Adhikarana atisAranidAnam (1-3) · Śloka 3
అథాతీసారనిదానం |
గుర్వతిస్నిగ్ధరూక్షోష్ణద్రవస్థూలాతిశీతలైః |
విరుద్ధాధ్యశనాజీర్ణైర్విషమైశ్చాపి భోజనైః ||1||
స్నేహాద్యైరతియుక్తైశ్చ మిథ్యాయుక్తైర్విషైర్భయైః |
శోకాద్దుష్టాంబుమద్యాతిపానైః సాత్మ్యర్తుపర్యయైః ||2||
జలాభిరమణైర్వేగవిఘాతైః క్రిమిదోషతః |
నృణాం భవత్యతీసారో లక్ష్ణం తస్య వక్ష్యతే ||3||
(సు. ఉ. తం. అ. 40) |
View original
अथातीसारनिदानम् |
गुर्वतिस्निग्धरूक्षोष्णद्रवस्थूलातिशीतलैः |
विरुद्धाध्यशनाजीर्णैर्विषमैश्चापि भोजनैः ||१||
स्नेहाद्यैरतियुक्तैश्च मिथ्यायुक्तैर्विषैर्भयैः |
शोकाद्दुष्टाम्बुमद्यातिपानैः सात्म्यर्तुपर्ययैः ||२||
जलाभिरमणैर्वेगविघातैः क्रिमिदोषतः |
नृणां भवत्यतीसारो लक्ष्णं तस्य वक्ष्यते ||३||
(सु. उ. तं. अ. ४०) |
Adhikarana atisArasamprAptiH bhedAshca (4) · Śloka 4
సంశమ్యాపాంధాతురగ్నిం ప్రవృద్ధః శకృన్మిశ్రో వాయునాऽధః ప్రణున్నః |
సరత్యతీవాతిసారం తమాహుర్వ్యాధిం ఘోరం షడ్విధం తం వదంతి |
ఏకైకశః సర్వశశ్చాపి దోషైః శోకేనాన్యః షష్ఠ ఆమేన చోక్తః ||4||
(సు. ఉ. తం. అ. 40) |
View original
संशम्यापान्धातुरग्निं प्रवृद्धः शकृन्मिश्रो वायुनाऽधः प्रणुन्नः |
सरत्यतीवातिसारं तमाहुर्व्याधिं घोरं षड्विधं तं वदन्ति |
एकैकशः सर्वशश्चापि दोषैः शोकेनान्यः षष्ठ आमेन चोक्तः ||४||
(सु. उ. तं. अ. ४०) |
Adhikarana atisArapUrvarUpam (5) · Śloka 5
హృన్నాభిపాయూదరకుక్షితోదగాత్రావసాదానిలసన్నిరోధాః |
విట్సంగ ఆధ్మానమథావిపాకా భవిష్యతస్తస్య పురఃసరాణి ||5||
(సు. ఉ. తం. అ. 40) |
View original
हृन्नाभिपायूदरकुक्षितोदगात्रावसादानिलसन्निरोधाः |
विट्सङ्ग आध्मानमथाविपाका भविष्यतस्तस्य पुरःसराणि ||५||
(सु. उ. तं. अ. ४०) |
Adhikarana vAtAtisAralakShaNam (6) · Śloka 6
అరుణం ఫేనిలం రూక్షమల్పమల్పం ముహుర్ముహుః |
శకృదామం సరుక్శబ్దం మారుతేనాతిసార్యతే ||6||
View original
अरुणं फेनिलं रूक्षमल्पमल्पं मुहुर्मुहुः |
शकृदामं सरुक्शब्दं मारुतेनातिसार्यते ||६||
Adhikarana pittAtisAralakShaNam (7) · Śloka 7
పిత్తాత్ పీతం నీలమాలోహితం వా తృష్ణామూర్ఛాదాహపాకోపపన్నం |7|
(సు. ఉ. తం. అ. 40) |
View original
पित्तात् पीतं नीलमालोहितं वा तृष्णामूर्छादाहपाकोपपन्नम् |७|
(सु. उ. तं. अ. ४०) |
Adhikarana shleShmAtisAralakShaNam (7) · Śloka 7
శుక్లం సాంద్రం శ్లేష్మణా శ్లేష్మయుక్తం విస్రం శీతం హృష్టరోమా మనుష్యః ||7||
(సు. ఉ. తం. అ. 40) |
View original
शुक्लं सान्द्रं श्लेष्मणा श्लेष्मयुक्तं विस्रं शीतं हृष्टरोमा मनुष्यः ||७||
(सु. उ. तं. अ. ४०) |
Adhikarana tridoShajAtisAralakShaNam (8) · Śloka 8
వరాహస్నేహమాంసాంబుసదృశం సర్వరూపిణం |
కృచ్ఛ్రసాధ్యమతీసారం విద్యాద్దోషత్రయోద్భవం ||8||
