Adhikarana ma~ggalAcaraNam (1) · Śloka 1
ਪਞ੍ਚਨਿਦਾਨਲਕ੍ਸਣਮ੍ | ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਜਗਦੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਸ੍ਥਿਤਿਸਂਹਾਰਕਾਰਣਮ੍ | ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਪਵਰ੍ਗਯੋਰ੍ਦ੍ਵਾਰਂ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਸ਼ਰਣਂ ਸ਼ਿਵਮ੍ ||੧||
पञ्चनिदानलक्षणम् | प्रणम्य जगदुत्पत्तिस्थितिसंहारकारणम् | स्वर्गापवर्गयोर्द्वारं त्रैलोक्यशरणं शिवम् ||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana granthasyAbhidheyAdayaH (2-3) · Śloka 3
ਨਾਨਾਮੁਨੀਨਾਂ ਵਚਨੈਰਿਦਾਨੀਂ ਸਮਾਸਤਃ ਸਦ੍ਭਿਸਜਾਂ ਨਿਯੋਗਾਤ੍ | ਸੋਪਦ੍ਰਵਾਰਿਸ੍ਟਨਿਦਾਨਲਿਙ੍ਗੋ ਨਿਬਧ੍ਯਤੇ ਰੋਗਵਿਨਿਸ਼੍ਚਯੋਯਮ੍ ||੨|| ਨਾਨਾਤਨ੍ਤ੍ਰਵਿਹੀਨਾਨਾਂ ਭਿਸਜਾਮਲ੍ਪਮੇਧਸਾਮ੍ | ਸੁਖਂ ਵਿਜ੍ਞਾਤੁਮਾਤਙ੍ਕਮਯਮੇਵ ਭਵਿਸ੍ਯਤਿ ||੩||
नानामुनीनां वचनैरिदानीं समासतः सद्भिषजां नियोगात् | सोपद्रवारिष्टनिदानलिङ्गो निबध्यते रोगविनिश्चयोऽयम् ||२|| नानातन्त्रविहीनानां भिषजामल्पमेधसाम् | सुखं विज्ञातुमातङ्कमयमेव भविष्यति ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyAdherj~jAnopAyAH (4) · Śloka 4
ਨਿਦਾਨਂ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਣਿ ਰੂਪਾਣ੍ਯੁਪਸ਼ਯਸ੍ਤਥਾ | ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਸ਼੍ਚੇਤਿ ਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਰੋਗਾਣਾਂ ਪਞ੍ਚਧਾ ਸ੍ਮਤਮ੍ ||੪|| (ਵਾ. ਨਿ. ਅ. ੧) |
निदानं पूर्वरूपाणि रूपाण्युपशयस्तथा | सम्प्राप्तिश्चेति विज्ञानं रोगाणां पञ्चधा स्मृतम् ||४|| (वा. नि. अ. १) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nidAnalakShaNam (5) · Śloka 5
ਨਿਮਿਤ੍ਤਹੇਤ੍ਵਾਯਤਨਪ੍ਰਤ੍ਯਯੋਤ੍ਥਾਨਕਾਰਣੈਃ | ਨਿਦਾਨਮਾਹੁਃ ਪਰ੍ਯਾਯੈਃ... |੫| (ਵਾ. ਨਿ. ਅ. ੧) |
निमित्तहेत्वायतनप्रत्ययोत्थानकारणैः | निदानमाहुः पर्यायैः... |५| (वा. नि. अ. १) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pUrvarUpalakShaNam (5-6) · Śloka 6
...ਪ੍ਰਾਗ੍ਰੂਪਂ ਯੇਨ ਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ||੫|| ਉਤ੍ਪਿਤ੍ਸੁਰਾਮਯੋ ਦੋਸਵਿਸ਼ੇਸੇਣਾਨਧਿਸ੍ਠਿਤਃ | ਲਿਙ੍ਗਮਵ੍ਯਕ੍ਤਮਲ੍ਪਤ੍ਵਾਦ੍ਵ੍ਯਾਧੀਨਾਂ ਤਦ੍ਯਥਾਯਥਮ੍ ||੬|| (ਵਾ. ਨਿ. ਅ. ੧) |
