి భూతసామాన్యలక్షణాః |31|
कामशोकभयाद्वायुः, क्रोधात् पित्तं, त्रयो मलाः ||३०|| भूताभिषङ्गात्कुप्यन्ति भूतसामान्यलक्षणाः |३१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamajvarasamprAptiH (31) · Śloka 2
దోషోऽల్పోऽహితసంభూతో జ్వరోత్సృష్టస్య వా పునః ||31|| ధాతుమన్యతమం ప్రాప్య కరోతి విషమజ్వరం |32| (సు. ఉ. తం. అ. 39) | (సంతతః సతతోऽన్యేద్యుస్తృతీయకచతుర్థకౌ) ||2||
दोषोऽल्पोऽहितसम्भूतो ज्वरोत्सृष्टस्य वा पुनः ||३१|| धातुमन्यतमं प्राप्य करोति विषमज्वरम् |३२| (सु. उ. तं. अ. ३९) | (सन्ततः सततोऽन्येद्युस्तृतीयकचतुर्थकौ) ||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana santatAdInAM pratiniyatadUShyA dhAtavaH (32-33) · Śloka 33
సంతతం రసరక్తస్థః, సోऽన్యేద్యుః పిశితాశ్రితః ||32|| మేదోగతస్తృతీయేऽహ్ని త్వస్థిమజ్జగతః పునః | కుర్యాచ్చతుర్థకం ఘోరమంతకం రోగసంకరం ||33|| (సు. ఉ. తం. అ. 31) |
सन्ततं रसरक्तस्थः, सोऽन्येद्युः पिशिताश्रितः ||३२|| मेदोगतस्तृतीयेऽह्नि त्वस्थिमज्जगतः पुनः | कुर्याच्चतुर्थकं घोरमन्तकं रोगसङ्करम् ||३३|| (सु. उ. तं. अ. ३१) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana santatasatatAnyedyuShkatRutIyakacaturthakajvaralakShaNam (34-35) · Śloka 36
(స్రోతోభిర్విసృతా దోషా గురవో రసవాహిభిః | సర్వదేహానుగాః స్తబ్ధా జ్వరం కుర్వంతి సంతతం) | సప్తాహం వా దశాహం వా ద్వాదశాహమథాపి వా | సంతత్యా యోऽవిసర్గీ స్యాత్ సంతతః స నిగద్యతే ||34|| అహోరాత్రే సతతకో ద్వౌ కాలావనువర్తతే | అన్యేద్యుష్కస్త్వహోరాత్ర ఏకకాలం ప్రవర్తతే ||35|| తృతీయకస్తృతీయేऽహ్ని, చతుర్థేऽహ్ని చతుర్థకః |36| (సు. ఉ. తం. అ. 31) |
(स्रोतोभिर्विसृता दोषा गुरवो रसवाहिभिः | सर्वदेहानुगाः स्तब्धा ज्वरं कुर्वन्ति सन्ततम्) | सप्ताहं वा दशाहं वा द्वादशाहमथापि वा | सन्तत्या योऽविसर्गी स्यात् सन्ततः स निगद्यते ||३४|| अहोरात्रे सततको द्वौ कालावनुवर्तते | अन्येद्युष्कस्त्वहोरात्र एककालं प्रवर्तते ||३५|| तृतीयकस्तृतीयेऽह्नि, चतुर्थेऽह्नि चतुर्थकः |३६| (सु. उ. तं. अ. ३१) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamajvarasyaikIyamatena bhUtAbhiSha~ggajatvam (36) · Śloka 36
కేచిద్భూతాభిషంగోత్థం బ్రువతే విషమజ్వరం ||36|| (సు. ఉ. తం. అ. 39) |