View original
वराहस्नेहमांसाम्बुसदृशं सर्वरूपिणम् |
कृच्छ्रसाध्यमतीसारं विद्याद्दोषत्रयोद्भवम् ||८||
Adhikarana shokAtisAralakShaNam (9-10) · Śloka 10
తైస్తైర్భావైః శోచతోऽల్పాశనస్య బాష్పోష్మా వై వహ్నిమావిశ్య జంతోః |
కోష్ఠం గత్వా క్షోభయేత్తస్య రక్తం తచ్చాధస్తాత్ కాకణంతీప్రకాశం ||9||
నిర్గచ్ఛేద్వై విడ్విమిశ్రం హ్యవిడ్వా నిర్గంధం వా గంధవద్వాऽతిసారః |
శోకోత్పన్నో దుశ్చికిత్స్యోऽతిమాత్రం రోగో వైద్యైః కష్ట ఏష ప్రదిష్టః ||10||
(సు. ఉ. తం. అ. 40) |
View original
तैस्तैर्भावैः शोचतोऽल्पाशनस्य बाष्पोष्मा वै वह्निमाविश्य जन्तोः |
कोष्ठं गत्वा क्षोभयेत्तस्य रक्तं तच्चाधस्तात् काकणन्तीप्रकाशम् ||९||
निर्गच्छेद्वै विड्विमिश्रं ह्यविड्वा निर्गन्धं वा गन्धवद्वाऽतिसारः |
शोकोत्पन्नो दुश्चिकित्स्योऽतिमात्रं रोगो वैद्यैः कष्ट एष प्रदिष्टः ||१०||
(सु. उ. तं. अ. ४०) |
Adhikarana AmAtisAralakShaNam (11) · Śloka 11
అన్నాజీర్ణాత్ ప్రద్రుతాః క్షోభయంతః కోష్ఠం దోషా ధాతుసంఘాన్మలాంశ్చ |
నానావర్ణం నైకశః సారయంతి శూలోపేతం షష్ఠమేనం వదంతి ||11||
(సు. ఉ. తం. అ. 40) |
View original
अन्नाजीर्णात् प्रद्रुताः क्षोभयन्तः कोष्ठं दोषा धातुसङ्घान्मलांश्च |
नानावर्णं नैकशः सारयन्ति शूलोपेतं षष्ठमेनं वदन्ति ||११||
(सु. उ. तं. अ. ४०) |
Adhikarana malasyAmalakShaNaM pakvalakShaNaM ca (12-13) · Śloka 13
సంసృష్టమేభిర్దోషైస్తు న్యస్తమప్స్వవసీదతి |
పురీషం భృశదుర్గంధి పిచ్ఛిలం చామసంజ్ఞితం ||12||
ఏతాన్యేవ తు లింగాని విపరీతాని యస్య వై |
లాఘవం చ విశేషేణ తస్య పక్వం వినిర్దిశేత్ ||13||
(సు. ఉ. తం. అ. 40) |
View original
संसृष्टमेभिर्दोषैस्तु न्यस्तमप्स्ववसीदति |
पुरीषं भृशदुर्गन्धि पिच्छिलं चामसञ्ज्ञितम् ||१२||
एतान्येव तु लिङ्गानि विपरीतानि यस्य वै |
लाघवं च विशेषेण तस्य पक्वं विनिर्दिशेत् ||१३||
(सु. उ. तं. अ. ४०) |
Adhikarana atisArasyAsAdhyalakShaNAni (14-19) · Śloka 19
పక్వజాంబవసంకాశం యకృత్ఖండనిభం తను |
ఘృతతైలవసామజ్జవేశవారపయోదధి ||14||
మాంసధావనతోయాభం కృష్ణం నీలారుణప్రభం |
మేచకం స్నిగ్ధకర్బూరం చంద్రకోపగతం ఘనం ||15||
కుణపం మస్తులుంగాభం సుగంధి కుథితం బహు |
తృష్ణాదాహతమఃశ్వాసహిక్కాపార్శ్వాస్థిశూలినం ||16||
సమ్మూర్ఛారతిసమ్మోహయుక్తం పక్వవలీగుదం |
ప్రలాపయుక్తం చ భిషగ్వర్జయేదతిసారిణం ||17||
అసంవృతగుదం క్షీణం దూరాధ్మాతముపద్రుతం |
గుదే పక్వే గతోష్మాణమతిసారకిణం త్యజేత్ ||18||
(సు. ఉ. తం. అ. 40) |
శ్వాసశూలపిపాసార్తం క్షీణం జ్వరనిపీడితం |
విశేషేణ నరం వృద్ధమతీసారో వినాశయేత్ ||19||
(సు. సూ. అ. 33) |
( శోథం శూలం జ్వరం తృష్ణాం కాసం శ్వాసమరోచకం |
ఛర్దిం మూర్ఛాం చ హిక్కాం చ దృష్టావాతీసారిణం త్యజేత్) |
View original
पक्वजाम्बवसङ्काशं यकृत्खण्डनिभं तनु |