...प्राग्रूपं येन लक्ष्यते ||५|| उत्पित्सुरामयो दोषविशेषेणानधिष्ठितः | लिङ्गमव्यक्तमल्पत्वाद्व्याधीनां तद्यथायथम् ||६|| (वा. नि. अ. १) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rUpalakShaNam (7) · Śloka 7
ਤਦੇਵ ਵ੍ਯਕ੍ਤਤਾਂ ਯਾਤਂ ਰੂਪਮਿਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ | ਸਂਸ੍ਥਾਨਂ ਵ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਲਿਡ੍ਗਂ ਲਕ੍ਸਣਂ ਚਿਹ੍ਨਮਾਕਤਿਃ ||੭|| (ਵਾ. ਨਿ. ਅ. ੧) |
तदेव व्यक्ततां यातं रूपमित्यभिधीयते | संस्थानं व्यञ्जनं लिड्गं लक्षणं चिह्नमाकृतिः ||७|| (वा. नि. अ. १) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upashayalakShaNam (8-9) · Śloka 9
ਹੇਤੁਵ੍ਯਾਧਿਵਿਪਰ੍ਯਸ੍ਤਵਿਪਰ੍ਯਸ੍ਤਾਰ੍ਥਕਾਰਿਣਾਮ੍ | ਔਸਧਾਨ੍ਨਵਿਹਾਰਾਣਾਮੁਪਯੋਗਂ ਸੁਖਾਵਹਮ੍ ||੮|| ਵਿਦ੍ਯਾਦੁਪਸ਼ਯਂ ਵ੍ਯਾਧੇਃ ਸ ਹਿ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਮਿਤਿ ਸ੍ਮਤਃ | ਵਿਪਰੀਤੋਨੁਪਸ਼ਯੋ ਵ੍ਯਾਧ੍ਯਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਭਿਸਞ੍ਜ੍ਞਿਤਃ ||੯|| (ਵਾ. ਨਿ. ਅ. ੧) |
हेतुव्याधिविपर्यस्तविपर्यस्तार्थकारिणाम् | औषधान्नविहाराणामुपयोगं सुखावहम् ||८|| विद्यादुपशयं व्याधेः स हि सात्म्यमिति स्मृतः | विपरीतोऽनुपशयो व्याध्यसात्म्याभिसञ्ज्ञितः ||९|| (वा. नि. अ. १) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samprAptilakShaNam (10) · Śloka 10
ਯਥਾਦੁਸ੍ਟੇਨ ਦੋਸੇਣ ਯਥਾ ਚਾਨੁਵਿਰ੍ਸਪਤਾ | ਨਿਰ੍ਵਤ੍ਤਿਰਾਮਯਸ੍ਯਾਸੌ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਰ੍ਜਾਤਿਰਾਗਤਿਃ ||੧੦|| (ਵਾ. ਨਿ. ਅ. ੧) |
यथादुष्टेन दोषेण यथा चानुविर्सपता | निर्वृत्तिरामयस्यासौ सम्प्राप्तिर्जातिरागतिः ||१०|| (वा. नि. अ. १) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samprApteH aupAdhikabhedAH (11-13) · Śloka 13
ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਵਿਕਲ੍ਪਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਬਲਕਾਲਵਿਸ਼ੇਸਤਃ | ਸਾ ਭਿਦ੍ਯਤੇ ਯਥਾਤ੍ਰੈਵ ਵਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇਸ੍ਟੌ ਜ੍ਵਰਾ ਇਤਿ ||੧੧|| ਦੋਸਾਣਾਂ ਸਮਵੇਤਾਨਾਂ ਵਿਕਲ੍ਪੋਂਸ਼ਾਂਸ਼ਕਲ੍ਪਨਾ | ਸ੍ਵਾਤਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯਪਾਰਤਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯਾਭ੍ਯਾਂ ਵ੍ਯਾਧੇਃ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍ ||੧੨|| ਹੇਤ੍ਵਾਦਿਕਾਰ੍ਤ੍ਸ੍ਨ੍ਯਾਵਯਵੈਰ੍ਬਲਾਬਲਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍ | ਨਕ੍ਤਨ੍ਦਿਨਰ੍ਤੁਭੁਕ੍ਤਾਂਸ਼ੈਰ੍ਵ੍ਯਾਧਿਕਾਲੋ ਯਥਾਮਲਮ੍ ||੧੩|| (ਵਾ. ਨਿ. ਅ. ੧) |