केचिद्भूताभिषङ्गोत्थं ब्रुवते विषमज्वरम् ||३६|| (सु. उ. तं. अ. ३९) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ulbaNadoShabhedena tRutIyakacaturthakayorlakShaNAntaram (37-38) · Śloka 38
కఫపిత్తాత్త్రికగ్రాహీ పృష్ఠాద్వాతకఫాత్మకః | వాతపిత్తాచ్ఛిరోగ్రాహీ త్రివిధః స్యాత్తృతీయకః ||37|| చతుర్థకో దర్శయతి ప్రభావం ద్వివిధం జ్వరః | జంఘాభ్యాం శ్లైష్మికః పూర్వం శిరస్తోऽనిలసంభవః ||38|| (చ. చి. అ. 3) |
कफपित्तात्त्रिकग्राही पृष्ठाद्वातकफात्मकः | वातपित्ताच्छिरोग्राही त्रिविधः स्यात्तृतीयकः ||३७|| चतुर्थको दर्शयति प्रभावं द्विविधं ज्वरः | जङ्घाभ्यां श्लैष्मिकः पूर्वं शिरस्तोऽनिलसम्भवः ||३८|| (च. चि. अ. ३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana caturthakaviparyayalakShaNam (39) · Śloka 39
విషమజ్వర ఏవాన్యశ్చతుర్థకవిపర్యయః | , త్ర్యహాద్ ద్వయహం జ్వరయతి హ్యాదావంతే చ ముంచతి ||39|| (చ. చి. అ. 3) |
विषमज्वर एवान्यश्चतुर्थकविपर्ययः | , त्र्यहाद् द्वयहं ज्वरयति ह्यादावन्ते च मुञ्चति ||३९|| (च. चि. अ. ३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtabalAsakajvaralakShaNam (40) · Śloka 40
నిత్యం మందజ్వరో రూక్షః శూనకస్తేన సీదతి | స్తబ్ధాంగః శ్లేష్మభూయిష్ఠో భవేద్వాతబలాసకీ ||40|| (అ. సం. ని. అ. 2) |
नित्यं मन्दज्वरो रूक्षः शूनकस्तेन सीदति | स्तब्धाङ्गः श्लेष्मभूयिष्ठो भवेद्वातबलासकी ||४०|| (अ. सं. नि. अ. २) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pralepakajvaralakShaNam (41) · Śloka 41
ప్రలింపన్నివ గాత్రాణి ఘర్మేణ గౌరవేణ చ | మందజ్వరవిలేపీ చ సశీతః స్యాత్ప్రలేపకః ||41|| (అ. సం. ని. అ. 2) |
प्रलिम्पन्निव गात्राणि घर्मेण गौरवेण च | मन्दज्वरविलेपी च सशीतः स्यात्प्रलेपकः ||४१|| (अ. सं. नि. अ. २) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamajvaravisheShAH (42-47) · Śloka 47
విదగ్ధేऽన్నరసే దేహే శ్లేష్మపిత్తే వ్యవస్థితే | తేనార్ధం శీతలం దేహమర్ధముష్ణం ప్రజాయతే ||42|| కాయే దుష్టం యదా పిత్తం శ్లేష్మా చాంతే వ్యవస్థితః | తేనోష్ణత్వం శరీరస్య శీతత్వం హస్తపాదయోః ||43|| కాయే శ్లేష్మా యదా దుష్టః పిత్తం చాంతే వ్యవస్థితం | శీతత్వం తేన గాత్రాణాముష్ణత్వం హస్తపాదయోః ||44|| (అ. సం. ని. అ. 2) | త్వక్స్థౌ శ్లేష్మానిలౌ శీతమాదౌ జనయతో జ్వరే | తయోః ప్రశాంతయోః పిత్తమంతే దాహం కరోతి చ ||45|| కరోత్యాదౌ తథా పిత్తం త్వక్స్థం దాహమతీవ చ | తస్మిన్ ప్రశాంతే త్వితరౌ కురుతః శీతమంతతః ||46|| ద్వావేతౌ దాహశీతాదిజ్వరౌ సంసర్గజౌ స్మృతౌ | దాహపూర్వస్తయోః కష్టః కృచ్ఛ్రసాధ్యతమశ్చ సః ||47|| (సు. ఉ. తం. అ. 39) |