घृततैलवसामज्जवेशवारपयोदधि ||१४||
मांसधावनतोयाभं कृष्णं नीलारुणप्रभम् |
मेचकं स्निग्धकर्बूरं चन्द्रकोपगतं घनम् ||१५||
कुणपं मस्तुलुङ्गाभं सुगन्धि कुथितं बहु |
तृष्णादाहतमःश्वासहिक्कापार्श्वास्थिशूलिनम् ||१६||
सम्मूर्छारतिसम्मोहयुक्तं पक्ववलीगुदम् |
प्रलापयुक्तं च भिषग्वर्जयेदतिसारिणम् ||१७||
असंवृतगुदं क्षीणं दूराध्मातमुपद्रुतम् |
गुदे पक्वे गतोष्माणमतिसारकिणं त्यजेत् ||१८||
(सु. उ. तं. अ. ४०) |
श्वासशूलपिपासार्तं क्षीणं ज्वरनिपीडितम् |
विशेषेण नरं वृद्धमतीसारो विनाशयेत् ||१९||
(सु. सू. अ. ३३) |
( शोथं शूलं ज्वरं तृष्णां कासं श्वासमरोचकम् |
छर्दिं मूर्छां च हिक्कां च दृष्टावातीसारिणं त्यजेत्) |
Adhikarana raktAtisAralakShaNam (20) · Śloka 20
పిత్తకృంతి యదాऽత్యర్థం ద్రవ్యాణ్యశ్నాతి పైత్తికే |
తదోపజాయతేऽభీక్ష్ణం రక్తాతీసార ఉల్బణః ||20||
View original
पित्तकृन्ति यदाऽत्यर्थं द्रव्याण्यश्नाति पैत्तिके |
तदोपजायतेऽभीक्ष्णं रक्तातीसार उल्बणः ||२०||
Adhikarana pravAhikAsamprAptiH (21) · Śloka 21
వాయుః ప్రవృద్ధో నిచితం బలాసం నుదత్యధస్తాదహితాశనస్య |
ప్రవాహతోऽల్పం బహుశో మలాక్తం ప్రవాహికాం తాం ప్రవదంతి తజ్జ్ఞాః ||21||
(సు. ఉ. తం. అ. 40) |
View original
वायुः प्रवृद्धो निचितं बलासं नुदत्यधस्तादहिताशनस्य |
प्रवाहतोऽल्पं बहुशो मलाक्तं प्रवाहिकां तां प्रवदन्ति तज्ज्ञाः ||२१||
(सु. उ. तं. अ. ४०) |
Adhikarana vAtajAdibhedena pravAhikAlakShaNAni (22) · Śloka 22
ప్రవాహికా వాతకృతా సశూలా పిత్తాత్ సదాహా సకఫా కఫాచ్చ |
సశోణితా శోణితసంభవా చ తాః స్నేహరూక్షప్రభవా మతాస్తు |
తాసామతీసారవదాదిశేచ్చ లింగం క్రమం చామవిపక్వతాం చ ||22||
(సు. ఉ. తం. అ. 40) |
View original
प्रवाहिका वातकृता सशूला पित्तात् सदाहा सकफा कफाच्च |
सशोणिता शोणितसम्भवा च ताः स्नेहरूक्षप्रभवा मतास्तु |
तासामतीसारवदादिशेच्च लिङ्गं क्रमं चामविपक्वतां च ||२२||
(सु. उ. तं. अ. ४०) |
Adhikarana nivRuttAtisAralakShaNam (23) · Śloka 1
యస్యోచ్చారం వినా మూత్రం సమ్యగ్వాయుశ్చ గచ్ఛతి |
దీప్తాగ్నేర్లఘుకోష్ఠస్య స్థితస్తస్యోదరామయః ||23||
(సు. ఉ. తం. అ. 40) |
(జ్వరాతీసారయోరుక్తం నిదానం యత్ పృథక్ పృథక్ |
తత్స్యాజ్జ్వరాతిసారస్య తేన నాత్రోదితం పునః) ||1||
View original
यस्योच्चारं विना मूत्रं सम्यग्वायुश्च गच्छति |
दीप्ताग्नेर्लघुकोष्ठस्य स्थितस्तस्योदरामयः ||२३||
(सु. उ. तं. अ. ४०) |
(ज्वरातीसारयोरुक्तं निदानं यत् पृथक् पृथक् |
तत्स्याज्ज्वरातिसारस्य तेन नात्रोदितं पुनः) ||१||
Adhikarana puShpikA · Śloka 3
ఇతి శ్రీమాధవకరవిరచితే మాధవనిదానేऽతీసారనిదానం సమాప్తం ||3||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदानेऽतीसारनिदानं समाप्तम् ||३||