सङ्ख्याविकल्पप्राधान्यबलकालविशेषतः | सा भिद्यते यथाऽत्रैव वक्ष्यन्तेऽष्टौ ज्वरा इति ||११|| दोषाणां समवेतानां विकल्पोंऽशांशकल्पना | स्वातन्त्र्यपारतन्त्र्याभ्यां व्याधेः प्राधान्यमादिशेत् ||१२|| हेत्वादिकार्त्स्न्यावयवैर्बलाबलविशेषणम् | नक्तन्दिनर्तुभुक्तांशैर्व्याधिकालो यथामलम् ||१३|| (वा. नि. अ. १) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nidAnapa~jcakopasaMhAraH (14) · Śloka 14
ਇਤਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਨਿਦਾਨਾਰ੍ਥਃ ਸ ਵ੍ਯਾਸੇਨੋਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਤੇ |੧੪| (ਵਾ. ਨਿ. ਅ. ੧) |
इति प्रोक्तो निदानार्थः स व्यासेनोपदेक्ष्यते |१४| (वा. नि. अ. १) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAdeH sarvarogeShvavyabhicaritakAraNatvam (14) · Śloka 15
ਸਰ੍ਵੇਸਾਮੇਵ ਰੋਗਾਣਾਂ ਨਿਦਾਨਂ ਕੁਪਿਤਾ ਮਲਾਃ ||੧੪|| ਤਤ੍ਪ੍ਰਕੋਪਸ੍ਯ ਤੁ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਵਿਵਿਧਾਹਿਤਸੇਵਨਮ੍ |੧੫| (ਵਾ. ਨਿ. ਅ. ੧) |
सर्वेषामेव रोगाणां निदानं कुपिता मलाः ||१४|| तत्प्रकोपस्य तु प्रोक्तं विविधाहितसेवनम् |१५| (वा. नि. अ. १) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogANAM nidAnArthakartRutvam (15) · Śloka 15
ਨਿਦਾਨਾਰ੍ਥਕਰੋ ਰੋਗੋ ਰੋਗਸ੍ਯਾਪ੍ਯੁਪਜਾਯਤੇ ||੧੫||
निदानार्थकरो रोगो रोगस्याप्युपजायते ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nidAnArthakararogAH (16-18) · Śloka 18
ਤਦ੍ਯਥਾ ਜ੍ਵਰਸਨ੍ਤਾਪਾਦ੍ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਮੁਦੀਰ੍ਯਤੇ | ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਜ੍ਜ੍ਵਰਸ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਸ਼ੋਸਸ੍ਯਾਪ੍ਯੁਪਜਾਯਤੇ ||੧੬|| ਪ੍ਲੀਹਾਭਿਵਦ੍ਧ੍ਯਾ ਜਠਰਂ ਜਠਰਾਚ੍ਛੋਥ ਏਵ ਚ | ਅਰ੍ਸ਼ੋਭ੍ਯੋ ਜਾਠਰਂ ਦੁਃਖਂ ਗੁਲ੍ਮਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯੁਪਜਾਯਤੇ ||੧੭|| (ਦਿਵਾਸ੍ਵਾਪਾਦਿਦੋਸੈਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ) | ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਾਦਥੋ ਕਾਸਃ ਕਾਸਾਤ੍ ਸਞ੍ਜਾਯਤੇ ਕ੍ਸਯਃ | ਕ੍ਸਯੋ ਰੋਗਸ੍ਯ ਹੇਤੁਤ੍ਵੇ ਸ਼ੋਸਸ੍ਯਾਪ੍ਯੁਪਜਾਯਤੇ ||੧੮|| (ਚਿ. ਨਿ. ਅ. ੮) |