विदग्धेऽन्नरसे देहे श्लेष्मपित्ते व्यवस्थिते | तेनार्धं शीतलं देहमर्धमुष्णं प्रजायते ||४२|| काये दुष्टं यदा पित्तं श्लेष्मा चान्ते व्यवस्थितः | तेनोष्णत्वं शरीरस्य शीतत्वं हस्तपादयोः ||४३|| काये श्लेष्मा यदा दुष्टः पित्तं चान्ते व्यवस्थितम् | शीतत्वं तेन गात्राणामुष्णत्वं हस्तपादयोः ||४४|| (अ. सं. नि. अ. २) | त्वक्स्थौ श्लेष्मानिलौ शीतमादौ जनयतो ज्वरे | तयोः प्रशान्तयोः पित्तमन्ते दाहं करोति च ||४५|| करोत्यादौ तथा पित्तं त्वक्स्थं दाहमतीव च | तस्मिन् प्रशान्ते त्वितरौ कुरुतः शीतमन्ततः ||४६|| द्वावेतौ दाहशीतादिज्वरौ संसर्गजौ स्मृतौ | दाहपूर्वस्तयोः कष्टः कृच्छ्रसाध्यतमश्च सः ||४७|| (सु. उ. तं. अ. ३९) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rasaraktamAMsamedomajjashukragatajvaralakShaNam (48-54) · Śloka 1
గురుతా హృదయోత్క్లేశః సదనం ఛర్ద్యరోచకౌ | రసస్థే తు జ్వరే లింగం దైన్యం చాస్యోపజాయతే ||48|| రక్తనిష్ఠీవనం దాహో మోహశ్ఛర్దనవిభ్రమౌ | ప్రలాపః పిడకా తృష్ణా రక్తప్రాప్తే జ్వరే నృణాం ||49|| పిండికోద్వేష్టనం తృష్ణా సృష్టమూత్రపురీషతా | ఊష్మాऽంతర్దాహవిక్షేపౌ గ్లానిః స్యాన్మాంసగే జ్వరే ||50|| భృశం స్వేదస్తృషా మూర్ఛా ప్రలాపశ్ఛర్దిరేవ చ | దౌర్గంధ్యారోచకౌ గ్లానిర్మేదఃస్థే చాసహిష్ణుతా ||51|| భేదోऽస్థ్నాం కూజనం శ్వాసో విరేకశ్ఛర్దిరేవ చ | విక్షేపణం చ గాత్రాణామేతదస్థిగతే జ్వరే ||52|| తమఃప్రవేశనం హిక్కా కాసః శైత్యం వమిస్తథా | అంతరందాహో మహాశ్వాసో మర్మచ్ఛేదశ్చ మజ్జగే ||53|| మరణం ప్రాప్నుయాత్తత్ర శుక్రస్థానగతే జ్వరే | శేఫసః స్తబ్ధతా మోక్షః శుక్రస్య తు విశేషతః ||54|| (సు. ఉ. తం. అ. 39) | (రసరక్తాశ్రితః సాధ్యో మాంసమేదోగతశ్చ యః | అస్థిమజ్జగతః కృచ్ఛ్రో శుక్రస్థస్తు న సిధ్యతి) ||1|| (చ. చి. అ. 3) |
गुरुता हृदयोत्क्लेशः सदनं छर्द्यरोचकौ | रसस्थे तु ज्वरे लिङ्गं दैन्यं चास्योपजायते ||४८|| रक्तनिष्ठीवनं दाहो मोहश्छर्दनविभ्रमौ | प्रलापः पिडका तृष्णा रक्तप्राप्ते ज्वरे नृणाम् ||४९|| पिण्डिकोद्वेष्टनं तृष्णा सृष्टमूत्रपुरीषता | ऊष्माऽन्तर्दाहविक्षेपौ ग्लानिः स्यान्मांसगे ज्वरे ||५०|| भृशं स्वेदस्तृषा मूर्छा प्रलापश्छर्दिरेव च | दौर्गन्ध्यारोचकौ ग्लानिर्मेदःस्थे चासहिष्णुता ||५१|| भेदोऽस्थ्नां कूजनं श्वासो विरेकश्छर्दिरेव च | विक्षेपणं च गात्राणामेतदस्थिगते ज्वरे ||५२|| तमःप्रवेशनं हिक्का कासः शैत्यं वमिस्तथा | अन्तर्न्दाहो महाश्वासो मर्मच्छेदश्च मज्जगे ||५३|| मरणं प्राप्नुयात्तत्र शुक्रस्थानगते ज्वरे | शेफसः स्तब्धता मोक्षः शुक्रस्य तु विशेषतः ||५४|| (सु. उ. तं. अ. ३९) | (रसरक्ताश्रितः साध्यो मांसमेदोगतश्च यः | अस्थिमज्जगतः कृच्छ्रो शुक्रस्थस्तु न सिध्यति) ||१|| (च. चि. अ. ३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uktavAtAdijvarANAM kAlaprakRutimuddishya prAkRutatvaM vaikRutatvaM ca (55) · Śloka 55
వర్షాశరద్వసంతేషు వాతాద్యైః ప్రాకృతః క్రమాత్ | వైకృతోऽన్యః స దుఃసాధ్యః ప్రాకృతశ్చానిలోద్భవః ||55|| (వా. ని. అ. 2) |
वर्षाशरद्वसन्तेषु वाताद्यैः प्राकृतः क्रमात् | वैकृतोऽन्यः स दुःसाध्यः प्राकृतश्चानिलोद्भवः ||५५|| (वा. नि. अ. २) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prAkRutajvarANAmutpattikramaH (56-57) · Śloka 57
వర్షాసు మారుతో దుష్టః పిత్తశ్లేష్మాన్వితో జ్వరం | కుర్యాత్ పిత్తం చ శరది తస్య చానుబలః కఫః ||56|| తత్ప్రకృత్యా విసర్గాచ్చ తత్ర నానశనాద్భయం | కఫో వసంతే తమపి వాతపిత్తం భవేదను ||57|| (వా. ని. అ. 2) |
वर्षासु मारुतो दुष्टः पित्तश्लेष्मान्वितो ज्वरम् | कुर्यात् पित्तं च शरदि तस्य चानुबलः कफः ||५६|| तत्प्रकृत्या विसर्गाच्च तत्र नानशनाद्भयम् | कफो वसन्ते तमपि वातपित्तं भवेदनु ||५७|| (वा. नि. अ. २) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAlasya doShavisheShe lakShaNatvam (58) · Śloka 58
కాలే యథాస్వం సర్వేషాం ప్రవృత్తిర్వృద్ధిరేవ వా |58| (వా. ని. అ. 2) |
काले यथास्वं सर्वेषां प्रवृत्तिर्वृद्धिरेव वा |५८| (वा. नि. अ. २) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarANAmupashayAnupashayau (58) · Śloka 58
నిదానోక్తానుపశయో విపరీతోపశాయితా ||58|| (వా. ని. అ. 2) |
निदानोक्तानुपशयो विपरीतोपशायिता ||५८|| (वा. नि. अ. २) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana antarvega-bahirvegajvaralakShaNam (59-60) · Śloka 61
అంతర్దాహోऽధికస్తృష్ణా ప్రలాపః శ్వసనం భ్రమః | సంధ్యస్థిశూలమస్వేదో దోషవర్చోవినిగ్రహః ||59|| అంతర్వేగస్య లింగాని జ్వరస్యైతాని లక్షయేత్ | సంతాపో హ్యధికో బాహ్యస్తృష్ణాదీనాం చ మార్దవం ||60|| బహిర్వేగస్య లింగాని సుఖసాధ్యత్వమేవ చ |61| (చ. చి. అ. 3) |
अन्तर्दाहोऽधिकस्तृष्णा प्रलापः श्वसनं भ्रमः | सन्ध्यस्थिशूलमस्वेदो दोषवर्चोविनिग्रहः ||५९|| अन्तर्वेगस्य लिङ्गानि ज्वरस्यैतानि लक्षयेत् | सन्तापो ह्यधिको बाह्यस्तृष्णादीनां च मार्दवम् ||६०|| बहिर्वेगस्य लिङ्गानि सुखसाध्यत्वमेव च |६१| (च. चि. अ. ३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Amajvara-pacyamAna-nirAmajvaralakShaNam (61-65) · Śloka 65
లాలాప్రసేకో హృల్లాసహృదయాశుద్ధ్యరోచకాః ||61|| తంద్రాలస్యావిపాకాస్యవైరస్యం గురుగాత్రతా | క్షున్నాశో బహుమూత్రత్వం స్తబ్ధతా బలవాన్ జ్వరః ||62|| ఆమజ్వరస్య లింగాని న దద్యాత్తత్ర భేషజం | భేషజం హ్యామదోషస్య భూయో జ్వలయతి జ్వరం ||63|| ( శోధనం శమనీయం చ కరోతి విషమజ్వరం) | జ్వరవేగోऽధికస్తృష్ణా ప్రలాపః శ్వసనం భ్రమః | మలప్రవృత్తిరుత్క్లేశః పచ్యమానస్య లక్షణం ||64|| క్షుత్ క్షామతా లఘుత్వం చ గాత్రాణాం జ్వరమార్దవం | దోషప్రవృత్తిరష్టాహో నిరామజ్వరలక్షణం ||65|| (చ. చి. అ. 3) |
लालाप्रसेको हृल्लासहृदयाशुद्ध्यरोचकाः ||६१|| तन्द्रालस्याविपाकास्यवैरस्यं गुरुगात्रता | क्षुन्नाशो बहुमूत्रत्वं स्तब्धता बलवान् ज्वरः ||६२|| आमज्वरस्य लिङ्गानि न दद्यात्तत्र भेषजम् | भेषजं ह्यामदोषस्य भूयो ज्वलयति ज्वरम् ||६३|| ( शोधनं शमनीयं च करोति विषमज्वरम्) | ज्वरवेगोऽधिकस्तृष्णा प्रलापः श्वसनं भ्रमः | मलप्रवृत्तिरुत्क्लेशः पच्यमानस्य लक्षणम् ||६४|| क्षुत् क्षामता लघुत्वं च गात्राणां ज्वरमार्दवम् | दोषप्रवृत्तिरष्टाहो निरामज्वरलक्षणम् ||६५|| (च. चि. अ. ३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarasya sAdhyalakShaNam (66) · Śloka 66
బలవత్స్వల్పదోషేషు జ్వరః సాధ్యోऽనుపద్రవః |66| (చ. చి. అ. 3) |
बलवत्स्वल्पदोषेषु ज्वरः साध्योऽनुपद्रवः |६६| (च. चि. अ. ३) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarasyAsAdhyalakShaNAni (66-73) · Śloka 73
హేతుభిర్బహుభిర్జాతో బలిభిర్బహులక్షణః ||66|| జ్వరః ప్రాణాంతకృద్యశ్చ శీఘ్రమింద్రియనాశనః | జ్వరః క్షీణస్య శూనస్య గంభీరో దైర్ఘరాత్రికః ||67|| అసాధ్యో బలవాన్ యశ్చ కేశసీమంతకృజ్జ్వరః | (చ. చి. అ. 3) | గంభీరస్తు జ్వరో జ్ఞేయో హ్యంతర్దాహేన తృష్ణయా ||68|| ఆనద్ధత్వేన చాత్యర్థం శ్వాసకాసోద్గమేన చ | (సు. ఉ. తం. అ. 39) | ఆరంభాద్విషమో యస్తు యశ్చ వా దైర్ఘరాత్రికః ||69|| క్షీణస్య