तद्यथा ज्वरसन्तापाद्रक्तपित्तमुदीर्यते | रक्तपित्ताज्ज्वरस्ताभ्यां शोषस्याप्युपजायते ||१६|| प्लीहाभिवृद्ध्या जठरं जठराच्छोथ एव च | अर्शोभ्यो जाठरं दुःखं गुल्मश्चाप्युपजायते ||१७|| (दिवास्वापादिदोषैश्च प्रतिश्यायश्च जायते) | प्रतिश्यायादथो कासः कासात् सञ्जायते क्षयः | क्षयो रोगस्य हेतुत्वे शोषस्याप्युपजायते ||१८|| (चि. नि. अ. ८) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogANAM kadA nidAnArthakartRutvaM? (19) · Śloka 19
ਤੇ ਪੂਰ੍ਵਂ ਕੇਵਲਾ ਰੋਗਾਃ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਧੇਤ੍ਵਰ੍ਥਕਾਰਿਣਃ |੧੯| (ਚ. ਨਿ. ਅ. ੮) |
ते पूर्वं केवला रोगाः पश्चाद्धेत्वर्थकारिणः |१९| (च. नि. अ. ८) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogajanakasya vyAdhervaicitryam (19-20) · Śloka 20
ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਧਿ ਰੋਗੋ ਰੋਗਸ੍ਯ ਹੇਤੁਰ੍ਭੂਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ||੧੯|| ਨ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਚਾਪ੍ਯਨ੍ਯੋ ਹੇਤੁਤ੍ਵਂ ਕੁਰੁਤੇਪਿ ਚ | ਏਵਂ ਕਚ੍ਛ੍ਰਤਮਾ ਨਣਾਂ ਦਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਵ੍ਯਾਧਿਸਙ੍ਕਰਾਃ ||੨੦|| (ਚ. ਨਿ. ਅ. ੮) |
कश्चिद्धि रोगो रोगस्य हेतुर्भूत्वा प्रशाम्यति ||१९|| न प्रशाम्यति चाप्यन्यो हेतुत्वं कुरुतेऽपि च | एवं कृच्छ्रतमा नॄणां दृश्यन्ते व्याधिसङ्कराः ||२०|| (च. नि. अ. ८) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nidAnapa~jcakasyAvashyaj~jAtavyatA (21) · Śloka 21
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯਤ੍ਨੇਨ ਸਦ੍ਵੈਦ੍ਯੈਰਿਚ੍ਛਦ੍ਭਿਃ ਸਿਦ੍ਧਿਮੁਦ੍ਧਤਾਮ੍ | ਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯੋ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਯੋਯਂ ਜ੍ਵਰਾਦੀਨਾਂ ਵਿਨਿਸ਼੍ਚਯਃ ||੨੧||
तस्माद्यत्नेन सद्वैद्यैरिच्छद्भिः सिद्धिमुद्धताम् | ज्ञातव्यो वक्ष्यते योऽयं ज्वरादीनां विनिश्चयः ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 1
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਾਧਵਕਰਵਿਰਚਿਤੇ ਮਾਧਵਨਿਦਾਨੇ ਪਞ੍ਚਨਿਦਾਨਲਕ੍ਸਣਂ ਸਮਾਪ੍ਤਮ੍ ||੧||
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने पञ्चनिदानलक्षणं समाप्तम् ||१||
🔊 Audio coming soon