చాతిరూక్షస్య గంభీరో యస్య హంతి తం | విసంజ్ఞస్తామ్యతే యస్తు శేతే నిపతితోऽపి వా ||70|| శీతార్దితోऽంతరుష్ణశ్చ జ్వరేణ మ్రియతే నరః | యో హృష్టరోమా రక్తాక్షో హృది సంఘాతశూలవాన్ ||71|| వక్త్రేణ చైవోచ్ఛ్వసితి తం జ్వరో హంతి మానవం | హిక్కాశ్వాసతృషాయుక్తం మూఢం విభ్రాంతలోచనం ||72|| సంతతోచ్ఛ్వాసినం క్షీణం నరం క్షపయతి జ్వరః | హతప్రభేంద్రియం క్షీణమరోచకనిపీడితం ||73|| గంభీరతీక్ష్ణవేగార్తం జ్వరితం పరివర్జయేత్ | (సు. ఉ. తం. అ. 39) |
हेतुभिर्बहुभिर्जातो बलिभिर्बहुलक्षणः ||६६|| ज्वरः प्राणान्तकृद्यश्च शीघ्रमिन्द्रियनाशनः | ज्वरः क्षीणस्य शूनस्य गम्भीरो दैर्घरात्रिकः ||६७|| असाध्यो बलवान् यश्च केशसीमन्तकृज्ज्वरः | (च. चि. अ. ३) | गम्भीरस्तु ज्वरो ज्ञेयो ह्यन्तर्दाहेन तृष्णया ||६८|| आनद्धत्वेन चात्यर्थं श्वासकासोद्गमेन च | (सु. उ. तं. अ. ३९) | आरम्भाद्विषमो यस्तु यश्च वा दैर्घरात्रिकः ||६९|| क्षीणस्य चातिरूक्षस्य गम्भीरो यस्य हन्ति तम् | विसञ्ज्ञस्ताम्यते यस्तु शेते निपतितोऽपि वा ||७०|| शीतार्दितोऽन्तरुष्णश्च ज्वरेण म्रियते नरः | यो हृष्टरोमा रक्ताक्षो हृदि सङ्घातशूलवान् ||७१|| वक्त्रेण चैवोच्छ्वसिति तं ज्वरो हन्ति मानवम् | हिक्काश्वासतृषायुक्तं मूढं विभ्रान्तलोचनम् ||७२|| सन्ततोच्छ्वासिनं क्षीणं नरं क्षपयति ज्वरः | हतप्रभेन्द्रियं क्षीणमरोचकनिपीडितम् ||७३|| गम्भीरतीक्ष्णवेगार्तं ज्वरितं परिवर्जयेत् | (सु. उ. तं. अ. ३९) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvaravimuktipUrvarUpam (74) · Śloka 74
దాహః స్వేదో భ్రమస్తృష్ణా కంపవిడ్భిదసంజ్ఞతా | కూజనం చాస్యవైగంధ్యమాకృతిర్జ్వరమోక్షణే ||74||
दाहः स्वेदो भ्रमस्तृष्णा कम्पविड्भिदसञ्ज्ञता | कूजनं चास्यवैगन्ध्यमाकृतिर्ज्वरमोक्षणे ||७४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvaramuktalakShaNam (75) · Śloka 75
స్వేదో లఘుత్వం శిరసః కండూః పాకో ముఖస్య చ | క్షవథుశ్చాన్నలిప్సా చ జ్వరముక్తస్య లక్షణం ||75|| (సు. ఉ. తం. అ. 39) |
स्वेदो लघुत्वं शिरसः कण्डूः पाको मुखस्य च | क्षवथुश्चान्नलिप्सा च ज्वरमुक्तस्य लक्षणम् ||७५|| (सु. उ. तं. अ. ३९) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 2
ఇతి శ్రీమాధవకరవిరచితే మాధవనిదానే జ్వరనిదానం సమాప్తం ||2||
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने ज्वरनिदानं समाप्तम् ||२||
🔊 Audio coming soon